Знаменательных и памятных дат республики казахстан



жүктеу 1.57 Mb.

бет7/16
Дата08.01.2017
өлшемі1.57 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16

12 желто қсан 
ҚАБДОЛОВ  ЗЕЙНОЛЛА
Туганына 90 жыл (1927-2006)
Ж азупш , 
әдебиеттануш ы, 
Қазақстанның 
хальщ 
ж азупш сы ,  ҚР 
ҮҒА 
академигі,  филология 
гылымдарыньщ  
докторы,  профессор,  Қазақстан  ж эне  Қьіргыз  Республика- 
ларының 
еңбек 
сіңірген 
гылым 
қайраткері, 
Қазақстан

М ем лекеттік  сы йлы ғы ны ң,  Ш .У элиханов  аты ндағы   сыйлыгы- 
ны ң иегері. 
^
1950 
ж ы лы   Қ азМ У -ді  (қазіргі  Қ азақ  ұлтты қ  универ- 
си теті)  бітірген. 
1950-1954  ж ы лдары   осы   университетте 
ассистент,  аға  оқы туш ы , 
1954-1957  ж ы лдары   «Ж ұлдыз» 
ж урнальгаы ң  бас  редакторы ,  1957-1959  ж ы лдары   Қ азақстан 
К ом партиясы   О К -нің сектор  м еңгеруш ісі,  1959-1961  ж ы лдары  
«Қ азақ  әдебиеті»  газетін ің   бас  редакторы   ж әне  Қ азақстан 
Ж азуш ы лар 
одағы  
басқарм асы ны ң  хатш ы сы , 
1962-1975 
ж ы лдары   Қ азҮ У -де  доцент,  проф ессор, 1975  -  2001  ж ы лдары
каф едра м еңгеруш ісі қы зм еттерін атқарган.
К өркем   эдебиеттегі  алғаш қы   қадамьга  өлең  ж азудан 
(«Ж айы қ қы зы »,  «Т уған ел») бастаған.  К ейін ром анга айналған 
«Ү ш қы н»  повесінде  (1956)  А лм аты дағы   қазақ  студенттерінің 
білім  
ж олы ндағы , 
азам ат  ретінде 
қалы птасу 
кезеңдері 
суреттелді.  «М ұхтар  аға»  (1967)  деректі  ф ильм інің  сценариін 
ж азды ,  оны ң  «С өнбейтін  от»  (1967)  пьесасы   республикалы қ, 
облы сты қ  театрлар  сахналары нда  қойы лды .  А.  П уш кин, 
Н.  Г оголь,  А.  О стровский,  М.  Горький,  Н.  Х икм ет,  т.б.
ақы н-ж азуш ы ларды ң 
ж екелеген 
ш ы ғарм алары н 
казак 
тіл ін е 
аударды .  К өрке м 
ш ы ғарм алары  
бірнеш е 
ш ет  ел 
тілд ерін е  аудары лған.
К С РО -ны ң  «Қ ұрм ет  белгісі»,  «Х алы қтар  досты ғы »,  Қ Р- 
ны ң  «П арасат»  ордендерім ен  ж эне 
м едальдарм ен  м арапат- 
талған.  Ж азуш ы   А ты рау  қаласы ны ң,  Қ ы зы лқоға,  М акат 
аудандары ньщ   «Қ ұрм етті  азаматы ».  А лм аты   қаласы ндагы  
м екен-тұрағы   болған  (1952-2006ж .)  Ж елтоқсан  көш есіндегі 
132 
үй дің   қабы рғасы на 
мемориалды   такта  орнаты льш , 
қаладағы   көш елердің  бірін е  ж азуш ы ны ң  есім і  берілген.
А ты рау  қаласы ндағы   тұрған   уйіне  (2000-2005ж .)  м ем ориалды
тақ та орнаты лы п,  көш еге есім і берілген.
ш  
ш  
ш
Қ А БД О Л О В   3.  С өз  өнері:  оқулы қ-м онограф ия /   3.  Қ аб- 
д олов.- А лм аты :  Ө лке, 2014.- 496 б.
Қ А БД О Л О В   3.  Ш ы ғарм алары .-А лм аты :  Қ азақ  энцикло-
п ед и ясы .

1-ші  том:  Үшқын:  роман;  Қ абеннің  құбылысы:  драма.-
2013.-  320 б.
2-ші  том: Ж алы н:  роман;  С өнбейтін  от  (екінш і  нұсқа):
драм а.-2013.-  320 
6
.
3-ші том: Сөз өнері:  оқулы қ-монография.- 2013.- 360 б.
4-ші том:  Т ерт арыс:  оқулы ққа қосымш а.  Талдаулар; Үш 
алып:  оқулыққа  барар  ж ол.  Толғаулар;  Ғы лы ми  зерттеулер:
талдаулар мен толғаулар.- 2013.- 320 
6
.
5
-ш і том: Ғылыми  зерттеулер:  талдаулар  мен толғаулар;
Әдеби-көркем сын:  сыр мен сипат.- 2013.- 328 б.
6
-ші  том:  М енің  Ә уезовім:  роман-эссе;  М ұхтар-аға:
киносценарий;
... Сөз сарасы:  сьф  мен ж ы р.- 2014.-  320 б.
7-ші  том:  Көсем  сөз;  М ұз  үстінде  от  ж аққан;  Үш ынған 
акша:  комедия; Елеусіз қалған есіл ер:  пьеса.- 2014.- 312 
6
8
-ш і  том: аударма  пьесалар:  Том  ағайды ң  лаш ығы; 
Дивья;  М езгілсіз  махаббат;  Трамвай  паркке  кетеді;  А р  дикта-
турасы.- 2014.-  352 
6
.
*
*
*
*
*
ҚАБДОЛОВ  ЗЕЙН ОЛЛА // Қазақстан:  ұлтты қ энцикло­
педия  /  бас  ред.  Б.  А яған,-  А лматы,  2003.-  Т .5.-  175  б.;  Қ азақ
әдебиеті:  энциклопедиялық аныктамалы қ  /бас ред. И.Н. Тасма-
ғамбетов,- Алматы, 2005,- 283-284 
6
.
Қысқаш а өмірбаяны берілген.
ЗЕЙНОЛЛА  ҚА БДОЛОВ  ТАҒЫ ЛЫ М Ы :  өмірі  мен
іпыгярмяіпылыгы 
туралы  мақалалар  мен  сұхбаттар,  өлең- 
жырлар / Әл-Ф араби атындагы  ҚазҮ У ; ред.  алқа:  Т.Ә.  Қожам- 
құлов,  З.А.  М ансуров,  Ж .Д.  Д әдебаев  ж .б.;  ж алпы   ред.  басқ. 
Қ.  Ә бдезұлы .-  Алматы:  Қ азақ  университеті, 2007.- 416 
6
.-
Қазақ, орыс тілдерінде.
ЗЕЙНОЛЛА  ҚАБДОЛОВ:  өнегелі  өм ір /  Ә л-Ф араби 
атын.  Қ азақ  Үлт.  ун-ті;  бас  ред.  Ғ.М .  М ұганов;  орынб. 
З.А.  М ансұров- Алматы:  Қ азақ университеті, 2012.- 255 
6
.
ЗЕЙНОЛЛА 
ҚАБДОЛҮ ЛЫ   ҚА БДО ЛО В:  библиогра-
фиялық  көрсеткіш   /  құраст.:  Ә.Қ.  Н ары мбетов,  Ж .Б.  М ұқал-
диева т.б.- Алматы:  Қ азақ ун-ті,  1997.- 64 б.

КЕМЕҢГЕР:  көрнекті  жазушы,  академик  3.  Қабдолдың 
80  жылдық  мерейтойына  арналған  естелік,  зерттеу  мақалалар 
жинағы.- Алматы:  Өлке, 2007.- 384 б.
III 
ҚАБДОЛОВ  ОҚУЛАРЫ.  Қазіргі  әдебиеттану  мен 
фольклористиканың 
теориялық 
және 
методологиялық 
мәселелері:  халықаралық  ғылыми-теориялық  конференция 
материалдары  (13  желтоқсан  2010  ж .)  /   Әл-Фараби  атын. 
ҚазҮУ;  ред.  алка:  Мұтанов  Ғ.М.,  Бүркітбаев  М.М.,  Орынха-
нов  М.Қ. 
Алматы: Қазақ  университеті, 2010.-  398  б.- Қазақ, 
орыс, ағылшын тілдеріңде.
16 ж ел ток сан  
Б А Л О В   Р А М А ЗА Н   С А Л Ы Қ Ү Л Ы
Т уган ы н а 70 ж ы л  (1947-2014)
Балет  артисі,  КСРО  және  Қазақстанның  халық  артисі,
Қазақстан мемлекеттік  сыйлығының,  Қазақстан  Ленин  ком-
сомолы  сыйлығының  иегері,  Бүкілодақтық Мәскеу (1969),
халықаралық  Варна  (1974)  балет  артистері  конкурсының 
иегері.
1966 
жылы 
Мәскеу хореографиялық 
училищесін
бітіріп, Қазақ опера жэне балет  театрына қабылданган.  Үзақ 
жыл  Абай  атындагы  Қазақ  мемлекеттік  академиялық  опера 
жэне балет театрында жемісті  еңбек етті.  Үстаздық қызметпен 
айналысып, шәкірттер тәрбиеледі.
Сахнага  шыгарған  Зигфрид,  Дезире  (П.И.  Чайков- 
скийдің  «Аққу  көлі»  мен  «Үйқыдағы  аруында»),  Базиль, 
Солор (Л.  Минкустың  «Дон-Кихоты»  мен  «Баядеркасында»), 
Спартак (А. 
Хачатурянның 
«Спартагында»), Альберт 
(А.  Аданның  «Жизелінде»), Ромео (С.  Прокофьевтің  «Ромео 
мен  Джульеттасында»)  сияқты  классикалық  бейнелер  оның 
шеберліпн  толық  баиқатты.  Осындай  мол  тәжірибені  ол 
балетмейстерлік  жұмысына  және  қазақтың  классикалық 
балетін  дамытуга  паидаланды.  Ол  билеген М.Сагатовтың 
«Әлиясындагы»  Жігіт, Т.  Мыңбаевтың «Фрескаларындагы» 
Ишпақа, Е.  Брусиловскиидің  «Қозы  Көрпеш  -  Баян  сүлуын- 
дагы» 
Қозы 
партиялары 
ұлтгық 
қимьш-қозғалысты 
класс икал ық 
канондармен 
қабыстыра 
отырып, 
албырт

жастыкгың  адал  махаббаты н  нәзік  бейнелейді.  Берлиндегі
дүниежүілік  ж астар  мен  студентгер  ф естиваліне,  Баты с
Берлиндегі қазақ  өнері  күндеріне  (1981)  қаты сты.  Гастрольдік
сапармен Ү ндістан,  И ордания,  М алайзия,  С ингапур,  т.б.  ш ет 
елдерде болды.
КСРО -ның «Құрмет б ел п сі»  орденімен марапатталған.
ш  
ш  
ш
БАЛОВ  Р.  Балет  -  қы л  үстіндегі  ө н е р /  Р.  Б а п о в /  эңг. 
Е.Ж үніс // Айқын,- 2 0 1 1 3 0  сэуір (№  
77
)._ 
5
 б.
Қазакстандағы 
балет 
өнері 
ж эне 
балетм ейстердің 
шыгармашылык ж оспарлары ж айы нда сүхбат.
БАПОВ 
Р.  О таннан 
ж ы рақта 
ж урген 
адам ны ң 
отансүйппгпк  сезімі  к ү ш т і/  Р.  Б а п о в /  эңг.  А .А сқар  //  Нүп 
Астана.- 2007.- 3-7 қаңтар ( N 1 1 - 3   б.
БАПОВ  РА М А ЗА Н   СА ЛЫ ҚҮ ЛЫ  //  Қ азақстан:  ұлтгы қ 
энциклопедия  /  бас  ред.  Ө .Н ы санбаев.-  А лматы ,  1999.-  Т .
2
.-
144 б.;  Қ азақ мэдениеті:  энциклопедиялы қ аны қтамалы к  /  бас 
ред. И.Н. Тасмағамбетов,- А лматы , 2005.-  126 б.
Қ ы сқаш а өмірбаяны берілген.
/-ш-  аАЛПАР!ГЕГІ 
Ж   Б иге 
ш ақы рған 
беймэДім 
/ Ж. А лпартеп  // А йқын.- 2008.- 
12
 ж елтоқсан (№  234).-
Балерон 
Рамазан 
Бапов 
жайлы
дауы с
~  ^   ӘЛ^ ? г ЕІ1ОВ  н   Биш і  Рамазан /  н .  Ә лдибеков //  Қ азақ
әдебиел.-2015,- 24 сэуір - 7 м ам ьф  (№   16).- 7 б.
Класс икалы қ  бндің  майталманы ,  халы қ  артисі  Р С  Ба­
пов 
туралы.
2» желтоқсан 
ҒАЛЫ М ВАЕВА  АЙШ А ҒАРИФ ҚЫ ЗЫ
Туғаны ва  100 жыл (1917-2008)
енбек 
Қазақста^ ІЫ«  ^ ь і қ  суретшісі,  Қазақстанның
сы йлы гы ^  т   ӨНеР-  қайраткеР|»  Қазақстанның Мемлекетгік
сыйлығының, Твуелсіз «Тарлан» сыйлыгының иегері.

Қазақ  қыздарының  ішінен  суретшілік  мамандықты 
тұңғыш рет игерген және қазақтың халық суретшісі  атағын да
бірінші  болып  алған  кескіндемеші-суретші.  1943  жылы 
Алматының  көркемсурет училищесін,  1949 жылы Мэскеудегі
институтының  сән  өнері
бөлімш  бітіріп,  суретші-көркемдеуші  деген  мамандық  алып 
шығады.  1949-1966  жылдары Алматы көркемсурет  училище- 
сінде, 
1966-1969 
жылдары 
қазактың Абай 
атындагы 
педагогикалық  институтында  сабақ  береді.  Кескіндемеші  - 
суретші  ғана  емес,  сонымен  қатар  кино  суретшісі  де.  «Абай 
эндері»  фильмнің  сюжеті  бойынша  «Билер  соты»,  «Келін 
түсіру  кеші»,  «Той»,  «Аитыс»,  «Кездесу»  сиякты  шығарма- 
ларын  жазып,  фильмнің  декорациялық  эскиздерін  жасады 
1958  жэне  1976  жылдары  «Қазақтың  ұлтгық  кнімдері»  атгы 
альбомы жарық көрді. Шығармаларының өзекті арқауы - қазақ 
әйелінің  образы. 
Бұған «Қозы  Көрпеш  -  Баян  сұлу», 
«Шабандоз  қыз»,  «Бұл  Шұғылада  болған  еді»,  «Дала  қызы» 
фнльмдеріне  жасалған  эскиздері,  «Күлэш  Байсейітова», 
«Халық  шебері  Б.  Басенованың  портрегі»,  «Г.  Разиеваның 
поргреп»,  «Батыр  Ана»,  «Ардақты  ана»,  «Сәукеле»,  т.б. 
шығармалары  дэлел  бола  алады.  «Көкгем  мен  күз»,  «Үш 
ғасыр»  аттьі  натюрморттың  авторы.  Кез  келген  еңбегінде 
халық  өнеріне,  ғасырлар  бойы  сақталып  келген  сарқылмас
қазынаға  деген  ерекше  сүйіспеншілігін  аңғаргады.  «Біз
заманымызды  мақган  етеміз»,  «Бір  кесе  қымыз»  атты
суретгері  бүгінгі  өмірдің  сұлулығын  жырлайды.  1966-1967
жыддары  «Үңгіртас  тауларыңда»,  «Болашақ  совхоз»,  т.б. 
еңбекгерінде табиғат көрінісін жазды.
КСРО-ньщ  «Еңбек  Қызыл  Ту»,  «Қүрмет  белгісі» 
ордендерімен,  медальдермен марапатталған.
ш  
ш  
ш
ҒАЛЫМБАЕВА  А.  Жер  анадан  жаралғаи  /  А.  Ғалым- 
баева // Қазақ әдебнеті.-  1994.-  14 қаңгар (Ы 2).- 
4
 б.
Халық суретшісі Ә.Қастеевтің өмірінен естелік. 
ҒАЛЫМБАЕБА  А. «Қазақтың  бақытгы  Айшасымын» 
Ғалымбаева/  эңг.  Р.  Ескендірова //  Алматы  ақшамы,-
2003.- 27 қыркүйек (1М  108).- 3 б.
Қазақстанның халық суретшісімен 
сұхбат.

___  
____
АИША  ҒАЛЫМБАЕВА  //  Қазақстан:  ұлттық  энцикло­
педия  /'  бас  ред.  Ә.  Нысанбаев.-  Алматы,  2001,-  Т.З.-  100- 
101  б.;  Қазақ  мэдениеті:  энциклопедиялық  анықтамалық 
/ бас ред. И.Н. Тасмағамбетов.- Алматы, 2005.- 185 б.
Қысқаша өмірбаяны берілген.
Р.  Қожахметов;  қазақ  тіліне  ауд.  Н.  Әшіров;  ағылшын  тіліне 
ауд.  И.  Серікбай.-  Алматы: БАУР, 2007.-  180  б.- Қазақ,  орыс,
ағылшын тілдерінде.
АИША  ҒАЛЫМБАЕВА  /  құраст.  А.  И.  Рыбакова.- 
Алматы:  Өнер,  1981.-  108 б.
БАЯБОДЦА  М. 
Жүз 
сөзден 
бір  сурет  артық 
/ М. Баяболда // Дэстур.- 2013.- № 1.- 8-9 б.
Қазакстанньщ  Халық  суретшісі  Айша  Ғалымбаеванын 
еңбектерінен.
ҚАЗАҚЫ  БОЛМЫСТЫ  СУРЕТ1Ш  / дайынд.  А.  Муха- 
медо ва // Класс Т іте.- 2013.- 
6
 наурыз (№  10).- 8 б.
Суретші А. Ғалымбаева жайында.
ҚАЗ ДАУЫСТЫ  ҚАЗЫБЕК  КЕЛДШЕКҮЛЫ
Туганына 350 жыл (1667-1764)
Би,  қоғам  жэне  мемлекет  қайраткері,  Әз  Тәуке  хан 
құрған «Билер кеңесінің»  мүшесі, атақгы шешен, Орта жүздің 
төбе  биі,  «Жеті  жарғы»  заңдар  кодексін  шығарушылардың 
бірі.
Қаз  дауысты  Қазыбектің  оқыган  жерлері,  алған  білімі 
туралы  нақты  дерек  жоқ.  Дегенмен,  ел  аузындагы  әңгіме, 
аңыздар  мен  биден  жеткен  шешендік  сөздер  оның  өз 
заманында  білімді  де  жетелі,  халықтың  ауыз  әдебиеті  мен 
салт-дэстүр,  рәміздерін,  ата  жолы  заңдарын  мейлінше  мол 
меңгерген,  озык  ойлы,  әділ  де  көреген,  батыл  да  батыр  адам 
болғандығын 
айқын 
аңғартады.  Әділдігі  мен алғьгрлығы  үшін
Тәуке  хан  Қазыбекті  Орта  жүздін  Бас  биі  еткен.  Би  Өз
Тәукенің тұсында хан  кеңесінің белді  мүшелерінің бірі  болса, 
Сәмеке,  Әбілмэмбет,  Абылай  ел  билеген  кезеңдерде  де

мемлекет  басқару  ісіне  жиі  араласып,  ішкі-сыртқы  саясатта 
ақыл-кеңестер беріп отырған.
Бидің жастық шағы  мен бүкіл саналы  өмірі  қазақ елінің 
өз  ішінде  рулық-тайпалық  алауыздықтар  мен  хаңдық  билікке 
таластың  неғұрлым  өршіген,  көрші  мемлекеттердщ  көз  тігуі 
жиілеп,  Жоңғар  шапқыншылығы  үдей  түскен  квзеңге  тап 
келді.  Ел  аузындағы  аңыз-әңгімелерге  қарағанда,  ол  Тәуке 
ханның белгілі би-батырлары бастаған елшілігіне ілесіп ашгаш 
рет қалмақ қоңтайшысы Цэван  Рабданға  барғанында  14 жаста 
екен.  Қылышынан  қан  тамған  қаһарлы  қалмақ  ханының 
алдында  қазақ  билері  жасқаншақтық  танытып,  күмілжіңкіреп
қалған  сэтге  жасөспірім  Қазыбек:  «Дат,  тақсыр!»  деп 
жұлқыныіі  алға  шыгады  да:  «Қазақ  деген  мал  баққан  елміз, 
ешкімге  соқтықпай  жай  жатқан  елміз.  Елімізден  құт-береке 
қашпасын деп,  жеріміздің шетін жау баспасын деп  игяйчяг.ілмя 
жылқының  қылын  таққан  елміз.  Дутппан  басынбаған  елміз.
басымыздан  сөз  асырмаған  елміз.  Досымызды  сақтай
түзын  ақтаи  білген  елміз.  Бірақ  асқақтаған  хан 
болса — хан ордасын таптаи білген елміз.  Атадан үл туса - қүгт 
боламын  деп  тумайды,  анадан  қыз  туса  -   күң  боламын  деп 
тумайды,  ұл  мен  қызын  жатқа  құл  мен  күң  етіп  отыра 
алмайтын  елміз.  Сен  темір  болсаң,  біз  көмірміз  -  еріткелі 
келгенбіз, 
қазақ-қалмақ 
баласын 
теліткелі 
келгенбіз. 
Танымайтын  жат  елге  -  танысқалы  келгенбіз,  танысуға 
көнбесең  -  шабысқалы  келгенбіз.  Сен  қабылан  болсаң,  мен 
арыстан  -  алысқалы  келгенбіз,  түтқыр  сары  желіммен 
жабысқалы  келгенбіз.  Бітім  берсең  -  жөніңді  айт,  бермесең  - 
тұрысатын жеріңді  айт!»  - деіггі.  Жас  баланың бұл сөздерінен 
бас алыспақ батырлықты да,  ынтымаққа шақырған  ізгілікті де 
аңғарған  қалмақ  ханы  әділдікке  жығылып,  өжетгігі  мен 
шешендігіне риза болып:  «Дауысың қаздың дауысындай екен, 
бұдан  былай  сенің  есімің  Қаз  дауысты  Қазыбек  болсын»,  - 
деген  екен.  Соның  арқасында  елшілік  жау  қолындағы 
90  тутқынды,  шабылған  мал,  тоналған  мүлігімен  шашау 
шығармай  қайтарып  алып,  елге  олжалы  оралған  екен.  Бұдан 
кейін  де  жоңғарларға  екі  рег  елшілікке  барып,  ел  намысына 
дақ түсірмей, көздеген мақсатын орындап қайтқан.
Тәуке  хан  үйсін  Төле,  алшын  Әйтеке,  аргын  Қазыбек 
билерге  жаңа  заң  жобасын  -  «Жеті  жарғьшы»  жасатып

Күлтөбенің басында бүкіл халық алдында қабыддатты. Сөйтіп, 
ұлы  үш  бидің  көмегімен  ел  іш індегі  эдет-ғұрып  нормалары, 
жер-су,  қоныс  иеліктерінің  мөлшері,  жесір  дауы,  құн  төлеу, 
кек  алу,  ұрлық-қарлыкқа  тыйым  салу,  ағайын-туыс,  ру 
арасындағы  дау-дамайлар,  ел  бірлігі,  мемлекет  басқару,  Отан 
қорғау,  сыртқы  жаулардың  шабуылдарына  тойтарыс  беру, 
ұрпақ  тэрбиесі,  т.б.  мәселелердің  шешілу  жүйесі  жаңаша
белгіленді.
Қазыбек  би  1764  жылы  Семізбұғы  тауының  етегіндегі 
Теректі  кыстағында  97  жасында  дүниеден  өткен.  Денесін 
баласы Бекболат Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне 
апарып  жерлеп,  басына  құлпытас  орнатқан.  Қазыбек  бидің 
қайраткерлік  қызметі  мен  шешендік  өнері  туралы  Алексей 
Левшин,  Ш оқан  Уәлиханов,  Ш аһабуддин  Маржани,  Балтабай 
Адамбаев,  Нысанбек  Төрекұлов,  т.б.  зерттеулері  сақталған. 
Жазушы  Софы  Сматаевтың  “Елім-ай”  романында  кемеңгер 
бвдің келісімді тұлғасы ж асалған.
Қазақстан 
облысындағы 
аудандарға, 
ауылдарға,
қалаларға,  көшелерге  би есімі  берілген,  ел  ордасы -  Астанада
ескерткіш  орнатылған.  Қазыбек  бидің  әдеби  мұрасы  эр
жылдарда 
баспадан 
жарық 
көрген 
шешендік 
сөздер 
жинақтарына енгізілген.
ҚАЗ  ДАУЫСТЫ  ҚАЗЫ БЕК  КЕЛДІБЕКҮЛЫ // Қазақ- 
стан: ұлттық энциклопедия / бас ред. Б. Аяған.- Алматы, 2003.-
Т.5.- 457-458 б.
Қысқаша өмірбаяны берілген.
ЖАМБЫЛ  О.  Қаз  дауысты  Қазыбек  би:  жеті  жаргы
/   О.  Жамбыл  /  жауап.  шыг.  М.Ш .  Нұрақышев.-  Астана: 
Фолиант, 2000.- 320 б.
ҚАЗ  ДАУЫСТЫ  ҚАЗЫ БЕК  БИ:  энциклопедия  / Кара­
ганды  обл.  әкімдігі;  ред.  алқасы:  Қ.  Асанов,  Ж .Әскербекқызы, 
С.  Бексейітов ж.б.- Астана:  Фолиант, 2013.- 632 б.
ҚАЗ  ДАУЫСТЫ  ҚАЗЫБЕК  БИ  /  құраст.  С.Дэуітов.- 
Алматы:  ҚАЗақпарат, 2014.-  188 б.
Кітапқа  бірнеше  авторлардың  Қазыбек  би  жайлы 
мақапалары енген.

ҚАШЫҚҰЛЫ  Ш. 
Қаздауысты  Қазыбектің  «Жеті 
Жарғыға»  қосқаны / Ш.  Қашықұлы,  Р.  Сағымбекұлы //  Қазақ- 
тъщ  Ата  заңдары  =  Древний  мир  права  казахов:  құжаттар, 
деректер  жэне  зерттеулер.-  Алматы:  Жеті  жарты,  2005 -  Т 4 -
324-228 6.
ТӨРЕҚҰЛОВ  НӘЗІР 
Туганына 125 жыл (1892-1937)
Қоғам жэне мемлекет қайраткері, елші.
1900-1903 жылдары 
Қоқандағы 
медреседе, 
1903-
1905 жылдары  осындағы 
орыс-тузем 
мекгебінде, 
1905-
1913 жылдары 
Қоқан 
коммерция 
училищесінде, 
1913- 
1916 жылдары  Мэскеу  коммерция  институіының  экономика
факультепнде 
оқыған. 
1916 жылы 
Минскіде 
Батые 
маиданындағы  «Земсоюзда»  нұсқаушы  болып, 
сол
«Еркш  дала»  атга  жасырын  ұйым  құрғак.  191/ 
Орынборда  өткен  бірінші  жалпықазақ  съезіне  қатъшасқан 
Бүкілресеилік 
«Земсоюздың» 
Торғай 
облысындағы
жылы
жылы
Г
^
’, 1918™
  <<Қа3аҚ  м¥ңы>>  газетініЧ  редакторы
(Ор  шбор),  Қоқан  совдепі  ревкомыньщ  хатшысы.  « У я ™
ревкомының  хатшысы,  «Халық
редакторы 
(Қоқан), 
1918-1919 жылдары
Фергана облысіық ревкомыньщ төраға орынбасары, төрағасы
К0МИССаРы‘  осы 
Түркістан  ОАК  мүшесі, 
1920 жылы  Түркістанның  халық  ағаріу  комиссары,  «Вестник
р е д ^ Т ь Г і  9И
20Кі о Т ™ 0™460"08 
«УРналының
1 9 2 ^ ш ы   КСРО 
ТүРКІСтаН  0 А К
1922 жылы  КСРО  халықтары  орталық  баспасы  басқарма-
(МӘСКСУ)’  1923 ™
 0СЫ^
 «Темір^Тық»
жур 
щ  редакторы  кызметтерін  атқарған.  1928-1932
жыддары  Сауд  Арабиясындагы  КСРО-ньщ  бас  к о н с у л
Н Ш Р т   “ “   64,611 Г еНШе 
өкіпетгі  министрі’
19Ж 1937 ж ьщ мри 
Москва 
мен 
Ленищрадга 
Ш ыг£с 
млыххары  инсппуіының  ғылыми  қытшеткері 
0цу  ісі 
жөніңдеп  проректоры  қызметтерін  ащарады.  1937 ^сы л ^ 
шілдеде  «х^ш к  жауы»  ретінде  а й ы т в ^ Г  ™   і а ^ Г

кесіледі.  1958  жылы  28  қаңтарда  КСРО  Жоғарғы  сотының
шешімімен  акталды.
Қайраткер  ғалым  ретінде  отандық  тіл  білімі  саласына 
үлкен  үлес  қосты.  Оның  «Жат  сөздер»,  «Үлт  мэселесі  жэне 
мектеп»,  «Қазақ-қырғыз  үшін  жаңа  әліпби»  сынды  еңбектері 
мен өзге де мақалаларында емле, эліпби, терминология жүйесі 
ғылыми  негізде  талданып  отырады.  С.  Сейфуллиннің  «Асау 
тұлпар»,  «Бақыт  жолына»  атгы  шығармаларына 
өзбек 
каламгері  А.  Қадьфидің  еңбектеріне  сын  жазды.  Өзбектің 
«Инқилоб»  атты  журналына  жазган  ислам  діні,  жэдитшілдік, 
Түркістан тарихы туралы  макалалары  гылыми  нақтылыгымен 
көзге түседі.
Бүгінде Алматы, Шымкент, Қызылорда 
қалаларында
Төреқұлов  Нәзір  есімімен  аталатын  көшелер  бар.  Оның  есімі
ПІымкенттегі, 
Түркістандағы, 
Шолаққорғандағы 
орта 
мектептерге  берілген.  Түркістан  қаласында  Төреқұлов  Нэзір 
мұражайы  жұмыс  істейді.  Режиссер  Болат  Шэріповтың 
«Өкілетгі елші» атгы деректі фильмі бар.
ш 
ш 
ш
ТӨРЕҚҮЛОВ  Н.  Көп  томдық  шығармалар  жинағы: 
зерттеулер,  мақалалар  / Н.  Төреқұлов.- Алматы:  Ел-шежіре,
2007.
1-ші том:  зерттеулер мен мақалалар - 256 б.
2-ші  том: баяндамапар,  зерттеулер  мен  мақалалар -
256 б.
•к 
Щ
 
Щ
 

*
ТӨРЕҚҮЛОВ  НӨЗІР // Қазақстан:  ұлттық энциклопедия
/ бас ред. Б.Аяған.- Алматы, 2006,- Т.8.- 475-476 б.
Қысқаша өмірбаяны берілген.
ӘЛМАШҮЛЫ  Ж.  Нэзір  Төреқұлұлы:  (гылыми-публи- 
цистикалық  толғау)  /  Ж.  Өлмашүлы.-  Алматы: Жеті  жарғы,
1996.-132 б.
МАНСУРОВ  Т.  Аравийская  эпопея  полпреда  Назира 
Тюрякулова =  Елші  Нэзір  Төреқүловтың  Арабия  дастаны

/ Т.А.  Мансуров.- М.:  Реал-Пресс, 2001.-  368  б.  -  Қазақ,  орыс, 
агылшын. араб тілдерінде.
БЕКТАСОВА  Г.  Тұңғыш  елші  жайлы  деректі  фильм 
/ Г. Бектасова // Түркістан.- 2011.- 20 қаңтар (№ 3).- 7 б.
Тұңғыш  елші  Н.  Төреқұлов жайындағы  «Өкілетті елші» 
атты деректі фильмінің тұсаукесері өтті.
САХАБАТ  С.Б.  Нэзірге  нәзіл  нэзіктік/  С.Б.  Сахабат,
ОҚО  саяси  қуғын-сүргін  құрбаңдарының  музейі.-  Шымкент:
2006.-32 6. 
*  
»-■■■
ТАСТАНБЕКОВ  М. Нэзірге  құрмет  жэне  Түркістан- 
дағы  Нэзіртану  ш аралары/  М.М.  Тастанбеков,  Л. С.  Дина- 
шева // Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің 
хабаршысы.- 2015.- № 4.- 330-334 б.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   16


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал