Ту ф 703-05-12. Пәннің оқу -әдістемелік кешені. Смж ту. Екінші басылым



жүктеу 5.01 Kb.

бет12/27
Дата22.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27

5. Бағалы қағаздармен айналысқа банкпен шығару есебін ұйымдастыру. 
Бағалы қағаздарды айналысқа шығару кезінде банк оларды атаулы құнына тең келмейтін баға бойынша сатуы мүмкін. Бұл ең 
алдымен бағалы қағаздар бойынша сыйақы (купон) алдын ала белгіленуімен байланысты, ал нарықта күнделікті сыйақы мөлшерлемесі, 
сәйкесінше табыстылық та өзгеріске ұшырап отырады. 
Шығарылған  бағалы  қағаздар  бағасы  мен  оның  атаулы  құны  арасындағы  айырма  әр  түрлі  себептердің  нәтижесі  болып 
табылады, соның ішінде бағалы қағаздар бойынша сыйақы мөлшерлемесі мен сыйақының орташа нарықтық мөлшерлемесі арасындағы 
айырмашылықтар. Бұл айырмашылықтар банк балансында есептеледі: 
•теріс - шығарылған  бағалы қағаздар  бойынша женілдік 
ретінде; 
• оң - шығарылған бағалы қағаздар бойынша сыйақы ретінде.  
Бағалы қағаздарды өтеу олардың атаулы құны бойынша жасалады, сонымен бірге белгіленген сыйақы сомасы төленеді. Бағалы 
қағаздарды айналысқа жеңілдік ретінде шығару: 
• сатылу сомасына 
Дт  1001 «Кассадағы қолма-қол ақша» 
Кт  2301 «Айналысқа шығарылған облигациялар» 
      
2303 «Айналысқа шығарылған басқа да бағалы қағаздар»; 
• жеңілдік сомасына: 
Егер бағалы қағаздың номиналы валютада болса, онда сыйақы валютада есептеледі: 
шығындар сомасына:  
Дт  1858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа позициясы» 
           
2858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ позициясы» 
Кт  2730      «Айналысқа      шығарылған      езге      бағалы  қағаздар  бойынша  еептелген  шығыстар»;  және  бір  уақытта  есептелген 
шығындар сомасына теңге бойынша жазылу жасалынады: 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Дт  5301 «Айналысқа шығарылған облигациялар бойынша сый- 
ақы төлеуге байланысты шығыстар»  
Кт  1859  «Шетел  валютасының теңгемен  корсетілген қарсы құны (валюталық ұзақ позиция)» 
       
2859 «Шетел валютасының теңгемен корсетілген қарсы құны (валюталық қысқа позициясы)». 
Есептелген  сыйақыны  төлеу  бағалы  қағаздарда  керсетілген  мерзімде  жүзеге  асырылады.  Көп  жағдайларда  әрбір  жарты  жыл 
сайын жүргізіледі: 
Дт 2730   «Айналысқа   шығарылған   езге   бағалы қағаздар 
бойынша есептелген шығыстар»  
Кт  1050 «Корреспоңдентік шот».  
Егер бағалы қағаздар валюта да болса: 
Сыйақыдан алғашқы сату:  
Дт  1858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық қысқа позициясы» 
2858 «Банктің шетел валютасы бойынша валюталық ұзақ позициясы» 
2803  «Айналысқа  шығарылған  бағалы  кағаздардың  атаулы  құны  мен  олардың  сату  бағасы  арасындағы  айырма» 
(сыйлықақының амортизация сомасына) 
Кт  1050 «Корреепондентік шот». 
және бір уақытта теңге бойынша: 
Дт 5301 «Айналысқа шығарылған облигациялар бойынша сый- 
ақы телеуге байланысты шығыстар» Кт  1859   «Шетел  валютасының  теңгемен  көрсетілген карсы 
құны (валюталық ұзақ позиция)» 
2859 «Шетел валютасының теңгемен корсетілген қарсы құны (валюталық қысқа позиция)»; 
Бағалы қағаздарды өтеу олардың атаулы құны бойынша жаса-лады, сонымен қатар белгіленген сыйакы сомасы төленеді. Айна-
лымға шығарылған бағалы қағаздарды етеу, оларды банктін сатып алуымен жасалады: 
Дт 2301 «Айналысқа шығарылған облигациялар» 
Кт  1001 «Кассадагы колма-кол акша» , 
2303 «Айналыска шығарылған баска да бағалы қағаздар». 
Банк және бағалы қағаздарды ұстаушы келісімі бойынша бағалы қағаздар мерзімінен ерте сатып алған уақытта атаулы кұн мен 
сатып алу бағасы арасындағы айырма банк табысына жаткызылады. 
6. Бағалы қағаздар бойынша проценттерді есептеу тәртібі. 
Төменде банктің бухгалтерлік есебінде бағалы қағаздармен операцияларының көрінісінің тәртібі келтірілген. 
Саудаға арналған және сатуға жарамды бағалы қағаздар 
Банк 2003 жылдың қаңтар айында қор биржасынан эмитент 2011 жылдың қаңтарында айналым мерзімі 3 жылға шығарған және 
орналастырған бағалы қағаздарды келесі шарттар бойынша алады: 
Саны                                                                                  1 000 дана 
Атаулы құны                                                                    1 000.000 теңге 
Жарияланған табыстылық (сыйақы  
мөлшерлемесі)                                                                 жылдық 6 % 
Сыйақыны төлеу дүркінділігі                                        ай сайын 
Қор биржасындағы бір бағалы 
қағаздың құны                                                                 1 020,00 теңге 
Қор биржасындағы бағалы 
қағаздардың жалпы құны                                              1 020 000,00 теңге 
Жасалған мәміле бойынша биржанын 
ұстап қалатын комиссиялық жиыны                            5 100,00 теңге 
1. Сатып алу бағасына бағалы қағаздарды сатып алу кезінде келесі бухгалтерлік жазба жасалады: 
1) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша: 
Дт  1201 «Саудаға арналған бағалы қағаздар»     1 025 100,00 
 
Кт   1050 «Банктердің корресгюнденттік 
есепшоттары»                                                          1 025 100,00 
2) сатуға жарамды бағалы қағаздар бойынша: 
Дт  1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»      1 025 100,00 
 
Кт  1050 «Банктердің корреспонденттік 
есепшоттары»                                                           1 025 100,00 
2. Банктің есеп саясатына сәйкес ай сайын/күн сайын сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақыны есептеу жүргізіледі. 
Сонымен қатар келесі бухгалтерлік өткізбе жасалады: 
1) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1201 «Саудаға арналған бағалы қағаздар» 5 000,00 
Кт 4201 «Саудаға арналған бағалы қағаздар 
бойынша сыйақыны алуға байланысты кірістер»     5 000,00 
2) сатуға жарамды бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар» 5 000,00 
Кт 4452 «Сатуға арналған қолда бар бағалы қағаз- 
дар бойынша сыйақы алуға байланысты кірістер»   5 000,00 
3. Банктің есеп саясатына сәйкес ай сайын/күн сайын бағалы қағаздардың құны нарықта (баға) белгілеуге немесе әділ құнын 
есептеуге сәйкес қайта бағаланады. Сонымен қатар асып түсу сомасына келесі бухгалтерлік өткізбе жасалады: 
1) бағалы қағаздардың әділ құнының олардың баланстық құнынан асып түсуі кезінде (бағалы қағаздардың нарықтық құны 2010 
жылдың қаңтар айының соңында 1 032,00 теңгені құрады, есептелген сыйакы есебімен бағалы кағаздардың баланстық құны 1 030,10 
теңгені құрайды (1 025,10 + 5,000)); 
а) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1201 «Саудага арналған бағалы қағаздар» 1 900,00 
Кт 4709 «Саудаға арналған және сатуға 
жарамды бағалы қағаздардың құнын 
өзгертуден кіріс»                                                 1 900,00 
ә)  сатуға  жарамды  бағалы  кағаздар  бойынша:  егер  есеп  саясатына  сәйкес  қайта  бағалау  нәтижесі  табыстар  мен  шығыстар 
шотына жатса: 
Дт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»  1 900,00 
Кт 4709 «Саудаға арналған және сатуға жарамды бағалы қағаздардың құнын өзгертуден кіріс»                                            1 900,00 
Егер есеп саясатына сәйкес қайта бағалау нәтижесі осы бағалы қағаздарды сату кезіндегі табыстар мен шығыстар шотына қайта 
бағалау нәтижесінен кейін ауыстырумен байланысты капитал шотына жатқызылса: 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Дт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»   1 900,00 
Кт 3561 «Сатуға арналған жарамды бағалы қағаздардың кұнын қайта бағалау резервтері» 1 900,00 
2) бағалы қағаздың баланстық құны олардың әділ құнынан асып түсу кезінде (бағалы қағаздың нарықтық кұны 2010 жылдың 
қантар  айының  соңында  1  029,00  теңгені  құрады,  есептелген  сыйақы  есебімен  бағалы  қағаздар  баланстық  құны  1  030,10  теңгені 
кұрайды (1 025,10+5,00)) 
а) саудаға арналған бағалы кағаздар бойынша:  
Дт 5709 «Саудаға арналған және сатуға жарамды бағалы қағаздар құнының өзгерісін қайта бағалау шығысы»                  1 100,00  
Кт 1201 «Саудаға арналған бағалы кағаздар»        1 100,00 
ә) сатуға жарамды бағалы қағаздар бойынша:  
егер есеп саясатына сәйкес қайта бағалау нәтижесі табыстар мен шығыстар шотына жатса: 
Дт 5709 «Саудаға арналған және сатуга жарамды бағалы қағаздар құныныц өзгерісін кайта багалау шығысы»                        1 
100,00  
Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»      ,        1 100,00  
Егер есеп саясатына сәйкес қайта бағалау нәтижесі осы бағалы қағаздарды сату кезіндегі табыстар мен шығыстар шотына қайта 
бағалау   нәтижесінен   кейін   ауыстырумен   байланысты капитал шотына жатқызылса: 
Дт 3561 «Сатуға жарамды бағалы қағаздардың  
          
құнын қайта бағалау резервтері»                                        1 100,00 
       
Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»                               1 100,00 
Сонымен қатар қайта бағалау жүргізу үшін капитал шотына қаражат болмаған жағдайда жетіспеген сома шығыстар шотына 
жатқызылады: 
Дт 5921 «Банктік қызметтен езге шығыстар» ХХХХ 
 
Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар» ХХХХ 
4. Бағалы қағаздар бойынша сыйақыны төлеу кезінде келесі бухгалтерлік жазба жүргізіледі (есептелген сыйақы көлемі қаңтар 
айына 5 000,00 теңгені құрайды): 
1) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары» 5 500,00  
Кт 1201 «Саудаға арналған бағалы қағаздар» 5 500,00 
2) сатуға жарамды бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары» 5 500,00  
Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»                  5 500,00 
5. Банк ақпан айында осы бағалы қағаздарды сатуға шешім қабылдады делік. 
Сонымен қатар келесі бухгалтерлік жазба жүзеге асырылады: 
1) нарықтық құнға тең шешім бағасы бір бағалы кағазга 1 028,00 теңгені құрайды, бағалы қағаздардың баланстық құны 1 027 
000,00 теңгені құрайды. 
а) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1050 «Банктердің корреспоңденттік есепшоттары»    1 028 000,00 
Кт 1201 «Саудаға арналган бағалы қағаздар»                   1 027 000,00 
   
4510 «Бағалы қағаздарды сатып алу-сату бойынша кірістер» 1 000,00 
ә) сатуға жарамды бағалы қағаздар бойынша: 
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары» 1 028 000,00 
Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»                  1 027 000,00 
   
4510 «Бағалы қағаздарды сатып алу-сату бойынша кірістер» 1 000,00 
және бір уақытта капитал шотында жинақталған қайта бағалауға дейінгі қалдық табыс шотына жатқызылады. 
Дт 3561 «Сатуға жарамды бағалы 
қағаздардың құнын қайта бағалау резервтері»       1 900,00 
Кт 4709 « Саудаға арналған және сатуға жарамды 
бағалы қағаздардың құнын өзгертуден кіріс» 1 900,00 
2) нарықтық құнга тең мәміле бағасы бір бағалы қағазға 1023,50 теңгені құрайды, бағалы қағаздардың баланстық құны 1 024 
000,00 теңге: 
а) саудаға арналған бағалы қағаздар бойынша:  
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есеп шоттары» 1 023 500,00 
     
5510 «Бағалы қағаздарды сатып 
                      
алу-сату бойынша шығыстар» 500,00 
Кт 1201«Саудаға арналған бағалы қағаздар» 1 024 000,00 
ә)  сатуға  жарамды  бағалы  қағаздар  бойынша:  егер  есеп  саясатына  сәйкес  қайта  бағалау  нәтижесі  табыстар  мен  шығыстар 
шотына жатса: 
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік 
есепшоттары»                                                                           1 023 500,00 
5510 «Бағалы қағаздарды сатын алу-сату бойынша шығыстар» 500,00                     Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»                                 
1 024 000,00 
егер есеп саясатына сәйкес қайта бағалау нәтижесі осы бағалы қағаздарды сату кезіндегі табыстар мен шығыстар шотына қайта 
бағалау нәтижесінен кейін ауыстырумен байланысты капитал шотына жатқызылса: 
Дт 1050 « Банктердің корреспонденттік 
есепшоттары»                                                                         1 023 500,00 
5510 «Бағалы қағаздарды сатып алу-сату бойынша шығыстар» 500,00 Кт 1452 «Сатуға жарамды бағалы қағаздар»       1 024 
000,00 және   бір   уақытта   капитал   шотында   жинақталған қайта бағалауға дейінгі қалдық табыс шотына жатқызылады:  
Дт 5709 «Саудаға арналған және сатуға жарамды бағалы кағаздар құнының өзгерісін қайта бағалау шығысы» 1 100,00 
5510 «Бағалы қағаздарды сатып алу-сату бойынша» 500,00 
 
Кт 3561 «Сатуға жарамды бағалы 
қағаздардың құқын қайта бағалау резервтері»      1 100,00 
Есепті  жылдың  соңында  4709  «Саудаға  арналған  және  сатуға  жарамды  бағалы  қағаздардың  құнын  өзгертуден  кіріс»,  5709 
«Саудаға арналған және сатуға жарамды бағалы қағаздар құнының өзгерісін қайта бағалау шығысы», 4510 «Бағалы қағаздарды сатып 
алу-сату бойынша кірістер» және 5510 «Бағалы қағаздарды сатып алу-сату бойынша шығыстар» шоттарында есептелетін сомалар 4999 
«Салыққа дейінгі табыс» шотына ауыстырылады. 
Қолда бар сатуға арналган және саудаға арналған кұнды қағаздардың әділетті құнын есептеу. 
Сатып алу құны, Р 
Номиналды құны. Ғ 
Жарияланған табыстылығы к                                                  жылдық % 
Айналым мерзімі, N жыл  

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Жылдағы купондық төлем саны,n                                      жылдағы сан 
Мерзімдер саны n1=N*n 
Құнды қағаздар мәліметтері бойынша                               жылдық % 
Анықталған табыстылық нормасы, R 
 
Мерзім номері 
Жыл 
Кезендегі кү-тілетін 
төлемдер (Ғ*r/n) 
Кезеңдегі 
табыстылық нормасы 
Келтірілген құн 
коффи-циенті 
Ағымдағы 
құн(РV=С*Е) 
А 
В 
С 
 
Е 
Ғ 
Жиынтығы SPV: 
 
 
 
 
 
Таза келтірілген құн (NPV=SPV-Р)_____________________  
Жауапты орындаушы                        _____________________ 
Кемекші бухгалтерия жетекшісі      _____________________ 
Бөлімше жетекшісі                            _____________________ 
∙Кезең  ішіндегі  табыстылық нормасы  келесі формуламен анықталады: 
1) Бірінші  кезеңнің  табыстылық  нормасы: R1=R1365*кезекті төлемге дейінгі күн саны. 
2) Қалған кезеңдердің табыстылық нормасы: Rі=R/Н; і=2,.....,n1 
** келтірілген құн коэфициентіі әр кезең үшін келесі формуламен анықталады: 
1. D1= 1/(1+R1); 
2. DI
=(1/(1+КІ))*Dі-1,і=2,.....,n1 
Ескерту: 1. Әділетті құн тең SРV 
Оң NPV, болашақта түсетін түсімдердің жұмсалған шығындардан артық екенін білдіреді. 
Өтеуге дейін ұсталатын бағалы қағаздар 
6. Банк 2003 жылдың маусым айында қор биржасынан 2002 жылдың қаңтарында айналым мерзімі 3 жылға эмитент шығарған және 
орналастырылган бағалы қағаздарды келесі шарттар бойынша алды делік: саны                                                                        500 дана 
атаулы құны                                                          1 000,00 теңге 
сыйақы немесе жеңілдік сомасы                         100,00 теңге 
жарияланған табыстылық  
(сыйақы молшерлемесі)                                       жылдық 9% 
сыйақы төлеу дүркінділігі                                   жылына 4 рет 
                                            
(31 наурыз, 30 маусым,   30 
                                       
кыркүйек, 31 желтоқсан) 
жасалған мәміле бойынша биржаның 
үстап қалатын комиссиялық жиыны2 500,00 теңге 
 
7. Бағалы қағаздарды сатып алу кезінде келесі бухгалтерлік  
жазба жасалады: 
1) бағалы қағазды жеңілдікпен сатып алу кезінде: бағалы қағазға иемдену сомасына: 
Дт 1451 «Өтеуге дейін ұсталатын бағалы қағаздар» 452 500,00  
Кт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»452 500,00 
8. Банктің есеп саясатына сәйкес ай сайын/күн сайын сатып алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақы есептеледі. Сонымен 
қатар бухгалтерлік жазба жасалады: 
Дт 1745 «Басқа да бағалы қағаздар 
бойынша есептелген кірістер»                                                 3  750,00 
Кт 4451 «Өтелгенге дейінгі ұсталатын бағалы  
қағаздар бойынша сыйақы алуға  
байланысты кірістер»                                                                3 750,00 
9. Эмитент бағалы қағаздар бойынша төлеу кезінде келесі бухгалтерлік жазба жасалады: 
Дт 1050 «Банктердің корреспонденттік есепшоттары»    3 750,00  
Кт 1745 «Басқа да бағалы қағаздар 
бойынша есептелген кірістер»                                             3 750,00 
10. Эмитент өтеу сомасына жеңілдікпен немесе сыйақымен алынған бағалы қағаздарды өтеу кезінде келесі бухгалтерлік жазба 
жасалады: 
Дт 1050 «Банктердің корреспоңдентгік есепшоттары» 500 000,000 
 
Заңды  тұлғалар  мен  кәсіби  қатысушылардың  жарғылық  капиталына  салынатын  инвестициялардың  есебі  1471  «Еншілес 
ұйымдарға инвес-тициялар» және 1472 «Тәуелді ұйымдарға инвестициялар» баланстық шоттарында келесі тәртіпте жүргізіледі: 
Жарғылық капиталға ақшалай қаражаттарды еңгізген кезде: 
Дт 1471 «Еншілес үйымдарға инвестициялар» 
     
1472 «Тәуелді үймдарға инвестициялар» 
Кт 1051 «Банктің корреспонденттік шоты»  
     
2203 «Клиенттің ағымдағы шоты» 
Сатып алынған акциялар бойынша табыс (дивиденд) есептелген кезде: 
Дт 1747 «Капиталға инвестициялар бойынша табыстар есептелгенде және субординирленген қарыз» 
Кт 4471 «Еншілес ұйымдардың акциялары бойынша алынған дивидендтер» 
4472 «Тәуелді ұйымдардың акциялары бойынша алынған дивидендтер» 
Заңды тұлғалардың акциялары бойынша дивидендтер төленген кезде: 
Дт 1051 «Банктің корреспонденттік шоты» 
      
2203 «Клиенттің ағымдағы шоты» 
Кт 1747 «Капиталға инвестициялар бойынша табыстар есептелгенде және субординирленген қарыз» 
Акцияларды қайта бағалау нәтижелері банк балансында бейнеленеді: 
Қайта бағалау жағымсыз болғанда: 
Дт 3561 «Сатуға арналған қолда бар құнды қағаздардың құны қайта бағалау резервтері» 
Кт 1471 «Еншілес ұйымдарға инвестициялар»  
     
1472 «Тәуелді ұйымдарға инвестициялар» 
Сатып алу бағасынан аспайтын мөлшерде қайта бағалау оң болған жағдайда. 
 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Дт 1471 «Еншілес үйымдарға инвестициялар»  
     
1472 «Тәуелді ұйымдарға инвестициялар» 
Кт 3561 «Сатуға арналған қолда бар құнды қағаздардың құны қайта бағалау резервтері» 
акция сатылған кезде: 
Дт 1051 «Банктің корреспонденттік шоты»  
     
2203 «Клиенттің ағымдағы шоты» 
Кт 1471 «Еншілес ұйымдарға инвестициялар»  
      
1472 «Тәуелді ұйымдарға инвестициялар» 
Банк инвестицияларының талдамалық есебін (жарна және үлес мөлшері) банктің құнды қағаздар Департаменті жүзеге асырады. 
Жыл  сайын  1  қаңтардағы  жағдай  бойынша,  сол  сияқты,  жыл  ішінде  кәсіби  қатысушылардың  жарғылық  капиталдағы  банк  үлесі 
өзгерген жағдайда, Департамент, жарғылық капиталына банк қатысып отырған заңды түлғалардың акция ұстаушылардың тіркемесінен 
үзіндісін талап етіп, алып отырады. Ол хат алысып берісуді жүзеге асырады және акцияларға және үлестерге иелік етіп отырған кәсіби 
қатысушылармен  және  заңды  тұлғалармен  байланыс  орнатады;  Банк  инвестициясын  растайтын  құжаттарды  жүйелендіреді. 
(құрылтайшы  келісімшарттардың,  жарғының,  акцияларды  сатып  алу-сату  келісім  шарттарының,  төлем  құжаттарының,  1471,  1472 
байланыс  шоттардың  қалдықтарының  ведомостарының  компьютерден  шығарылған  көшірмелер),  банктің  бекітілген  іс-қағаздар 
тізімдемесіне сәйкес олардың есебін жүргізеді, құжаттарды тиісті сақтауды және белгіленген уақытты өткен жағдайда банк архибіне 
еткізуді қамтамасыз етеді. 
Сол  сияқты,  Қ.Р-дағы  акциялардың  басым  бөлігінің  нарығы  өтімсіз  екенін  де  айтпай  кетуге  болмайды,  егер  де  аяқ  астынан 
құнды  қағаздарды  сату  қажеттілігі  туындай  қалса,  сатып  алушы  табылмайтын  жағдайлар  болып  қалуы  мүмкін.  Жоғарыдағы 
айтылғандарды  қортындылай  келе  мынадай  болжам  жасауға  болады,  қазіргі  уақытта  Қазақстандық  мемлекеттік  емес  эмитенттердің 
акция нарығы бос ақша қаржы қаражаттарын салудың нақ сенімді орны бола алмай отыр, тек кәсіби басқарудың негізінде спекулятивті 
капитал үлесін орналастыру үшін қолданылады. 
Іс  жүзінде  коммерциялық  банктердің  кәсіпорындардың  акцияла-рымен  жүргізілетін  операциялар,  клиенттердің  бұйрығы 
бойынша,  инвестициялық  және  арбитраждық  операцияларға  ұқсастырылады.  Қаржыларды  нарықтағы  акцияларға  орналастыру 
кезіндегі тәуекелділік өте жоғары болғандықтан, бұл бағыт уақытша бос ресурстарды орналастыру міндеті бар құралдардың нарығына 
қойылатын талаптарға сәйкес келетін ретінде қаралуы мүмкін емес. 
 
Бақылау сұрақтары: 
1. Банк портфеліндегі бағалы қағаздар есебіне сипаттама беріңіз  
2. Банкпен шығарылған акциялар, депозиттік және жинақ сертификаттары, банкке түскен облигациялар бланкілерін кірістеу бойынша 
және оларға кеткен шығындары бойынша өткізбе қүрыңыздар 
3.
Проценттік 
депозит 
және 
жинақ 
сертификаттары 
бойынша 
процентттерді 
есептеу бойынша өткізбе қүрыңыздар 
4. Сақтауға    қабылданған   тапсырма    бойынша    сатып    алынған    бапғалы қағаздарды кірістер 
5. Сауда нәтижелері бойынша банк портфеліндегі бағалы қағаздарды қайта бағалау бойынша өткізбе қүрыңыздар: баланстық қүнының 
өсуіне, баланстық қүнының кемуіне 
 
Ұсынылған әдебиеттер тізімі: 
1.
 
Міржақыпова С.Т. Банктегі бухгалтерлік есеп . Алматы: Экономика, 2007 
2.
 
Закон Республики Казахстан от 2 июля 2003 года № 461      "О рынке ценных бумаг" с учетом изменений и дополнений. 
 
 
 
Банктің кастодиалдық қызметінің есебі 
Дәрістің мақсаты:  банктегі кастодиалдық қызметінің есебін қарастыру 
1.
 
 
Кастодиандық операциялар есебінің  жүргізілу  тәртібі 
2.
 
 
Зейнетақы активтерінің есебі 
3.
 
Коммерциялық  банктердің жарналарына орналастырылған зейнетақы  активтерімен байланысты операциялар  және кері 
«РЕПО»  операцияларының  есебі 
 
1 Кастодиандық операциялар есебінің  жүргізілу  тәртібі 
«АТФБанк»  Акционерлік  Қоғамы    Қазақстан  Республикасының  бағалы  қағаздар  нарығында  кастодиан  қызметін  жүзеге 
асырумен айналысады. Кастодиан қызметтерін көрсету – клиенттердің қаржылық құралдарын және қаражатын есептеу бойынша және 
олар  бойынша  құқықтарды  растау,  олардың  сақталуы  бойынша  өзіне  міндеттемелер  қабылдау  арқылы  клиенттердің  құжаттамалық 
қаржылық құралдарын сақтау және Қазақстан Республикасының номративтік-құқықтық актілеріне сәйкес басқа да қызметтер сияқты 
бағалы  қағаздар  рыногындағы  кәсіби  қызмет  болып  табылады.  Егер  клиент  қаржылық  қызметтерді  Қазақстан  Республикасының 
аумағында көрсететін болса, Кастодиан өзінің клиентіне аффилиирленген болмауы керек. 
Банк-  кастодиан  үш  жақты,  клиентпен  (Клиент)  және  бағалы  қағаздар  портфелінің  басқарылуымен  айналысатын 
ұйыммен,сонымен қатар Жинақтаушы Зейнетақы Қоры мен зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруымен айналысатын ұйыммен 
кастодиандық  келісім  шарттарға  отырады.  Жоғарада  атап  айтқандай,  бағалы  қағаздар  нарығында  кастодиандық  қызметпен 
айналысатын  банк,  сейфтік  және  кастодиандық  қызметке  лицензия  негізінде  жұмыс  жасайды.  Зейнетақы  қоры,  Сақтандыру 
компаниясы мен зейнетақы активтерін инвестициялылық басқарумен айналысатын және портфель мен кастодианға бақылау жүргізетін 
ұйым  арасындағы  үш  жақты  кастодиандық    келісім  шарт  негізінде,  соңғысы  инвестициялық  шот,  зейнетақы  төлемдері  шоты  мен 
қаржылық құралдар есебін жүргізетін шоттарын ашады. 
АТФБанк» Акционерлік Қоғамы  банк - кастодиан ретінде келесі әрекеттерді жүзеге асырады: 
-
 
ақша, эмиссиялық бағалы қағаздар және кастодиан қызметін көрсетуге берілген басқа да қаржылық құралдарға қатысты 
клиентке есепшоттар ашу; 
-
 
ақша,  эмиссиялық  бағалы  қағаздар  және  кастодиан  қызметін  көрсетуге  берілген  басқа  да  қаржылық  құралдарды 
есептеуді жүзеге асыру; 
-
 
клиенттердің  эмиссиялық  қағаздары  бойынша  мәмілелерді  тіркеу  мен  аталған  бағалы  қағаздар  бойынша құқықтарды 
растау; 
-
 
клиентке кастодиан қызметін көрсету бойынша шартпен қарастырылған басқа да қызметтер көрсету
-
 
жинақтаушы  зейнеткерлік  қорларының  клиенттеріне  зейнеткерлік  активтерді  орналастыру  бойынша  инвестициялық 
табысты есептеуді жүзеге асыру. 
-
 
зейнеткерлік қорлардың ағымдық есепшоттары бойынша кредиттік және дебеттік төлемдерді өңдеу. 
-
 
инвестициялық қордың акциялары немесе пайдларын орналастыру менс атып алуды бақылау. 
-
 
инвестициялық қор активтерінің бағасын, қозғалысын және құрамын есептеу, сонымен қатар келесі орналастыру немесе 
сатып алу барысында пайлар бағасын есептеуді жүзеге асыру.  
-
 
инвестициялық  қор  активтерінің  бағасын,  қозғалысын  және  құрамын  кезеңдік,  бірақ  айына  бір  реттен  сиретпей, 
салыстыруды жүзеге асырып отыру. 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
-
 
инвестициялық қор активтерін есептеу мен сақтау бойынша кастодиан шартының әрекетін тоқтату барысында  жаңа 
кастодианға инвестициялық қор активтерін және осы қор бойынша құжаттарды беру. 
-
 
инвестициялық  қорды  басқаруды  жүзеге  асыратын  ұйымның  қызметіндегі  анықталған  кемшіліктер  туралы  жазбаша 
түрде өкілетті ұйымға олар табылған сәттің ертеңінен кешіктірмей хабарлауы қажет. 
-
 
инвестициялық портфелді басқару бойынша қызмет атқаруға пайлық инвестициялық қорды басқарушы компанияның 
лицензиясын қайтарған жағдайда ашық немесе аралықты пайлық инвестициялық қордың жаңа басқарушы компаниясын таңдау немесе  
қорда бекітілген тәртіпте және шарттарда жабық пайлық инвестициялық қордың пай ұстаушыларының жалпы жиналысын шақыруды 
қамтамасыз ету немесе  пайлық инвестициялық қордың жұмыс істеуін тоқтату. 
Қаржылық құралдары есебі үшін  шотқа аудару және еспетен шығару және бағалы қағаздардың сақталуы, тек Кастодианның 
міндеттері негізінде іске асырылады. 
-
 
Кастодиандық қызмет  көрсету  үшін  жіберілген  ақша,  клиенттің    бағалы  қағаздары  мен  басқа  да  қаржылық құралдар 
есебін жүргізі үшін шоттардың ашылуы; 
-
 
Кастодиандық  қызмет  көрсетуге  жіберілген  ақша,  клиенттің  бағалы  қағаздары  мен  басқа  да  қаржылық  құралдар  есебін 
қамтамасыз ету; 
-
 
Бағалы қағаздарды номиналды ұстау функциясының жүргізілуі; 
-
 
Кастодиандық қызмет көрсетуге жіберілген қаржылық құралдар мен бағалы қағаздармен жургізілген келісімдер бойынша 
төлем агенті функциясының орындалуы; 
-
 
Клиенттердің бағалы қағаздар бойынша келісімдерінің және бағалы қағаздарға деген құқықтың расталуының тіркелуі: 
-
 
Кастодиандық  қызмет  көрсетуге  жіберілген  клиенттердің  бағалы  қағаздары,  ақша  мен  басқа  да    қаржылық  құралдар 
бойынша табыстардың алынуы мен, клиеттің шотына аударылуы; 
-
 
Эмитенттің тапсырысы бойынша клиентке ақпараттардың берілуі; 
-
 
Клиентке кастодиандық келісім шартта көрсетілген басқа қызмет түрлерін көрсету; 
-
 
Бағалы қағаздар мен басқа да қаржылық құралдардың қағаз құжаттамаларында сақталуы. 
Кастодиан  инвестициялық  зейнетақы  шоттары  мен  сақтандыру  компанияларының  инвестициялық  шоттарында  ақша 
қозғалысы    есебін  басқа  клиенттердің  инвестициялық  шоттарында    жүргізеді;  зейнетақы  активтерінің  қозғалысы  мен  басқа 
клиенттердің  активтерінің  қозғалысынан  болатын  операциялардың  күнделікті  есебімен  камтамасыздандырады;  ақшалардың  шоттар 
бойынша қозғаласын Ұйым мен Клиентке ақпарат беріп отырады. 
Құнды қағаздар мен басқа да құралдарға салынған зейнетақы активтерінің есебі, мемарандум шоттарында жүргізіледі. Өзге 
де клиенттердің қаржылық құралдарының есебі де мемарандум шоттарында жүргізіледі. Бағалы қағаздар есебі эмитент, валюта түрі 
,айналым  мерзімі  бойынша  жүргізіледі.  Екінші  деңгейлі  банк  салымдарында  орнатылған  зейнетақы  активтерінің  есебі  мемарандум 
шоттарында  көрініс  табады.  Екінші  деңгейлі  банк  салымдарында  орнатылған  зейнетақы  активтерінің  аналитикалық  есебі  банктің 
кесінділерінде, валюта түрі мен айналым мерзімі. 
Екінші деңгейлі банк салымдарына және бағалы қағаздарына орнатылған зейнетақы активтері бойынша сый -ақы күнделікті 
есептелініп отырылады. 
Зейнетақы  активтерінің  есебінен  болған  бағалы  қағаздардың  әдәлетті  құнының  қайтабағалануы  АҚ  «Қазақстанның  Қор 
Биржасының»    ұсынылған  котировкалары  бойынша  апта  сайын  жүргізіледі.  Өзге  де  клиенттердің  бағалы  қағаздарының  әдәлетті 
құнының қайтабағалануы жүргізілмейді және инвестициялық табыстың есептелінуі де қарастырылмайды. 
Екінші  деңгейлі  банк  салымдарына  орнатылған  зейнетақы  мен  басқа  да  клиенттердің  активтері  бойынша  есеп  анализы 
«Депозитарий» жүйе негізінде енгізілген ақпарат негізінде іске асады. Келісім жасасқан күнәі сол жүйеге келісім туралы ақпараттар 
енгізіледі: бағалы қағаздар бойынша операциялар (сату,сатып алу, РЕПО және КЕРІ Репо операциялары), бағалы қағаздың атауы, саны; 
шығару  шартымен  келіскен  бағалы  қағаздың  бағасы,  бағалы  қағаз  шығарылған  шетел  валютасының  курсы;  бағалы  қағаздардың 
шығарылған датасы; өтелім датасы; шығарылым көлемі;салымдарға орналастыру  операциялар бойынша (орналастыру банкі, депозит 
сомасы,өтелу датасы); эмитент туралы мәліметтер (аталуы, мемлекеттік тіркелім органы). Шетел валютасында номиналдалған бағалы 
қағаздаға күнделікті курстық айырма есептелінеді. 
Банктің клиенті сатушы болып табылатын қорлық биржаның сауда алаңында автоматты тәсілмен «РЕПО» ашу операциясын 
өткізу  барысында  актив  клиенттің  жеке  есепшотындағы  «негізгі»  тарауынан  шығарылатын  болады.  Егер  бір    операциялық  күннің 
ішінде Банк есептік институттан клиенттердің активін есептеу үшін ашылған Банктің есебінен активті шығару туралы есеп алынбаған 
жағдайда актив «негізгі» тарауынан шығарылып,  «жол» тарауына жазылады. Есептік институттан алынған есепті алғаннан кейін актив  
«жол» тарауынан шығарылады.  
Банктің клиенті сатушы болып табылатын қорлық биржаның сауда алаңында автоматты тәсілмен «РЕПО» жабу операциясын 
өткізу барысында актив клиенттің жеке есепшотындағы «негізгі» тарауына жазылатын болады. Егер бір  операциялық күннің ішінде 
Банк есептік институттан клиенттердің активін есептеу үшін ашылған Банктің есебіне активті жазу туралы есеп алынбаған жағдайда 
актив  «негізгі»  тарауына  жазылады.  Есептік  институттан  алынған  есепті  алғаннан  кейін  актив    «есептер»  тарауынан  есептен 
шығарылады да, «негізгі» тарауына жазылады.  
Банктің  клиенті  сатып  алушы  болып  табылатын  қорлық  биржаның  сауда  алаңында  автоматты  тәсілмен  «РЕПО»  ашу 
операциясын өткізу барысында  актив клиенттің жеке есепшотындағы «РЕПО» тарауына жазылатын болады. Егер бір  операциялық 
күннің  ішінде  Банк  есептік  институттан  клиенттердің  активін  есептеу  үшін  ашылған  Банктің  есебіне  активті  жазу  туралы  есеп 
алынбаған  жағдайда  актив  «есептер»  тарауына  жазылады.  Есептік  институттан  алынған  есепті  алғаннан  кейін  актив    «есептер» 
тарауынан есептен шығарылады да, «РЕПО» тарауына жазылады.  
Банктің клиенті сатушы болып табылатын қорлық биржаның сауда алаңында автоматты тәсілмен «РЕПО» жабу операциясын 
өткізу  барысында  актив  клиенттің  жеке  есепшотындағы  «РЕПО»  тарауынан  шығарылатын  болады.  Егер  бір    операциялық  күннің 
ішінде  Банк  есептік  институттан  клиенттердің  активін  есептеу  үшін  ашылған  Банктің  есебіне  активті  жазу  туралы  есеп  алынбаған 
жағдайда актив «есептер» тарауына жазылады. Есептік институттан алынған есепті алғаннан кейін актив  «есептер» тарауынан есептен 
шығарылады да, «РЕПО» тарауына жазылады.  
Клиенттің  активтерімен  операциялар  сауда  ұйымдастырушысы  мен  орталық  депозитарийдің  ішкі  құжаттарына  сәйкес 
тіркелетін  бағалы  қағаздардың  ұйымдастырылған  рыногында  жасалған  мәмілелерден  басқа,  клиенттің  бұрығының  негізінде  жүзеге 
асырылады.   
Банктік  номиналды  ұстаушысын  есептеу  жүйесінде  жасалатын  бағалы  қағаздардың  қазақстандық  рыногында  бағалы 
қағаздармен  жасалатын  операциялар  клиенттен  бұйрық  қабылдау  сәтінен  бастап  бір  сағаттың  ішінде  орталық  депозитарийге  тиісті 
формадағы бұйрықты Банктің беруі жолымен орталық депозитарий есебінің жүйесінде немесе операция сауда ұйымдастырушысының 
сауда жүйесінде өткен жағдайда, сауда ұйымдастырушысы жұмысының регламентіне сәйкес орталық депозитарийге тиісті формадағы 
бұйрықты  беру  жолымен    бағалы  қағаздарымен  жасалған  операцияларды көрсетеді.  Банктің  номиналды  ұстау  жүйесінде  жасалатын 
бағалы  қағаздардың  халықаралық  рыногындағы  бағалы  қағаздармен  жасалатын  операциялар    үлкен  кастодианның  формасында 
бекітілген  бұйрық  беру  жолымен  немесе  факсимильді  байланыс  құралдарымен  немесе  SWIFT  жүйесі  арқылы  үлкен  кастодиан 
резидеттілік  елінің  заңнамасына  және  үлкен  кастодиан  елінің  регламентіне  сәйкес  Банктің  номиналды  ұстауды  есептеу  жүйесінде 
жасалатын жүйеде көрінетін болады.  Банк есеп алынған операциялық күннің ішінде үлкен кастодианнан операциялар ажсау туралы 
есеп алынғаннан кейін Банктің номиналды ұстау есебінің жүйесінде бағалы қағаздармен операцияларды көрсетеді. 
Клиенттің  активтерімен  мәмілелер  бойынша  клиенттердің  қаражатымен  жасалатын  операциялар  банк-клиент  жүйесі 
бойынша немесе курьерлермен берілген төлем тапсырмаларының түпнұсқалары негізінде жүзеге асырылады.  

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Клиенттің активтерімен жасалатын операциялар (бағалы қағаздар болып табылмайтын) Банктің клиентке ұсынатын аталмыш 
активпен мәміле жасау шартының көшірмесі негізінде жүзеге асырылады. 
Қажет  болған  жағдайда,  клиенттің  қаражатын  пайдалану  және  оның  активтерінің  қолғалуын  қамтамасыз  ету  мақсатында 
Банк клиенттен жылжымайтын мүлікке меншік құқығын тіркеу бойынша мемлекеттік орталықтарынан растаушы құжаттар және басқа 
да құжаттарды, Банктің аффинирленген бағалы металдарды сатып алу/сату бойынша есептерін, Банктің депозиттер қабылдау бойынша 
есептерін,  жасалағанм  әміле  туралы  сауда  ұйымдастырушының  есептерін,  есептік  институттардың  есептерін,    трейд  тикеттерді, 
брокердің есептерін, брокерге берілген бұйрықтарды, клиент активімен мәмілелер жасау бойынша бұйрықтар мен шарттарға қосымша  
мәміле  бойынша  және  есептердің  тәртібі  туралы  ақпаратты  бөліктеп  қарастыратын  құжаттарды  ұсынуды  Банк  талап  ете  алады,  ал 
клиент ұсынуға міндетті болып табылады. 

1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал