Тауына, Беғазы өзеніне байланысты қойылған. Дән ді- бай да жер атауы



жүктеу 3.54 Mb.

бет1/26
Дата29.01.2017
өлшемі3.54 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

Жалғасы 2-бетте 

Жалғасы 6-бетте 

ҚА

З



АҚ ЖЕРІНІҢ ХИКМЕ

Т

ТЕРІ



Беғазы мәдениетіне жататын тарихи жәдігерлер 

ерте заманнан, дәлірек айтқанда, қола дәуірінен жет-

кен мұралар. «Беғазы» деген атау сол жердегі Беғазы 

тауына, Беғазы өзеніне байланысты қойылған. Дән ді-

бай да – жер атауы. Осы екі атау біріктіріліп, сол жер-

дегі ежелгі өркениет қонысын «Беғазы-Дәндібай 

мәдениеті» деп атайды тарих ғылымында. 

Ерте дәуірдегі Қазақстанның тарихынан сыр 

қозғайтын «Беғазы-Дәндібай мәдениеті» – Қара ған ды 

облысындағы аудан орталығы Ақтоғай кентінен 40 

шақырымдай жерде. Бұл тарихи мекенді зерттеп, 

оның ежелгі тарихымыз үшін маңызын айқындаған 

ғалым – әйгілі академик, тарихшы, этнограф Әлкей 

Марғұлан. Ғалым бастаған арнаулы археологиялық 

топ Беғазы-Дәндібай мекенін 1947-1949 және 1952 

жылдары жан-жақты зерттеді. Осы зерттеулер негі зін-

де Қазақстан тарихы үшін ғана емес, көне дәуірлердегі 

жалпы адамзат тарихы үшін маңызды ғылыми қоры-

тындылар жасалғаны әмбеге мәлім.

Беғазы-Дәндібай қонысынан табылған заттар бұл 

обалардың біздің заманымыздан бұрынғы ІХ-ҮІІІ 

ғасырларға, яғни қола дәуірінің соңғы кезеңіне жата-

тын мәдениетті сипаттайтынын дәлелдеп бергені және 

белгілі.


Академик Әлкей Марғұланның анықтауынша, 

Беғазы-Дәндібай мәдениетінің ерекшелігі – ескі қола 

мәдениетінің түрлері өзгеріп, соның негізінде оған 

ұқсамайтын жаңа мәдениет түрлері қалыптасқан. 

Билігі, діни сенімі, саяси әкімшілік орталығы, өндірісі 

мен өндіргіш күштері дамыған, алғашқы мемлекеттік 

бірлестіктер құру деңгейіне көтерілген тайпалардың 

болғандығы анықталған-ды.



Аспан астындағы 

ашық мұражай

ОЙ-КӨКПАР



Қазіргі жағдайда фонограммаға заңды түрде тыйым салуға дайынбыз ба?

БЕЗБЕН


Жалғасы 2-бетте 

«Қарттар үйі, жетімдер интер на-

ты» деген ұғымдар қазақ қоғамы үшін 

жат еді. «Жаман әдет жұққыш келеді» 

демекші, батыстан бастау  алған бұл 

үрдіс бізге де келіп жетті. Өткен 

ғасыр дың 50-60-жылдары еңбекке 

жарам сыз, қамқорсыз қалған жан-

дар 

ға арналып салына бастаған 



болатын. Жыл өте келе, бұл үйлерге 

ба ла-шағасына керексіз болып қал-

ған қариялар да алына бастады. Же-

ті мін жылатпаған, жесірін қаңғыт па-

ған қазақ қазір сол жаққа ақ сақал ды 

аталары мен ақ жаулықты ана ла рын 

ойланбастан апарып өткізіп жа тыр. 

Соңғы дерек бойынша, елімізде 

қарттар мен мүгедектерге арналған 

интернат-үйлердің саны 87-ге жеткен 

екен. Отыз мыңдай адам амалсыздан 

осы үйлерде тұрып жатыр. Тек Сол түс тік 

Қазақстан облысының өзінде екі бірдей 

интернат жұмыс істеп тұр. Шығыс 

Қазақстан мен Қостанай об лыс тарында 

қарттар үйлерінің саны өзге өңірлерге 

қарағанда көп шоғыр ланған. 

Қызылжар өңіріндегі қарттар мен 

мүгедектерге арналған жалпы үлгідегі 

Смирнов интернат-үйі 1971 жылы 

құрылған болатын. Қырық жылдан 

астам уақыт үздіксіз жұмыс істеп 

келеді. Қазір мұнда ұзын саны 360 

адам тұрып жатыр. Бұрындары қарт-

тар үйіндегі қазақтар саусақпен 

санар 


лықтай ғана болатын, соңғы 

жылдары ондағы ата-әже қатарлары 

қалыңдап келе жатқаны байқалуда. 

Бүгінде мұндағы қаракөздеріміздің 

саны 40-қа жақындап қалыпты. 

Еркін ЖАҚЫПОВ, қарттар мен мүге-

дектерге арналған жалпы үлгідегі 

Смир нов интернат-үйінің директоры:

– Қариялар үйіне әртүрлі 

адам 

дар келеді. Араларында 

қазақтар да көп. Бүгінде мұнда ғы-

лардың ең кәрісі – 115 жасқа 

келген Күлшара апамыз. Интер-

натқа келушілердің көбі ішімдікке 

салынғандар. Мұнда келген соң 

жаман әдетін қоймайтындар да 

бар. Көбінің бала-шағасы, жақын 

туыс-туғандары бар. Бірақ олар 

намыстанып, жасырып қалуға 

тырысады. Ай сайын зейнет ақы-

ларын алатын кезде ұялмай келіп 

тұратын балаларды да көріп жүр-

міз.

Алматы


+8..  +10

о

 



0..  -2

о

 



0 .. +1

о

 



-6..  -8

о

Астана



ЭКОНОМИКА АЙНАСЫ

-бетте

3

ИƏ



ЖОҚ

АҢДАТПА

«Нокаутшылардың» 

өздерін нокаутқа 

түсірдік


-бетте

-бетте

-бетте

4

5



7

ДАТ!

Мен шетелден 

спортшы 

әкелуге 


қарсымын

150,86

204,05

24,25

13910,42

1074,31

1670,70

5,04

1,36

1627,91

115,84

ДОЛЛАР


ЕВРО

РУБЛЬ


ЮАНЬ

EUR/USD


DJIA

KASE


RTSI

BRENT


GOLD

(ICE)

(NYMEX)

с

с



с

с

...дедім-ай, ау!



Ксения СОБЧАК, ресейлік 

тележүргізуші:

– Николай Валуевты (Дума депу та-

ты, бұрынғы спортшы) сұхбатқа ша-

қырып едім, ол «әйелімнің көзін ше 

маған жабысып, ыңғайсыз жағ дай ға 

қал дырдың» дегенді айтады. Жал пы, 

мен бұзылған қызбын, деген 

 

мен 



Валуев ке жабысу мен үшін де шектен 

шық қан  нәрсе. 



(Twitter-дегі

жеке парақшасынан)

Астана уақытымен сағат 18:00 бойынша

Қарттар үйі қара шаңыраққа 

айналып барады 

Еркін ШҮКІМАНОВ, 

дәстүрлі әнші:

Жеңіс СЕЙДОЛЛА,

әнші, композитор: 

бетте

6

Тұма тарихты бауырына басып жатқан Орталық 



Қазақстандағы Беғазы-Дәндібай мәдениеті бұл 

қасиетті аймақтың өркениет пен мәдениет ошағы 

болғанын айғақтап бергені мәлім. Тарих ғылымына 

Беғазы-Дәндібай мәдениеті деген атаумен енген 

Қарағанды облысы Ақтоғай ауданындағы 

ескерткіштерді алғаш рет Әлкей Марғұлан ашқаны 

аян. Нақтырақ айтсақ, ғалымның басшылығымен 

1947-1952-ші жылдар аралығында Беғазы 

тауларының етегінде қазба жұмыстары жүргізілген 

дейді деректер. 

№15 (926) 

2 ақпан, сенбі

2013 жыл


Әкім қалай есеп беруі керек?

Расында, әкімдердің алдын ала 

жос 

парланған сценарийі бойынша 



өтетін есеп беру үрдісі қазір бір 

қалып тан шыға алмайтын қасаң ша-

ра ға айналып кетті. Еліміздегі қоғам-

дық үрдістерді жіті бақылап отыратын 

саяси сарапшы Еркін Байдаров: «Кез 

кел 


ген ауылда әкімнің есеп беру 

шара сына, негізінен, мұғалімдер мен 

дәрігерлер жиналады, әрине, әкім ші-

лік тің тапсырмасы бойынша. Ауылдық 

жерде бұл екі мамандықтан басқа 

жөні түзу, тұрақты табыс көзі жоқ еке-

нін ескерсек, қызметінен айырылып 

қалмауды ойлайтын мұғалім әкімге 

өткір сауал жолдай алмайды», – 

дегенді айтады. Расында, солай. Одан 

қалса, бұл «сахналық қойылымға» 

әкімнің оң назарына іліккен он шақты 

қария ша 

қырылады. Сын айтатын, 

шын ай 

та 


тын, мін айтатын қауым 

әртүр лі амал дармен шеттетіліп қала-

тыны екібастан түсінікті. 

Әкімдер жағы «есеп беру» деген 

ұғымды тура мағынасында түсініп, 

сан түрлі статистикалық көрсет кіш тер-

мен көмкеріп тастайды. Алдын ала 

дайындалып, тұрғындарға таратылып 

қоятын сұрақтар тағы бар. Әрине, ол 

сұрақтардың да «оптимистік» жауап-

та ры алдын ала жазылып қояды. Қыс-

қа сы, алдымен түсініксіз цифрлардан 

тұратын екі сағаттық баяндама оқы-

ла ды, сосын алдын ала дайындалған 

бірнеше сұраққа бір сағат көлемінде 

жауап беріледі. Жылына бір-ақ рет 

берілетін әкімнің есеп беру шарасы 

осы мен бітеді. Бірді-екілі «шын сұрақ-

қа» мүмкіндік берілсе берілді, беріл-

ме се ол да жоқ. 

Тағы бір қызық жайт бар, БАҚ 

өкіл дері облыс әкімдерінің есеп бе-

руі не қатысу үшін алдын ала аккре ди-

та циядан өтуі керек екен. Өйтпеген 

жағдайда шараға бас сұға алмайсың. 

Әсілінде бұл шараға келем деу ші лер-

дің бәріне есік ашық болу керек. Қа-

тар 


дағы адамдар үшін есік ашық 

болса, БАҚ өкілдері үшін де айқара 

ашық болуы керек емес пе? Әдетте 

әкім есеп беру шарасына өзіне керекті 

баспасөздерді, өзінен «тендер алып 

отырған» басылымдарды ғана шақы-

рып алады. Өзге баспасөздердің кей-

бірі оның өткізілу мерзімінен де бей-

ха 

бар. Ел-жұрттан ести сала жетіп 



кел се, «сіз алдын ала тіркелмедіңіз» 

деген желеумен есіктің алдынан қай-

та рады.

Біздіңше, әкімнің есеп берудегі 

баян дамасын 20 минуттан асырудың 

қажеті жоқ. Бір сағатқа есептеп жазып 

әкелген баяндамасының көшірмесін 

топтап жасатып әкеліп, әр адамға бір 

нұсқадан таратып берсе де, тиын-

тебен ақша кетеді. Тіпті есеп беруге 

500 адам жиналды десек те, соның 

әрбірінің қолына баяндаманың бір-

бір нұсқасын ұстатып жіберуге екі-үш 

мың теңгеден артық ақша кетпейді. 

Есесіне, уақыт үнемделер еді.

Ше ка ра лық  әріптестік  қауым дас-

ты ғының сарапшысы Марат Шибұтов 

әкім дер дің халыққа есеп беру шара-

сының формасы қандай болу керек-

тігін жоға рыдан бекітіп беруге бола-

тынын айтады. Мәселен, әкім қай 

күні, қай жерде халыққа есеп бермек-

ші екені жө ніндегі хабарлама алдын 

ала тара ты лу керек. Бізде бір күнде 

шешім қа был  дап, өзіне қажетті топты 

жинай салып, шағын көлемде жиын 

өткізе сала тын әкімдер бар. Сондық-

тан  тұр ғын  дардың  барлығына  жеткі-

зілуін  мін  деттеу  керек.

«Әкім бол, халқыңа жақын бол» деген 

бар. Еліміздің аймақтарында әкімді халқына 

жақындастыратын саяси науқандардың бірі, 

әкімдердің халық алдында есеп беру шарасы 

басталып кетті. Облыс әкімдеріне кезек әлі 

жеткен жоқ. Әзірге ауылдар мен аудан әкімдері 

есеп беруде. Кез келген әкім жылына бір мезгіл 

өткізілетін осы шараның неғұрлым тыныш, 

ың-шыңсыз өтуін қалайды. Бұл – түсінікті жайт. 

Дегенмен жыл сайын біз әкімдердің есеп беруі 

кезінде пайда болған жанжалдарға куә болып 

жатамыз. Мәселен, жуырда Ақмола облысындағы 

Жақсы ауданының тұрғындары «жыл сайын 

айтылатын уәделердің ешбірі орындалған 

жоқ» дегенді айтып, әкімнің есебін тыңдаудан 

бас тартыпты. Мұндай масқараға тап болған 

әкім ешбір бұйрықты күтіп жатпай, өз еркімен 

қызметінен босауы керек шығар. Айта берсе, 

мұндай мысалдың талайын келтіруге болады. 

Алтай ТАНАБАЕВ:

Ербақыт АМАНТАЙҰЛЫ

– Иә, дайынбыз, дайындалатын несі бар 

оған? Әрине, фонограммаға заңмен тыйым 

салатын кез жетті. Ауадай қажет деушілердің 

ең бірінші шебінде қол көтерер едім. Неге? 

Себебі өмір өрістеуі үшін өнер дамуы керек. Ол 

үшін өнерпаздың кәсіби деңгейі биік бо луы 

керек. Бізде қайдан кәсіби деңгей биік бо ла ды, 

егерде әнші деп жүргендеріміз осы дан 10-15 

жыл бұрынғы жазып алған фоно грам ма ла-

рымен елді алдап жүрсе?!. Он жыл түгіл, бір 

әнді қазір орындап, сосын он күн, тіпті он 

сағат тан кейін айтсаң, даусыңда өзге ріс бола-

ды. Тіпті араға он минут салып айт саң, сол әнді 

мүлдем  басқаша  орын дай сың.  Бас қа ны  қай-

дам, мұны дәстүрлі әншілер жақсы біледі. Ал 

эстрада әншілері жылдап бір дауыс та, алдын 

ала жазып алған әнін ай тып жүре бе реді. Бұл 

өзін-өзі алдау, халықты алдау, өнер ді лайлау 

емей немене? Дәл қа зір гі біздің қазақ эстра да-

сымен ешқайда бара алмаймыз. 

– Жоқ, біз әзір фонограммаға біржола 

тыйым салуға дайын емеспіз. Эмоцияға салы-

нып, кесімді пікір айтпас бұрын, алдымен біз-

ге ақылға жеңдіріп, нақты жағдайға қарап 

пайым жасау керек. Қашанда бізді ора шо лақ-

тық, «бас ал десе, шаш алатын» жалған бел-

сенділік құртады. Неге дайын емеспіз, соған 

тоқталайын. Біріншіден, қазір бізде әр әртістің 

жанды дауыста айтуына сәйкес аппаратура 

жоқ. Қазақстанның барлық жерінде арзан, 

сапа сыз техника, құрылғылар жайлап алған. 

Былайша айтқанда, Қытай мен Өзбекстанның 

музыкалық құрылғыларының техникалық 

сапасы сын көтермейді, қиқ-шиқ еткен бір 

дауыс ты естисіз одан. Фонограммамен орын-

даған адамдарды көріп жүрмін, тіпті солар-

дың сапалы студияларда жазылған әндерінің 

өзі әлгіндей құрылғыларда өте нашар естіледі. 

Микрофондардың бәрі өте төмен сапада. 



«Адамды танығың келсе, оған билік бер» дегендей, 

нағыз әншіні тану үшін оған, әрине, өз даусымен ән 

салдырып көру қажет. Әсіресе біздің елімізде қазір 

жұрт кім әнші, ал кім жасанды, яғни студияда 

алдын ала жаздырып алған дауыспен талай 

жерді шарлап жүр. Солардың көбі кейде 

жанды дауыста ән салу керек болғанда, тіпті 

өз әнінің сөзінен сүрініп, әуенінен 

жаңылып, масқара болып жатады. Себеп 

сол – фонограммаға арқа сүйеп алған. 

Ендеше, бізге өнерімізді өлтіріп алмау 

үшін фонограммаға тыйым салып, 

біржола жанды дауысқа көшу керек 

шығар. Біз соған дайынбыз ба? 

Бүгінде қазақтың қарияларынан қадір кетіп тұр. Бейнетінің 

зейнетін көріп, төрде отырып ақыл айтар шақта ата-анасын 

қарттар үйіне апарып тастайтындар көбейді. Немерелерінің 

маңдайынан бір иіскей алмай, қаншама жан өмірден өтіп те 

жатыр. Жыл өткен сайын Қазақстанда қарияларға арналған 

интернат-үйлердің саны көбейіп келеді, демек, сұраныс 

артып отыр. Өзге жетістіктерімізбен мақтансақ та, бұл 

мақтанатындай көрсеткіш емес, әрине. 

Абай ОМАРОВ (коллаж)



Мақсат – экологиялық 

залалды жойып, 

экономикалық 

тиімділікті арттыру

С

ƏБИТТIЊ



 

ЕКI


 

ƏЙЕЛI


 

КОНЦЕРТ


 

БЕРМЕК


...

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

 

e

e

e

e

ee

-

-

-

-

-

m

m

m

m

m

m

a

a

aa

i

i

i

i

l:

:

:

:

:

:

 i

ii

ii

n

n

n

n

nn

ff

f

f

o

o

o

o

o

o

@

@

@

@

@

@

а

а

а

а

аа

ll

l

ll

a

a

aaa

a

s

s

s

s

s

hainasy.kz

Жалғасы 2-бетте 

Жалғасы 6-бетте 

ҚА

ЗАЗА



ЗАЗА

ЗА

А



Қ ЖЕРІНІҢ ХИКМЕ

Т

Т



ЕРІ

Бе

Б



Б

ғазы мәдениетіне жататын

ын

ын

ын



ын

ын

  тар



ар

ар

ар



ар

ар

их



их

и

и



и

и

жә



жә

жә

жә



ді

ді

ге



ге

ге

ге



е

рл

рл



р

р

рл



ер

ер

ер



ер

р

 



ер

ер

ер



ер

ер

е



те

т

те



те

те

т



 заманнан, дәлірек айтқа

нд

нд



нд

нд

нд



нд

а,

а,



а,

а,

а,



а,

қ

қ



қ

қ

қ



қ

ол

ол



ол

ол

ол



л

а

а



а

а

а



а

дә

дә



дә

дә

дә



дә

уі

уі



уі

уі

у



рі

рі

рі



рі

р

не



е

е

е



е

е

н



н

н

н



н

н

же



же

же

ж



же

ж

т-



т-

т-

т



-

кен мұралар. «Беғазы» деген атау сол жердегі Беғазы

тауына, Беғазы өзеніне байланысты қойылған. Дән ді-

бай да – жер атауы. Осы екі атау біріктіріліп, сол жер-

дегі ежелгі өркениет қонысын «Беғазы-Дәндібай 

мәдениеті» деп атайды тарих ғылымында. 

Ер

Ер

Ер



Ер

Ер

Ер



т

т

те



т

т

т



д

д

д



д

д

әу



әу

әу

әу



у

ір

ір



ір

ір

і



р

де

де



де

гі Қ


Қ

Қ

Қ



Қ

аз

а



аз

аз

аз



аз

ақ

ақ



қ

ақ

ақ



қ

ст

ст



ст

ст

ст



ан

ан

ан



а

ан

а



ны

ны

ы



ы

ң тарихынан сыр

қо

о

озғ



зғ

зғ

зғ



зғ

зғ

ай



ай

ай

ай



ай

й

ты



ты

ты

ты



ы

т

н 



н

н

н



н

н

«Б



«Б

«Б

Б



«

еғ

еғ



еғ

еғ

еғ



аз

аз

аз



аз

а

аз



ы-

ы-

ы-



ы-

ы-

-



Дә

Дә

Дә



Дә

Дә

Дә



нд

нд

ндіб



б

іб

б



б

б

ай



ай

ай

ай



ай

й

м



м

м

м



м

әд

әд



әд

әд

ә



ениеті» – Қара ған ды

облысындағы  аудан  орталығы Ақтоғай кентінен 40 

шақырымдай жерде. Бұл тарихи мекенді зерттеп, 

оның ежелгі тарихымыз  үшін маңызын айқындаған 

ғалым – әйгілі академик, тарихшы, этнограф Әлкей 

Марғұлан. Ғалым бастаған арн

н

н

н



ау

ау

ау



ау

ау

а



лы

ы

ы



ы

ы

 археологиял



ялық 

то

то



то

то

т



т

п

п



п

п

п Беғазы-Дәндібай мекенін



н

н

н



н

19

19



19

19

9



9

47

4



47

47

47



47

-1

-1



-1

-1

-194



94

94

4



4

4



9

9



9

9 жә


жә

жә

жә



не

не

не



не

е

е



1

1

1



95

95

95



95

5

2



2

2

2



2

2

жылдары жан-жақты зерттеді. Ос



О

О

О



О

О

ы зерттеулер негі  і



зін-

де Қазақстан тарихы үшін ғана емес, көне дәуірлердегі

жалпы адамзат тарихы үшін маңызды ғылыми қоры-

тындылар жасалғаны әмбеге мәлім.

Беғазы-Дәндібай қонысынан табылған заттар бұл 

обал


л

л

л



л

ар

ар



ар

ар

ар



ды

ды

ды



ды

ы

ды



ң 

ң

ң



ң

бі

бі



зд

д

д



ің ззам

ам

ам



ам

ам

ам



ан

ан

ым



ым

ызда


д

д

д



н  бұрынғы ІХ-ҮІІІ 

ғасы


сы

сы

сы



сы

сы

рл



рл

рл

рл



рл

рл

ар



ар

ар

ар



а

ар

ға



ға

ға

ға



ға

ға

,



,

яғ

яғ



яғ

яғ

я



я

ни

ни



ни

ни

қ



қ

қ

қ



ол

ол

о



ол

о

а 



а 

а

а 



а

а

дә



дә

дә

дә



дә

уі

уі



уі

уі

уі



уі

рі

рі



рі

рі

рі



н

ні

н



н

н

н



ң

ң

ң



ң

ң

с



сс

соңғы кезеңіне жата-

тын мәдениетті сипаттайтынын дәлелдеп бергені және 

белгілі.


Академик Әлкей Марғұланның анықтауынша, 

Беғазы-Дәндібай мәдениетінің ерекшелігі – ескі қола

мәдениетінің түрлері өзгеріп, соның негізінде оған 

ұқ

ұқ



ұқ

ұқ

ұ



ұ

са

а



а

майтын жаңа мәдениетт т

т

т

тт



т

үр

үр



үр

үр

үр



үр

ле

ле



е

е

е



е

рі

рі



рі

рі

р



қ

қ

қ



қ

қ

қ



ал

ал

ал



ал

а

а



ып

ы

ы



ы

та

та



та

та

а



та

сқ

сқ



сқ

сқ

қ



қ

ан

ан



ан

н.

Би



Би

Би

Би



Б лі

лі

лі



л

л

гі, діни сенімі, саяси әкімш



ш

ш

ш



ш

ш

іл



іл

іл

іл



іл

іл

ік



ік

ік

ік



і

к

о



о

о

о



рт

рт

рт



рт

рт

ал



ал

ал

л



ал

л

ығ



ығ

ығ

ығ



ы

ығ

ы



ы

ы

ы,



ы

ө

ө



ө

ө

нд



нд

нд

н



нд

н

ір



ір

іріс


іс

іс

с



с

іі

і



і

і 

мен өндіргіш күштері дамыған, алғашқы мемлекеттік 



бірлестіктер құру деңгейіне көтерілген тайпалардың 

болғандығы анықталған-ды.

ОЙ-КӨКПАР

Б

Е



З

З

З



ЗЗ

З

Б



Б

Б

Б



Б

Б

Е



Е

Е

Е



Н



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал