Зейнет жасы 1997 жылы қабыл­ данған заңға байланысты көтерілген бо­



жүктеу 0.72 Mb.

бет1/6
Дата04.05.2017
өлшемі0.72 Mb.
  1   2   3   4   5   6

иә

–  Зейнет  жасы  1997  жылы  қабыл­

данған  заңға  байланысты  көтерілген  бо­

латын.  Оған  дейін  бұдан  төменірек  еді. 

Ол  заман  өзіміз  «тоқырау  жылдары»  деп 

атайтын  күрделі  кез  еді.  Сол  себептен  де 

зейнет  жасын  ұлғайту  экономикамызды 

тығырықтан  шығаруға  септігін  тигізетін 

амалдардың бірі болды. Бірақ бұл — заң, 

шын,  мәніне  келгенде  халыққа  онша 

қолайлы  болмады.  Егер  біз  халықтың 

жағдайын ойлайтын болсақ, экологиялық 

жағдайдың  нашарлаған  кезінде,  ішіп, 

жейтін  тамағымыздың  өзі  дұрыс  болмай 

жатқанда, шамалы болсын, зейнет жасын 

төмендеткеніміз  дұрыс.  Өйткені  байқап 

жүрмін, ауылдық жерлерде жұрт 63 жасқа 

келгенше алаңсыз жұмыс істей алмайтын 

халге жетуде. 

Жоқ 

–  Қазір  Қазақстанда  адамдар­

дың  орташа  өмір  сүру  жасы  соңғы 

екі­үш  жылдың  көлемінде  жарты 

жылға  болсын,  қосылып  жатыр. 

Алдағы  уақыттарда  халықтың  тір­

шілік  жағдайының  жақсаруына 

байла нысты адамның орташа жасы 

әлі  де  ұлғая  түсуі  керек.  Дамыған 

елдерде, мәселен, Жапонияда адам­

ның  ор таша  жасы  сексеннің  үстіне 

шығып  кетті.  Сол  себепті,  біз  қазір 

барлық  жағдайды  осы  көрсеткішті 

ұл ғайтуға жұмсауымыз керек. Менің 

ойымша, барлық шараларды зей нет 

жасын  қысқартуға  емес,  қайта 

керісінше, ұлғайту үшін жасауымыз 

керек. Бұл шараларды қазірден қол­

ға алып жатырмыз да. 

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

қайрат ЗАКиРЯНоВ,  

Туризм және спорт академиясының 

ректоры, математик:

—  Барак  Обаманың  әкесі  –  ке­

ния лық, ал Кения біздің зама ны­

мызға  дейінгі  XVII  ғасырда  түрік­

тер дің қол астында болды... Барак 

де ген атаудың өзі қазақ үшін та ныс 

– Әбілқайырды өлтір ген ор та жүздің 

ханы Барақ сұл тан. Мі не, сондықтан 

да мен Обама ның бойында түріктің 

қаны бар де ген ойға кетемін. 



(www.zonakz.net - сайтынан)

№7 (233) 

22 қаңтар

жұма


2010 жыл

 

...де



дiм-ай, а

у!

3-бетте

қуаныш АЙТАХАНоВ, 

Парламент Сенатының депутаты:

әбдіжәлел БәКІР, 

саяси ғылымдар докторы:

ДА

У­



ДАМАЙ

2-бет

5-бет

7-бет

ОЙ­КӨКпАр 

Қызықтың көкесі  

енді басталмақ

Заманына сай маманы

Ауған «домбырасын» 

кім қалай тартып отыр?

 

қазақстанда зейнетке шығу жасын қысқарту қажет пе?

Көптеген дамыған елдерде зейнетке шығу 

жасы сол елдегі тұрғындардың орташа жасына 

байланысты белгіленеді. Бізде олай емес. Заңда 

зейнетке шығатын нақтылы жас көрсетілген. Ер 

адамдар – 63, әйелдер 58 жаста зейнеткерлік 

демалысқа шығарылады. Мұны тым көп 

дейтіндер бар. Мұндай пікірдегілер еліміздегі 

экологиялық ахуалдың ауырлығын, жұмыс 

орындарының алдыңғы қатардағы елдердегідей 

автоматтандырылмағанын уәж етеді. Алайда бұл 

пікірмен келіспейтіндер де бар. олар керісінше, 

бұл кезең нағыз өмір бойы тірнектеп жинаған 

тәжірибенің жемісін берер шағы дегенді айтады. 

осындай пікірлердің бір-бір парасын таразы 

басына салып отырмыз.

МӘСЕ


л

Е

Ірілік көрсеткені ме, іріткі салғаны ма?

Таяуда  редакциямызға  Арыс  қаласының  бір  топ 

ақсақалдарынан  хат  келіп  түсті.  Олардың  жетекшісі 

Олжабай Исаев бізге былай дейді:

–  Өткен  жылы  Арыс  гарнизонының  маңындағы 

«Қазарсенал» мекемесінде үлкен жарылыс болған еді. 

Оның арты жойқын өртке ұласты. Өртті сөндіруге 195 

адам,  34  техника  жұмылдырылыпты.  Алайда  Арыс 

әскери  гарнизоны  өрт  сөндіру  қызметінің  жүргізуші­

механигі  Шоқан  Дәулетов  пен  осы  бөлімшенің  өрт 

сөндірушісі  Ербол  Абжановтардың  ерлігі  ескерусіз 

қалып  отыр.  Олар  қару­жарақ  қоймасының  ішіне 

танкімен кіріп, су шашқан. Әрине кез келген уақытта 

жарылыс болып, олар өмірімен қоштасулары мүмкін 

еді.  Сондықтан  екі  жерлесіміз  де  міндетті  түрде 

наградаға ұсынылуы тиіс деп ойлаймыз.

«Қазақстанның  ұлттық  ғарыш  агенттігі  Германия,  Үндіс тан, 

Италия,  Канада,  Малайзия,  АҚШ  және  Жапония  секіл ді  мем­

лекеттермен  келіссөздер  жүргізуде  ресейлік  әріптестерінің 

мүддесімен  санаспайды  және  ғарышты  игеруде  бізге  кедергі 

келтіреді.  Талғат  Мұсабаевтың  әрекетіне  қарасам,  Қазақстан 

ресейден  бөлек  ғарыш  жолын  таңдаған  сыңайлы.  KazSat­3­ті 

жасауды  ресейлік  кәсіпорын  емес,  Израиль  мен  Францияның 

фирмалары  қолға  алған  көрінеді.  Яғни  Қазақстанның  ұлттық 

ғарыш агенттігінің жобасында бізге орын жоқ. Соның салда рынан 

ресейлік бағдарламалар іске қосылмай жатып, жарамсыз болып 

қалуда. Тіпті олар екіжақты келісімшартты қайтадан қарастыр­

мақшы. Керек десеңіз, кейбір міндеттемелер біржақты қабыл­

данған. Соның салдарынан бүгіндері біз ғарыш нысанын мақ­

сат ты  түрде  пайдалана  алмай  жатырмыз.  Сонда  оларға 

соншама көпжылдық соманы не үшін төлеп отырмыз?..» делі неді 

ресейлік депутаттың мәлімдемесінде (Иван Панин, «Депутат: Ка-

захстан мешает России осваивать космос», infox.ru, 20.01.2010).

Өткен жылдың наурыз айында оқо Арыс 

қаласының маңындағы «қазарсенал» ЖШС-

не қарасты оқ-дәрі сақтайтын қоймалардың 

бірінде үлкен жарылыс болғанын көзі қарақты 

оқырмандарымыз жақсы біледі. оның арты 

орасан зор өртке ұласқан болатын. Жарылыс 

салдарынан бес адам қайтыс болып, 17 адам 

түрлі дәрежедегі жарақаттар алған. Бұл өрттің 

алдын әуелі Алла, содан соң Арыс гарнизонының 

жауынгерлері (сондай-ақ қалалық өрт сөндіру 

қызметкерлері) алмағанда, Арыс қаласының 40 

мыңға жуық тұрғынына үлкен қауіп төнер еді.

Арысты құтқарған 

арыстар неге 

еленбей қалды?

қазір қоғамның түрлі саласына қатысты реформалардың барлығы қазақстанның 2020 

жылға дейінгі әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясының негізінде жүзеге асырылуы 

тиіс. Бірақ Елбасы қазіргі уақыттағы тіл саясатының ерекше маңыздылығын ескере отырып, 

осы салада арнайы мемлекеттік бағдарлама әзірлеуді Үкіметке сеніп тапсырған болатын. 

Жүктелген міндетке сәйкес, Мәдениет және ақпарат министрлігінің бастамасымен тіл 

саясатын жүзеге асырудың жаңа кезеңіне арналған мемлекеттік бағдарлама әзірлеумен 

айналысатын арнайы жұмыс тобы құрылды. осы жұмыс тобының алғашқы отырысы 

кеше мәдениет және ақпарат министрі Мұхтар құл-Мұхаммедтің басшылығымен Алматы 

қаласында өткізілді. 

Жеке және заңды тұлғалар үшін:  индекс – 64259. 

«қазпошта» Ақ-тың барлық бөлімшелерінде жазылуға болады

Баспасөз – 2010

«алаш айнасына» 

жазылу жүріп жатыр

ЕГЕр БАНК САлАСЫН 

ЭКОНОМИКАНЫҢ 

КҮрЕТАМЫрЫ ДЕЙТІН БОлСАҚ, 

ОлАр ТЕК ЖЕКЕМЕНШІК 

БОлМАУЫ КЕрЕК, 

МЕМлЕКЕТТІК САлАлЫҚ 

БАНКТЕр ДЕ ҚҰрЫлУЫ ТИІС



Тәуелсіздік алғанымызға 19 

жыл болса-дағы, көрші жатқан 

Ресей империялық пиғылын, 

державалық ықпалын бізге үнемі 

тықпалаудан шаршаған емес. 

Біз де құдайы көрші болған соң, 

олардың кейбір ақылға қонымсыз 

талаптарымен санасып, көніп-

көндігіп келеміз. Жақында Ресей 

Думасында бізге қатысты тағы 

бір осындай негізсіз мәлімдеме 

жасалды. қорғаныс комитетінің 

мүшесі Михаил Ненашев: 

«қазақстан ресейлік әріп тестерінің 

мүддесімен санас пайды, әрі 

ғарышты игеруде кедер гі кел-

тіреді», — деп салды. оның сөзіне 

сенсек, олар біздің мүддемізбен 

санасады екен, тіпті «Байқоңыр» 

ғарыш айлағын жалға алуда көп 

ақша төлейді-міс. 

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

147,95

210,07

4,99

21,67

1,404

10603,15

1529,23

1918,18

76,13

1103,10

Жалғасы 2-бетте

ДАТ!

6-б

етте

Бейсенбек ЗиЯБЕКоВ:

Жарқын ТҮСІПБЕКҰЛЫ

Министр Мұхтар айтқан 

жетістіктер:

—  Жалпы  қазақ  тілі  төңірегіндегі 

қор даланған  мәселелер  Тәуелсіздік 

жыл да рынан бері айтылып та, жазы­

лып та келеді. Тіл проблемасын ұдайы 

күн  тәртібінде  ұстап  келе  жатқан  ұлт 

руханиятына  жанашыр  азаматтар  да 

бұл  салада  орасан  еңбек  етті.  Саяси 

ғылымда саяси жүйенің дұрыс жұмыс 

істеуін «кіріс­шығыс», «талап­шешім» 

формуласымен  түсіндіреді.  Яғни  қо­

ғам дағы  ұйымдар  мен  жекелеген 

азаматтардың  айтып  келген  талап­

тілегі  «кіріс»  болса,  билік  тарапынан 

атқарылып  жатқан  іс­шаралар  «шы­

ғыс»  болып  саяси  жүйенің  қалып ты 

жұмыс істеуін қалыптастырып келеді. 

Қазақ  тілінің  басына  қара  бұлт  төніп 

тұр  деп  байбалам  салғанымызбен, 

Тәуелсіздік жылдары осы салада жет­

кен  жетістіктер  де  аз  емес.  Министр 

мырзаның  айтып  өткеніндей,  егер 

кеңес дәуірінде 600­ден астам қазақ 

мектептері жабылып, ұлт руханияты­

ның тамырына балта шабылса, Тәуел­

сіздіктің 18 жылында 880 қазақ мек­

тебі  ашылып,  қазақ  тілінің  көкжиегі 

кеңейді. Кеңестік кезеңде орта мектеп 

оқушыларының  тек  22  пайызы  ғана 

қазақша  білім  алса,  қазір  олардың 

пайыздық  мөлшері  67­ге  (!)  дейін 

жеткен. Тілге қатысты жеткен жетістік­

тердің  бірі  деп  қазақтілді  басылым­

дардың  көптеп  ашылып  жатқанын, 

уақыт өте келе оқырман сұранысына 

ие болып, олардың таралымдарының 

көбейгендігін айтуға болады. Әлбетте, 

бұл жетістіктер көңілге демеу болған­

мен, жалықпағанның бәрі әңгіме еткен 

тіліміздің бүгінгі жағдайының жырты­

ғына жамау бола алмайды. Сондықтан 

жұмыс тобының құрамына енгізілген 

азаматтар  бас  қосқан  жиында  тілді 

дамытуға арналған тың идеялар, қол­

дау ға лайық ұсыныстар көптеп түсті. 

Бұрын-соңды болмаған топ бұрын-соңды 

болмаған бағдарлама жасауға кірісті

Жалғасы 4-бетте

Кәмшат САТиЕВА

Жалғасы 3-бетте

Нұрғис


а Е

л

ЕУБЕК



ОВ (фо

то)


РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№7 (233) 



22.01.2010 жыл, жұма

www.alashainasy.kz

2

e-mail: info@alashainasy.kz

СаяСи  бюро

ЖИЫН


Бұрын-соңды болмаған топ бұрын-соңды 

болмаған бағдарлама жасауға кірісті

ЫқпалдастЫқ

тмд

Ресей Қазақстанның 

төрағалығынан табыс күтеді

қазақстандық  тарапты  қР  парламент 

сенаты  әлеуметтік-мәдени  даму  коми-

тетінің төрағасы, Ұжымдық қауіпсіздік ту-

ралы  шарт  ұйымы  парламенттік  ассам-

блеясы  саяси  мәселелер  және  халық-

аралық ынтымақтастық жөніндегі тұрақты 

комиссиясының  төрағасы  ахан  Бижанов 

басқарып  барды.  парламент  мүшелері 

ЕқЫҰ парламенттік ассамблеясының ал-

дағы ақпандағы және шілдедегі бірлес кен 

көзқарастарын үйлестіреді және ҰқШҰ-ға 

қатысушы мемлекеттер парламентте рі нің 

бірлесіп  әзірлеген  қарарларының  жоба-

ларын  талқылады.  Отырысты  ашқан  РФ 

мемлекеттік думасы төрағасының орын-

басары любовь слиска ҰқШҰ-ға қатысушы 

мемлекеттер парламенттерінің ынтымақ-

тастығын  тереңдету  және  халықаралық 

ұйым дардағы  ортақ  күш  жұмылдыруды 

үй лестірудің  тетіктерін  жетілдіру  айтар-

лықтай  жемістерін  беріп  отырғанын, 

қазақ  станның ЕқЫҰ-ға төрағалығында-

ғы табыстарына ҰқШҰ-ға барлық қатысу-

шылар мүдделі екенін атап өтті. «Халық-

аралық  аренадағы  біздердің  бірлескен 

күш  жұмылдыруымыздың  тиімділігінің 

сөзсіз куәсі бұрынғы КсРО республикалары 

ішінде  алғаш  қазақстанның  ЕқЫҰ-ның 

2010  жылғы  төрағасы  болып  сайлануы 

бол ды. Бұған барар жол оңай болған жоқ 

және бұл — қазақстан халқының және оның 

бас шыларының экономикадағы, саясат тағы 

және  әлеуметтік  дамудағы  табыс тары ның 

заңды қорытындысы», – деді ол. 

Кеше Мәскеуде ЕҚЫҰ Парламенттік ассамблеясындағы ҰҚШҰ-ға мүше 

мемлекеттер делегациялары басшыларының кездесуі болды. 

Жеңілген 

Президент жаңа 

блок құрмақ

сәрсенбі  күні  ол  бірқатар  партия  же-

текшілерімен кездесіп, осы мәселені тал-

қылады. Осы отырыс барысында об лыс 

губернаторларын  жаңа  саяси  күшке  қо-

сылуға  шақыруды  да  естен  шығармады. 

«Ұлттық  және  мемлекеттік  міндеттер 

тұрғанда,  менің  саясаттан  кетуге  хақым 

жоқ»  деп  мәлімдеген  Виктор  Ющенко-

ның  бастамасын  өзінің  «Біздің  Украина» 

партиясымен қатар, украиналық ұлтшыл-

дар  конгресі,  республикалық  христиан 

партиясы және бірнеше қоғамдық ұйым-

дар қолдап отырған көрінеді. қалай десек 

те, сайлаудағы күтпеген жеңілістен кейінгі 

Виктор  Ющенконың  бұл  әрекеті  «бауыз-

далған  мал  да  тұяқ  серпіп  қаладының» 

кері сияқты.



Украинаның қазіргі Президенті 

Виктор Ющенко сайлауда 

күйрей жеңілгеніне қарамастан

саясатпен айналыса бермек. 

Өткен жексенбіден бастап экс-

президент атағына күні бұрын ие 

болған саясаткер саясат алаңына 

блок құру арқылы өз күшін сынап 

көрмек.

са

Рапт



ама

Ауғанстан халқы ұлттық аспаптарының бірі – домбыра. Оны ауған домбырасы 

немесе хәзаре домбырасы деп атайды. Өздері домбура дейді. Тұрпаты мен үні қазақ 

домбырасынан аумайды. Сапасы жоғары хәзаре домбырасының Кабулдағы бағасы 

— 100 доллар шамасында. 

сіз БілЕсіз БЕ?

Ауған «домбырасын» кім қалай 

тартып отыр?

ҰлЫс ЖАРғЫнЫң «ҰлЫ ісі»

дүйсенбі күні тәліптер ауған астанасын атқылады. 

президент  резиденциясы  маңын дағы  нысандарға 

шабуылдаған топ Кабул дағы орталық дүкенді басып 

алды. тоғыз адамның өлімі мен 40 адамның мертігуі-

не себеп болған оқиға Х.Карзай әскерінің жеңісімен 

аяқталды.  Осы  оқиғаның  алдында  ауған  ұлттық 

мәжілісінің төменгі палатасы – Ұлыс жарғы Х.Карзай 

ұсынған  үкіметтің  жаңа  мүшелеріне  дауыс  берген 

болатын. Екінші рет (алғашқысы қаңтардың 2-сінде 

өткен)  қарастырылған  ұсыныста  17  минис трдің 

жетеуінің  ғана  кандидатурасы  сенім  дауысына  ие 

болды. алғашқы талқыда да жеті министр қуатталса, 

бұл жолғы дауыс берумен олардың саны 14-ке жетті. 

қалған министрлердің мәселесін Ұлыс жарғы қысқы 

каникулдан кейін (ақпанның 20-сында) қарастырмақ 

ниетте. 

ауған  мәселесі  бойынша  мамандардың  топ-

шылауынша, Ұлыс жарғы Карзай ұсын ған министр-

лердің ішінде жихадшы деген дерге дауыс бермей 

отыр. Жихад шы лардың қатарына Б.Раббани, Г.Хек-

матияр сынды саясаткерлердің жақтастары (негізінен 

тәжіктектілер) аталады. 

ТәліПТЕКТілЕР МЕ, ТәЖіКТЕКТілЕР МЕ? 

қарап  отырсақ,  дүйсенбі  күнгі  лаңкес тікті 

ешкімнің де тиянақты түрде мойынға алмағандығы 

сезік  тудырады.  ауған  бас шысы  отыратын  Әрг 

сарайындағылар  мен  Бақ-та  тәліптер  тобы 

айыпталғаны мен,  тәліптердің  өз  тарапынан 

мәлімдеме  жа сала  қоймады.  соған  қарағанда, 

оқиғаны  тәліп  атын  жамылған  тәжіктектілер  ұйым-

дастыруы  да  ғажап  емес.  Кем  дегенде  олар 

тәліптермен біріге әрекет етуі мүмкін. Өйткені Ұлыс 

жарғы  бекіткен  үміткерлердің  дені  дерлік  Х.Кар-

зайдың  бұрынғы  серік тері  бо лып  отыр.  Ұлыс 

жарғы  бұл  жолы  да  үкімет  арасын  «бөтенмен 

былғағысы» ке ліп отыр ған жоқ. 



Бүгінде ауған топырағында нАТО күштері аясында ұйысқан 84 мың 150 

әскер тұр. АҚШ Президенті Б.Обаманың Ауғанстан жөніндегі жаңа стратегиясы 

бойынша тағы да 30 мың әскер жіберу көзделуде. Егер Обаманың қолқасы 

орындалса, АҚШ осы елдегі әскері көп елге айналып шыға келмек. Бұл 

мәселе енді бір аптадан соң лондонда өтетін ауған мәселесі жөніндегі арнайы 

конференцияда шешілмек. әдетте АҚШ-тың алдын бөгейтін күш әзірге жоқ. 

Алайда аталған жиында ауған жеріндегі ықпалға ие тәліптермен мәміле 

мәселесі де қаралмақ. Ал тәліптер болса елден шетел әскерін толықтай алып 

кетуді мәміленің басты шарты ретінде ұсынып отыр. Тәліптермен мәміленің 

төркіні 2007 жылғы тәліптердің Ауғанстан-Пәкістан шекарасындағы солтүстік 

Уәзірстан жеріндегі шебі нығайғаннан кейін қолға алына бастады. Былтырғы 

Президент сайлауында Хамед Карзай үміткерлік бағдарламасына осы 

мәміле мәселесін де енгізген болатын. Бұл тәліптердің ықпалды күш ретінде 

мойындала бастағанын байқатады. 

шақырып  алған  Х.Карзай  елдегі  түркітектілерді 

тізгіндей  білді.  Кезінде  Карзай  министрлерінің  бірі 

болған, одан кейін араздасып кеткен Юнус қануни 

бүгінде Ұлыс жарғыны басқарып отыр. 

Билік шелпегінің Карзай шыққан пуштун дар мен 

тәжіктектілер арасында бөліске түсуі елдегі осы екі 

қауымның басымды ғы мен түсіндіріледі. қос қауым-

ның  әр қайсысы  ауған  халқының  40  пайыз дайын 

құрайды. Бұл тиісінше тілдік жағынан елдегі парсы-

тілдестер  мен  пуштутілдестердің  үлес  салмағын  да 

анықтайды. ал қашанда пар сытілдестердің артында 

Иран  мен  тәжікстан,  пуштутілдестер дің  артында 

пәкістан тұрады. міне, осы жағдайда Х.Карзай ел-

дегі тайпа көсемдерін әрнеге дәмелен діру арқылы 

ел билеп отыр. 



ЖЕТЕУ нЕгЕ ЖЕТЕлЕйді?

таяуда,  арасында  ауған  президенті  де  бар, 

ауғанстанға көрші алты ел басшысы бас қоспақ. Онда 

шамасы,  ақШ-тың  ауғанстан  жөніндегі  жаңа 

стратегиясы  және  ауғанстан ның  жаңа  үкіметімен 

байланыс жайы тал қыланбақ. алтаудың ішінде алып-

тары Иран, пәкістан және қытай болып отырғанын 

ес керсек,  жетеудің  жиыны  мынадай  сипатта  өрбуі 

мүмкін. қытаймен экономикалық бай ланыс жайы ар-

қау болса, Иран мен пәкіс танның әрқайсысы ауған-

станға өз дегенімен «диктант» жазғызуға тыры сады. 

сайып  кел генде,  аймақ  елдерінің  ауғандықтарға 

деген ықпал салмағы кірге тартылатын болады. 

ҚАзАҚсТАн ҚАйТЕді?

ЕқЫҰ-ға төрағалық барысында ауған мәселесін 

басты нысандардың бірі етіп алған еліміз ауғанстанда 

гуманитарлық  шара лармен  айналысуда.  аурухана, 

мектеп  құры лысына  атсалысып,  бидай  экспорттап, 

ауған жастарын оқытуда. Іргелес емес елмен бұл неге 

керек  дегенге  келсек,  ауғанстанның  тыныштығы 

Орталық азияның да қауіпсіздігін қамтамасыз ететі-

ніне  назар  аудару  қажет  болады.  ал  Еуропа  болса 

Орталық азияны өзінің солтүстік-шығыстағы қалқаны 

ретінде  таниды.  сондықтан  өз  шекарасынан  400 

шақырым  жердегі  ауған  еліндегі  аттанды  азайтуға 

үлес қосқаннан қазақстан ұтпаса, ұтылмайды.

БиліК нЕгЕ «БӨТЕндЕРді» ҰсЫндЫ?

Х.Карзай уақытша үкіметті басқарғаннан бастап 

бір мәселеге анық көз жеткізіп отыр. Ол алуан ұлттан 

тұратын елдің ақсақал-қарасақалдарын бірде сыртқа 

шеттетіп,  бірде  бері  беттетіп,  түбінде  өз  дегеніне 

жүргізу тәжірибесін меңгеріп алды. мәселен, Гераттан 

шыққан Исмаил ханды – энергетика, Рәнгин дадфәр 

спантаны  сыртқы  істер  министрі  етіп  тағайындау 

арқылы Карзай пушту еместердің елеулі тобын өзіне 

бағындыра білді. Былтыр жер аударылып кете жаз-

даған генерал достымды да сайлау алдында Кабулға 

Ақын Мұхтар айтқан кемшіліктер: 

қоғам қайраткері мұхтар Шаханов айтып 

өткендей,  ұлттың  болашағы  балаларымыз 

дейтін  болсақ,  қазіргі  8881  балабақшаның 

4734-і  ғана  қазақша  тәрбие  берумен 

айналысады  екен.  Жекешелендіру  кезінде 

10 мың кітапхана жабылып, балабақшалар 

өз  жұмысын  тоқтатқан.  Енді  соларды 

қайта  ашу  –  кезек  күттірмейтін  мәселе.  тіл 

жанашыры  алматының  іргесіндегі  Іргеліде 

300 орындық балабақша мен 500 орындық 

мәдениет үйі евангелистер меншігінде екенін 

тілге  тиек  етті.  сонымен  қатар  соңғы  санақ 

қазақтың  саны  67,8  пайызды  құрағанын 

көрсетсе  де,  бізде  мемлекеттік  қазақ  тілі 

туралы заң жоқ. «менің айтайын дегенім, – 

деді ақын сөзінің соңында, – арнайы жұмыс 

тобы болып құрылғаннан кейін соңына дейін 

әрі  қарқынды  іс  тындыруымыз  керек.  мен 

бұл жолда басымды тіккенмін. Кейбіреу лер 

айтып  жүргендей,  атақ,  абырой  үшін  емес, 

таза ұлттың мүддесі үшін соңына дейін күре-

суге бел байлаған адаммын».

Келісіп пішкен тон келте болмайды

Жиында  үш  сағат  бойы  кезегімен  сөз 

алған  зиялылардың  уәждері  мен  өзіндік 

кей бір  тың  ұсыныстарын  қаз  қалпында 

жет кізуді  жөн  санадық.  Жазушы  смағұл 

Елубай жақында мемлекеттік хатшының үш 

телеарна  ашу  туралы  ұсынысын  айта  келіп: 

«теледидардың  ұрпақ  тәрбиесіндегі  рөлі 

ерекше,  сондықтан  біреу  болса  да,  таза 

қазақтілді  бағдарламалар  тарататын  теле-

арна  ашуға  ықпал  етейік»,  –  деді.  Белгілі 

қоғам  қайраткері,  заңгер  сұлтан  сартаев: 

«Біз  тәуелсіз  елдің  алғашқы  заңдарын 

қабыл дағанда  орыс  тілін  ұлтаралық  тіл 

ретін де  уақытша  ғана  қабылдаған  едік.  Ең 

бастысы, мемлекеттік тіл деп қазақ тілін көр-

сеттік,  азаматтар  бес  жылдың  ішінде  тілді 

үйреніп  кетеді  деп  ойлаған  едік,  өкініш ке 

қарай,  олай  болмай  шықты»,  –  деп  өзінің 

өкінішімен  бөлісті.  «Ұлт  тағдыры»  қозға-

лысының  төрағасы  дос  Көшім  болса: 

«Жалпы,  ұлтаралық  тілді  заңмен  бекіту  – 

үлкен қателік, кез келген екі адам қай тілде 

сөйлесетінін  өзі  шешуі  керек.  ал  заңмен 

бекіту  –  адам  құқығын  шектеу»,  –  дегенді 

ортаға  салды.  Оның  айтуынша,  қазір  мем-

лекет  қазынадан  қаржы  бөліп,  жетімдер 

үйіндегі  балалардың  білім  алуына  жағдай 

жасап  келеді,  ал  ол  жердегі  балалардың 

басым  көпшілігі  орыс  тілінде  білім  алып 

жатыр.  Ресейдің  құрамында  өмір  сүріп 

жатса  да,  татарстан  республикасының  ұлты 

үшін  атқарып  жатқаны  ұшан-теңіз  екенін 

баяндаған амангелді айталы мырза: «Олар-

дың  ұлттық  доктринасы  біздікінен  әлде-

қайда  күшті.  ал  жақында  Франция  қоғам-

ның  барлық  саласы  бойынша  француз 

тіліне  басымдық  беретін  заң  қабылдады. 

ал  біздің  дипломаттар  алыс  шетелдердің 

өкілдерімен  кездескенде  орысша  сөйлеп 

отырады,  келіссөздер  жүргізіп  отырған 

тарап орысша білмесе де, орыс тіліне жүгі-

неді. Біз ұлттық құндылықтарымызды ұлық-

тауда,  тілді  дамытуға  келгенде  гүржі лер 

мен  украиндерден  әлдеқайда  артта  қалып 

келеміз.  Біз  оларға  күлеміз.  Әрине,  күле-

міз  олардың  жүргізіп  отырған  саясатын 

сана мызды жаулап алған ресейлік ақпарат 

құралдары  арқылы  танып-біліп  отырсақ. 

сондықтан  мұхтар  абрарұлы,  ақпараттық 

қауіпсіздігімізді  нығайтуды  да  осы  бағдар-

ламада  ескерсек  деген  ойым  бар»,  –  деді. 

Он жыл деп арқаны кеңге салып кетпес үшін 

бағдарламаны  жүзеге  асыруды  бес  жылға 

шегерсек деген де ұсыныстар болды. 



  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал