Терек пен қ ы з ы л гүЛ



жүктеу 52.04 Kb.

Дата27.05.2017
өлшемі52.04 Kb.

"ТЕРЕК ПЕН  Қ Ы З Ы Л ГҮЛ" 

Текше  т а у д ы ң  б а у ы р ы н д а , мөлдір  б ұ л а қ  ж а ғ а с ы н д а  ұзын терек бо-

латын еді.  Б ұ л терекке  ж а қ ы н  ж е р д е ,  қ а л ы ң шөптер  а р а с ы н д а ,  ж ы л д а 

жайнап шешек атып,  а й н а л а ғ а  ж ұ п а р иісін  т а р а т а т ы н бір  қ ы з ы л гүл 

өсетін еді. 

Саяхатта  ж ү р г е н  ж а с т а р мөлдір  б ұ л а қ  ж а ғ а с ы н а , көркем терек сая-

сына кеп отырып дем алатын,  қ ы з ы л гүлдің  ж ұ п а р исін  т а з а  а у а д а ер-

кін жұтып көңілденіп,  ш а т т а н а т ы н . 

Бір күндері бір сұлу  қ ы з келіп  б ұ л а қ  ж а ғ а с ы н а н  қ ы з ы л гүлді көрді-

дағы  қасына кеп көп отырды. Мен білем бе себептерін:  қ ы з  ж ү р е г і  қы-

зыл гүлге  ж а қ ы н  б о л ғ а н ғой  е ж е л д е н , әйтеуір ол содан кейін күнде 

келіп  қызыл гүлді сылап-сипап мәпелейді.  Ж а н - ж а қ т а ғ ы кесір етер, 

сәнін бұзар шөбін  ж ұ л ы п , әдемі етіп өсіреді. 

211 


Көкке мойнын созған терек, тәкәппар боп өскен ғой, ол іші күйіп 

қызғанады, сұлу  қыз да  қызыл гүл екенін  қ айда н білсін, сүйілген сұлу 

гүлге  құмар болатынын  қайдан білсін,  қыз жүрегін  ұрлап алған кызыл 

гүлді көп ойланып, мұқатпақшы болады терек. 

Таң алдында  қызыл гүлдер шешек атып сыланғанда, сұлу  қыздай 

таранғанда, ұзын терек дөрекілеу даусыменен сөз бастайды. 

«Е»,  қызыл гүл, таң атарда шешек атып сыланасың, сұлу  қыздай 

таранасың, бірақ сен гүл, табиғаттың сені әбден  м а з а қ етіп,  қор  қылға-

нын сезесің бе? Өсімдіктердің ішіндегі ең жаманы сен боласың,  ұзын-

дығың бір-ақ тұтам, алабота,  қамыстардан бойың озып, мойның асып 

еш нәрсені көре алмайсың. Ағаштарға патша —  ұзын терек мен бола-

мын, жер бетінде не болса да көріп, біліп тұрам. Алабота,  қамыстардан 

басқа нәрсе көре алмаған, сен де өзіңді  ұялмастан бақытты деп са-

найсың-ау!» 

Шешек атқан алқызыл гүл саспай былай жауап береді: «Тәкаппар 

боп өскен терек, ақылың  қысқа, бойың  ұзын... Бойым  қысқа болған-

мен, адам маған бақыт берген.  Ж ү з жыл өмір сүрсең-дағы, тастан 

басқа нені көрдің, тау артында нелер барын сен білмейсің, сезбейсің 

де. 

Сен де тассың,  қозғалмайсың. Күнде маған кеп жүрген  қыз мені— 



қызыл гүлді  қ олын а  ұстап, самолетпен аспанға  ұшты, тау артында не-

лер барын өз көзіммен көріп түстім. Мұндай  құрметті мың  ж ы л д а да 

сен көрмессің. Бір орында тастай  қатқан,  ұзын терек болғаннан да, 

бір орыннан  қозғала алмай, өмір бойы туғаннан да, бір-ақ рет аспанға 

ұшып, айдай сұлу  қ ызд ы  құшып, же р бетіне түскен артық...» 

Терек мұны тыңдап алып, былайша деп сөз  қозғады: 

«Сен  қызыл гүл, мақтануға себеп те жоқ, желеу де жоқ. Сорлы гү-

лім, менімен теңесуге саған  қайда? Мен өскелі  ж ү з жыл болды, әлі  ж ү з 

жыл  ж а с а р м ы н мен. Ал сен болсаң бір күндіксің, бір-ақ күндік өмірің 

бар. Бүгін барсың, ертең жоксың, бүгін таңда шешек атсаң, ертең  қу-

рап соласың. Әй, сорлы гүл, сөйте тұрып маған  қарсы сөйлейсің-ау!» 

Күн сәулесін жұтып жатып  қызыл гүл  қысқа ғана былай  ж а у а п 

берді. 

«Ұзын терек,  ж ү з жыл  ж а с а п нені білдің, нені кердің? 



Халыққа жеміс бердің бе? Әуеге жұпар иісіңді шаштың ба? Бір күн 

өмір  ж а с а с а м да жер жүзілік мейрам күні бүкіл халыққа бақыт берген, 

бүкіл  х а л ы қ қ а сәуле сепкен  ұлы көсем кеудесіне сыйлық болып тағыл-

дым мен. 

Ұлы көсем жүрегінің соғуын да есіттім мен. Сонда бүкіл жерді ң жү-

зі көсем  ж а қ қ а көзін тікті, көсемдегі бір шоқ гүлді жер жүзінің бәрі 

көрді. Бұдан артық бақыт бар ма? Бұдан артық  құрмет бар ма? Тау 

мен тастың арасында елге ешқандай жеміс бермей,  ж ү з жыл өмір 

сүргеннен де,  ұлы көсем кеудесіне 15 минут тағылған соң  қуарғаным, 

ж а қ с ы емес пе?» 

Көргенімді мен де айтайын, енді кезек келсе маған, шынымен мей-

рам күні жайнап кетті  Қызыл алаң. 

Қ ара п тұрсам көзім тігіп, хал қ ы берген гүлді кеудесіне тағып алып, 

ұлы көсем келеді екен.  Ұлы көсем — ол данышпан.  Қ иялшы л боп тұр-

ған шал ем, былайша ой ойлаймын: «Бір-ақ рет  ұлы көсем кеудесіне 

тағылған гүл осыншама  қуанды. Ал көсемнің кеудесінен мәңгілікке 

шықпайтұғын ешуақытта  құшағынан, жүрегінен кетпейтұғын жастар-

дың да бір арманы бар ма екен!»—деп ойлаймын мен... 

212 


БАҚЫТ 

Мен  б а қ ы т т ы көрсем деуші едім. 

Б і з д і ң  қ а қ п а н ы ң  а л д ы н д а ғ ы үлкен  ж о л м е н күнде бір  қ а й ы р ш ы  ш а л 

өтетін еді. 

Ш а л  ұзын асасын  ж о ғ а р ы көтеріп алып: 

— Е,  а з а м а т т а р ,  б а қ ы т т ы болыңдар!— дейтін еді. 

Менің бақытты көргім келді. 

Күн батушы еді, шал  қ а р а көлеңкеде үйреншікті  ж о л ы м е н е н күнде 

бір  қ а л ы п т а кетіп  б а р а  ж а т а т ы н еді. Мен  б і р а з  қ а р а п  т ұ р а р едім де, 

қ а р а ң д а п кетіп  б а р а  ж а т қ а н сыр ы белгісіз,  ж ұ м б а қ  қ а й ы р ш ы н ы ң ау-

з ы н а н  ш ы қ қ а н «бақыт» деген сөз бен көңіліме елең  с а л а т ы н  қ а р а ң ғ ы -

л ы қ т а бір түрлі сескенер едім. Содан соң  ж ы л д а м басып, үйге келетін 

едім. Есікке  ж а қ ы н д а ғ а н д а белгісіз  ш ы қ қ а н  қ а й ы р ш ы н ы ң  қ а р а күңгірт 

даусын естіп, үйге жүгіріп кіріп, өзімнен-өзім  « б а қ ы т » дейтін едім. 

Төсекке  ж а т қ а н д а  ұзын  а с а л ы  ш а л көз  а л д ы м н а н кетпей даусы 

қ ұ л а ғ ы м д а т ұ раты н еді. Ме н  « ж ұ м б а қ ба қ ытты » көрсе м дейтін едім. 



Біздің  ү й Түркістан  қ а л а с ы н ы ң оңтүстік  ж а қ шетінде болатын  е д і . 

Бізбен бірге.  Ж а қ с ы б а й д ы ң үйі тұратын. Күн еңкейіп  қ а қ п а н ы ң таса-

сына түсуші еді.  Қ а қ п а көлеңкесі  ұзарып, төргі  б ұ р ы ш т а ғ ы  Ж а қ с ы б а й 

үйінің іргесіне дейін  б а р у ш ы еді. Осы  у а қ ы т қ а дейін  Ж а қ с ы б а й д ы ң 

шешесі Күнтүлім күн  ш у а қ т а  ж а м а у  ж а м а п отырушы еді. 

Б а р л ы б а й көзі  қ а р а у ы т ы п : 

— Апа,  қ а р н ы м ашты ғой деймін деді. 

— Ей, бақытсыз,  б а қ ы т ы ң  ж о қ  қой, неге  м а ғ а н айтасың,— деуші 

еді Күнтүлім. 

Осы  у а қ ы т т а түрінген  б а л т ы р ы  б а л ш ы қ болып  Ж а қ с ы б а й келуші 

еді.  Ж а қ с ы б а й  қ а л а д а  қ ы ш  құйып, күнделікті  ж ұ м ы с істейтін.  Ж а қ с ы -

б а й д ы ң  қ о л ы н д а шүберекке түйілген бір нәрселер көрінсе, Күнтүлім 

Б а р л ы б а й ы н а : 

—  Б а қ ы т ы ң  б а р екен,  қ а р а ғ ы м , — д е п күлімсірейтін еді.  Б і р а қ бұл 

күлкі  у а қ ы т ш а күлкі  б о л ғ а н соң,  б а р  қ у а н ы ш бетіне ғана  ж и ы л ы п , 

жүрегінде  б а р л ы қ  б а қ ы т с ы з д ы қ т ы ң зілі  ж а т қ а н д а й  б о л у ш ы еді. Күн-

түлім орнынан тұрушы еді. 

—  Ш ы р а қ ,  Ж а қ с ы б а й келеді, біздің үйге келмейсің бе,— дейтін еді. 

Күнтүлімнің  б а қ ы т т ы түрде  ш ы қ қ а н даусы мені жүгіртіп әкетіп, 

оның бақытты бетін көргім келетін де тұратын еді.  Ж а қ с ы б а й үй-іші-

мен  қ у а н ы ш т ы түрде  қ а р с ы  а л а т ы н : менің  о й ы м ш а ,  б а қ ы т тек  Ж а қ с ы -

б а й д ы ң үйінде, онда да ылғи кешке ғана  қ о н а қ болып келетін сияқты 

еді. Мен  б а қ ы т деген нан ба екен деуші едім. 



II 

Мен содан бері  т а л а й  б а қ ы т т ы  а д а м д ы көрдім.  Т а л а й бақытпен 

бетпе-бет кездестім,  қ а з і р өзім бақыттың  қ ұ ш а ғ ы н д а м ы н . 

Мен көруге  қ ұ м а р болған  б а қ ы т —  қ а з і р мені де, менің  ж о л д а с т а -

рымды  д а көтеріп,  ш а р ш а т п а й  а л ғ а  қ а р а й алып  б а р а  ж а т қ а н сияқты. 

Б а қ ы т өмірмен  қ а т а р келмейді екен, өмірмен  а р а л а с ы п , өмір болып 

келеді екен.  Б а қ ы т  қ о л ы ң д ы  а л м а й д ы екен,  ж ү р е г і ң д і —  а л а д ы екен. 

213 


Жүрегің бақытқа шомылып, сен өмірге өзімсініп кіріседі екенсің. Мен 

бақытты көрдім. 

Бірақ Күнтүлімнің бақыты маған бір түрлі «өзгеше бақыт» болып, 

жататын төсегің, жүретін жерің, істейтін жұмысың, өмір сүретін дәуі-

рің болған бақыт емес, күн батарда  Ж а қ с ы б а й д ы ң нанымен бірге  қо-

нақ боп кетуге келетін бақыт болды. 

Менің Күнтүлімнің бұрынғы, соңғы бақытын  қолыма  ұстап салмақ-

тап көргім келеді. 

Былтыр оқудан  қайтып, Күнтүлімнің күлімсіремей,  қуанбай жүрген 

бір минутын көргенім жоқ. Бұрын  Ж а қ с ы б а й нан әкелгенде күлімсірей-

тін болатындықтан ба, Күнтүлім бақытының белгісі күлімсіреу,  қуаныш 

болатындай болып көрінді. Бірақ Күнтүлім өзінің ең бір бақыттылы-

ғын күлмей, маңызды түрде отырып айтты. Біз де шын көңілімізден 

Күнтүлім бақытты екен дестік. 

Бір күні кешке жұмысынан  қайтып, үй-ішінің бәрі түгел отырғанда: 

— Жеңеше, бақытыңды,  қуанышыңды айтып берші,— дедім. 

Б а с қ а н  қадамының барлығы бақыт болған соң, менің сұрағым өрес-

келдеу болды ма? 

— Өміріңді айт дейсің  б е ? — д е д і Күнтүлім, сонан соң біраз оты-

рып:— Оны айтармыз, менің бір түсім бар еді. Әлде сен оқып ер жеткен 

соң менің «ертегімді» бұрынғыдай тыңдамайсың  б а ? — д е д і . 

Біз  қолқалап отырып айтқыздық. Күнтүлім бірден-бір сирек кезде-

сетін бақытын басқаға  қиғысы келмегендей, отырғандарға біраз  қара-

ды да, маған түсін айта бастады. 

— Мен комбайнда істеймін ғой. Анау күні жұмыстан  қайтып ке-

ліп  ұйықтап едім, түс көрдім. 

Түсімде сәске түс екен-ау деймін. Мен комбайнда барабанщик 

болып  қырман басып жатырмын, бидайдың бауларын  б а р а б а н ғ а тастап 

жатып,  қ а л ы ң ойға кетсем керек, біреу: 

— Кәне, салыңыз, тоқтап 

қ а л д ы ң ы з ғой,— дегені.  Ж а л т  қ арасам , 

кәдімгі өзіміздің Владимир Ильич Ленин. Күлімсіреп амандасты да:— 

Қ ырмандары ң көбейсін, бауды бір  қ алыпт ы салыңыз, машинаңы з бұ-

зылып  қ а л а р , — д е д і . Мен таң  қалып тұрғанда комбайн тоқтап  қалды. 

Ленин дереу жеңін сыбанып алып, машинаны жүргізіп жіберді. 

— Машинаны таза сақтаңдар, моторын сүртіп, кұрғатпай май 

құйып т ұ рыңдар , шырағым , мына машинаны ң  қиын тетіктерін үйрен, 

әйел деген колхозда үлкен күш...— деді. 

Содан соң  қызыл тақта жерде жатыр еді, оны көтеріп  ж о ғ а р ы іліп 

қойды. 


— Күнтүлім, бақытты екеніңді білесің бе?—деді Ленин. 

— Білем,—дедім. 

— Білсең, адал еңбек сіңір, партияның жолбасшылығымен колхоз-

ды нығайт,  ж а ң а өмір  құруда белсене істе, басқаларды  ұйымдастыр,— 

деді Ленин. 

Жолдасымның жерде шашылып  ж а т қ а н бидай дәндерін көріп: 

— Бір түйір дән жерде  қалмасын, ауқатты боламын десеңдер — 

бір дәнді шашпай,  ұрлатпай, алдымен астықты үкіметке тапсырың-

дар,—деді. 

Мен бір уақытта: 

— Көсем, сенімен сөйлесетін көп сөзім бар еді,—дедім. 

— Онда менің партияммен сөйлес... онымен сөйлескенің — менімен 

сөйлескенің,— деді. 

— Партиямен  қалай сөйлесем?—дедім. 

214 


— Астық жоспарларыңды орындаңдар. Міне... партиямен сөйлеске-

нің, сөйлесе білгенің осы,— деді. 

Кетейін деп  ж а т қ а н д а : 

—  Ж а ң а л ы қ  қой, көсем біздің де бидайымызды жеп көрсін, біраз 

бидай берсем  қайтеді,— деп ойланып едім, оны сезіп  қойып: 

— Еңбегін сіңірмесе, ешкімге бидай бермеңдер, бидай еңбеккүнге, 

адал еңбекке беріледі, сонсын ауқатты боласыңдар,— деді. Сонан соң 

политотделге  қ а р а й кетті. 

Күнтүлім сөзін бітірді. Мүмкін, Лениннің тағы да айтқандары бар 

шығар, мүмкін, ол өз сөздерін тұп-тура өз күйінде айтып бере де алма-

ған шығар. Бәрібір өзіне мәлім,  қайта ерекше бақыттың кейбір меру-

ерттері тек өзіме-ақ белгілі болып  қалсын деді ме: «Осындай түс көр-

дім»,— деп тұжыра салды ол. 

— Шын бақытты екенсің!— деді бір шал. 

— Мұндай бақытты өзіміз көрмей-ақ бара жатырмыз, сенің арма-

ның  ж о қ екен,— деді  ж а ң а ғ ы шал. 

Ш ы р а қ не дейсің?— деді Күнтүлім масаттанып. 

— Сені, сен сияқты  ж а л ш ы күңдерді есінен шығармай көп ойланған 

Ленин сенің түсіңе кіргенде, өзіміздің де түсімізге кіре ме деген тау-

дай талабымыз болар,— деді бір әйел. 

— Ол не дегеніңіз, Күнтүлімге Ленин айтпақшы, бәріміз соның 

өсиетін орындап, күнде араласып жүрміз. Мен партияның мүшесімін. 

Партия — Лениннің партиясы,— деді  Ж а қ с ы б а й . 

Шырақ,— деді Күнтүлім,— мен партиямен... астық жоспарын орын-

даумен сөйлесем, сен немен сөйлесесің? 

— Мен ерлерді көрсетумен, көркем шығармамен сөйлесемін,— 

дедім. 

Осыдан соң Күнтүлімнің бақытына шын түсіндім. 



— Бақыт өмірмен  қ а т а р келмейді екен, бақыт дегеніміз өзі біздің 

өмір екен!—деді. 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал