Қүтты болсын өмірге келген жасыңыз



жүктеу 0.73 Mb.

бет1/7
Дата11.04.2017
өлшемі0.73 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

2010

№4

Pecп у б л и к а л ы қ   ғ ы л ы м и - ә д і с т е м е л і к   ж у р н а л



ФИЗИКА

Р е с п у б л и к а н с к и й   н а у ч н о - м е т о д и ч е с к и й   ж у р н а л

ЛӨМІШ

Ч и г іііп ы қ  é ifito H jè a u  

и іе сш л е уге   уа й м ш уы қ

М е н іқ   г іід ж і/іи З е м .

Ф и з и к а   а ш п а л ы н л

J A e tn ù c ftri  fie u ie u u s i  з а у а ч

«ft


О сновы ,  tn e c fiu u   C ttfc O

им ір - теңіз,  шалқып жат ы р емес пе, 

Жеттің, міне,  биік асыл белеске. 

Қүтты болсын өмірге келген жасыңыз, 

Жақсылығы қала берсін тек есте.

Келіп жат ы р қанш а ж а сқа көп кісі, 

Зиялысы,  ардақтысы,  ептісі,

Орны бөлек 

ортасында 

солардың, 

Роза Бектайқызы өмірдегі жақсысы.

Ешқашан артық сөйлеп еспеген, 

Еиікімнің де жолын,  бағын неспеген, 

Даусын қатты шығормай

 -  


ақ тентекті, 

Бағындырған бай мінезбен бүл к ici.

Өмір

  - 


теңіз,  нәрінбейді арнасы,

Ал адамдар бір - бір қайы қ болмашы,

Ұл - қызыңның көре бер деп қызығын, 

Ұжымдастар осы өлеңді арнапты.

Ізгі т ілекпен  ж урналдары ны ң

редколлегия ұж ы м ы

.


ФИЗИКА

Ф И З И К А



Республикалық ғылыми- 

әдістемелік  журнал

Респуб.і 

но-

методи 

п

Жылына  6 рет  шығәды 

Выходит: с мня  2005 soda на 

Казахском  и русском языках

ҚҮРЫЛТАЙШЫ 

Баспа үй  «БеРо»

Журнал Қазақстан  Республикасы 

Мәдениет.  ақпарат және қрғамдық 

келісім министрлігіндё riркелген 



Куәлік  №  5610 -  Ж  18.02.2005Ж 

Астана  ңаласы 

Свидетельство  №  5610 -  Ж  от 

18.02.2005  года  г. Астана

Бас директор 

Роза  Бектайқызы 

БЕЙСЕНБИЕВА

Бас  редактор:

Н.  Қойшыбаев

Редколлегия:

Купчищин 

А.И,

Кашкаров В.В.

Башаров Р.Б.

Туяқбаев С.

Әлімбекова Г.

Кронгарт Б/А.

Раев В.Г.

Моисеев А.

Все права защищены. 

Перепечатка только по 

согласованию с редакцией.  W, 

При использовании материалов

ссылка на источник обязательна.  ; 

Ответственность за достоверность 

;  всей информации,  изложенной в 

публикациях несут 

авторы статей

Адрес:  050010,  г. Алматы,

Тел./факс:  8  (727)! 291-36-73 

E-mail:  matem_almaty@mail.ru

По вопросу  распространения 

Обращаться в редакцию. 

Басуға  20.07.2010  ж.  ңол  қойылды

С.  I ОЬоЙҒЫрОВ

МАЗМ¥НЫ - СОДЕРЖАНИЕ ындағь  ПМУ-дін 

Бекболат Тасболатұлы

Ерболат Тасболат 

атындаш  ғш ы м и

Термоэлнектрогенераторларды 

.  А П Х А Н А ^ ’ Ы

оқыту..................................... .  ................... 2

Қойшыбаев  Н.

Кванттар  сарасы....................................... 4

Қыдыралина Ж.  Т.

Электр тогының биологиялық әсері........5

Кронгарт Б.А.

Решение  оригинальных задач  по физике 

опубликованных  в  № 3,  2010  год.............8

Оңдаш  К.

Физиканы деңгейлеп  оқыту 

технологиясы.......................................... 10

Жұмағұлова  М.

Архимед күші........................................... 12

Раев В.Г.

Физика и  живая  этика............................. 16

Орманбекова  М.Ж.

«Отын  энергиясы»  бағдарламасы 

(Жаратылыстану-матөматикалық 

бағыттағы сыныптарға арналған).....20

Ткач  Н.И.

Современная физическая

картина  мира........................................... 21

Сыздықова  Р.Н.,  Сарсенбаева С.Н.

Кинематика тест сұрақтыры................... 22

Ахметова  М.

Не?  Қайда?  Қашан?................................ 26

Қойшыбаев  H.

Тербелістер  мен толқындар

(Тест сұрақтары)..................................... 28

Жексенғалиева  Г.Ж.

Физика заңдылықтары туралы аныз.....31

Қуанова А.К.

МКТ негізгі теңдеуі  бойынша

есеп  шығару............................................ 32

Бөлегенов A.  М.

Физика есептерін  шығару тәсілдері....... 34

!\/Іамрайемова 

Л.

Электромагниттік тербелістер...............36

Еңсебаев  P.  Е.

Фрагменттерге  (үзінді)  әрекеттер жасау 

Paint графикалық редакторы.................38

№4.2010


fhMQMI/'A 

Kin/i  o n  



л

 л

ТЕРМОЭЛЕКТРОГЕНЕРАТОРЛАРДЫ  ОҚЫТУ 



Металдардағы термоэлектр  эффекті. 

Термоэлементтер және  оны  қолдану.

Бекболат Тасболатұлы ,

ҚР  Ж арат ы лы ст ану ғы лы мдары   акадөмиясы ны ң корреспондент   мүшесі.

Ерболат Тасболат,

Ф изика-м атем атика  ғы лы м дары ны ң  кандидаты ,

Қ.И .С әт баев  ат ы ндағы  ҚазҮТУ-нің оқытушысы.

Ф акультативтіксабақтарж үйесім ектеп 

қабы рғасы нда  оқуш ы ларға  ғы лы мның 

белгілі  бір  саласы нан  жан-жақты   және 

турақты  теориялы қ  білім  мен  дағдылар 

беруді көздейді. А рнаулы ғы лы м  негіздері 

бар  ф акультативтік сабақ,  оқуш ылардың 

өзін-өзі  тәрбиелеуге,  алған  білім  мен 

дағды ларын  бекітуге,  белсенділігін  арт- 

тырыгі, 


ғылы ми 

зерттеулік 

қабілетін 

үштауға  үйретеді,  белгілі  бір  кәсіпке  ба- 

улиды.  Сол  мақсатта  біз  гелиотехника 

ғы лы мы н  ф акультативтік сабақ  ретінде 

физика  курсы  бағдарламасы мен  байла- 

ныстыра  оқыттық.

Гелиотехника  ғы лы м ы   дегенім із, 

ол  Ж ерге  түсетін  Күн  энергиясы н 

халы қш аруаш ы лы ғы нда қолдануды ң 

жолдары н 

зерттейтін 

ғы лы м 

мен 

техниканы ң саласы .

Күн 


энергиясын 

пайдалану 

эконом икалы қ  жағынан  өте  пайдалы 

бопа  тұрса  да,  гелиотехника  ғылымы 

XX  ғасы рды ң  екінш і  жартысы нан  бері 

ғана  енші  алып  дами  бастады.  Ең  жас 

ғылым  саласы,  соған  қарамай  өте  тез 

кең  бағдарламалы қ  масш табпен  өсіп 

келеді.  Себебі,  бірінш іден  Ж ер  бетіне 

түсетін  Күн  энергиясы  өте  көп.  Екінші- 

ден,  Ж ер  ш ары ндағы  халы қ  саны  мен 

энергияны  пайдалану  саны  көбеюде. 

Сондықтан  арзан  энергия  кезін  табу- 

мен  қатар  оны  пайдалануды ң  жолдары 

қарастырылуда.

Біздің 


республикам ы з 

орналасқан 

географ иялы қ  орны  жағы нан  Күн  энер- 

гиясына  бай  аудандар  болып  келеді. 

Ә сіресе  О ңтүстік  Қазақстан  облыста- 

ры.  М ысалы,  М осквада  бір  жылда  1454 

сағат,  С анкт-П етербургте 

1563  сағат

күн  аш ы қ  болса,  Қазақстанның  кепшілік 

аудандарында  3000  сағат,  ал  Оңтүстік 

аудандарда  одан  да  кеп  уақыт  күн  ашық 

болады  екен.  Бұл  Москва,  Санкт-Петер­

бург  сияқты  солтүстіктегі  аудандарға 

қарағанда  Күн  сәулесі  екі  есе  кеп  түседі 

деген  сез.

Термоэлементтер  батареясы  арқылы 

Күннің  энергиясын  электр  энергиясы- 

на  айналды ру  жұмы сы на  соңғы  кез- 

де  көп  көңіл  бөлінуде.  Күн  энергиясын 

электр 


энергиясы на 

айналдыратын 

қонды рғы ларды ң  саны  мен  сапасы  ар- 

туда.


Егер  мыс  пен  темірден  істелінген 

екі  металл  сы м ны ң  ұш тарын  үстатып 

қосып,  үстатқан  ж апсар  жердің  біреуін 

суық  күйінде  қалдырып,  екінші  үстатқан 

жерді  жылытса,  ондай  тізбекте  электр 

тогы  пайда  болады.  Электр  тогы  пай- 

да  болғанын  біз  гальванометрді  қосу 

арқылы  байқаймы з  (1-сурет).

Тәжірибе  ж үзінде  термоэлектр  то- 

гын 


1821 

жылы 


Т.Зеебек  шығарып 

алған. 


Терм оэлем енттің 

Э.Қ.К. 


екі 

металл 


с ы м д ь і

 

ұш тастырған  жерде- 



ri 

тем пературалары ны ң 

айырмасы 

және  металл  сы м ны ң  қандай  металдан 

жасалғанды ғы на,  оны ң физика-химялық 

қасиеттеріне 

байланы сты 

болады. 


Термоэлементтің  Э.Қ.К.  былай  таба- 

мыз:


Е  =  а   - (7;  -  т ; )  

(1)


Мүндағы  Е-термоэлементтің  Э.Қ.К.  а 

-терм оэлем ент  коэф ф ициенті.  Т 1 -жылы 

ж апсарды ң 

температурасы. 

Т 2-суық 

жапсарды ң температурасы.

Термоэлемент 

жапсарлары

тем пературасы ны ң  айырмасы  1°  С  тең


ф и з и к а

  и я я т н в ш г а ш н в к я а а в ш в г а в г а в в г а ю н г а н и г а в в я іт а н т н н н  

№ 4.2ою

болғанда  пайда  болатын  термо  э.қ.к- 



ті  термоэлементтің  коэффициенті  деп 

атайды.  Оны  мкВ/град-пен  өлшейміз. 

Термо 

э.Қ-К.-тің 



шамасы  термопараның 

тармақтары 

қандай 

элементтен 



жасалғандығына  байланысты  болады.

Демек, 


термопара  тармақтарының 

түрі 


(химиялық  элемент)  өзгерісімен 

ондағы  термо  э.қ.к.-тің  шамасы  да 

өзгереді.

Термоэлектр 

тогын 

беретін 


әр 

түрлі 


элемент 

термоэлементтер, 

ал 

термоэлементтердің 



бір-бірімен 

жапсарластырсақ  оны  термопара  дей- 

міз.

Мына 1-кестедентермоэлементтердің 



әрқайсысы 

қорғасынмен

жапсарласқанда  пайда  болатын  тер­

мо  э.қ.к.-ті  көріп  отырсыздар.  Мүндағы 

термоэлементтердің 

бір-бірімен

температурасының  айырмасы  0°-100°С 

аралығында.  Бұл  кестедегі  (+)  таңбасы 

термоэлементте  пайда  болатын  тер­

мо  э.қ.к.,  температурасы  жоғары  жап- 

сардан  басталатынын  көрсетеді.  Егер, 

термоэлементтің  бірі  қорғасын  болмай, 

басқа  термоэлемент  болса,  онда  олар- 

да  пайда  болатын  термо  э.қ.к.-ті  былай 

табамыз. 

Мысалы, 


темір-константан 

термопарасының  термо  э.қ.к.  мынаған 

тең.

а  

- 1 5


мкВ

град

38

мкВ



град

-

 53


мкВ

град

Мыс  пен Алюмель  алсақ,



а

  = 3,2


мкВ

град

-17,3


мкВ

град

= 20,5


мкВ

град

тамыз.  Термопараның  П.Ә.К.-ін  һ  деп 

белгілейміз. 

Ол  мына  формуламен 

анықталады:

Е

П = —

Q

 

(



2

).

Мүндағы,  Е  -  термопарадан  алынған 



электр  энергиясы,  Q  -  термоэлементтің 

біреуін  жылытуға  кеткен  жылу  энергия­

сы.

1  -кесте



Қорғасынмен  жапсарласқанда  пайда 

болатын  Э.Қ.К.

Мундай  термопарада  пайда  болатын 

токтың  бағыты,  термоэлектр  қозғаушы 

күші  көбінен  азына  қарай  жүреді.  Мыса­

лы,  темір-константаннан  темірге жүреді. 

Себебі, 

константанның 

термоэлектр 

қозғаушы  күші  темірге  қарағанда  көп. 

Ал,  термопараның  пайдалы  эсер  ко­

эффициент!  дегеніміз,  термопарадан 

алынған  электр 

энергиясының, 

осы 

термопаралардың  үштарын  жылытуға 



кеткен  жылу  мөлшеріне  қатынасын  ай-

Металл және 

қорытпа

Меншікті  Э.Қ.К. 

коэффициенті  мкВ/ 

град

Сурьма


+43

Темір


+ 15

Мыс


+3,2

Рух


+3,1

Алтын


+2,9

Платина


-4,4

Нихром


-  18

Алюмель


-17,3

Константан

- 38

Висмут


-68

Металдар 

электр 

тогын 


жақсы 

өткізумен 

қатар  жылуды  да  жақсы 

өткізеді. 

Сондықтан 

термопараның 

жапсарларының  арасындағы  темпера­

тура  айырмасы  да  көп  болмағандықтан 

металдардағы  еркін 

электрондардың 

шоғырлануы  аз  болады.

Олардың,  металл  термопаралардың 

П.Ә.К.  1%-ке  жетпейді,  Осы  себепті  ме­

талл  термопараларды  электр  тогының 

генераторы  ретінде  пайдаланады.

Термоэлементтің  Э.Қ.К.-нің  шамасы 

жапсарлардың  температуралар  айыр- 

масына  байланысты  болуы  термоэле- 

менттерде  өте  аз  және  өте  үлкен  тем­

пературалар  айырмасын  өлшеу  үшін 

пайдалануға  мүмкіндік  береді  және  бүл 

өлшеудің  дәлдігінің  дәрежссі,  гальва­

нометр  мен  термопараның 

сезгіштігі- 

не  қарай,  өте  жоғары  болады.  2-сурет- 

те  термопара  арқылы  температура- 

ны  өлшеудің  негізгі  сызбасы  берілген.


ФИЗИКА 

№4.2010

Термопараны ң  контактісін  (  t  )  жабық 

қоршау  ішіне  орнатады  да,  оны  темпе- 

ратурасын өлшөгелі отырған дененің іші- 

не  (мысалы,  пеш  ішіне)  қояды.  Сымның 

бос ұш тарына  (2)  градуирленген  гальва­

нометр  (3)  жалғасты ры лады .  Платина- 

лы  термометрмен  -200°  С-ден  бастап  + 

600°  С-ға  дейінгі  ш екарадағы  темпера- 

тураларды  0,0001 °С-ға дейінгі дәлдікпен 

өлш еуге болады.  Термоэлектр  қозғаушы 

күшті  үлкейту  үшін  бірнеш е  термопара- 

ларды  біріктіріп,  батарея  жасайды.  3-су- 

ретте  көрсетілген.

М ұнда  жүп  номерлі  жапсарларды  бір 

белек  тем пературада,  ал  тақ  номерлі 

жапсарларды  екінш і  бір  температурада 

ұстайды.


Термометрлердің 

де 


температура 

деңгейіне  байланы сты  өлш ейтін  түрлері 

көп.  Олар  тек  белгілі  бір  интервал 

аралығындағы  температураларды   ғана 

өлшейді. 

М ысалы, 

темір-константан 

термометрі  арқылы  500°  С  дейінгі  тем- 

ператураны  елш еуге  болады.

Металл 


терм опараларм ен 

тем-


ператураны 

өлш еу 


басқа 

сынапты, 

спиртті  т.б.  термометрлерге  карағанда 

артықш ылығы  бар.

1. 

Металл  терм опаралар  өте  әлсіз 



(10'3  град)  жылуды  да  сезе  алады.

2. 


Нысанны ң 

температурасын 

терм опараны ң  ж әрдемімен  қашық  жер- 

де тұры п-ақ елш еуге  болады.

3. 

М еталдардан  жасалынған  тер­



мопаралар 

батареясы 

арқылы 

әр 


түрлі 

ны сандарды ң 

температурасын 

өлшеумен  қатар,  Күн  радиациясының 

қарқындылығы н  да  өлш еуге  болады.

2-сурет


Алматы   қаласы.

КВАНТТАР  СЫРЫ

Н.  Қойш ы баев

Қ а зҮ У  аға  оқы т уш ы сы

(жалғасы.  Басы  №2,  № 3  2010 ж.)

Толқы нындық 

механиканың

шығуына  Луй  де  Бройль  мен  Эрвин 

Ш редингерлердің  еңбектері  бірден  бір 

себепкер  болды.

Луй де Бройль  1982 жылы Ф ранцияда, 

Дьепп  қаласында  корольдер тұқымынан 

тараған  ақсүйектің  семьясы нда  дүниеге 

келді.  Ол  П ариждегі  лицейді  бітіріп, 

1919  жылы  П ариж  университетінің  та- 

рих ғы лы м ы ны ң бакалавры деген ғылми 

дәрежесін  алады.  Бірақ  оның  ынта- 

сы  дәл  ғы лы м дарға  ауғандықтан  та- 

рих  пен  палеонтологияны   тастап,  1913 

жылы  осы  Париж  университетінің  дәл 

ғы лы ы м дар 

саласы ндағы  

бакалавр 

ғылми  дәреж есіне  ие  болды.  Бірақ жуық

арада  басталған  бірінш»  дүние  жүзілік 

соғы с  болаш ақ  Нобель  сыйлығының 

лоуреаты ны ңф изикам ен ш ұғылдануына 

бөгет  болып.тоны  қанды  майданға  ай- 

дап  салды.  Бір  жақсы  жері  соғы с  кезінде 

де  Бройль  Ф ранциядан  қол  үзген  жоқ, 

ол  соғы с  жы лдары н  негізінен  Эйфель 

мұнарасы нда 

орналаскан 

телефон 


станциясы нда  байланы сш ы  қызметінде 

етеді. Де Бройль соғы с үзіп  кеткен ғылми 

зерттеулерін  тек  1920  жылы  ғана  одан 

әрі жалғасты руға мүмкіндік алды. Л езінің 

ағасы,  белгілі  ф изик-экспериментш і  М о­

рис  де  Бройльдің  лабораториясында 

жоғары  ж иіліктегі  сәуле  шығаруларды 

зерттеумен  ш ұғылданды.  Мундай  зерт- 

теулер  кезінде  ж ары қты ң  толқыныдық 

және 


корпускулалы қ  тектерінің  бірін

ФИЗИКА  Н Н Н Ш И П Н т Ш Ш т Ш Н И Н Ш Н Н г а В Ш Н Ш Н Н И Н Н Н И Н В  

№4.2010

таңдап  алу  қажет  болатын,  сондықтан 

да  бүл  зерттеулердің  де  Бройль  үшін 

маңызы  орасан  зор  болды  деп  айтуға 

болады.  Оның  есімін  осы  зерттеулері 

жан-жаққа тез  таратты,  ғылым  тарихын- 

да  алтын  әріптермен  жазып  қалдырды.

1924  жылы  де  Бройль  «Кванттық 

теория  саласындағы  зерттеулер»  де­

ген  тақырыпта  докторлық  диссерта­

ция  қорғады.  Онда  ол  қозғалыстағы 

бөлшектің 

әр 

біреуіне 



белгілі 

үзындықтағы  толқынды  теліді,  бөлшекті 

толқынмен  байланыстырды.

Егер  бөлщектің  массасы  біршама 

үлкен  болса,  онда  оның  корпускулалық 

қасиеттері 

толқындық 

касиеттерінен 

едәуір  басым  болады,  демек,  оның 

толқынындық  тегі  байқалмайды. 

Ал 

егер 


бөлшектің 

мөлшері 


атомдық 

белшектерменшамаласболса.ондаоның 

толқындық  қасиеттері 

корпускулалық 

қасиеттерден  асып  түсіп,  енді  оның 

керісінше, 

бөлшектің 

корпускулалық 

тегі  тәжірибеде  байқалмайтын  болады. 

Де  Бройль  теориясының  негізгі  идеяла- 

ры  содан  төрт  жыл  соң  тәжірибеде  де 

дәлелдеме тапты:  американың экспери­

м е н та   физиктері  Дэвиссон  мен  Джер- 

мер  электрондар  шоғының диффракци- 

ясын  бақылады.  Кейінірек  бүл  қүбылыс 

электрондық  микроскопияның  негізі  бо- 

лып  табылатын  магниттік  линзаларда 

қолдау тапты.

Де  Бройльге  1929  жылы  Нобель 

сыйлығы  бірілді,  әрі  ол  сол  жылы  Фран­

цуз  Ғылым  академиясының  Анри  Пуан­

каре  атындағы  медалінің  түңғыш  лау­

реат™  болды.  Де  Бройль  1933  жылдан 

Франуцуз Ғылым  академиясының толық 

мүшесі. Сонымен қартар ол СССРҒылым 

академмисының  да  толық  мүшесі  бол­

ды.  Де  Бройль  физикаға  шиндап  кірісіп, 

онымен  қайтадан  айналыса  бастаған 

кезде  физика  ғылымындағы  жағдай 

қандай  еді?

Осы  кездерде  ашылған  Комптоның 

эффекті 


мен 

рентген 


сәулелерінің 

фотоэффект 

қүбылысын 

зерттеулер 

Эйншьейннің  жарық  кванттары  туралы 

идеяларының  дүрыстығын  дәлелдеуде 

болды.  Сондыктан  сәулелер тегінің діск- 

ретті  екендігіне  және  фотондардың  бар 

екендігіне  күмәндануға ешкімнің де бты- 

лы  бара  қоймады.  Енді  күн  тәртібінде: 

жарык дегеніміз толқын  ба,  әлде бөлшек 

пе,  деген  дилемма  түрды.  Амал  жоқ, 

сәулелердің  қасиеттерін  толық  сипаттау 

үшін  бірде  толқындық,  бірде  бөлшектік 

суреттемелерді  қолдануға  тура  келеді. 

Екінші  жағыынан  фтондар теориясының 

негізінде  алынған  энергия  мен  жиіліктің 

арасындағы  қатынас  сәулелер  екі  текті 

кванттардың өздерімен,  олардың әрекет 

ету  мүмкіндіктеррінің  тағыз  байланысы 

жатқандығы  анық.

г. Алматы.

ЭЛЕКТР ТОГЫНЫҢ  БИОЛОГИЯЛЫҚ ӘСЕРІ

Қыдыралина Жаннат Төлеуғалиқызы

№ 26 қазақ орта мектебінің мұғалімі

Сабақтың тақырыбы:  Биологиялық 

объектілердегі  түрақты  ток.  Адам  де- 

несіне электр тогының әсері.

Сабақтың 

мақсаты: 

Оқушыларға 

тогының  адам  денесіне  эсер 

ететіндігін 

нақты 


мысалдармен 

тущщщ

Тұрақты  тоқтың  адам  организміне 

әсерін  зерттеу  бақанын  бұлшық  етіне

эксперимент  жасаған  ительян  ғалымы 

Л.Гальвани  тәжірибесінен  кейін  бастал- 

ДЫ.  (1791)

Қазіргі 

заманның 

электротехника- 

сы  электр  тогын  медицинада 

пайда- 

ланып 


организмнің 

органдарындағы 

ауытқуларды  есінеуге,  организм  ткань- 

дерінде  әртүрлі  физикалық  өзгерістер 

жасауға  мүмкіндік туғызады.


Ф И З И КА  

№ 4.20Ю

О рганизм нің 

электр 

тогына 


қайтараты н  ж ауабы   то кты ң   күшіне,  өту 

ж ы лд ам ды ғы на, 

эсер 

ету 


мерзіміне, 

организм нің  куйіне,  ж ағдайы на  байла- 

нысты  болады.  Э лектр тогы м ен ем деу де 

осы  кезде  тұрақты ,  айны м алы ,  ж оғары  

ж әне  төм енгі  кернеудегі  электр  таста- 

ры  жиі  қолданы лады .  Э лектр  тогы м ен 

ем деуде  токты   организм нің  белгілі  бір 

ауы рғанорганы на  тікелей  нем есе  реф ек- 

торлы  эсер  ету  арқы лы   қолданады .

Э л ектрохи рурги я   -   арнайы   аппарат- 

пен  ж оғары   ж и іл ікті  эл ектр  тогы н  пай- 

д а л а н ы п  тка н ь д е р д і  тілу,  кесу,  күйдіру, 

бөлуде 

қол д аны л аты н 



хи рурги ял ы қ 

әдіс.


Т каньд ерд і  тіл уд е   пы ш ақ,  ине,  п л ас­

тинка 


тәрізд і 

активтелген 

электрод 

п ай д ал аны л ад ы . 

Э л ектр о хи р ур ги ял ы қ 

әд істің  ерекш е л ігі  -  тіл ін ге н   тка н ьд е р д ің  

қаны  тез  ұйиды .

А сқазан  іш ек,  б ауы р ісікте р ін   е м д е ­

уде  де,  со н д а й -а қ  көз  тері  аурулары н 

ем дегенде,  ко с м е ти ка л ы қ  о п ерац ия л ар 

ж асаған да,, тіс, құлақ, м ұ р ы н ,т а м а қа у р у - 

лары н  е м д е ге н д е   эл ектр  қолданы лад ы . 

Э л е ктр о хи р ур ги ял а рд а  

қолданы латы н 

ж оғары   ж и іл ікте гі  то кты ң   ж ай  токтан 

а й ы р м а ш ы л ы ғы   —  ол  колл оид ты   ж әне 

сүй ы қо р та д а  

тка н ь д е р д і 

эл е ктр о м а г­

н и т ™   д и с с и о ц а ц и я ға  

ұш ы ратпайды , 

то к 


күш і 

қанш а 


б о л ғаны м ен 

нерв 


ж ү й е с ін тітір ке н д ір м е й д і.

Ж ү р е к  со ққа н д а   о р га н и зм д е   болы м - 

сы з э л е кт р тогы  пайда болы п, ол адам д е- 

несіне ж а й ы л а д ы .  Д е н е ге   ж айы л ған  осы 

электр  то гы н қа ға зға   ж азаты н  аппаратты  

эл ектр о ка р д и о гр а ф  деп  атайды .  Бүл  ап­

парат  ж ү р е к  қы зм етін  қисы қ  сы зы қпен, 

а р асы нд а интервалы   бар толқы н түрінде 

қағазға  сы зады .  О сы   сы зы қтарды   пай- 

д а л а н а   оты ры п,  ж ү р е кт ің   ауруын,  оны ң 

био эл е ктрл ік  қубы л ы сы н  айқы ндайды . 

Э лектр  то гы м е н   е м д е у  -   электр  тогын 

ем ге  ж әне  п р о ф и л а ң ти ка д а   пайдалану.

Э лектрлі 

орга н д а р  

-  


кейбір 

б а л ы қта р д ы ң   ж а уы н н а н   қорғану  жемін 

аулау, 

е зара 


ха б арл асу  үш ін 

ауық- 


ауы қ  с о н д а й -а қ  су  асты нда  ж ан-ж ағы н 

бағдарлау  үш ін  үзд іксіз  электр  разря- 

д ы н  ш ы ғараты н  органы .  Электрлі  орган- 

дар  қазіргі  б а л ы қ  түр л е р ін е   қарағанда 

қазба  бал ы қтар  мен  б а л ы қ тәрізділердің 

көптеген  түр ін е   тән  болған.

ірі б а л ы қта р д ы ң  эл ектр  разряды   адам 

үш ін  де  қауіпті.

Э лектр  органд ары   бар  балы қтарды ң 

бір  е р екш ел ігі  эл ектр  органдары   жоқ 

балы қтарды   өлтіріп  ж іберетін  электр 

қуаты  м ө л ш е р ін е  тө зім д і  келеді.

Б и о л оги я л ы қ 

об ъ е ктіл ер  

әртүрлі 

піш інде  болатындыкгган,  м енш ікті  кедер- 

гілерін  күрделі  есе пте ул е р м е н  табады . 

Тірі  б и о л о ги я л ы қ  об ъ е ктіл ер ге   электрлі 

өлш еу  ж үр гізуд ің   қиы н  болу  себебі,  тірі 

а ғза л а р д ы ң   ф и зи ка л ы қ  параметрлері 

уақы т  ө туін е   қарай  тұрақты   болмай- 

ды,  езгеріп  оты рад ы .  О лар  ағзадағы 

ф и зи о л о ги я л ы қ 

п ро ц есстерге 

байла- 

нысты,  с о н д а й -а қ  олар  арқы лы   өтетін 



то кты ң   әсерім ен  д е   өзгереді.  Тұракггы 

то кты ң   етуі  ц и топ л а зм а   д^іссоциация- 

сына.  Ал  бұл  ж а с у ш а н ы ң   өл уіне  әкеп 

сокггырады.  С онд ы қтан  ж асуш а  электр 

кедергісін  өлш еуде,  аз  токты   қолдану 

керек.



  1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал