«та заводская проходная »



жүктеу 77.27 Kb.

Дата08.09.2017
өлшемі77.27 Kb.

Темиртау, 2008 

ББК 63.3(2)+84 

Б 17 


«ЗАУЫТТЫҢ БАЯҒЫ СОЛ ӨТЕЛІ...» 

«ТА ЗАВОДСКАЯ ПРОХОДНАЯ...» 

9965-602-06-9 



Бұл кітап айрықша күнге арналған — осыдан дәл 50 жыл бұрын арасында  Қазақстан Республикасының болашақ 

Президенті Нұрсұлтан Назарбаев бар металлург жұмысшы мамандығын игеруге Украинаға келген  қазақ бала-

лар тобының еңбек өмірбаяны басталды.  Құрбы-құрдастары арасында өзінің тәуелсіздігімен, мінез-құлқының 

тұрақтылығымен және ойының  ұшқырлығымен ерекшеленген жас өспірім Нұрсұлтанның бойында озат болуға тал-

пыныс сол кездің өзінде-ақ көріне бастаған еді. 

Қазақстандықтардың — Днепродзержинск техникалық училищенсін бітірушілердің бәрі бірдей металлург-

тар болған жоқ. Кейбіреулері кейінірек басқа мамандыққа бейімділік танытты. Көпшілігі үшін алған мамандығы 

өмірінің бүкіл ісін айқындады. Ең бастысы — «от жалынды» мамандық олардың мінез-құлқын шынықтырды, өмірлік 

бағытын айқындаудың берік іргетасы болды, белгіленген мақсаттарға  қол жеткізуге күш-жігерді, табандылықты 

тәрбиеледі. Олар тәуелсіз  Қазақстанның дамуына, Дүниежүзілік  қауымдастыққа үлкен сеніммен енген елдің 

жетістікке жетуіне айтарлықтай үлес  қосты. Біз осы басылымда солардың көпшілігі жайында әңгімелейміз. 

Эта книга посвящена знаменательной дате —ровно 50 лет тому назад начиналась трудовая биография группы 

казахских ребят, среди которых был и будущий Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев, приехавших 

в Украину овладевать рабочей профессией металлурга. И уже в те годы проявились лидерские качества юного Нур-

султана, выделявшегося среди сверстников своей независимостью, твердостью характера и острым умом. 

Не все казахстанцы — выпускники Днепродзежинского технического училища стали металлургами. Кто-то поз-

же нашел иное призвание. Многие же полученную профессию определили делом всей жизни. Но главное, — «огненная» 

профессия закалила их характеры, стала прочным фундаментом при определении жизненной позиции, воспитала 

волю, настойчивость в достижении намеченных целей. Они внесли значимый вклад в развитие суверенного Казахста-

на, в достижения страны, уверенно вошедшей в мировое сообщество. О многих из них мы и рассказываем в данном 

издании. 

«ЗАУЫТТЫҢ БАЯҒЫ СОЛ ӨТЕЛІ...» • «ТА ЗАВОДСКАЯ ПРОХОДНАЯ...» 

Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірбаянынан үзінді. 1963 ж. 

Выдержка из автобиографии Нурсултана Назарбаева. 1963 г. 



«Теміртау мен үшін — алтын бесік. Магнитканың тари-

хы, Теміртаудың тарихы, оның адамдарыныц тағдыры менің 

тағдырыммен ажыратылмас. Егер менің өмірімде Магнитка мен 

Теміртау болмаса, мен ешқашан Президент болмас едім...» 

Нұрсұлтан Назарбаев 

«...Темиртау для меня — колыбель. История Магнитки, исто-

рия Темиртау, судьба его людей неотделима от моей судьбы. Если 

бы в моей жизни не было Магнитки и Темиртау, я бы никогда не 

стал Президентом ». 

Нурсултан Назарбаев 



ЕҢБЕК ЖОЛЫНЫҢ БАСЫНДА 

В НАЧАЛЕ ТРУДОВОГО ПУТИ 

1958 жылдың күзінде Днепродзержинск  қаласына 

таулы да далалы ауылдарда өскен бір топ  қазак, жа-

стары келді. Олардың алдында Дзержинск атындағы 

зауытта горновой,  құю крандарының машинистері 

және  қыздыру пештері мен  құдықтардың пісірушілері 

мамандықтарын игеру мақсаты тұрды. 

Ол кезде  Қазақстанда елдегі тұрғызылып жатқан 

ірі металлургиялық комбинаттардың бірі жаңа 

қ

ала — Теміртау барған сайын әйгілі бола баста-



ды. Оған бірден-ақ  Қазақстан Магниткасы деген атау 

берілді. Ол үшін өзінің  ұлттық кадрларының болуы 

талап етілді.  Қазақстан Үкіметі Кеңес одағында «кад-

рлар  ұстаханасы» ретінде танылған,  құрылымында 

техникалық училище жұмыс істеген Днепровдзер-

жинск металлургия зауытына  қазақ жастарын оқуға 

жіберуге шешім  қабылдады. 

1958 жылы Дзержинск атындағы металлургия зауыт 

салалар басты кәсіпорындарының бірі болды. Мұнда 

елімізде тұңғыш рет кислородты  қолданумен домна 

пештерінің жұмыс істеуі игерілген болатын. Домнашы-

лар пештерге жаңа  құрылымды көміп тастау аппара-

тын орнатты. Прокатшылар жеңілдетілген түрдің жаңа 

Осенью 1958 года в город Днепродзержинск Украин-

ской ССР прибыла группа казахских юношей из горных 

и степных аулов. Им предстояло овладеть специаль-

ностями горновых, машинистов разливочных кранов и 

сварщиков нагревательных печей и колодцев на заво-

де имени Дзержинского. 

В Казахстане в то время становился все более из-

вестным новый город — Темиртау, где возводился один 

из крупнейших металлургических комбинатов страны. 

Его сразу же окрестили Казахстанской Магниткой. Для 

нее и требовались свои, национальные кадры. Прави-

тельство Казахстана приняло решение — направить на 

учебу казахских юношей на признанную в Советском 

Союзе «кузницу кадров» — Днепродзержинский ме-

таллургический завод, в структуре которого и работало 

техническое училище. 

В 1958 году металлургический завод имени Дзер-

жинского был одним из ведущих предприятий отрасли. 

Здесь впервые в стране была освоена работа доменных 

печей с применением кислорода. Доменщики устано-

вили на печи засыпной аппарат новой конструкции. 

Прокатчики освоили производство новых профилей 



«ЗАУЫТТЫҢ БАЯҒЫ СОЛ ӨТЕЛІ...» • «ТА ЗАВОДСКАЯ ПРОХОДНАЯ...» 

профильдерін өндіруді игерді, сорттайтын стандарға 

айналма аппараттар орнатылды. 

Жалпы алғанда,  Қазақстандық үкіметтің өзінің ме-

таллург кадрларын даярлау үшін Днепрдегі металлур-

гия зауытын таңдауы тіпті де кездейсоқ емес еді. 

Днепродзержинскіде  Қазақстаннан келген жастар 

жылы шыраймен  қарсы алынды. Техникалық учили-

ще — көп  қабатты ғимаратқа орналасқан, сатылары 

кең, бөлмелері үлкен, жарық және кабинеттері жақсы 

жабдықталған. 

Жатақханада, осында, оқу корпусының үшінші 

қ

абатында төсегі бар кереуеттердің түп-түзу  қатары 



тұрды. Үлкен ағаш кеспектерде — гүлдер. Асханада 

борщ пен бәліштің дәмді иісі шығады. Оқушылардың 

өмірі нақты ырғаққа бағынды: ерте ояну, сапқа 

тұру, кезекшілік атқару  . . .  қатаң тәртіп. Кең сынып 

бөлмелерінде ер балалар жалпы білімнің және арнаулы 

пәндердің мәнін түйсінді, металлургияның әліппесін, 

балқыту тәсілін, шойын және  қалдық леткаларына 

(өңештерге) күтім жасау,  құю ауласында жұмысты, 

механизмдермен атқарылатын жұмысты  ұйымдастыру 

ережесін оқып үйрену.  Қалада да, зауытта да адам-

дарды  қатаң заңдар үстемдік еткен жұмысшы ортасы 

тәрбиеледі.  Қазақстандықтар тобындағы кезекшілер 

кезекпен таңғы 6-да тұрды және бірден еден жуатын 

құ

ралды (швабраны)  қолына алды. Содан соң жаппай 



тұру — сағат алтыда. Зауыт гудогы  ұйқышылдардың 

ыңғайына көнбейтін.Зарядка,оқу,зауытта жұмыс істеу. 

Училищенің  қатаң күн тәртібі ақырында  қазақстаннан 

оқуға келгендер үшін оңтайлы рөл атқарды. 

Училищеде әрқашан жастар тәлімгерлеріне көп көңіл 

аударды. Әдетте өндірістік оқу мастерлеріне талант-

ты тәрбиешілерді, жақсы өндірістік мектептен өткен 

адамдарды  қабылдап отырды. Жастарды тәрбиелеуде 

мамандыққа үйретуде берері өте көп. Олар үшін ол 

— туған әке, үлкен жолдас, педагог, ақылшы. Кімнің 

өмірге  қандай жүкпен баруы тек соған байланысты 

екені жиі кездеседі. Біздің жігіттер үшін тәлімгерлер 

оңынан келді. Олардың мастерлері  ұзақ уақыт және 

ешқашан жеңілдігі жоқ жұмысшы университеттерінен 

өткен жандар еді. 

Туған үйінен, жақындары мен достарынан  қол үзген 

Қ

азақстаннан келген оқушылар еріксіздіктен өзінің 



тәлімгеріне жақындай түсті. Онымен өзінің туған 

әкесіндей ашық сөйлесетін болды. Біреуінде оқу жайы 

сәтсіз, енді біреуі тойып тамақ ішпейді,  қайсы бірі 

ұ

йқысынан ояна алмай сабақтарға кешігеді немесе көп 



уақытқа дейін  Қазақстаннан хат-хабар алмайды. Әркім 

өзінің мастеріне жүгіреді. Ол олардың әрқайсысына 

көңілін жұбатар сөздер табады. 

Сөздер барынша  қарапайым еді, бірақ өте  қажетті 

де түсінікті болды. Дзержинскідегі жұмысшылар әулеті 

туралы, соғыс кезінде Уралға  қоныс аударған зауытта 

соғыс кезінде соғысқа кеткен ерлерін, ағаларын, ба-

облегченного типа, установили обводные аппараты на 

сортовых станах. На заводе были «большегрузные» по 

тем временам мартеновские печи. 

В общем, выбор казахским правительством метал-

лургического завода на Днепре для подготовки соб-

ственных кадров металлургов отнюдь не был случай-

ным. 


В Днепродзержинске ребят из Казахстана встретили 

доброжелательно. Техническое училище — простор-

ное, светлое, многоэтажное, с широкими лестницами и 

хорошо оборудованными кабинетами. 

В общежитии, здесь же в учебном корпусе на тре-

тьем этаже, стояли ровные ряды застеленных крова-

тей. В больших кадках — цветы. В столовой вкусно 

пахло борщом и пирогами. 

Жизнь учащихся подчинялась четкому ритму: ран-

ний подъем, строй, дежурство... Строгая дисциплина. 

В просторных классах мальчишки постигали общеоб-

разовательные и специальные дисциплины, изучали 

азы металлургии, технологию плавки, правила ухода 

за чугунной и шлаковой летками, организацию работы 

на литейном дворе, работу с механизмами. И в городе, 

и на заводе людей воспитывала рабочая среда, в ко-

торой царили строгие законы. Дежурные в группе ка-

захстанцев по очереди вставали в 6 утра и сразу — за 

швабру. Затем общий подъем в шесть. Заводской гудок 

неумолим к недоспавшим. Зарядка, учеба, работа на 

заводе... Жесткий распорядок училища впоследствии 

сыграл положительную роль в жизни каждого из тех, 

кто прибыл на учебу из Казахстана. 

В училище всегда уделяли большое внимание на-

ставникам молодежи. Мастерами производственного 

обучения обычно принимали талантливых воспитате-

лей, людей, прошедших хорошую производственную 

школу. Как много должен мастер значить для воспи-

тания и обучения профессии молодых. Для них он — 

родной отец, старший товарищ, педагог, наставник. От 

него, нередко — только от него зависит, кто и с каким 

багажом пойдет в жизнь. Нашим ребятам с наставника-

ми повезло особенно. Их мастера-наставники прошли 

хорошую производственную школу, воспитали не одно 

поколение молодых металлургов. 

Юноши из Казахстана, оторванные от родного оча-

га, близких и друзей, невольно потянулись к своим на-

ставникам. Откровенничали с ними, как с родными. У 

кого-то нелады с учебой, кто-то недоедает, кто-то про-

сыпает и опаздывает на уроки или долго не получает 

писем из Казахстана. Каждый бежит к своему мастеру. 

Для каждого они находили добрые слова утешения. 

Слова обычно были простые, но очень нужные и 

доходчивые. Рассказывали о рабочих династиях Дзер-

жинки, о матерях, женах, дочерях, которые во время 

войны заменили на эвакуированном на Урал заводе 

ушедших на войну мужей, братьев, сыновей. Самое 



лаларын ауыстырған аналар, әйелдер,  қыздар туралы 

айтып берді. Ең бастысы — деп атап көрсетті мастер 

— металмен жұмыс  қазақты, орысты, украинды бірдей 

шынықтырады. Балалар училищеге тез үйренді. Бұл 

әңгіме оларға  қатты әсер етті. Тәлімгерлер маңына 

бұрынғыдан да берік топтана түсті. Олардың бойында 

жергілікті балалармен де  ұқсастықтар, ерекшеліктер 

байқалды. Жалпы, бала  қайда болса да бала ғой. 

Тек тәрбиешілер ғана  қазақстандық балалар-

ды жақсы біліп  қойған жоқ. Украиндық балалар мен 

қ

ыздар да  Қазақстаннан келушілермен барынша 



жақын танысуға тырысты. Нұрсұлтан оқыған топ-

та металлургиялық алыпқа келмес бұрын, басқа да 

тәлімгерлер сияқты  ұзақ және сындарлы жұмысшы 

университетінен өткен Дмитрий Изотович Погорелов 

мастер болды. 

Ол балаларды жақынындай жақын білді, олардың 

әрқайсысына дәл мінездеме бере алар еді. Мастер 

алғашқы күндерден-ақ Нұрсұлтан Назарбаевты бөліп 

алды. Салмақты, ойшыл, батыл, ынталы. Сабақты кілең 

беске оқиды. Горнда ең ауыр жұмыстан жиренбеді, 

күреспен шұғылданды, бірінші разряд нормасын 

орындады, жолдастарының алдында беделі бар, әділ, 

әлсіздерді  қорғауға бірінші болып келуге даяр. Оны 

оқытушылар, мастерлер, жұмысшылар-металлургтер 

шынайылықпен жақсы көрді. 

Бірде сыныпта кімнің кім болғысы келетіні жайын-

да әңгіме болды. Ер балалар мастерді  қоршап алды: 

— Дмитрий Изотович, өтінеміз, айтыңызшы, біздің 

қ

айсымыз кім боламыз?. 



Былай  қарағанда әзіл сияқты көрінгенімен, олар 

шын мәнінде салауатты жауаптар күтуде. 

Мастер оқушыларға тура  қарап ал дыда саусағымен 

көрсетіп, сөздерін айтты... 

— Сен, жігітім, инженер, ал сен цех бастығы 

боласың, ал саған (ол Нұрсұлтан Назарбаевқа  қарай 

сөйлеп) премьер-министр болудың реті бар. 

Отыз жыл өткенде, «Әділеттің ақ жолы» деген 

кітабында  Қазақстан Республикасының Президенті 

былай деп жазды: «Жас кезіміздегі достарымызбен 

кездескенде біз Дмитрий Изотовичтің айтқандарының 

бәрі  қалай дәл орындалғанын таңдана айтудан 

жалықпаймыз». 

Училищеде  қазақстандық балалар түгелдей спорт-

пен шұғылданды. Біреулер баскетбол секциясына,тағы 

біреулері бокс секциясына жазылды. Мұндай игі істен 

Нұрсұлтан да тыс қалмады. Дзержинка спорт клубының 

залында әдеттегідей палуандардың жаттығуы өтіп жат-

ты. Бапкер Лев Рудольфович Ежевскийге тығыршық 

денелі жас жігіт жақын келіп сұрады: 

— Маған сіздің тобыңызға жазылуға бола ма? 

— Сен  қайдан келдің? 

— Техникалық училищеден, горновойдың көмекшісі 

болуды үйреніп жүрмін. 

главное, — подчеркивали наставники, что работа с 

металлом одинаково закаляет казаха, русского, укра-

инца. И это действовало неотразимо. Ребята быстро 

освоились в училище, а к наставникам привязались 

еще крепче. 

Не только воспитатели хорошо изучили и знали 

казахских ребят. Украинские хлопцы и девчата креп-

ко подружились с посланцами Казахстана. Были у них 

сходства, были и различия. А, в общем-то, дети как 

дети. 


В группе, где учился юный Нурсултан, мастером был 

Погорелов Дмитрий Изотович, который прежде чем 

попасть на металлургический гигант, прошел, как и 

другие наставники, долгие и не всегда легкие рабочие 

университеты. 

Он знал ребят как родных, мог дать точную харак-

теристику любому. Нурсултана Назарбаева мастер вы-

делил с первых же дней. Серьезный, вдумчивый, реши-

тельный, старательный. Учился на круглые пятерки. На 

горне не гнушался самой тяжелой работы, занимался 

борьбой, выполнил первый разряд, пользовался авто-

ритетом у товарищей, был справедлив, первым стано-

вился на защиту слабых. Его искренне любили препо-

даватели, мастера, рабочие-металлурги. 

Как-то в классе зашел разговор о том, кем кому быть. 

Мальчишки пристали к мастеру: — Дмитрий Изотович, 

ну скажите, пожалуйста, кто и кем из нас станет? 

Интересовались вроде бы шутя, а на самом деле 

ждали серьезных ответов. 

Мастер пристально посмотрел на учащихся и вдруг 

произнес, указывая пальцем... 

- Будешь ты, парень, инженером, начальником цеха, 

ну а тебе (и он обратился к Нурсултану Назарбаеву) 

быть премьер-министром. 

Тридцать лет спустя, в книге «Без правых и ле-

вых...» президент Республики Казахстан напишет: 

«Когда встречаемся с друзьями юности, не перестаем 

удивляться, как точно сбылись все предсказания Дми-

трия Изотовича». 

В училище практически все казахстанские ребята 

активно занимались спортом. Кто то записался в ба-

скетбольную секцию, кто то в секцию бокса. Не остал-

ся в стороне и Нурсултан. В зале спортивного клуба 

Дзержинки шла обыкновенная тренировка борцов. К 

тренеру Льву Рудольфовичу Ежевскому подошел креп-

кий коренастый парнишка и спросил: 

- Мне можно заниматься в вашей группе? 

- А ты откуда? 

- Из технического училища, учусь на подручного 

горнового. 

- Борьбой когда-нибудь занимался? 

- Дома, в Казахстане. Отец учил. 

- Переодевайся! — предложил тренер. 

Затем посмотрел на группу борцов и подозвал к 



«ЗАУЫТТЫҢ БАЯҒЫ СОЛ ӨТЕЛІ...» • «ТА ЗАВОДСКАЯ ПРОХОДНАЯ...» 

Теміртау  қ. кіреберістегі дарбаза. 1958 ж. 

Арка перед въездом в г. Темиртау. 1958 г. 

— Күреспен шұғылданып көріп пе едің? 

— Үйде,  Қазақстанда, шұғылданғаным бар. Әкем 

үйретті. 

— Киіміңді ауыстыр! — деді бапкер. 

Содан кейін палуандар тобына  қарады да Николай 

Литошконы өзіне шақырды. 

— Коля! Бізге спортпен жаңадан шұғылданушы 

келді. Сонымен айналысып көрші. 

Литошко жаңадан келген жас жігітке 

мейірмандықпен  қарады, палуандық тұрыста болды, ол 

бір секундтан кейін классикалық шалудың нәтижесінде 

кілем үстіне  құлап түсті. 

Бір сәт зал ішіне тыныштық орнады, содан соң па-

луандар шалу класын талқылаумен шуылдасып кетті. 

Ештеңе түсінбеген Литошко, мең-зең болған күйде 

кілемнің үстінде отырды. 

Бапкер,жаңадан келгенді мадақтап,оның сыннан та-

бысты өткенін және спорт секциясына  қабылданғанын 

айтты. 


«Қарттар тарапынан» қуанышты  қабылданған жаңа 

келген жас, көп ұзамай жаттығу режиміне төселіп алды. 

Ол кілем үстінде бәрін де салмақты, төзімді, тиянақты 

түрде жасады. 

Жаңадан келуші ақыл-кеңестің бәрін бірден 

қ

абылдап отырды. Әрине,  ұлттық  қазақ күресінің 



себе Николая Литошко. 

- Коля! Вот к нам начинающий пришел. Повозись с 

ним. 

Литошко снисходительно посмотрел на новичка, 



стал в борцовскую позу, а через секунды, в результате 

классической подсечки, был сбит на ковер. 

На мгновенье в зале воцарилась тишина, а затем 

борцы загалдели, обсуждая класс подсечки. Ничего не 

понявший Литошко, сконфужено сидел на ковре. 

Тренер, похвалив новичка, сказал, что он успешно 

прошел испытания и зачислен в спортивную секцию. 

Новичок, радушно принятый «стариками», вскоре 

вписался в тренировочный режим. На ковре он все де-

лал серьезно, терпеливо, основательно. 

Все указания новичок схватывал налету. И, конеч-

но же, огромным подспорьем Нурсултану были приемы 

национальной казахской борьбы. Спокойный с виду, он 

во время схватки преображался. И соперник, не успев 

моргнуть глазом, оказывался на ковре. Но кто бы не по-

беждал в спорте, всех ребят в училище объединяла ак-

тивная жизненная позиция, желание освоить сложной 

профессией, истинная мужская дружба. 

Время обучения казахских ребят в училище не про-

шло даром. Они повзрослели, возмужали, пообвыклись. 



Да и отношение к ним в доменном цехе изменилось к 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал