Т. С. Тебегенов филололоия ғылымдарының докторы, профессор



жүктеу 3.41 Mb.

бет4/34
Дата02.06.2017
өлшемі3.41 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34

ПОЛИЯЗЫЧИЕ В КАЗАХСТАНЕ ЧЕРЕЗ ПРИЗМУ НАУКИ 
Баймурзина А.А. 
КазНУ им. аль-Фарабии Институт языкознания им. А.Байтұрсынұлы 
В статье полиязычие в Казахстане рассматривается через призму науки. В введении поднимаются вопросы значи-
мости  полиязычия  для  страны,  общества  и  науки,  а  также  о  необходимости  сохранения  и  поддержки  этнических 
языков. Приводятся, а далее расскрываются в значении слова Президента из Послания народу о статусе и функциях 
языков  страны.  В  основной  части  статьи  приводятся  мнении  и  заключении  ученых  о  полиязычии.  Опираясь  на 
мнения  ученых  перечисляются  особенности  полиязычия.  Триединство  языков  подчеркивается  как  поддержка 
полиязычия языковой политикой страны. В заключении рассмотрение полиязычия через призму науки определяется 
одной из актуальных вопросов лингвистики, которая воздвинет и практическую, и теоретическую значимость казах-
ского языкознания.  
Ключевые слова: полиязычие, триединство языков, Послание Президента, лингвистические исследования  
 
Summary 
MULTILINGUALISM IN KAZAKHSTAN THROUGH THE SCIENCE PRISM 
Baimurzina A.A. 
Al-FarabiKazNU and Institute of Linguistics named after A.Baitursynuly 
In  article  the  multilingualism  in  Kazakhstan  is  considered  through  the  science  prism.  In  introduction  questions  of  the 
importance  of  a  multilingualism  for  the  country,  society  and  sciences,  and  also  about  need  of  preservation  and  support  of 
ethnic  languages  are  brought  up.  The  words  from  the  President’s  Message  to  the  people  about  the  status  and  functions  of 
languages of the country are given and further reveal in a word meaning. In the main part of article opinion and the conclusion 
of scientists about the multilingualism are given. Relying on opinions of scientists features of a multilingualism in Kazakhstan 
are listed. The trinity of languages is emphasized as support of a multilingualism with language policy of the country. In the 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология» сериясы, №4(58), 2016 ж. 
19 
conclusion consideration of a multilingualism is defined by the prism of science by one of topical issues of linguistics which 
move up both the practical and theoretical importance of Kazakh linguistics. 
Key words: multilingualism, trinity of languages, President’s Message, linguistic researches 
 
ГРНТИ 16.21.51  
 
П.Ж. Балхимбекова  
 
КазНПУ им. Абая, Алматы, Казахстан  
 
МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ИССЛЕДОВАНИЯ БИНАРНЫХ СЕМАНТИЧЕСКИХ 
ОППОЗИЦИЙ (НА МАТЕРИАЛЕ ГЛАГОЛОВ СОЗДАВАТЬ-РАЗРУШАТЬ) 
 
Аннотация 
Семантические оппозиции представляют одну  из  ключевых  проблем,  находящихся в  поле зрения современной 
лингвистики. В соответствии с новыми тенденциями в когнитивной лингвистике, а также на основании современных 
подходов  к  лингвокультурологическим  исследованиям,  изучение  семантического  и  прагматического  потенциала 
оппозиций представляется весьма плодотворным, особенно в том случае, когда исследование ведется на основании 
данных корпусов. В нашем случае, мы предлагаем использовать Британский национальный корпус, Национальный 
корпус русского языка и казахоязычный сегмент Интернета в качестве материала для исследования. Использование 
такой  методики  позволит  определить  специфические  характеристики  и  особенности  репрезентации  указанных 
значений  в  сравниваемых  языках,  и,  следовательно,  их  роль  в  структурировании  национальных  картин  мира. 
Помимо этого, в статье выделяются важнейшие компоненты алгоритма процесса исследования оппозиций. 
Ключевые слова: оппозиции, семантика, прагматика, трехъязычие, концепт 
 
Антиномии, существующие в человеческом мышлении и нашедшие отражение в языке, служат свиде-
тельством того, что «человек обладает способностью соизмерять, сопоставлять и ассоциировать разные 
категории. Такие способности соответствуют собственно масштабу знаний и представлений человека о 
мире.  Это  положение  основывается  на  современной  антропологической  парадигме  научного  знания, 
исходящей из допущения, что человек познает мир через свою практическую и теоретическую деятель-
ность  в  нём.  Таким  образом,  языковая  специфика  интерпретации  своего  внутреннего  мира  носителями 
языка является ценным источником информации об отражении себя как объекта познания и источником 
выявления «человеческого фактора» в языке» [3, 72]. Таким образом, актуальность исследования семан-
тики оппозитивовопределяется, во-первых, его ориентацией на сопоставительное изучение разных картин 
мира в парадигматических рамках одной антиномии (создавать – разрушать); во-вторых, исследованием 
как семантики и валентностного потенциала лексем, так и изучением их прагматических возможностей, 
и, в-третьих, полиязычным подходом. Помимо этого, актуальность изучения подобных оппозитивных пар 
определяется необходимостью исследования когнитивных аспектов лексики и фразеологии. 
В этом случае  в качестве  объекта исследования будут выступать  не просто отдельные оппозиции, а 
концептуальные системы языковых картин мира (казахской, русской, английской), связанные с понятия-
ми  «создавать-разрушать»  и  репрезентированные  в  лексике  и  фразеологии  вышеуказанных  языков.  В 
современной лингвоконцептологии концептом принято считать «национальный ментальный образ, некая 
идея, которая имеет сложную структуру представления, реализуемую различными языковыми средства-
ми. Концептуальное значение выражается в закреплённой и свободной формах сочетаний соответствую-
щих языковых единиц. Концепт отражает категориальные и ценностные характеристики знаний о некото-
рых фрагментах мира. В концепте заключаются признаки, функционально значимые для соответствую-
щей  культуры»  [2],  [3].  В  то  же  время  Ю.С.  Степанов  характеризует  концепт  следующим  образом: 
«Концепт – это как бы сгусток культуры в сознании человека; то, в виде чего культура входит в менталь-
ный мир человека. И, с другой стороны, концепт – это то, посредством чего человек – рядовой, обычный 
человек, не «творец культурных ценностей» – сам входит в культуру, а в некоторых случаях и влияет на 
нее [6, c. 45], тогда как Р.Д. Павиленис определяет концепт как «интенсиональную функцию, определяю-
щую  множество  объектов  или  предметов;  значениями  такой  функции  могут  быть  объекты  (предметы) 
действительного мира, объекты (предметы) возможных миров» [3,32]. Для исследований оппозиций, по 
нашему  мнению,  наиболее  перспективным  является  подход,  декларируемый  М.В.  Пименовой,              
В.И. Карасиком, так как именно в рамках такого подхода становится возможным выявление категориаль-
ных начений в рамках оппозиции.  
В нашем случае, мы предлагаем исследовать концепты «создавать-разрушать» в сопоставительном и 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Филология», №4(58), 2016 г. 
20 
типологическом аспектах (на материале Национального корпуса русского языка, British National Сorpus, а 
также казахскоязычного сегмента сети Интернет – в связи с тем, что на данный момент мы пока не можем 
опираться на Нциональный корпус казахского языка). По нашему мнению, использование такой методи-
ки позволит определить специфические характеристики и особенности репрезентации указанных значе-
ний в сравниваемых языках, и, следовательно, их роль в структурировании национальных картин мира. 
Исследования  данной  когнитивно  и  прагматически  значимой  оппозиции  с  точки  зрения  того,  как  в 
лексической семантике и языковых конструкциях отражается специфика национального мировосприятия 
с  использованием  сопоставительного  и  типологического  методов  в  современной  лингвистике  еще  не 
проводились. 
Исходя из описанных выше методологических принципов, описание концептов создавать – разрушать 
должно проводиться в аспекте синтагматики и парадигматики, с учетом семантического и прагматическо-
го потенциала, на базе данных корпусов. Анализ таких концептов проводится с целью установления их 
типологических признаков на основе сравнения казахской, английской и русской языковых картин мира. 
Нами предлагается следующий алгоритм исследования (заметим, что он может быть использован не 
только в рамках избранной нами  оппозитивной пары, но и при исследовании оппозиций  такого рода  в 
целом):  
Шаг 1. Установление языковой специфики структурирования концептов создавать - разрушать; 
Шаг  2.  Выявление  соответствующих  языковых  представлений,  свойственных  носителям  казахского, 
русского и английского языков; 
Шаг 3. Представление в виде моделей корреляции между концептуальными знаниями и процессами 
языковой репрезентации данных концептов; 
Шаг  4.  Выявление  соотношений  на  лексико-семантическом,  фразеологическом  и  синтаксическом 
уровнях  между  лингвистическими  и  когнитивными  структурами  представления  вышеуказанных 
концептов в казахском, русском и английском языках. 
В соответствии с задачами исследования в качестве основного метода в нашей работе избран типоло-
гический метод, который  заключается в выделении  основных семантических  признаков, характеризую-
щих те или иные концепты; на основе обобщения и комбинаций признаков определяется типология этих 
концептов. Ср.: Типология - в широком смысле этого слова - это “классификация предметов или явлений 
по  общности  каких-либо  признаков”.  В  работе  также  используется  метод  компонентного  анализа  (для 
выделения семантических составляющих вышеуказанных лексем с опорой на контексты, представленные 
в корпусах), а также дистрибутивный метод (заключающийся в анализе сочетаемостных свойств конкрет-
ной лексемы), сравнительный и сопоставительный методы, метод анализа словарных дефиниций. 
Как  указывал  в  свое  время  Л.В.  Щерба,  “экспериментируя,  т.е.  создавая  разные  примеры,  ставя 
исследуемую  форму  в  разнообразные  условия  и  наблюдая  получающиеся  при  этом  “смыслы”,  можно 
сделать несомненные выводы об этих “значениях” и даже об их относительной яркости” [7]. По нашему 
мнению, именно использование корпусов и Интернет-ресурсов позволяет исследователю объективизиро-
вать  данные  эксперимента,  во-первых,  потому,  что  там  представлен  большой  массив  данных,  и,  во-
вторых, потому что сами принципы репрезентации материала в корпусе предполагают систематизацию 
материала. Исходя из вышесказанного, а  также с  учетом Стратегии трехъязычия, в качестве  материала 
исследования также необходимо избирать корреспондирующие словоупотребления на трех языках; при 
этом методом сплошной выборки следует отбиратьфрагменты из Национального корпуса русского языка, 
BritishNationalCorpus, а также казахоязычного сегмента Интернета 
Фрагменты  языковой  картины  мира  обозначаются  в  различных  конструкциях,  семантика  которых 
содержит  исследуемые  концепты.  Такие  конструкции  представляют  собой  разного  рода  языковые 
выражения:  идиомы,  перифразы,  метафоры,  поскольку  в  них  обнаруживается  регламентированная  или 
допустимая  лексическая  сочетаемость,  которая,  по  мнению  Н.Д.  Арутюновой,  "относится  к  области 
поверхностных  структур  (т.е.  способов  реализации  смыслов),  оценка  которых  дается  прежде  всего  под 
углом зрения нормы, узуса, принятого стандарта"[1]. 
Как пишет М.В. Пименова, регулярное употребление тех или иных закреплённых в языке сочетаний 
указывает,  по  мнению  Дж.  Байби,  на  то,  что  носители  языка  одни  языковые  единицы  действительно 
хранят в памяти в готовом виде, а другие порождают в процессе речи. “То, что хранится в памяти, - это не 
элементы  "словаря",  а  скорее  совокупность  наиболее  релевантной  информации.  В  частности,  наиболее 
употребительные  языковые  единицы  (даже  построенные  по  регулярным  моделям)  носителями  языка, 
скорее  всего  не  членятся,  а  хранятся  в  памяти  в  готовом  виде.  Иными  словами,  разные  элементы 
языковой  системы  дают  очень  неравномерную  нагрузку  на  память:  важную  информацию  человек 
предпочитает запоминать целиком и лишь важную - синтезировать” (Bybee 1985; цит. по: [3])». 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология» сериясы, №4(58), 2016 ж. 
21 
Теоретическая значимостьисследований такого рода состоит в том, что сочетание сопоставительного, 
лингвокогнитивного  и  лингвопрагматического  изучения  вышеуказанной  оппозиции  способствует,  во-
первых, выработке концептуальных основ для анализа подобных языковых явлений и фактов; во-вторых, 
в том, что для объктивизации сопоставительных исследований напи предпринято обращение к корпусам 
как к большому массиву объективизированных данных; и, в-третьих, в возможности реализации комби-
нированного  подхода  к  исследованию  оппозиций  такого  рода.  Результаты  исследований  в  этой  сфере, 
особенно с учетом внедрения трехъязычия, могут быть использованы для решения таких теоретических 
проблем,  как  соотношение  языка  и  культуры,  языка  и  мышления,  языка  и  наивного  мировидения, 
рефлексии  и  саморефлексии  в  языке,  соотношение  научной  и  наивной  языковых  картин  мира,  а  также 
решению вопроса о роли языка в процессе познания. 
 
Литература 
1
 
Арутюнова 
Н.Д. 
Предложение 
и 
его 
смысл. 
Электронный 
ресурс. 
Режим 
доступа: 
http://rffr21.diary.ru/p169196555.htm?oam Дата обращения 22.01.2017. 
2
 
Карасик В.И. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Волгоград: Перемена, 2002. – 477 с.  
3
 
Павиленис Р.И. Проблема смысла. – М.: Мысль, 1983. 
4
 
Пименова М.В. Концепты внутреннего мира (русско-английские соответствия). Докт. дисс. – СПб., 2001. 
5
 
Спиркин А.Г. Философия. – М.: Гардарики, 2006. 
6
 
Степанов Ю.С. Константы: Словарь русской культуры: 3-е изд. - М.: Академический проект, 2004, - с. 42-67. 
7
 
Щерба  Л.В.  О  трояком  аспекте  языковых  явлений.  Электронный  ресурс.  Режим  доступа: 
http://www.ruthenia.ru/apr/textes/sherba/sherba3.htm Дата обращения: 22.01.2017. 
 
Түйіндеме 
БИНАРЛЫҚ СЕМАНТИКАЛЫҚ ОППОЗИЦИЯНЫ ЗЕРТТЕУДІҢ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 
Балхимбекова П.Ж. 
Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті, Алматы қ. Қазақстан 
Қазіргі  лингвистика  аясында  түйінді  мәселелердің  бірі  семантикалық  оппозиция  болып  табылады.  Когнитивті 
лингвистиканың  жаңа  үрдісіне  сәйкес,  сонымен  қатар  лингвокультурологиялық  зерттеулердің  қазіргі  бағытында 
оппозицияның семантикалық және прагматикалық мүмкіндігін ұлттық корпустың негізінде қарастыру өте тиімді. Біз 
зерттеуімізде Британдық ұлттық корпусты, орыс тілінің ұлттық корпусын және Интернеттегі қазақ тілінің сегмент-
терін  пайдалану  орынды  деп  таптық.  Мұндай  әдіс-тәсілдерді  қолдану  аталған  мағынаның  салыстырылып  отырған 
тілдердегі репрезентациялық ерекшеліктері мен айрықша сипатын анықтауға, сонымен қатар әлемнің ұлттық бейнесі 
құрылымын  танудағы  олардың  рөлін  айқындауға  мүмкіндік  береді.  Бұдан  басқа,  мақалада  оппозицияны  зерттеу 
процесінің алгоритимдік компоненттері айқындалады.  
Кілт сөздер: оппозиция, прагматика, үштілділік, концепт 
 
Summary 
METHODOLOGICAL PROBLEMS OF RESEARCH OF BINARY SEMANTIC OPPOSITIONS 
(ON MATERIAL OF CREATE-DESTROY OPPOSITION) 
Balkhimbekova P.Zh. 
Kazakh National Pedagogical University named after Abay, Almaty, Kazakhstan 
Semantic  oppositions  represent  one  of  the  key  problems  of  contemporary  linguistics.  In  accordance  with  the  new 
tendencies  in  cognitive  linguistics  and  contemporary  approaches  in  lingua-cultural  studies,  the  study  of  semantic  and 
pragmatic  oppositions  seems  to  be  fruitful,  especially  on  the  basis  of  Corpus  data  (in  our  case,  we  propose  to  use  British 
National Corpus, Russian National Corpus as well as systematized data from Kazakh segment of the Internet network. The 
author  summarizes  the  main  stages  of  investigation  process.  Application  of  the  aforementioned  methodology  provides 
scholars  with  the  opportunity  to  find  out  specific  characteristics  and  semantic  peculiarities  representation  on  the  basis  of 
compared  languages.  Also,  use  of  those  techniques  clarifies  the  role  of  oppositions  in  the  process  of  national  world  view 
structuring. The author proposes specific algorithm for analysis of semantic oppositions. 
Key words: oppositions; semantics; pragmatics; tri-lingualism; personality-centered approach, concept 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Филология», №4(58), 2016 г. 
22 
МРНТИ 21.31.51  
 
1
А.Т. Бекенова 
 
1
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университеті 
Алматы қ. Қазақстан 
 
ДІНИ ТІЛДІК БІРЛІКТЕРДІҢ ҚОЛДАНЫСТАҒЫ СИПАТЫ 
 
Түйіндеме 
Мақалада  діни  тілдік  бірліктердің  қолданыстағы  сипаты  қарастырылады.  Сонымен  қатар  Қожа  Ахмет  Ясауи, 
Абай, Шәкәрім, Ілияс , Ыбырай сияқты қазақ зиялыларының және қазақ жырауларының діни тілдік бірліктерді өз 
шығармаларында  қолданғандығы  туралы  мәліметтермен  бөліспекпін.  Дін  –  қоғамдық  сананың  бір  формасы 
болғандықтан қазіргі қоғамдағы болып жатқан өзгерістерге байланысты діни тілдік бірліктер қолданыстағы сипатын 
тапты  деп  ойлаймын.  Ислам  дініндегі  діни  тілдік  бірліктердің  көбісі  араб-парсы  тілінен  енген  болып  табылады. 
Қазіргі  қоғамдағы  діни  ахуалдың  жағдайының  әсері  діни  жаңа  тілдік  бірліктердің  пайда  болуына  септігін  тигізіп 
жатыр.  Дін  мен  дәстүр  –  егіз  ұғым.  Сол  дәстүрдің  сақталуының  арқасында  біз  жетпіс  жылдың  ішінде  өзіміздің 
мұсылман екенімізді ұмытпадық. Дін мен дәстүр екеусінің байланысуы негізінде пайда болған діни тілдік бірліктер 
өз алдына қолданыска  ие. Діни тілдік  бірліктер  құрамына діни  терминдер,  діни фразалық  тіркестермен  қатар  діни 
лексиканы негізге ала отырып мақала діни құндылықтар арқылы толықтырылды. 
Кілт сөздер: уаһһаббизм, зайырлылық, діни радикализм, діни экстремизм, діни терроризм, жихад, харам, халал, 
нәпсі, мұсылман, имандылық, діншілдік, шариғат, құран, салт-дәстүр, намаз т.б. 
 
Жастардың  ұлттық  тәрбиеге  қырын  қарауы,  бұл  батыстық  тұтыну  мәдениетіне  еліктеушіліктен 
туындап  отыр.  Сондықтан,  жастарға  имандылықты,  ұлттық  дәстүрлерді  насихаттап,  сөзден  іске  көшу 
керек. Салт-санамыздағы тәрбиелік мәні бар құндылықтарды жастар арасында насихаттау үшін сөз бен іс-
әрекеттеріміздің  арасындағы  сәйкестілік  болу  керек.  Ұлттық  рухтың  уызын  ұлттық  құндылықтар 
құрайды.  Ұлтына  деген  сүйіспеншілік  тарихыңды,  тіліңді,  әдет-ғұрпыңды,  дініңді  білуден  басталады. 
Қазақстан  –  2050  Стратегиясында  «Біз  мұсылманбыз,  оның  ішінде  Әбу  Ханифа  мазһабын  ұстанатын 
сүнниттерміз. Бабаларымыз ұстанған бұл жол ұлттық салт-дәстүрді, ата-ананы сыйлауға негізделген. Ен-
деше, бүгінгі ұрпақ та әлемдегі ең ізгі дін-ислам дінін қадірлей отырып, ата дәстүрін ардақтағаны абзал» – 
көрсетілген. Әрине, ұлттық дәстүрден және ата-баба дінінен хабары бар жас өзінің ұлттық болмысы мен 
рухани  дүниесінен,  ата  дәстүрімен,  ана  сүтімен  сіңген  тәлім-тәрбиені  өмір  бойы  ұстанады.  Ата-баба 
өсиеттері,  адамды  тәрбиелілікке  шақырып,  оны  игі  істерге  жетелейтіні  белгілі.  Ұлттық  тәрбиенің  бір 
негізі діни мәдениетімізде және өнегелі тәлім-тәрбиемізде жатыр. 
Қазіргі  таңда  халықтың  әртүрлі  топтар  өкілдерінің  рухани,  соның  ішінде  діни  өмір  салтына  деген 
қызығушылығы артуда. 
Әсіресе қазіргі жастардың мешіттерге баруы, дінге бет бұруы қуантады, дегенмен әлі де болса ойлана-
тын  жайттар  жеткілікті.  Жастардың  қоғамдағы  салмағы  жоғары.  Адамдар  білім  алу,  мамандық  таңдау 
және қоғамда әлеуметтену, негізгі араласатын ортасын құру, рухани қағидаттар мен бағдарын қалыптас-
тыру секілді негізгі әлеуметтік және демографиялық өмірлік кезеңдерінен дәл осы жас кезінде өтеді. 
 Ойланатын жайт, әлеуметтік және азаматтық тұрғыдан есею шағында жастар жағымсыз ықпалдарға 
да  даяр  тұрады.  Студент  жастар  -  бұл  білім  алған  соң  ертеңгі  күні  экономикалық,  әлеуметтік-саяси, 
мәдени, білім салаларда ұстанымға ие болады, сондықтан ол белгілі бір дәрежеде көптеген тоталитарлық 
және деструктивті дәстүрлі емес діни ұйымдардың басты нысанасы болады. 
Рухани ұғымдар, соның ішінде діни ұғымдар ана тілінің дархан құшағы аясында қалыптасып, дамиды, 
санаға сіңеді, болмысқа бекиді.  
Қазіргі  қазақ  қоғамы  үшін  рухани  мәдениет  саласындағы  өзекті  мәселелердің  бірі  –  рухани 
ұғымдарды  таразылап,  қайта  пайымдау,  дәстүрлі  мағынасын  жаңғырта  отырып,  өскелең  буын 
санасына берік орнықтыру. Өйткені қазір радикалды діни ағым өкілдері тарапынан рухани ұғымдарды 
бұрмалап түсіндірудің салдарынан құндылықтық бағдарлар өзгеріске ұшырап отыр
«Иманды»  деп  қазақ  жүректегі  «Құдай  бір,  пайғамбар  хақ»  деген  берік  сеніміне  қоса  терең 
адамгершілік қасиетке ие, ізгі мінез-құлықты жанды ғана атаған. 
«Сырт тазасы не керек, Тазарт әуел ішіңді» деп, риякерліктен тыйған бабаларымыз бес уақыт намазын 
қаза етпегенімен, өз нәпсісіне ие бола алмаған адамды көрсе, «имансыз» деп айыптаған. Ал бүгінде осы 
дәстүрлі түсінікті біреу білсе, біреу білмейді. Өкінішке орай, бүгінгі буынның шетін көзқарасқа еліткен 
бір бөлігі «иман» десе сенімін сыртқы амалмен – бес уақыт намазбен дәлелдеуді ғана түсінеді. Жүректегі 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология» сериясы, №4(58), 2016 ж. 
23 
иман,  көркем  мінез-құлық,  ізгі  амал  –  иманның  негізгі  көріністері  екенін  ұмытқан  жастар  намаз 
оқымағаны үшін ғана ата-анасын «кәпір» санап, шариғат заңымен басқарылмағаны үшін ғана діни сенім 
бостандығын қамтамасыз ететін зайырлы мемлекетті кәпірге шығаруда.  
Иман  мен  исламды  бөлек  қараудың  салдары  «мұсылман»  деген  ұғымның  өзін  дұрыс  түсінбеуге 
апарып соғуда. Таяуда мектептегі хиджаб мәселесіне қатысты орын алған оқиға кейіпкерлерінің бірінің 
БАҚ беттерінде мынадай пікірі жарияланды: «Біз қалай қызымызға «үйде орамал тақ, мектепте орамал 
тақпай-ақ қой» деп айта аламыз? Сонда үйде мұсылман болып, мектепте мұсылман болмауы керек пе?». 
Хиджаб мұсылмандықтың символы немесе өлшемі емес. Әйел адам хиджаб кисе ғана мұсылман болып, 
шешкен сәтте мұсылмандықтан шығып қалмайды [1;4б]. 
Мұсылман деп ислам дінін қабылдаған, Аллаһқа мойынсұнған адамды айтамыз. 
Халқымыздың  салт–дәстүрінің  кез  келген  түрінің  түбінде  ислами  тамыр  жатқанын  байқаймыз. 
Келіннің ата–енесіне, т.б. үлкендерге сәлем салуы ширкке жатқызатындар да шықты, яғни Құдайға серік 
қосу. Келін сәлем салу арқылы Алла тағалаға серік қосып тұрған жоқ ата–енеге сый–құрмет, ізет көрсетіп 
тұр деген қарапайым түсінікті ұққысы келмесе не айтуға болады. 
Салт–дәстүрлер тек қана тәлім–тәрбие ғана емес, бұлжымас тәртіпке де негізделіп отырған. Ол туралы 
кеңінен  таратып  айтуды  біздің  бұл  шағын  мақаламыз  көтермейді.Мәселен,  аруақты  сыйлау  туралы  бір 
ғана сөзбен тоқталсақ, бұл жерде мәселе марқұмның жетісі, қырқы, жылын атап мал союда емес, мәселе – 
ағайын туыс, құда – жегжатқа көңіл айтып, қайғысына ортақтасуда. Ойлап көріңізші, кісісі өліп қаралы 
болған  туысына,  досына  Атыраудан  –  Алтайға,  Қызылжардан  –  Қызылордаға,  Баян  –  Өлкеден  – 
Баянауылға  келетін  кім?  Ол  –  Қазақ.  Топырақ  салысуға  үлгерейік,  немесе  жетісінде  бет  көрісейік, 
қырқына барамыз деп, бет көрмесе мынау тірлікте өзін кінәлі сезінетін халық кім?  
Сол  біздің–Қазақ.  Халықтың  ғасырлар  бойы  қалыптасып  келген  салт–дәстүріне  соқтығуы,  діннің 
өзінен  емес,  қайдағы  бір  секталардың  сойылын  соғушылардан  болады.  Исламның  атын  жамылған 
секталар  көп!  Мен  сенетін  секталық  таным  ғана  дұп  –  дұрыс,  ал  басқалар,  яғни  аруаққа  арнап  дұға 
оқушылар мен мал шалып, туыс – туғандарды жинап жетісін, нәзірін, қырқын, жылдығын беру салттарын 
орындап жүргендер кәпір деп қасарысады [2;109]. 
Қазіргі уақытта діни террористтік қолданыстағы тілдік бірліктерді төмендегі анықтамадан кездестіруге 
болады:  діни  фундаментализм,  радикализм,  экстремизм  және  либерализм,  діни  фанаттар,  жихад, 
салафшы, уахабшы, харижи топтар, інжіл, иегова т.б.  
Сәләфилердің өзі төрт топқа бөлінеді: 
1. Мадхалиттер - ресми билікті мойындайды. Сауд Арабиясына қызмет етеді.  
2.  Мединалықтар  (Суруриттер)  -  жамағатқа  бірігеді,  басшылар  сайлайды.  Бұлар  мемлекетке  тікелей 
қауіпті емес, діни басшылыққа қарсы. 
3. Такфирлер - басқа мұсылмандарға сенбейді.  
4. Сәләфилер радикалдар - жиһадшылар, террорға шақырады [3;60]. 
Ал енді исламдық сипаттағы радикалды діни ұйымдарға тоқталмас бұрын экстремизммен бір ұғымдық 
жүйедегі  «ислам  фундаментализмі»,  «ислам  радикализмі»,  «исламизм»,  «панисламизм»  ұғымдарының 
ерекшеліктерін,  жеке  қасиеттеріне  және  олардың  арасындағы  байланыстарды  қарастырайық.  Соңғы 
жылдары «ислам фундаментализмі» ұғымы жиі қолданылуда. Қазақстан Республикасы ҰҚК Академия-
сының ғалымдарының, халықаралық терроризм және экстремизммен күрес саласындағы негізгі термин-
дер  мен  ұғымдардың  түсіндірме  сөздігінде,  «Ислам  фундаментализмі»  –  исламның  негіздеріне  деген 
сенімді нығайтуға, құран мен шариғатта жазылған талаптарды бұлжытпай орындауға, дәстүрлі мұсылман 
заңдылықтарын  қазіргі  өмірге  міндетті  нормалар  ретінде  енгізуге  бағытталған  мұсылмандық  қоғамдық 
пікір ағымдарының жиынтығы деп тұжырымдалады. Басқаша айтқанда исламдық өркениет құндылықта-
рын  сақтап,  байырғы  мұсылман  мемлекетін  құруды  көздейді.  Исламдық  діни  қайраткерлер  мемлекетті 
басқаруы  тиіс.  Міне,  ислам  фундаментализмінің  мәні  де  осында.  «Исламизм»  (ислам  радикализмі)  – 
мәдениетте,  қоғамдық,  саяси  және  экономикалық  өмірде  ислам  заңдылықтарының  (қағидаларының) 
басымдылығын,  мақсатқа  қол  жеткізу  үшін  шектен  тыс  шаралар  қолдану  керектігін  уағыздайтын  іс-
тәжірибелері.  Сондай-ақ,  радикализм  ұғымы,  қандай  да  бір  істердегі  жағдайды  түбірімен  түбегейлі 
өзгертудегі талпыныстардың, тәуекелді ымырасыз талап-тардың жүзеге асырылуы болып табылады. Яғни 
«исламизм» ұғымын қандайда бір шарттарды тудыруды көздеген идеологиялық және тәжірибелік әрекет 
деуге болады [11;111]. 
Бірер  жыл  бұрын  дін  зерттеушісі  Омар  Жәлел  «Қазақстан  мұсылмандары  діни  басқармасы 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   34


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал