Ту ф 703-05-12. Пәннің оқу -әдістемелік кешені. Смж ту. Екінші басылым



жүктеу 5.01 Kb.

бет25/27
Дата22.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27

1.
 
Салық мәні және салық салудың жалпы ережесі. 
Банктер 2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап Қазақстан Респуб-ликасының 2001 жылғы 12 маусымдағы №210-11 «Салық және 
бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Кодексіне сәйкес салық саясатын жүргізеді. 
Осы Кодексті іске қосумен байланысты Қазақстанда бухгалтерлік есептің салық салу жүйесінен заң негізінде бөлінуі жүзеге 
асты,  осыған  байланысты,  бір  уақытта  екі  есеп  түрін  бірге  жүргізу  қажеттілігі  туындады:  бухгалтерлік  және  салықтық.  Салық  есебі 
салық  міндеттемелерінің  пайда  болуын  және  шамасын  дұрыс  анықтау,  табыстар  мен  шегерімдерді  есепті  кезеңдерге  жатқызу  және 
ақырында заңмен бекітілген мерзімде бюджетке төленуі тиіс салық сомасын алу мақсатында туындайды. 
Қазақстан Республикасының салық заңы салық салу принциптеріне негізделеді: 

міндеттілік  (салық  төлеуші  салық  заңдарына  сәйкес  мемлекет  алдында  туындайтын  салық  міндеттемелерін  толық  көлемде 
және белгіленген мерзімде орындауға міндетті); 

анықтаушылық (салық заңдылықтарына салық төлеушінің салық міндеттемелерінің барлық негіздері мен туындау тәртіптерін, 
орындалу мен тоқтатылуын белгілеу мүмкіндігі); 

әділдік (жеке сипаттағы жеңілдіктер беруге тыйым салынады, Қазақстан Республикасында салық салу жалпыға бірдей болып 
табылады); 

біртұтастық (Қазақстан Республикасының салық жүйесі республиканың бүкіл аумағында барлық салық төлеушілерге қатысты 
біртұтас болып табылады); 

жариялылық  (салық  салу  мәселелерін  реттейтін  нормативтік  құқықтық  актілер  ресми  басылымдарда  міндетті  түрде 
жариялануы тиіс). 
Банк салық салу мақсатында табыстар мен шығыстарды Қазақстан Республикасының салық заңымен белгіленген тәртіпте және 
жағдайларда есептеу әдісі бойынша анықтайды. Салық салу базасын анықтау бойынша салық есебі мемлекеттің қазыналық саясатына 
негізделіп  жүргізіледі  және  салық  әкімшілігінің  құралы  болып  табылады.  Бухгалтерлік  есептің  басты  мақсаттарының  бірі  өнімнің 
(жұмыс және қызмет) өзіндік құнын және банктің нақты қаржылық нәтижесін (табысын немесе шығынын) анықтау болып табылады, ал 
салық  есебі  салық  салынатын  базаны  есептеуге  арналған.  Соңғысы  бухгалтерлік  есеп  мәліметтерінен  алынған  банктің  қаржылық 
нәтижесіне байланыссыз анықталады. 
Осы  айырмашылықтарға  қарамастан,  есептің  бұл  екі  түрі  өзара  тығыз  байланысты,  себебі,  салық  есебінде  қолданылатын 
ақпараттар бухгалтерлік есеп мәліметтерінен алынып, содан кейін салық заңының талаптарына сәйкес түзетулер жүргізіледі. 
Салық  есебі  және  есептілік  ережелері  салық  салу  мақсатында  шетел  валютасында  операцияны  жүргізген  күнгі  валютаны 
айырбастаудың нарықтық бағамын қолдана отырып ұлттық валюта теңгеде есептелуін қадағалап отырады. Валютаны айырбастаудың 
нарықтық  бағамы:  Қазақстанның  қор  биржасының  негізгі  сессиясында  қарастырылған  және  ҚР  Ұлттық  банкпен  бірге  Қазақстан 
Республикасының Қаржы министрлігімен бекітілетін тәртіппен анықталған шетел валютасының теңгедегі өлшенген орташа биржалық 
бағамы.  Қазақстанның  қор  биржасында  сауда-саттық  жасалмайтын  шетел  валютасына  шаққандағы  теңге  бағамы  кросс-бағамын 
қолдану арқылы есептелінеді. 
Жаңа кодекспен салық салудың ерекше жағдайлары қарастырылған: 

қаржы  лизингі  лизинг  алушының  негізгі  құралдарды  сатып  алуы  ретінде  қарастырылады.  Бұл  жерде  лизинг  алушы  негізгі 
құралдардың иесі, ал лизингтік төлемдер лизинг алушыға берілген несие бойынша төлемдер ретінде қарастырылады

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 

кәсіпкерлік  қызметті  бірлесіп  жүргізу  уағдаластық  не  занды  тұлга  құрмай,  екі  және  одан  да  көп  иеленуші  болуын  көздейтін  өзге 
уағдаластық болған жағдайда, әрқайсысына салық салынады; 

есеп жүргізу тәртібі бұзылған жағдайда, есеп құжаттамалары жоғалған немесе жойылған кезде салық қызметі органдары салық салу 
объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді жанама әдістер (активтер, міндеттемелер, айналымдар, шығындар, шығыстар) 
негізінде анықтайды. 
Салық есептілігі дегеніміз салық төлеуші салық органдарына табыс ететін, салық міндеттемелерін есептеу туралы ақпараты 
бар құжаттама: 

салықтың  әрбір  түрі  және  бюджетке  төленетін  басқа  да  міндетті  төлемдер  бойынша,  сондай-ақ  жинақтаушы  зейнетақы  қорына 
төленетін міндетті төлемдер бойынша салық төлеуші жасайтын салық декларациясы, есеп айырысу; 

арнаулы салық режимін қолдануға патент алуға өтініштер

салық салу объектілері мен салық салуға байланысты объектілерді есепке алуды тіркеу карточкаларын алуға өтініштер; 

қосылған құн салығын бюджеттен қайтарып алуға өтініштер; 

қосарланған салық салуды болғызбау туралы келісімдер нормаларын қолдануға берілген өтініштер

осы кодекске сәйкес электрондық мониторингке жататын, салық төлеушілер табыс ететін құжаттама. 
Қазақстан Республикасыңда колданылып жүрген салықтар, жиындар және міндетті төлемдер Қазақстан Республикасының 
«Бюджеттік жүйе туралы» Заңымен анықталған тәртіпке сәйкес тиісті бюджеттерге түсіп отырады. 
Салықтар тура және жанама салықтарға бөлінеді. Жанама салықтарға ҚҚС және акциздер жатады. Басқалары тура салықтарға жатады. 
 
Банктер резидент ретінде келесі салық түрлерш төлейді: 
1.корпорациялық табыс салығы; 
2.жеке табыс салығы; 
3.қосылған құн салығы; 
4.акциздер; 
5.кен орындарын пайдаланушылардың салықтары мен арнайы төлемдері; 
6.әлеуметтік; 
7.жер; 
8.көлік құралдарына салынатын салық; 
9.мүлік салығы; 
10.заңмен қарастырылған арнайы алымдар мен баждар. 
2.
 
Мүлік салығын есептеу және бюджетке төлеу тәртібі. 
Банк  мүлік  салығының  төлеушісі  болып  табылады.  Салық  салу  объектісі  болып  негізгі  құралдар  және  материалдық  емес 
активтер болып табылады. 
Төмендегілер салық салу объектісі болып табылмайды: 

жер салығының салық салу объектісі болып табылатын жер; 

осы себеппен көлік құралдары; 

Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша консер-вацияда тұрған негізгі құралдар; 

жалпыға   ортақ   пайдаланылатын   мемлекеттік автомобиль жолдары мен оларға салынған жол кұрылыстары

инвестициялық   жоба   шеңберінде   найдалануға жаңадан енгізілген негізгі құралдар. 
Заңды тұлғалар, соның ішінде банктер бухгалтерлік есеп мәліметтері бойынша есептелінген салық салу объектілерінің орташа 
жылдық  құнына  1  пайыз  мөлшерлеме  бойынша  мүлік  салығын  есептейді.  Жаңадан  құрылған  құрылыстар,  ғимараттар,  мекемелер 
бойынша салық олардың құрылу жылынан кейінгі салық жылында жүргізіледі. Салық кезеңі ішінде салық салу объектілеріне меншік 
құқықтары берілген жағдайда, салық сомасы бастапқы төлеушіге ағымдағы жылдың 1 қаңтарынан бастап, ол меншік кұқығын берген 
айдың басына дейін есептелген салық сомасы, одан кейінгі төлеушіге оның меншік құқығы туындаған айдың басынан басталатын кезең 
ішінде есептелген салық сомасы көрсетіледі. 
Банктердің  салық  салу  объектілері  бойынша  салык  базасы  бух-галтерлік  есеп  мәліметтері  бойынша  есептелінген  орташа 
жылдық қалдық құны болып табылады. 
Бухгалтерлік  есеп  негізінде  банктің  негізгі  қаражаттарының  келіп  түсуін  және  есептен  шығуын  анықтау  үшін  тізімдеме 
толтырылады.  Жыл  соңында  мүлік  салығын  есептеу  үшін  салық  салу  объектілерінің  орташа  жылдық  қалдығын  анықтау  қажет,  ол 
ағымдағы  салық  жылының  әр  айының  1-іңдегі  және  одан  кейінгі  айдың  1-індегі  салық  салу  объектілерінің  орташа  жылдық  қалдық 
құндарын қосу нәтижесінде алынған соманың он үштен бір бөлігі ретінде анықталады. 
Белгіленген мерзімдерде төленуге тиісті салықтың ағымдағы сомасын анықтау, салық сомасын 4 ке бөлу арқылы табылады. 
Мүліктің  табыс  әкелетіндігіне  немесе  әкелмейтіндігіне  байланыссыз  осы  салықты  төлеуден  босатылмайды.  Салық  салу 
объектілері басқа облыстарда (аудандарда) орналасқан, тармақталынған филиалдар желісі немесе өкілдіктері (заңды тұлға құрмай) бар 
банктер төленуге тиісті салықтар сомасын объектілердің орналасу жері бойынша төлейді. 
Мүлік салығын есептеу және төлеу кезінде келесі бухгалтерлік өткізбелер жүргізіледі: 
• ағымдағы толемдерді есептеген кезде:  
Дт 5765 «Заңды тұлғалардыц мүлік салығы» 
Кт 2851 «Салық және басқа да міндетгі төлемдер бойынша есеп айырысу»; 
• ағымдағы төлемдерді төлеген кезде: 
Дт 2851 «Салық жөне басқа да міндетті төлемдер бойынша есеп айырысу» 
Кт 1051 «Банктің Қазақстан Республикасы ¥лттық банкіндегі корреспонденттік есепшоты». 
 
3. 
Пайдаға 
салынатын 
салықты 
төлеу 
үшін 
салық 
салынатын 
базаны 
аудару 
тәртібі. 
Корпорациялық  табыс  салығының  объектісі  жылдық  жиынтық  табыс  пен  белгіленген  шегерімдер  арасындағы  айырма 
ретінде есептелінген салық салынатын табыс болып табылады. 
Корпорациялық табыс салығын төлеушілер Қазақстан Рес-публикасының ¥лттық банкі мен мемлекеттік мекемелерден басқа 
Қазақстан  Республикасының  резидент  заңды  тұлғалары,  сондай-ақ  Қазақстан  Республикасында  қызметін  тұрақты  мекеме  арқылы 
жүзеге асыратын немесе Қазақстан Республикасындағы көздерден табыс алатын бейрезидент заңды тұлғалар. 
Банктің  жылдық  жиынтық  табысы  (ЖЖТ)  Кодекстің  122-бабына  сәйкес  жүргізілетін  түзетулер  есебімен  Қазақстан 
Республикасында және одан тыс жерлерден алынуға тиіс табыстардан тұрады. 
ЖЖТ-қа келесі табыс түрлері кіреді: 
 
•  банк қызметінен: 

пайыздық; 

дилингтік операциялар бойынша; 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
-
комиссиялық; 
 -
басқа да операциялық

төтенше; 

айыппұл, өсімпұл, тұрақсыздық шығындары түрінде; 
• үйлерді, ғимараттарды, құрылыстарды, сондай-ақ амортизациялауға жатпайтын активтерді өткізу кезіндегі құн өсімінен түскен табыс; 
• жалпы үлестік меншіктен табысты бөлу кезінде алынатын табыс; 
• өтеусіз алынған мүліктер; 
• мүлікті жалға беруден түскен табыс; 
• банктер жасаған провизиялардың мөлшерін азайтудан түскен табыс; 
• күмәнді міндеттемелер бойынша; 
• міндеттемелер мен талаптарды есептен шығарудан түсетін табыстар; 
• айыппұлдар, өсімпұлдар және санкциялардың басқа да түрлері; 
• дивидендтер; 
• сыйақылар; 
• бағамдық оң айырма; 
• ұтыстар; 
• 
әлеуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған табыстардың шығыстардан артылуы; 
• шығып қалған тіркелген активтер құнының ішкі топтың құн балансынан асып түсуінен алынған табыстар. 
Жылдық жиынтық табыс Салық кодексінің 91-бабына сәйкес түзетілуі тиіс. Осы жерде жылдық жиынтық табыстан мыналар 
шегерілуі тиіс: 

Қазақстан  Республикасындағы  төлем  көзінен  бұрын  салық  салынған,  Қазақстан  Республикасының  резидент  заңды  тұлғаларынан 
алынған дивидендтер; 

эмитент өз акцияларын орналастыру кезінде алған олардың құнының атаулы құнынан асып кетуі және акцияларын өткізу кезіндегі 
құн өсімі; 

қор биржасының «А» және «В» ресми тізімдерінде тұрған акциялар мен облигацияларды өткізу кезінде құн өсімінен алынған табыс; 

мемлекеттік кәсіпорынның Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі негізінде мемлекетгік органнан немесе мемлекеттік кәсіпорын 
өтеусіз негізде алынған негізгі құрал-жабдықтардың құны; 

Қазақстан  Республикасының  зейнетақымен  қамсыздандыру  туралы  заңдарына  сәйкес  алынған  және  жеке  зейнетақы  шоттарына 
жіберілген инвестициялық табыстар. 
Бухгалтерлік есепте есептелген және алынған табыстар 4000-4999 баланстық шоттарда көрініс табады және банктің ағымдағы 
жылдағы жалпы жылдық табысын құрайды. Бұның құрамына енгізілмеген табыстар арнайы дербес шоттарда көрсетіледі және салық 
салу мақсатында ЖЖТ-қа түзетулер жүргізіледі. 
Салық  кодексінің  92-бабына  сәйкес  шегерімге  жатпайтын  шығыстарды  қоспағанда,  салық  төлеушінің  жылдық  жиынтық 
табысты алумен байланысты шығыстары салық салынатын табысты анықтау кезінде шегерілуі тиіс. 
Шегерімдерді  жылдық  жиынтық  табысты  алуға  байланысты шығыстарды растайтын құжаттары  болған  кезде  салық  төлеуші 
жүргізеді.  Бұл  шығыстар  болашақтағы  кезеңдердің  шығыстарын  қоспағанда,  олар  нақты  жүргізілген  салық  кезеңінде  шегерілуге 
жатады. Болашақтағы кезеңдердің шығыстары қай салық кезеңінде болса, сол кезеңде шегерілуі тиіс. 
Егер шығыстардың бірнеше баптарында белгілі бір шығындар көзделсе, салық салынатын кірісті есептеу кезінде көрсетілген 
шығындар тек бір рет шегеріледі. 
Жылдық  жиынтық  табыс  табуға  байланысты  салынған  немесе  танылған  айыппұлдар,  өсімпұлдар,  тұрақсыздық  айыбы 
мемлекеттік бюджетке енгізілуіне тиістілерінен басқасы шегеріліп тасталуға тиіс. 
Қызмет бабы бойынша іссапар кезіндегі өтемақы сомасын шегеріп тастауға келесілер жатады: 

іссапар орнына жету үшін жол және сақтап қалу шығындарымен бірге тұрғын жайды жалдау бойынша нақты жасалған 
шығындар; 

Қазақстан шегінде тәулігіне екі айлық есеп көрсеткіштерінен кем болмайтын көлемде іссапар кезінде төленетін тәуліктік; 

ҚР Үкіметі бекіткен норма шегінде Қазақстан Республикасынан тыс іссапарға шыққан уақытында төленетін тәуліктік. 
Өкілдік шыгыстарға салық төлеушінің өзара ынтымақтастық орнату немесе оны қолдау мақсатында адамдарды, акционерлер 
жиналысын өткізуге, сондай-ақ директорлар кеңесінің, тексеру комиссиясының отырысына келген қатысушыларды қабылдауға және 
оларға қызмет көрсетуге жұмсаған шығыстарға жатады. Аталған адамдарды ресми қабылдауды өткізу, оларды көлікпен қамтамасыз 
ету, келіссөз кезінде дәмхана (фуршет) қызметін көрсету, ұйым штатында тұрмайтын аудармашылардың қызметіне ақы төлеу жөніндегі 
шығыстар, банкеттер, бос уақытта ойын-сауық немесе демалыстар ұйымдастыруға жұмсалған шығыстар жатады. Өкілдік шығыстар 
Қазақстан Республикасының Үкіметімен белгілеген нормалар шегінде шегерімге жатқызылады. 
Сыйақы бойынша шегерімдерге мына сыйақылар жатқызылады: 

құрылысқа алынған және құрылыс кезінде несиелер (қарыздар) бойынша сыйақыдан басқа, алынған несиелер (қарыздар) 
бойынша, оның ішінде қаржы лизингі түріндегі сыйақы; 

салымдар бойынша сыйақы; 

борыштық бағалы қағаздар иесіне оларды шығару және орналастыру шарттарына сәйкес эмитент төлейтін дисконт немесе 
купон (дисконтты немесе сыйақыларды есепке ала отырып 
Сыйақы бойынша шегерімдер жасау осы баптар бекітілген мөлшерде жүргізіледі. 
Сыйақылар бойынша шегерімдер келесідей жолмен анықталған сома шегінде жүргізіледі: 

салық салу кезіндегі салық төлеушінің резидентке төлеген сыйақысы (+) орташа жылдық меншікті капитал сомасының орташа 
жылдық міндеттемелер сомасына қатынасы түрінде анықталған шектік коэфициенті және салық кезеңінде салық төлеушінің резидент 
еместерге төлеген сыйақы сомасы. Осы баптың екі бапшасының мақсаты үшін: 
1. Меншікті капиталдық орташа жылдық сомасы, жыл соңындағы меншікті капиталының орташа аривметикалық қосындысына 
тең. 
Салық  төлеушілербұрын  табыс  ретінде  таныған  күмәнді  мін-деттемелерді  кредиторларға  төлеген  кезде,  төлем  жүргізілген 
салық кезеңінде төленген сома шегерімге жатқызылады. 
Күмәнді талаптар — Қазақстан Республикасының заңды тұлға-лары (резидент және бейрезидент) мен жеке кәсіпкерлеріне 
тауарлар  өткізу,  жұмысты  орындау,  қызмет  көрсету  нәтижесінде  туындаған  және  туындаған  кезден  бастап  үш  жыл  ішінде 
қанағаттандырылмаған талаптар. Күмәнді болып сонымен қатар өткізілген тауарлар, орындалған жүмыстар, көрсетілген қызметтер 
бойынша  туындаған  және  салық  төлеуші-дебиторды  Қазақстан  Республикасының  заңдарына  сәйкес  банкрот  деп  тануға  байланысты 
қанағаттандырылмаған талаптар да танылады. 
Күмәнді талаптар келесі шарттарды сақтағанда жылдық жиынтық табыстан шегеріледі: 

шегерімге жатқызған кезде олар бухгалтерлік есепте көрсетілген жагдайда; 

белгіленген тәртіппен рәсімделген мына құжаттар: фактура-шоттар    салық    төлеушінің    тіркелген    жері    бойынша салық 
органының осы шығыстарды шегерімге жатқызу туралы жазбаша хабарламасы болған жағдайда. 
Дебитор банкрот деп танылған жағдайда, дебиторды банкрот деп тану туралы сот шешімі мен оны мемлекеттік тіркелімнен 
шығару  туралы  әділет  органдарының  шешімін  қосымша  тапсыру  қажет.  Салық  төлеушімен  жоғарыда  аталған  жағдайлар  сақталған 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
кезде  дебитор  банкрот  деп  танылған  салық  кезеңінің  қорытындылары  бойынша  күмәнді  талаптың  сомасын  шегерімге  жатқызуға 
құқылы. 
Банктер  мен  банк  операцияларының  жекелеген  түрлерін  жүзеге  асыратын    ұйымдар    төмендегі    күмәнді    және    үмітсіз 
активтерге 
 
шартты міндеттемелерге: басқа банктерге орналастырылған корреспонденттік шоттарды қалдықтарды қоса депозиттерге; басқа банктер 
мен  клиенттерге  берген  несиелерге  (каржы  лизингін  қоспағанда);  құжаттамалық  есептермен  кепілдіктер  бойынша  дебиторлық 
берешекке; шығарылған немесе кепілдіктермен расталған өтелмеген аккредитивтер бойынша шартты міндеттемелерге қарсы мәжбүрлі 
шығындар (резервтер) жасау жөніндегі шығыстар сомасын шегеруге құқығы бар. Активтер мен шартты міндеттемелерді күмәнді және 
үмітсіз санатқа жатқызу тәртібін уәкілетті мемлекеттік органмен келісе отырып Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі анықтайды. 
    
Ғылыми  зерттеу,  жобалау,  іздену  және  тәжірибе-конструкторлық  жұмыстарға  жұмсалатын  шығыстар  -  негізгі 
құралдарды,  оларды  орнатуға  жұмсалатын  шығыстарды  және  күрделі  сипаттағы  басқа  да  нышандарды  қоспағанда,  табыс  алуға 
байланысты шығыстар шегерімге жатады. Жобалау-сметалық құжаттама, орындалатын жұмыстар актісі және тиісті ғылыми-зерттеу, 
жобалау,  іздену  және  тәжірибе-конструкторлық  жұмыстары  жүргізілгенін  растайтын  басқа  да  құжаттар  осындай  шығыстарды 
шегерімге жатқызу үшін негіз болып табылады. 
    
Сақтандыру  сыйақылары  бойыішіа  шығыстарды  шегеру.  Жинақ-таушы  сақтандыру  шарттары  бойынша  сақтандыру 
сыйақыларын  қоспағанда,  сақтанушының  сақтандыру  шарттары  бойынша  төленуге  тиісті  (төленген)  сақтандыру  сыйақылары 
сақтандыру  қызметін  реттеу  және  қадағалау  жөніндегі  уәкілетті  орган  Қазақстан  Республикасының  Қаржы  министрлігімен  келісе 
отырып, белгіленген шектерде сақтандыру сыныптары бойынша шегерілуі тиіс. 
Жеке  тұлғалардын  салымдарын  (депозиттерін)  ұжымдық  кепіл-дендіру  (сақтандыру)  жүйесіне  қатысушы  банктер  жеке 
тұлғалардың салымдарын (депозиттерін) кепілдендіруге  (сактандыруға) байланысты аударылған міндетгі күнтізбелік, қосымша және 
төтенше жарналардың сомаларын шегерімге жатқызуға құқылы. 
   
Әлеуметтік  төлемдерге  жұмсалған,  шығыстар  яғни  салық  төлеуші  қызметкерлердің  уақытша  еңбекке  қабілетсіздігіне, 
жүктілігіне  және  босануына  байланысты  демалысына  ақы  төлеу  бойынша  есептелген  шығыстары  шегерімге  жатады.  Шегерімге 
сондай-ақ  өзінің  еңбек  (қызмет)  міндеттерін  орындау  кезінде  мертігуіне  не  денсаулығының  өзге  де  зақымдануына  байланысты 
қызметкерге  келтірілген  зиянның  өтемін  төлеуге  жұмсалған  шығыстар  да  Қазақстан  Республикасының  зандарында  белгілеген 
мөлшерде шегерімге жатады. 
 
Есептелген  шектерде  мемлскеттік  бюджетке  төленген  салықтар  шегерімге  жатады,  оларға:  жылдық  жиынтық  табыс 
анықталғанға  дейін  есептен  шығарылған  салықтар,  Қазақстан  Республикасының  аумағы  мен  басқа  мемлекеттерде  төленген 
корпорациялық табыс салығы мен табыс салығы, үстеме пайдаға салынатын салық жатпайды. 
Салықтар төлем жүргізілген салық кезеңіңде шегерілуге жатады. 
Тіркелген  активтер  бойынша  шегерімдерге  ішкі  топтың  барлық  активтері  шығып  қалғаннан  кейін  осы  ішкі  топтың  салық 
кезеңінің соңындағы құн балансы, ішкі топтың құн балансының сомасы салық кезеңінің соңында 300 айлық есептік көрсеткіштен кем 
болмаған жағдайдағы ішкі топтың құн балансының көлемі. Салық төлеуші тіркелген активтер бойынша қосымша шегерімдер жасауға 
құқылы. 
Тіркелген  активтер  бойынша  амортизациялық  аударымдар  есептеу  амортизациялық  ішкі  топтар  бойынша  жүргізіледі. 
Амортизациялауға жатпайтын тіркелген активтерге мыналар жатады: 
• жер; 
• өнім беретін мал; 
• 
мұражай құндылықтары; 
• сәулет және өнер ескерткіштері; 
• жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдары,  
 
жаға-жолдар,  бульварлар, саябақтар; 
• аяқталмаған күрделі құрылыс; 
• фильм қорына жататын объектілер; 
•  Қазақстан  Республикасының  2000  жылғы  1  қаңтарға  дейін  салық  зандарына  сәйкес  бұрын  құны  толығымен  шегеруге 
жатқызылған негізгі құралдар; 
• инвестициялық жоба шеңберінде пайдалануға берілген негізгі құралдар. 
Әрбір  ішкі  топ  бойынша  амортизациялық  аударымдар  салық  кезеңінің  соңында  ішкі  топтың  құн  балансына  амортизация 
нормаларын, бірақ осы Кодекстің 110-бабында белгіленген шектен асырмай, қолдану жолымен есептеледі. 
Салық  төлеуші  тартылған  немесе  қайта  ұйымдастырылған  жағдайда  амортизациялық  аударымдар  салық  кезеңіндегі  қызмет 
кезеңіне сәйкес түзетіледі. Үйлер, құрылыстар мен ғимараттар бойынша амортизациялық аударымдар әрбір объект бойынша жеке-жеке 
белгіленеді. 
Амортизацияға жататын тіркелген активтер амортизацияның шекті нормаларымен мынадай 5 топқа бөлінеді 
 
1. Амортизацияға жататын тіркелген активтер 
Топ 
№ 
Тіркелген активтер атауы 
Амортизацияның шекті нормасы, % 

Беріліс құралдары, мұнай және газ ұңғымаларынан басқа ғимараттар мен құрылғылар 
10 
II 
Мұнай   және   газ   өндіруші     машиналар мен құрылғылардан басқа машиналар мен 
кұрылғылар 
25 
IV 
Кеңселік машиналар және компьютерлер 
40 

Басқа топтарға қосылмаған тіркелген активтер 
15 
Салық төлеуші пайдалануға алғаш берілген активтер бойынша, осы тіркелген активтерді жылдық жиынтық табыс алу 
мақсатында кемінде үш жыл пайдаланған жағдайда, пайдаланудың алғашқы салық кезінде амортизациялық аударымдарды, екі есе 
нормасы бойынша есептеуге құқылы. 
Ішкі топтың барлық тіркелген активтері шығып қалғаннан кейін осы ішкі топтың құн балансы салық кезеңінің соңында 
шегерімге жатады. Сонымен қатар, ішкі топтың құн балансының сомасы салық кезеңінің соңында 100 айлық есептік көрсеткіштен кем 
болса, салық төлеуші ішкі топтың құн балансының көлемін шегерімге жатқызуға болады. 
Қаржы лизингіне берілген немесе алынған активтердің құны лизинг алушының ішкі тобының құн балансында ескеріледі, ал 
егер активтер оларды қаржы лизингіне бергенге дейін ішкі топтың кұн балансына енгізілген болса, лизинг берушідегі тиісті ішкі 
топтың кұн балансы қаржы лизингіне берген тіркелген активтердің құнына азайтылуға тиіс. 
Әрбір топ бойынша негізгі құралдарды жөндеуге жұмсалған нақты шығыстар сомасы келесідей көлемде шегерімге 
жатқызылады: 
1 топ - құндық баланстың 15 пайызы; 
2 топ - құндық баланстың 25 пайызы; 
3 топ - құндық баланстың 15 пайызы; 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
4 топ - құңдық баланстың 15 пайызы. 
Көрсетілген шектен асып кеткен сома топтың құн балансын ұлғайтады. 
Егер, салық төлеуші жаңа ондіріс құруға, кеңейтуге жаңа істеп тұрған өндірісті жаңарту мақсатында негізгі қорларға 
инвестиция жасайтын болса, онда оған заңға сәйкес корпорациялық табыс бойынша, мүлік салығы бойынша салық жеңілдіктері, яғни 
ЖЖТ-тан қосымша шегерімдер жасауға құқық беріледі. 
        
Корпорациялық табыс салығы бойынша жеңілдіктер салық төлеушіге ЖЖТ-тан жаңадан пайдалануға берілген негізгі құралдар 
құнын инвестицияның көлеміне және мерзіміне байланысты (бірақ, ол бес жылдан аспауы қажет) анықталатын жеңілдіктерінің жүзеге 
асуы мерзіміне байланысты бірдей бөліктермен шегерімге жатқызуға құқық береді. 
Банктің  жылдық  жиынтық  табысы,  жүргізілген  шегерімдер  және  каржылық  есептілігінің  құрылуы  жайында  Декларацияны 
толтыру  кезінде  бухгалтерлік  және  салық  есебінде  бірдей  табыстың  (шығынның)  болуы  өте  сирек  болады.  Бұл  салық  заңының 
бухгалтерлік  есеп  талаптарынан  ерекшелінуімен  байланысты.  Осынын  нәтижесінде  банктің  бухгалтерлік  табысы  мен  салық 
салынатын табысы арасында айырма пайда болады, ол салық әсері деп аталады. 
Салық есебі, мемлекеттің фискалдық функциясын атқара отырып, бухгалтерлік есеп мәліметтері бойынша алынған қаржылық 
нәтижеге байланыссыз салық салу базасын анықтайды. Нәтижесінде, табыстар мен шығыстарды бағалау кезінде тұрақты және уақытша 
айырмалар пайда болады. 
Тұрақты айырмашылық - салық кезеңінде есепті пайда мен салықтың пайда арасында ағымындағы есепті кезеңде пайда болып, 
одан кейінгі есепті кезеңдерде жойылмайтын айырмашылық. 
Тұрақты айырмалардың пайда болуының себебі, бухгалтерлік табысты анықтау кезінде есепке алынатын қаражаттардың бір 
бөлігі салық салынатын табысты анықтау кезінде есепке алынбайды. 
Тұрақты айырмаларға мыналар жатады: 

мемлекетгік облигациялар бойынша пайыз (есептелінетін табыстың бір бөлігі ретіндегі); 

гудвил амортизациясы (есептілікте негізгі қызметтен түскен табыс болып табылатын, бірақ салық салынатын кезде табыстан 
шегерілмейтін); 

бухгалтерлік  есептегі  несиелер  (қарыздар)  бойынша  пайыздарды  төлеу  бойынша  шығыстар  толық  көлемде  шығыстарға 
жатады,  ал  салық  заңдылықтарына  сәйкес  ҚР  ҰБ  белгілеген  қайта  каржыландырудың  екі  еселенген  ресми  мөлшерлемесін 
пайдаланумен есептелген сома шегінде және т.б. 
Олардың мәні банктің жылдық қаржылық есебінің түсініктеме хаттамасында ашылады. 
ҚР  Ұлттык  Банкі  2005  жылы  шығарған  «Банктегі  бухгалтерлік  есеп  ХҚЕС»  оқу  құралыңца  тұрақты  айырмашылықтардың 
пайда болуына келесідей мысалдар келтірілген. 
Мысалы  Банктің,  ҚР  Қаржы  министрлігінің  еврооблигацияларын  сату-дан  түскен  табысы  26654  мың  теңге,  сату  бойынша 
шығындар 5562 мың тенге. Салық кодекснің 124 бабының 2 пунктіне сәйкес құнды қағаздарды сату бойынша пайда болатын зияңдар, 
оларды сату кезінде алынатын 
 
табыс есебімен орны толтырылады, салық салынатын табысты есептеген кезде жеңілдік берілетін сома 21092 мың тенге ( 26654-5562), 
уақытша айырмашылық болып табылады. 
Кәсіпкерлік қызметте пайдаланылмайтын жаздық алаңның қалдық құны 450 000 теңге, сату бағасы 400 000 теңге. 
Салық есебі бойынша ғимараттың құндық балансы 550 000 теңге. 
 
Бухгалтерлік есептегі құн өсімі: 
1150 000-
1000 000 =150 ОООтеңге- ғимаратты сату бойынша табыс  
700 000 - 800 000 =(-
100 000) теңге-жер телімін сату бойынша зиян.  
400 000 - 450 000=(-
50 000) теңге-жаздық алаңды сату бойынша зиян. Салық есебіндегі құн өсімі. 
1150 000-
550 000=600 000 теңге- ғимараттарды сатудан табыс. 
  700 000-800 000=(-
100  000)  теңге  жер  бойынша  зиян  үш  жылға  дейін  келесі  салық  кезеңдерінің  салық  салынатынын 
табысының есебінен өтелуге жатқызылады. 
Жазғы  алаңды  сатып-өткізуден  алынған  зиян,  ал  кәсіпкерлік  қызметке  қолданылмайтын  құрылыс  болғандықтан  шегерімге 
жатқызылмайды. 
Міндеттемелер  әдісіне  сәйкес  ағымдағы  уақыт  айырмаларының  салық  әсері  баланста  «Мерзімі  ұзартылған  салықтар»  бабы 
бойынша  міндеттеме  ретінде  немесе  өз  алдына  болашақтағы  салықтарды  мерзімінен  бұрын  төлеу  болып  табылады  «Мерзімі 
ұзартылған  шығыстар-салықтар»  бабы  бойынша  активтер  ретінде  анықталынып  көрініс  табады.  Сальдо  табыс  салығы  мөлшерінің 
өзгеруіне сәйкес түзетіліп отырады. 
Осы әдіске сәйкес есепті кезеңдегі салық төлеумен байланысты шығыстар мыналардан: 
— 
төленуге тиіс есептелінген салықтар; 
— 
ағымдағы  кезеңде  туындайтын  немесе  жойылатын  уақыт  айырмаларына  сәйкес  төленетін  немесе  төленген  аванс  болып 
есептелінетін салықтар сомасы; 
— 
табыс салығы  мөлшерінің өзгерістерін  бейнелеу  үшін қажетті  баланстағы  «Мерзімі  ұзартылған  салықтар»  бабы  бойынша 
түзетулер. 
 
Табыс салығын қаржылық есептерде келесі жолмен көрсету қажет: 
— 
осы сәтте төленуге салықтарды міндеттеме ретінде сыныптау; 
— 
болашақта  төленуі  тиіс  нсмесе  олар  бойынша  салық  жеңілдіктері  қолданылуы  мүмкін  мерзімі  ұзартылған  салықтар 
акционерлік  '  капиталға  кірмейді  және  активтер  немесе  міндеттемелер  баптары  бойынша  баланста  активтер  немесе  міндеттемелер 
баптары бойынша көрініс табатын мерзімі ұзартылған салықтар . 
1998 жылдыц 1 қаңтарынан бастап міндеттемелер әдісінің тағы бір түрі енгізілді, оны кейде баланс бойынша міндеттемелер деп 
атайды.  Бұл  жерде  барлық  назар  уақыт  айырмаларына  активтің  немесе  міндеттеменің  салық  базасы  мен  оның  баланстық  құн 
арасындағы айырмаға аударылады. 
Активтің салық базасы - осы активке немесе міндеттемеге салық салу мақсатында берілетін шама. 
Уақыт  айырмалары  салық  салынатын,  яғни  болашақ  кезеңдердің  салық  салынатын  табысын  (салықтық  шығынын)  анықтау 
кезінде  салық  салынатын  туындауына  алып  келетін  болса  есептелінеді.  Немесе,  егер  болашақ  кезеңдерде  осы  активтің  немесе 
міндеттеменің өтеліп немесе орны жабылған ксзінде салық салынатын табысты (салықтық шығын) есептеу кезінде шегерілетін сома 
туындаса, онда бұл шегерілетін айырма болып табылады. 
Салық салу мақсатында активтің салық базасы компаниямен активтің баланстық құнының орнын жапқаннан кейін алынатын 
кез келген экономикалық табыстан шегеріледі. 
Егер экономикалык табыстарға салық салынбайтын болса, активтің салық базасы оның баланстық құнына тең болады. 
Міндеттеменің  салық  базасы  оның  баланстык  құнынан  болашақ  кезеңдердегі  осы  міндеттемелерге  қатысты  салық  салуға 
арналған кез келген соманы шегергендегі сомаға тең. 
Табыс, алынған авансқа катысты туындайтын міндеттеменің салық базасы оның баланстық құнынан болашақ кезеңдерде салык 
салынбайтын табыстың кез келген сомасын шегергендегі баланстық кұнына тең. 
Кейінге қалдырылған салық міндеттемесі - болашақ кезеңдерде төмендегілерге қатысты төленуі тиіс табысқа салынатын 
салық сомасы. 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
— 
болашақ кезеңдерге аударылған шегерілетін уақыт айырмалары; 
— 
болашақ кезеңдерге аударылған қабылданбаған салық шығындары; 
— 
салық несиелерін колданбау. 
 
Берілген міндеттеме барлық айырмалар үшін белгілі шекте мойындалуы тиіс. Яғни ол салынатын табысты алу ықтималдығы, 
оған  қарсы  уақыт  айырмасы  қолдануы  мүмкін,  егер  әрине  ол  амортизациясы  кейінге  қалдырылған  болын  есептелінетін  немесе 
компаниялардың бірігуі болып табылмайтын және орындалу сәтінде есепті және салық салынатыи табыстарға ықпал етпейтін, активті 
немесе міндеттемені мәмілеге байланысты алғаш мойындау теріс гудвилден туындамаса, 
Жиынтық  қаржы  есептілігінде  уақыт  айырмалары  бос  салық  декларацияларының  юрисдикцияларында  анықталатын  салық 
базасына сәйкес активтердің және міндеттемелердің баланстық құнын салыстыру жолымен анықталады. 
Шегерілген  уақыт  айырмасын  қалпына  келтіру  болашақ  кезеңдерде  салық  салынатын  табыстың  азаюында  көрініс  табады. 
Алайда компания салықтық төлемдерді азайту түріндегі экономикалық пайданы тек оған қарсы шегерімдер жүргізілуі мүмкін болатын 
жеткілікті көлемде салық салынатын табыс тапқан кезде ғана ала алады. 
Салық  шығындары  талаптарын  мойындау  үшін  шегерілетін  уақыт  айырмалары  нәтижелерінде  туындайтын  кейінге 
қалдырылған  салық  талаптарын  мойындау  үшін  қолданылатын  критерийлер  пайдаланылады.  Алайда  қабылданбаған  салық 
шығындарының  болуы  болашақ  кезеңде  салық  салынатын  табыс  болуына  күмән  туғызады.  Осылайша,  егер  компания  алдындағы 
кезеңдерге  есептелінген  шығындары  болса,  ол  қабылданбаған  салық  шығындарын  немесе  пайдаланылмаған  салық  несиелерін  тек 
өзінде бар жеткілікті салық салынатын уақыт айырмаларымен немесе басқа да жеткілікті салық салынатын табысты алатындығына көз 
жеткізулері  болған  жағдайда  (оған  карсы  алдында  қабылданбаған  салық  шығынын  немесе  қолданылмаған  салық  несиелерін  жүзеге 
асыра алады) кейінге қалдырылған салық талабын мойындайды. 
Салық төлемі бойынша үнемдеу 
Бағалау 
Салық  міндеттемелері  (талаптар)  есепті  күнгі  салық  мөлшерлемесін  қолдану  арқылы  салық  органдарына  төленетін  сомада 
бағалануы қажет. 
Кейінге  қалдырылған  салық  талаптары  (міңдеттемелер)  талаптарды  өткізетін,  ал  міндеттемелерді  өтейтін  кезеңдерде 
қолданылатын салық мөлшерлемесін пайдаланумен бағалануы қажет. 
Талаптар да, міндеттемелер де дисконтталмауы қажет. 
Кейінге  қалдырылған  салық  талаптары  мен  міндеттемелерінің  баланстық  құны  уақыт  айырмасына  сәйкес  өлшеммен 
жүргізілмесе де өзгеруі мүмкін. Бұл кейінге калдырылған салық активтерін қалпына келтіру қайта бағалау салығының мөлшерлемесінің 
өзгеруімен немесе оның орнын толтыру үшін болжанатын әдісінің өзгеруінің нәтижесінде болуы мүмкін. 
Төлеуге  тиісті  салық  әдісінен  міндеттеме  әдісіне  ауысу  кезінде  қызмет  басынан  бастап  барлық  уақыт  айырмаларын  қайта 
есептеу және мерзімі өткен салықтарды көрсету қажет. 
Табыс  салығы  бойынша  салық  тиімділігін  анықтау  үшін  жыл  соңында  салық  және  бухгалтерлік  есеп  бойынша  есепті  кезең 
бойынша дербес шот негізінде табыстар мен шығыстар туралы тізімдеме жасалады. 
Корпоративті табыс салығының мөлшерлемесі 
Банктің  түзетулері  ескеріліп,  шеккен  залалдары  сомасына  азайтылған  салық  салынатын  табысы  30  пайыздық  мөлшерлеме 
бойынша салық салуға жатады. 
Құрылтайшы-мемлекеттердің аймағында орналасқан банктер және оның филиалдарының табыстарына (пайдаларына) сол елдің 
заңына сәйкес мөлшерлемемен салық төлейді. Салық ретінде төленуге тиіс сомалар арнайы шотта жинақталып, жыл қорытындылары 
бойынша банк кеңесінің шешімімен бөлінеді: 

банк капиталын ұлғайтуға; 

қатысушы-мемлекеттер бюджетіне. 
Жыл бойы бюджетке төленуі тиіс корпорациялық табыс салығы 2851 «Салық және басқа да міндетті төлемдер бойынша есеп 
айырысу» арнайы шотында жинақталады және жыл соңында банк кеңесінің шешімімен құрылтайшы-мемлекеттердің бюджетіне төлеу 
кезінде осы шоттан жинақталатын қаражат сомасы шығарылып тасталады. Банк салық қызметі органдарына жылдық жиынтық табыс 
туралы және ағымдағы жылдағы жүргізілген шегерістер жайында Декларацияны белгіленген тәртіппен банк кеңесінің банк капиталын 
ұлғайту туралы шешім қабылдаған кезінде ұсынады. 
Қызметін жүзеге асыру нәтижелері бойынша жылдық жиынтық табыс туралы және ағымдағы жылдағы жүргізілген шегерістер 
жайында Декларацияны кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей табыс етеді. 
Салық есебі негізінде бухгалтерлік есепте келесі өткізбелер жүргізіледі: 

ағымдағы жылдың бір ай нәтижелері бойынша корпорациялық табыс сомасына (пайда): 
Дт 5999 «Табыс салығы» 
Кт 2851 «Салық және басқа да міндетті төлемдер бойынша есеп айырысу»; 

егер банк қызметінің нәтижелері бойынша ұлғаймалы қо-рытындылар бойынша шығын немесе пайда еткен айға қарағанда аз 
болған жағдайда, есептелінген корпорациялық табыс салығы сомасы түзетіледі: 
Дт 2851 «Салык және баска да міндетті төлемдер бойынша есеп айырысу»; 
Кт 5999 «Табыс салығы». 
Жылдық жиынтық табыс туралы және ағымдағы жылдағы жүргізілген шегерістер жайында Декларацияға сәйкес жыл соңында 
бухгалтерлік  есепте  соңғы  өткізбе  жүргізіледі.  Егер  кеңес  шешімі  бойынша  есептелінген  корпорациялық  табыс  салығы  сомасы 
бюджетке аударылатын болса: 

Дт 2851 «Салық және басқа да міндетті төлемдер бойынша есеп айырысу»; 

Кт 1051 «Банктің Қазақстан Республикасы Ұлттық банкіндегі корреспонденттік есепшоты». 
Бухгалтерлік  есепте  салық  әсері  бойынша  өткізбе  тек  уақыт  айырмасы  сомасына  жылына  бір  рет  жүргізіледі.  Уақыт 
айырмалары сомаларын анықтау кезінде: 
— 
Егер бухгалтерлік есепте сома салық есебіне қарағанда аз болса: 
 
Дт 5999 «Табыс салығы» 
Кт 2857 «Кейінге қалдырылған табыс салығы» 
— 
Егер есептелінген уақыт айырмалары сомасы бухгалтерлік есепте сома салық есебіне қарағанда көп болса: 
Дт 1857 «Мерзімінен бұрын салынған табыс салығы»  
Кт 5999 «Табыс салығы». 
Салық кезеңі және салық декларациясы 
110.00  нысандағы  корпорациялық  табыс  салығы  бойынша  Дек-ларация  заңды  тұлғаның  кәсіпкерлік  қызметін  жүзеге  асыру 
нәтижесінде алған табыстары жайында ақпараттарды ұсынуы үшін арналған. Декларацияда алынған табыстар, жүргізілген шегерімдер, 
шеккен шығындар және салық салу мақсатында берілген жеңілдіктер бойынша есепке алулар көрсетіледі. 
Қазақстан Республикасының салық заңына сәйкес корпорациялық табыс салығы бойынша декларацияны есепті салық кезеңінен 
кейінгі жылдың 31 наурызынан кешіктірмей табыс етеді. Заңды тұлғаның басқарушысы және Бас бухгалтерінің қолы қойылады. 110.00 
нысандағы  аудиторды  құрастыру  бойынша  жұмысқа  шақыру  кезінде  оның  қолы  қойылып,  салық  төлеуші  ретінде  тіркеу  нөмірі, 
аудитор куәлігінің нөмірі керсетіліп, мөр қойылады. 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Декларация  салық  органына  салық  төлеуші  заңды  тұлғаның  салықтық  тіркеу  орны  бойынша  келу  тәртібімен  немесе 
хабарламасы бар, сонымен қатар электронды түрде ұсынылады. 
Декларацияда көрініс тапқандар есепке алу құжаттамасында куәләндірілуі қажет. 
Салық  төлеуші  мемлекеттік  бюджетпен  салық  кезенінің  қоры-тындысы  бойынша  түпкілікті  есеп  айырысуды  белгіленген 
мерзімнен  кейін  он  жұмыс  күнінен  кешіктірмей  жүзеге  асырады.  Корпорациялық  табыс  салығын  төлеудің  соңғы  күні  болып 
Декларацияны ұсыну күніне байланыссыз есепті кезеңнен кейінгі жылдың 10 сәуірі болып табылады. 
Толтыру кезінде қосымшалардың мәліметтері қолданылады. 
Салық  төлеуші  корпорациялық  табыс  салығы  бойынша  декларация тапсырғанға  дейінгі  кезең  ішінде төленуге  тиіс  аванстық 
төлемдер  сомаларының  есебін  101.01  нысанында  және  декларация  тапсырылғаннан  кейін  төленуге  тиіс  аванстық  төлемдер 
сомаларының есебін 101.02 нысанда декларация тапсырған күннен бастап жиырма жұмыс күні ішінде табыс етеді. 

1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал