Ту ф 703-05-12. Пәннің оқу -әдістемелік кешені. Смж ту. Екінші басылым



жүктеу 5.01 Kb.

бет1/27
Дата22.04.2017
өлшемі5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
 
 
«
ТҰРАН» УНИВЕРСИТЕТІ» 
МЕКЕМЕСІ 
 
УЧРЕЖДЕНИЕ 
«
УНИВЕРСИТЕТ «ТУРАН» 
«
ҚАРЖЫ» КАФЕДРАСЫ 
 
 
«Тұран» университет» мекемесінің 
ОӘК мәжілісінде бекітілді 
Хаттама № 22  «30» маусым  2016ж. 
 
ОӘЖ жөніндегі проректор 
                                                           
_______________ А.А.Швыдко 
 
 
ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ (ПОӘК) 
«
Банктегі бухгалтерлік есеп және есептілік» пәні бойынша  
 
5В050900 – Қаржы, 5В050800 – Есеп және аудит  
 
Авторs: э.ғ.к., «Тұран» университетінің доценті        _______________    Пралиева С.Ж. 
                                
Кредиттер саны: 3  
Оқыту түрі: күндізгі
 
Оқыту тілі: қазақша 
Семестр: 7 
Экономикалық  факультетінің  Оқу-әдістемелік  бюро  мәжілісінде  талқыланған  және 
ұсынылған, хаттама №  9   « 29 »  маусым  2016 ж. 
 
Экономикалық факультетінің Оқу-әдістемелік бюросының төрағасы,  
э.ғ.к.., профессор                                _______________ 
Маргацкая Г.С. 
                                                                                                                           
«Қаржы» кафедрасының мәжілісінде талқыланған және ұсынылған, хаттама № 12  « 27 » 
маусым  2016 ж. 
«Қаржы» кафедрасының меңгерушісі, 
э.ғ.д., профессор 
 
 
 
 
   ______________ 
Селезнева И.В. 
                                                                                                                          
«Қаржы»  кафедрасының  оқу-әдістемелік  секциясы  мәжілісінде  талқыланған  және 
ұсынылған, хаттама №  4   « 21 »   маусым  2016 ж. 
 
«Қаржы» кафедрасының оқу-әдістемелік секциясы төрағасы,  
э.ғ.к., доцент  
 
 
                _______________ 
Мухамедьярова-Левина Т.Т. 
                                                                                                                         
 
 
 
 
Алматы, 2016 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
ПОӘК ҚҰРЫЛЫМЫ 
 
1.
 
Силлабус 
2.
 
Контент (дәрістер тезистері) 
3.
 
Зертханалық сабақтардың әдістемелік ұсынымдары 
4.
 
Дәрісханадан  тыс  сабақтарды  өткізу  бойынша  әдістемелік  ұсынымдар  (іскери 
ойындар және басқалары)  
5.
 
Курс жұмыстарын орындау бойынша әдістемелік ұсынымдар 
6.
 
Аралық және қорытынды аттестацияның бақылау-өлшеу материалы 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
«ТҰРАН» УНИВЕРСИТЕТІ» 
МЕКЕМЕСІ 
 
УЧРЕЖДЕНИЕ  
«
УНИВЕРСИТЕТ «ТУРАН» 
«
ҚАРЖЫ» КАФЕДРАСЫ  
 
«Тұран» университет» мекемесінің 
ОӘК мәжілісінде бекітілді 
Хаттама № 22 «  30 » маусым 2016 ж. 
 
 
 
СИЛЛАБУС 
 
 «
Банктегі бухгалтерлік есеп »  пәні бойынша 
 
 
Мамандық: 5В050900 Қаржы, 5В050800 Есеп және аудит 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Алматы, 2016 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
 
ОҚЫТЫЛАТЫН ПӘННІҢ СИПАТТАМАСЫ (ТҮСІНІКТЕМЕ ХАТ) 
 
«
Банктегі  бухгалтерлік  есеп  »  оқу  –әдістемелік  кешені  «Есеп  және  аудит» 
мамандығы  студенттеріне  мамандандырылған  курс  ретінде  өңделіп,  қарастырылған 
мәселелер бойынша қазіргі таңдағы ғылыми талдауларды бейнелейді.  
Курстың мақсатты аудиториясы – «Есеп және аудит» мамандығының студенттері.  
Бұл  курс,  бірінші  кезекте,  оқытушының  басқаруымен  көрсетілген  пәнді  меңгеру 
(күндізгі  бөлім),  сонымен  қатар,  ол  осы  пәнді  өзіндік  меңгеру  кезіндегі  қосымша  сабақ, 
оқу –әдістемелік және тексеру материалдарын қолдануы мүмкін. 
 
СИЛЛАБУС БОЙЫНША ЖАЛПЫ МӘЛІМЕТТЕР                     
 
Кесте 1 
О
қу б
өл
ім
і 
Ж
ұм
ыс
 б
ағд
арл
ама

сы
ме
н оқ
уд
ағы
 
сем
ест
рл
ер

ик
л)
 
 
 
Кр
ед
итте
р 
сан
ы
 
Сағ
ат
 сан
ы
 
Д
әр
іст
ер
 
 
Зер
тх
ан
а 
саб
ақ
тар
ы
 
Тәж
ір
иб
е 
саб
ақ
 
 
Ст
уд
ент
ті
ң 
өзі
нд
ік
 
ж
ұм
ысы
 
СОӨЖ
 
(сағ
ат
тар
 сан
ы
 
Бақылау түрлері 
А
Б 
1
 
А
Б 
2
 
Ж
БТ
 
қо
рыт
ын
ды
 









10 
11  12 
Күндізгі 


135 
30 

15 
75 
15 
Банктегі 
бухгалтерлік 
есеп  – құжат 
рәсімдеу 
т
е
с
т 
тест 
Барлығы 
 

135 
30 

15 
75 
15 
 
 
 
 
 
СИЛЛАБУСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ 
 
 «
Банктегі  бухгалтерлік  есеп
» 
курсы
  - 
 
банктегі  бухгалтерлік  есеп  басқару 
жүйесінде  ең  басты  бір  орын  алады.  Ол  банктердің қаржылық  жағдайын  сипаттап  және 
басқарушылық  шешімді  қабылдау  үшін  негіз  бола  отырып,  тұтынуды,  таратуды, 
айналысты  көрсетіп  береді. 
Б
анктік  есепке  теориялық  берілген  анықтамаларына 
сипаттама беру.   
Курстың  мақсаты  .  Пәннің  мақсаты,  банктегі  бухгалтерлік  есептің  маңызы  мен 
міндеттері,  ұйымдастыру  негіздері  туралы  түсінік  және  оның  қажеттілігімен 
таныстырылады.  Халықаралық  стандартқа  көшумен  байланысты  банк  жүйесінде 
қолданылатын жаңа есеп шоттар жоспары кеңінен оқытылады. Ұлттық банк және екінші 
деңгейдегі  банктерде  жүргізілетін  барлық  операциялардың  есебі  мен  жүргізілу  тәртібі, 
оларды  аудиторлық  тексерудің  тиімділігі  қарастырылып,  бухгалтерлік  есептің  қазіргі 
нарықтық жағдайда алатын орнына басты назар аударылады

Пәннің аяқталуына байланысты студенттің білуі тиіс: 
Банктегі бухгалтерлік есеп  курсын оқып үйренгеннен кейін студенттер бухгалтерлік 
есеп арқылы банк процесінің барлық жүйелеріне экономикалық талдаулар жасалып, іске 
асырылмай келген резерв қорлары анықталатынын білуі тиіс. 
Білуі  тиіс:  Халықаралық  стандартқа  көшумен  байланысты  банк  жүйесінде 
қолданылатын жаңа есеп шоттар жоспары кеңінен меңгеру. 
Дұрыс түсінуі : 

банктегі бухгалтерлік есептің маңызы мен міндеттерін, ұйымдастыру негіздерін  

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 

коммерциялық  бактердегі  бухгалтерлік  есеп  операцияларын  жүргізуде 
заңнамаларын 

Ұлттық  банк  және  екінші  деңгейдегі  банктерде  жүргізілетін  барлық 
операциялардың есебі мен жүргізілу тәртібі 
Пәннің пререквизиттары:  

 
Бухгалтерлік есеп теориясы; 

 
Банк ісі; 

 
Ақша несие банктер; 

 
Бағалы қағаздар нарығы;  

 
Қаржы.  
Пәннің постреквизиттері:  

 
Банктік аудит; 

 
Ақша несиелік реттеу;  

 
Банктік менеджмент; 

 
Қаржылық менеджмент. 
 
ҰСЫНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
 
Негізгі әдебиеттер: 
1.
 
Қазақстан  Республикасының  «Банктердің  қызметтері  туралы»  Заңы  30.08.95ж. 
өзгерістер мен толықтырулар енгізілді  
2.
 
Қазақстан Республикасының «Валюталарды реттеу туралы» Заңы  24.12.96 
3.
 
Қазақстанның қаржылығының тұрақтылығы жайлы жылдық есеп 2006 – 2011 гг. 
4.
 
Қазақстан Республикасының «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы  18.10.93г. 
5.
 
Қазақстан Республикасының Жарлығы «ҚР халық банкі жайлы ».1.07.95ж.  
6.
 
Андросов А.П., «Практический аудит», М., 1995г 
7.
 
 
Бабичев  Ю.П.,  Трохова  О.В.,  «Методика  организации   проверок  и   ревизии    
анализ банковского баланса», М., 1993 
8.
 
Вайнштейн Э Р., «Ревизия и контроль в банках», М., 1994 
9.
 
Ержанов М.С.. «Теория и практика аудита», Алматы, 1994 
10.
 
 
Курагин М.В., Голубич А.Д., «Валютные операции в коммерческих банках». М , 
1996 
11.
 
Козлова  Е.П.,Галанина  Е.Н.,«Бухгалтерский  учет  в  коммерческих  банках».  М  . 
1996 
12.
 
Мамонова И.Д., «Банковский надзор и аудит». М., 1995г. 
13.
 
Рой Додж. «Краткое руководство по стандартам и нормам аудита», М.. 1995г   
14.
 
Пашкович  В.С.,  «Банковский  аудит»,  часть  І-ІІ,  М.,  1996г.Сидельникова  Л.В., 
«Аудит в банках», М , 1995г. 
15.
 
Соколинская Р.Н., «Банковский аудит», М., 1995 
16.
 
Тараканова Л.А., Горина С.А.. «Бухгалтерский учет в банке». М.. 1995 
17.
 
Чубарь Н В . Гленаев ВИ. «Аудит в банках», М„ 1994 
18.
 
Эдвин  Дж.  Долан,  Косин  Дж.  Кэмпбелл,  Рознари  Дж.  Кэмпбелл,  «Деньги, 
банковское дело и денежно-кредитная политика», М., 1993 
19.
 
Мыржақыпова «Банктегі бухгалтерлік есеп » , Алматы- 2004ж. 
20.
 
Қалығулова Р. «Банктегі бухгалтерлік есеп » , Алматы- 2006ж. 
21.
 
«Вестник  Национального  банка»  /официальное  издание  Национального  банка 
Республики Казахстан/, которая содержит информацию о текушем состоянии банковской 
системы  и  финансовых  рынках,  отдельные  нормативные  документы,  регулирующие 
деятельность банка. 
 
Қосымша әдебиеттер: 
1.
 
Мақыш С.Б. Банк ісі. Алматы: 2008 
2.
 
Мақыш С.Б. Ақша айналымы және несие.  Алматы: 2004 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
3.
 
Закон  РК «О валютном регулировании »  от 24.12.1996 с учетом изм.  и доп. 
4.
 
Закон РК «О рынке  ценных  бумаг  РК» от 05.03.1997 с учетом изм.  и доп. 
5.
 
Закон  Рк «О переводах  и платежах денег» от 28.07.1998 с учетом изм.  и доп. 
6.
 
Закон  РК «О государственном регулировании и надзоре финансового  рынка  и 
финансовых  организаций» от 4 апреля 2003 г.  
7.
 
Налоговый кодекс РК 
8.
 
Инструкция  о    порядке    открытия,    ведения    и  закрытия    балансовых    счетов  
клиентов  в банках  РК  № 266  от 18.07.2000 г. с учетом изм.  и доп. 
9.
 
Эдвин  ДЖ.  Долан,  Косин  ДЖ.  Кэмбелл  Деньги,  банковское  дело    и  денежно-
кредитная политика \ М., 1999 г. 
10.
 
Ширинская  Е.В.  Операции  коммерческих    банков:  зарубежный  и  российский 
опыт \ М., 1998 г. 
Мерзімді баспасөз: 
1.
 
Вестник Национального  Банка  Республики  Казахстан 
2.
 
Статистический бюллетень 
3.
 
Журнал «Бухгалтерия и банки» 
4.
 
Журнал «Бюллетень бухгалтера» 
5.
 
Журнал «Банки Казахстана» 
6.
 
«Ақша  несе  банктер»  Сейткасымов Г.С.   2005  ж.. 
7.
 
 
«Ақша  несие  банктері»   Көшенова  Б.А.  2000 ж.. 
Дайындалу кезінде электрондық кітапхананың келесі ресурстарын қолдану 
ұсынылады: 
1.
 
www.nationalbank.kz
 
2.
 
www.kik.kz
 
3.
 
www.zakon.kz
 
4.
 
www.kase.kz
      
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
ТАҚЫРЫПТАР ЖӘНЕ ОҚЫЛУЫ БОЙЫНША ЖІКТЕЛІМІ  
                                                                                                                      
Кесте 2. 
№ 
р/с 
Тақырыптар атауы 
Сабақтар тізімі 
Дәрістер 
Тәжірибе 
СӨЖ 
 
СОӨЖ 
3 кредит 135 сағат 
күндіз 
күндіз 
күндіз 
күндіз 

Банктегі  бухгалтерлік  есеп    қызметін 
ұйымдастыру.  Құжаттар,  құжат  айналым 
және банктегі бақылау   





Екінші деңгейдегі банктердің бухгалтерлік 
есеп  шоттар  жүйесінің  мазмұны.  Банктегі 
аналитикалық және синтетикалық есебі 





Есеп  айырысу  операциялары  және 
банкаралық  корреспонденттік  қатынастар 
есебі 





Кассалық  операциялары  және  шетел 
валюталармен  жүргізілетін  операциялар 
есебі 





Банктің  бағалы  кағаздарымен  жүргізілетін 
операциялар есебі 





Банктің кастодиалдық қызметінің есебі 





Салым операцияларының есебі 





Банктің несие операцияларының есебі 





Банктің басқа да операцияларының есебі 




10 
Банктегі  негізгі  құралдар,  тауарлы 
материалды  қорлармен  және  материалды 
емес активтермен операциялар есебі 




11 
Банктің меншік капиталының есебі 




12 
Дебиторлық  және  кредиторлық  берешек 
есебі  және  қызметкерлеріне  енбеқақы 
төлеу есебі 




13 
Банк кірісі және шығысының есебі 




14 
Банк салық салу есебі 




15 
Банктердің қаржылық есеп беру 




БАРЛЫҒЫ: 
30 
15 
75 
15 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ ТАҚЫРЫПТАРЫ  
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №1    Банктегі  бухгалтерлік  есеп  мәні  және  онын, 
негізгі міндеттері. 
1.
 
Банктегі бухгалтерлік есеп элементінің негізгі әдісі. 
2.
 
Банк мекемесіндегі бухгалтерлік есеп объектілері. 
3.
 
Банк операциялары бойынша "Құжат" және "Құжат айналымы" түсінігі. 
4.
 
Банктік және клиенттік Құжаттар. 
5.
 
Кассалық, мемориалдық және баланстан тыс Құжаттар. 
Есеп шығару 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №2   Екінші  деңгейлі  банктегі  бухгалтерлік  есеп  
шоттар жоспарының негізгі бөлімдеріне сипаттама. 
1.
 
Банк балансын құру принциптері. 
2.
 
Баланстық   шоттарға   әсер   ететін   қаржы-шаруашылық  операциялардың 

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
негізгі типтері. 
3.
 
Банкгегі синтетикалық жөне аналитикалық есепті ұйымдастыру    
Есеп шығар 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №3 Қолма-қолсыз есеп айырысу формасы мен 
ұйымдастыру принциптері 
1.
 
Банктік есеп айырысу мөні. 
2.
 
Төлем тапсырмасымен есеп айырысу, бухгалтерлік өткізбе. 
3.
 
Төлем талап тапсырмасымен есеп айырысуды жүргізу тәртібі. 
4.
 
Банктік    шоттарды    тікелей    дебеттеу    жолымен      есеп      айырысуды      жүргізу 
тэртібі. 
5.
 
БЕҚО, ІТЖ және БТЖ арқылы жүретін төлемдер 
6.
 
Банкаралық клиринг есебі. 
Есеп шығару 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №4 СВОП және опцион операцияларының есебі 
1.
 
Халықаралық есеп-айырысу бойынша операциялар есебі. 
2.
 
Валюталық-айырбас операциялар есебі мен жүргізу тәртібі. 
3.
 
СПОТ, Форвард операцияларының есебі. 
4.
 
Коммерциялық банктің кассалық жүмысын жүргізу тәртібі. 
5.
 
Қолма қол ақшамен операция бойынша құжат айналымы және есебі. 
6.
 
Кешкі касса және түсімді инкассациялау. 
7.
 
Касса ревизиясының нәтижесінің есебі мен рәсімделуі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №5  .  Коммерциялық      банктерде      бағалы   
қағаздармен   операцияларды   жүргізу тәртібі. 
1.
 
Айналысқа бағалы қағаздарды банкпен шығару есебі. 
2.
 
Өтелгенге деінгі бағалы қағаздар есебін ұйымдастыру. 
3.
 
Сатуға арналған бағалы қағаздар есебін ұйымдастыру. 
4.
 
Сатуға жарамды бағалы қағаздар есебін ұйымдастыру. 
5.
 
Акциялар бойынша кірістер және бағалы қағаздар бойынша проценттерді 
есептеу. 
6.
 
Дивидендтерді төлеу тәртібі. 
Есеп шығару 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №6 Кастодиальдық қызметтің мазмұны 
1.
 
Банк - кастодиан және оның басты атқаратын қызмеетері 
2.
 
Кастодиальдық қызметтер есебі 
Есеп шығару 
 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №7 Салымдар мөні, оның негізгі түрлері. 
1.
 
Тартьшған салымдар бойынша жасалған келісімшарт маңызы..  
2.
 
Салымдар операциялар есебінің тәртібі және ұйымдастыру. 
3.
 
Сый ақылардың есептелу тәртібі және бухгалтерлік есепте көрсетілуі. 
4.
 
Салымдарды сақтандырудың шетелдік тәжірибесі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №8  Несиелерді  беру  және  жабу  (өтеу)  есебі  мен 
рәсімделу тәртібі
1.
 
Несие бойынша сый ақыларды есептеу және алу тәртібі. 
2.
 
Несие операцияларының баланстан тыс есебі. 
3.
 
Үмітсіз   несие   бойынша   шығындарды   жабуға   құрылатын   провизияның 
маңызы мен есебі. 
  

ТУ Ф 703-05-12. Пәннің оқу –әдістемелік кешені. СМЖ ТУ. Екінші басылым. 
 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №9 Лизингтік операциялар есебі 
1.
 
Форфейтингтік жэне факторингтік операциялар есебі 
2.
 
Трасталық операциялар есебінің жүргізілу тәртібі 
3.
 
Коммерциялық  юанктердің  сейфтік  қызметі   жэне   олардың   бухгалтердік  есепте 
көрсетілуі 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚ №10 Негізгі қүралдар есебі 
1.
 
М атериалды қорлар есебін жүргізу тәртібі және ұйымдастыру. 
2.
 
Банктің   материалды   емес   активтерінің   мазмұны     және   оның   есебін 
ұйымдастыру. 
3.
 
Қаржылық лизинг мәні және есеп тәртібі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №11  Дивидендтер  есептеу  есебінің  төртібі  жөне 
қатысушылармен есеп айырысу. 
1.
 
Басқа қорларды қалыптастыру төртібі жөне оны есепте бейнелеу. 
2.
 
Акционерлерден сатып алынған акциялар есебі тәртібі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №12  Коммерциялық  банктердің  дебиторлар  жэне 
кредиторлармен жүргізілетін операцияларының есебі 
1.
 
Еңбек- ақылардың есептелу жэне төлену тэртібі 
2.
 
Еңбек-ақы бойынша әртүрлі ұсталымдар мен шегерімдер есебі 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ    №13  Банк  кірісі  жөне  оны  бухгалтерлік  есепте 
бейнелеу
1.
 
Банк шығысы және оны бухгалтерлік есепте бейнелеу. 
2.
 
Банк пайдасы есебін жүргізу тәртібі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  №14  Жалпы      мемелекеттік      салықтар,      жалпы   
міндетті   салықтар,   жергілікті салықтар мен алымдар
1.
 
Банктің пайдасына салық есебі. 
2.
 
Банктің мүлігіне салық есебі. 
3.
 
Қосымша құн салық есебі. 
Есеп шығару 
ТӘЖІРИБЕЛІК  САБАҚ  15  Коммерциялық  банкпен  қаржылық  есеп  беруді 
үсыну мерзімі. 
1.
 
Банктің біріккен балансы жөне оның мазмұны  . 
2.
 
Табыстар мен шығындар туралы есеп беру. 
3.
 
Коммерциялық банктегі қаржылық есеп беру құрамы. 
Есеп беру 
 
ӨЗІНДІК ЖҰМЫС ТАПСЫРМАЛАРЫ: 
Студенттің  өзіндік  жұмыс  ретінде  қарастырылуға  берілетін  тапсырмасы:  эссе, 
рефераттар, презентациялар, және т.б. 
СӨЖ  бойынша кеңес беру және тапсыру кестесі  
 
№ 
  
Тақырып атауы 
Апта 
Жұмыс 
түрі 
Еңбек 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал