11-апта бойынша орындалатын тапсырмалар



жүктеу 26.94 Kb.
Дата27.04.2022
өлшемі26.94 Kb.
#19363
оку практ.11.Маратова Камила
кәсіби слайд

11-апта бойынша орындалатын тапсырмалар:

  1. Сөйлеуді зерттеуге арналған әдістемелер.

  2. Бастауыш мектеп жасындағы балалардың белсенді сөздік қорын зерттеу әдістемесі.

  3. Ауызша және жазбаша сөйлеудің ерекшеліктері.

  4. Жасөспірім жастағы балалардың сөйлеу ерекшеліктері.


1.«Кім көп сөз біледі?»
Мақсаты: балалардың сөздік қорын молайту, қолдың ұсақ моторикасын дамыту.
Шарты: Р,Ш,Л дыбыстарына байланысты сөздер айтып, пришепканы бір-біріне қыстыру.
«Сиқырлы сандық»
Мақсаты: балалардың сөздік қорын, фонетика-фонематикалық есту қабілетін және логикалық ойлауын дамыту, ептілік пен тез әрекет етуге үйрету.
Шарты: сыйқырлы сандықтың ішінен дөңгелекшелерді алып, онда бейнеленген суретті атап, ондағы басқы және соңғы дыбысты атап, соңғы дыбыстан басталатындай етіп сөздерді ретімен орналастырып жұлдызды құртты құру, яғни дөңгелектерді ретімен бір-біріне байлау.
«Алма ағашы»
Мақсаты: Р, Л, Ш дыбыстарын дифференцациялау. Дыбыстарды бір-бірінен ажыратуға үйрету. Р, Л, Ш дыбыстарын сөзде бекіту.
Шарты: себеттегі алмада бейнеленген суретті атап Р, Л, Ш, С дыбыстарын бір-бірінен ажыратып, алма ағаштарын алмаға толтыру.

2. Ойын әдісі:
Оқушының тілін дамытып, еркін сөйлеу қабілетін жетілдіреді.Оқушылардың сабақта алған білімдерін практикада қолдану дағдыларын қалыптастыру үшін сабақта ойын элементтерін кірістіріп отырудың маңызы зор.
Мысалы: Ойынның шарты бойынша әр оқушы бір сөзден қосып, толықтырып отыруы тиіс.Бірақ сөйлемнің мағынасы өзгермеуі керек.Сөйлемге сөз қосып толықтыра алмаған оқушы жеңіледі.
Мен отырмын.
Мен сыныпта отырмын.
Мен жарық сыныпта отырмын.
Мен жарық, кең сыныпта отырмын.
Мен жарық, кең , жылы сыныпта отырмын.
Оқушылардың тілін дамытуда осындай әдістерді пайдалана отырып, өз ойларын еркін жеткізіп, байланыстырып сөйлеуіне қол жеткіземіз.
3. Ауызша сойлеу — сойлеудің негізгі түрі болғандықтан оның қалған түрлері де соның төңірегіне құрылады. Мәселен, жазу сөзіндегі әріптер ауызша создің түрлі дыбыстарын белгілейді. Былайша айтқанда, жазу сөзі ауызекі сөздің қағаздағы таңбасы, оның ерекше бір варианты. Ауызша сөйлеудің негізгі бір түрі — диалогтық сөйлеу. Диологтық, сөйлеу  дегеніміз екі немесе бірнеше адамның тілдееуі. Диалог сөздің кейбір психологиялық ерекшсліктері төмендегідей:

  1. Диалог сөз бөгелмей еркін айтылады, ол ойды кең жайын жатуды тілейді;

  2. Үнемі кезектесіп айтылатындыктан ықшам келеді, тек әңгімелесуші адамдардың өздеріне ғана түсінікті болады. Мәселен, «келе жатқан тогызыншы» деген сөйлемді осындай номірлі авгобусты кутіп тұрған адамдар ғана түсіне алады;

  3. Диалогтық логикалық жағы (жоспарлылығы, дәлелділігі т. б.) кемдеу болады;

4. Диалог сөз ым-ишаралармеи, бет пен көздегі мәнерлі қозғалыстармен (қолдың, ауыздың, көздің, қабақтың қозғалысы т. б.) толықтырылады.
Монологтық сойлеу дегеніміз бір адамның сөзі, яғни баяндамашының, лектордың сөздері. Монолог сөзге тән кейбір психологиялық ерекшеліктері төмендегідей:

  1. Монолог сөз үнемі белгілі жоспарға сәйкес ққрылады, бұл алдын-ала даярлықты тілейді;

  2. Монолог сөздерге логикалық жағынан қатаң талаптар қойылады (мәселен, баяндамашы мен лектор сөзінің мағыналылығы мен түсініктілігіне ерекше көңіл бөледі);

3. Монолог сөз мәнерлі, адамга әсер ететін моменттерді (сөзді сазына келтіріп айту) көбірек қажет етеді.
Ауызша сөйлеуде (оның диалогжәне монолог түрлерінде де) актив және пассив сөздер болады. Актив сөздер күнбе-күнгі жиі қолданылатын сөздер. Пассив сөздер тілімізде сирек пайдаланағын, мағынасына түсінгеімен күн сайын ашылмайтын сөздер. Мұндай сөздерге көбінесе ғылыми-техникалық атаулар және ескірген сөздер жатады. Актив сөздің мол болуы адамның сөйлеу рекетіне, айналысқан кәсібіне байланысты. Егер ересек адамдардың актив сөздері орта есеппсн 6000-7000 болып келсе, жазушылар мен ақындардың, ғалымдардың актив сөздері 10000-13000 сөзге жетін отырады. Мәселен, Шекспирдің сөздік қоры 12000-дай болған.

Сойлеудің ерекше бір түрі — жазбаша сөйлеу. Жазбаша сөйлеу арнаулы әдістер арқылы меңгерілетін сөйлеудің түрі. Мұны игеру адамға оңайлықпен түсиейді. Жазбаша сөйлеу адам баласы хат танырлықтай дәрежеге жеткенде, ауызша сөйлеудің біршама дамыған кезінде ғана пайда бола бастайды.


Жазбаша сойлсудің кейбір ерекшеліктері:
1) Жазатын адамның қасында сөйлесетін адам болмағандықтан, мұнда ешбір ым-ишара қолданылмайды.
2) Жазбаша сөйлсудің логикалық жағына аса қатаң талап қойылады. Мәселен, белгілі тақырыпқа шығарма жазған кезде адам осындай талаптарды орындауга тырысады, кеп ойланып, толғанады. Өйтпейінше бұдан нәтиже шығару қиын.
3) Жазуда грамматиканың ережелері де қатты ескеріледі.
4) Жазу кезінде адам қатты зейін қойып, әр сөзін ойлап құрастырады, мағыналы сөз іздейді. Бұл үлкен ой жұмысын қажет етеді. Мәселен, адам озінің туысқандарына, таныстарына хаг арқылы ойын білдіргенде осы жағдай байқалады. Жазбаша сөйлеудің түрлері мен стильдері әр алуан. Олардың бастылары ғылыми, публицистика, көркем әдебиет, іс-кағаздық т.б. создер. Сөйлеудің жеке бір түрі — ішкі сөйлеу. Ішкі сөйлеу деп тілдік материалдар негізінде дауыстамай-ақ сөйлей алушылықты айтады. Әр ұлттың өкілі қандай бір нәрсе туралы ойласа да, алдымен өз тілінде ойлайды. Осығадай кезде адам ішкі сөйлеуді пайдаланады. Ішкі сөйлеу адамдармен тікелей қарым-қатынас жасауға арналмаған. Оны адам өзінің ойлау әрекетінің ішкі мақсаты үшін пайдаланады. Ішкі сөйлеуді сөйлеу аппаратының жасырын жұмысы деуге болады. Өйткені мұнда оның жұмысы жөнді еленбейді. Тек тиісті аспаптармен зерттегенде ғана сөйлеудің осы түрінің де және стезиялық тітіркендіргіштерге орай туьш отыратындығы анықталған. Ішкі сөйлеумен жөнінде И. М. Сеченов былай дейді: «Бес жастағы баланың ойы сөзбен немесе сыбырлап сөйлеумен немесе тіпті тілдің қозғалуы, еріннің жыбырлауымен айтылады. Мұның өзі ересек адамдарда да (тек түрлі дәрежеде болуы мүмкін) жиі кездеседі. Мен тіпті озімді де білемін: ойымның ауыздың жабық, қозгалмайтын күйінде тілсіз сөйлеумен, яғниауыз қуысында тілдің бұлшық еттерінің қозғалуымен, қоса қабаттасуы өте жиі болады. Барлық жағдайда да басқалардын алдымда бір ойға баса назар аударғым келсе, оны алдымен дереу сыбырлап айтып аламын». Ішкі сойлеу өте кысқа, икемді болып келеді. Өйткені адам әркез өз ойлауының мазмұнын жақсы біліп отырады, сондықтан ішкі сойлеуге ұзақ тұжырым жасап жатудың кажеті де болмайды.
4. Жасөспірімдерде интенсивтіліктің, көріністердің ауырлығының, сөйлеу агрессиясының жоғарылауы да күрделі болады. Әсіресе, құрдастар үшін қорлаушы лақап аттар және ақсақалдар үшін ең қатыгез мазақ. Барған сайын жасырын агрессивті мәлімдемелер пайда болады: дұшпандылық, жасырын қауіптер, тыйым сөздер.
Қыздар үшін зиянды жала мен өсек агрессивті жанрлардың жетекшісі болады, ал ұлдар үшін - дөрекі әзілдер мен қатал әзілдер. Ересектермен қарым-қатынаста қорлау басым болады, құрдастарымен - мазақ. Құрдастар үнемі тітіркенуді тудырады, ал ересектер - мәңгілік наразылық. Ең жақсы қорғаныс - бұл реніш.
Жасөспірімдердің сөйлеу агрессиясын басқаруды үйрену
Төмендегі стратегиялар мен әдістер жасөспірімдердегі ауызша агрессияны тиімді болдырмауға және қамтуға көмектеседі.

  1. Құрмет көрсету.

Жасөспірім оған «қиын бала» ретінде қараған кезде ренжіп, қорлайды. Жасөспірімді астын сызбамен шатастырмайық. Әйгілі дөрекі және внукулярлық «надандық» сөзі «ақымақ тастау» дегенді білдіреді, ондағы - және ашулану, менсіну және қорлау ...
Бала сияқты жасөспірім үшін ересек адамнан шынайы көңіл мен құрмет сезінуі өте маңызды. Бұл қарапайым шындық ұмытылған кезде, барлық басқа түзету әдістері мен «қиын нәрселер» жұмыс істемейді - өйткені қатарынан үш өрескел сөзді тастаған Данно сиқырлы таяқшасы өзінің күшін жоғалтады. Алайда 11-17 жастағы адамдармен қарым-қатынаста маңызды нюанстар бар.
Сонымен, егер балаға физикалық күтім қажет болса (тікелей назар, қамқорлық, сүйіспеншілік), онда жасөспірімге көбірек диалог қажет. Бұл жаста дене байланысының қажеттілігі күрт әлсірейді, кейде тіпті жылжып кететін күтім (басын иіп, иыққа тигізу) тітіркендіре бастайды. Бұл жеке дамуға, өз «мен» туралы білуге кететін шығындар.
Бірақ коммуникативті байланыстың қажеттілігі артып келеді: сөйлесу, сөйлесу, сөйлесу. Бұл ауызша жіптен ұстамаңыз және оны байланыстырушы жіпке айналдырмаңыз - дегенді білдіреді
ол жетілген адамның сенімі мен мінезін жоғалтады. Өздеріңіз білетіндей, шығындар қалпына келтіріледі, бірақ ұмытылмайды ...
Бірақ жасөспірімге ешқандай диалог қажет емес, ол өзін еркін, тең құқықты және толық қатысушы ретінде сезінетін болады. Менде сөйлеу құқығы ғана емес, дауыс беру құқығы да болар еді. Кем дегенде кейде. Неге? Себебі жыныстық жетілу - бұл үлкен амбиция мен наполеондық жоспарлар уақыты. Барлық жасөспірімдер өздерінің ата-аналарына қарағанда жақсы, сәтті және бақытты болатынына сенімді. Тереңірек, жасөспірім өзінің «ешкім» емес екенін түсінеді, бірақ «бәрі» болғысы келеді.
жүктеу 26.94 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет