Т. С. Тебегенов филололоия ғылымдарының докторы, профессор



жүктеу 3.41 Mb.

бет14/34
Дата02.06.2017
өлшемі3.41 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34

Негізгі сөздер: фразеология, тұжырым,  «Толеранттық», әлімнің тіл көрінісі, таным, мәдениет, аударма, талдау, 
лексика 
 
Summary 
Tasybekova Zh.S. 
¹ KazNPU named after Abay 
Chair of Oriental languages and translation 
(Almaty, Kazakhstan) *- master’s Course student 
The  article  deals  with  the  method  of  idioms  delivery  in  «Tolerance»  concept  from  English  to  Russian  based  on 
comparative  analysis.  The  article  is  devoted  to  investigation  of  synergies  between  two  languages  and  clarification  of 
interpretation peculiarities  with regard to high significance of phraseological component in  «Tolerance» concept  within the 
frames of language, language system as a whole, and its functional possibilities across the full range of directions. The article 
also  examines  problems  of  both  analysis  and  contextual  interpretation  of  idioms  under  «Tolerance»  concept.  Thematic 
justification is determined by insufficient exploration of idioms delivery methods under «Tolerance» concept as exemplified 
in fine literature, texts, mass-media, dictionaries, encyclopedias, proverbs, sayings, winged phrases from English to Russian in 
comparative aspect. So degree of two languages impact ensures examination in comparative aspect as separate independent 
states and ethnos. In other words, the phraseology of «Tolerance» concept is closely related to nation way of life, its national 
culture, national psychology, nation traditions, and nation educations demonstrating at that its objective reality.  
Key words: phraseology, concept, «Tolerance», linguistic view of the world, perception, culture, interpretation, analysis, 
lexis 
 
МРНТИ 17.71.91 
 
F.Tulendiyeva, E.Mulkibayeva, 
1
 
 
1
 Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, Türkistan şehri, Kazakistan 
Farida Tulendiyeva, Elmira Mulkibayeva 
 
KAZAK HALK HEKİMLİĞİ UYGULAMALARINDA KARTAL 
 
Özet 
Kazaklarda alıcı kuşlar arasında yer alan kartalın avlanması, yakalanması, beslenmesi ve eğitilmesi ile ilgili terminoloji, 
güncelliğini  bugün  de  devam  ettiren  folklorik  dil  unsurlarındandır.  Ayrıca  kartalın  ve  onun  bazı  organlarının  halk 
hekimliğinde  uygulanması  da  söz  konusudur.  Av  ve  avlanma  usulleriyle  beraber  ortaya  çıkan  sağaltma  yöntemleri,  inanç, 
gelenek, görenek, giyim kuşam ve beslenme biçimi her şeyden önce tarihi kültürel zenginliklerdir. Bu nedenle alıcı kuşlar ve 
kartalla  avcılığa  dair  dil,  etnografik  unsurların  araştırılarak  gelecek  kuşaklara  aktarılması  dilciler  kadar  halk  bilimcilerin  de 
görevleri arasında sayılır. 
Geleneksel  halk  hekimliği  uygulamaları;  binlerce  yıl  önce  atalarımızın  tabiat  olaylarını,  çevrelerini  algılama, 
anlamlandırma  ve  etkisinde  kaldıkları  olay  ve  durumlara  karşı  tepkide  bulunma  ve  toplumsal  yaşam  içindeki  etkileşimleri 
sonucu  doğmuştur.  Geleneksel  tedavi  anlayışında  yaşanılmış,  birçok  kere  denenmiş  uygulamalar  ve  bu  uygulamalar 
çevresinde gelişmiş inançlar etkili olmuştur. 
Teknoloji, sanayi vb. iletişim araç ve gereçlerinin gelişmesi neticesinde bu tür avlanma tarzını meslek haline getirenlerin 
sayısı gün geçtikçe azalmaktadır. Türklerin en eski av geleneklerinden olan kartalla avcılık Kazak Türkleri arasında Sovyet 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология» сериясы, №4(58), 2016 ж. 
77 
döneminde  zayıflamış  olmakla  birlikte  günümüzde  tekrar  canlandırılmaya  çalışılmaktadır.  Bu  geleneğin  en  eski  şekliyle 
devam  ettirilmesi,  Türk  kültürü  icin  büyük  bir  kazançtır.  Bu  sebeple  modern  hayata  adapte  edilerek  kartalla  avcılığın 
uluslararası bir yarışmaya dönüştürülmesi faydalı olacaktır. 
Anahtar sözcükler: kartalla avlama, kuş beyleri, halk hekimliği, sağaltma yöntemleri 
  
Kişinin  günlük  yaşamında  birtakım  maddî  ve  manevî  etkilerden  korunması;  bedenî,  zihnî  ve  ruhî  birtakım 
özürlerinin,  hastalıklarının,  rahatsızlıklarının  giderilmesi  yönünde  halk,  çeşitli  inançlar  ve  uygulamalar 
geliştirmiştir. Her kültürel yapı, “hastalık sorununa” kendi kültürel değerleri, coğrafî özellikleri ve çevre gerçekleri 
çerçevesinde  çözümler  geliştirmiştir.  Kişilerin  hastalık  karşısındaki  tutum  ve  uygulamaları  da  içine  doğdukları 
kültürel çevrenin onlara sunduğu ve aktardığı bilgilerin ışığında gelişmiştir. “Fertlerin hastalık karşısındaki tutum 
ve  davranışları,  mensup  oldukları  toplumun  değer  oriyantasyonu  (yönlendirme),  inanç  sistemleri  veya  tek 
kelimeyle kültürünün bir tezahürüdür.” [1,116].  
Geleneksel halk hekimliği uygulamaları, binlerce yıl öncesi atalarımızın tabiat olaylarını, çevrelerini algılama, 
anlamlandırma  ve  etkisinde  kaldıkları  olay  ve  durumlara  karşı  tepkide  bulunma  ve  toplumsal  yaşam  içindeki 
etkileşimleri sonucu doğmuştur. Geleneksel tedavi anlayışında yaşanılmış, birçok kere denenmiş uygulamalar ve 
bu uygulamalar çevresinde gelişmiş inançlar etkili olmuştur.  
İlk  çağlardan  beri  hastalık  kavramı,  kısırlıktan,  nazar  değmesine,  insan  ve  tabiatüstü  varlıkların  sebep 
olabilecekleri  tüm  olumsuzluklar  için  kullanılmıştır.  Dolayısıyla  halk  hekimliğinde  hastalık  teriminin  sadece 
bedensel rahatsızlıklar olarak düşünülmediği söylenebilir. 
Halk  hekimliğinde,  "hastalık"  deyimi,  insanın  sağlık  durumundaki  bozuklukların  yanı  sıra,  kısırlıktan,  nazar 
değmesi gibi insanlardan gelebilecek kötü etkilere ve cin, peri gibi etmenlerin sebep olduğuna inanılan varlıkların 
neden  olabilecekleri  türlü  sakatlıklara  kadar,  pek  çok  rahatsızlığı  ve  bunlara  ilişkin  tedavi  yollarını  ifade  eden 
kavramı kapsamaktadır. 
Yeryüzünde  insanlık  tarihi  kadar  eski  ve  onun  varlığıyla  özdeşleşen  av  ve  avcılık,  neolitik  çağdan  kalma 
mağaraların gün ışığı görmemiş duvarlarında, kemiklerde, kayalıkların yassı yüzeyinde ilkel sanatçılar tarafından 
konu olarak ele alınıp resimlenmiştir. Avlanan hayvanlar (geyik, yaban domuzu, keklik vd.); insanoğlundan üstün 
yetenekleriyle (gücü, hızı, uçabilme vd.) korkulan, saygı duyulan kimi zaman da kutsanan varlıklara dönüşmüştür.  
 Kartalla  avcılık  Türklerin  en  eski  avlanma  şekillerinden  biridir.  Altı  bin  yıllık  tarihi  geçmişe  sahip  olduğu 
söylenmekle birlikte, biz onun tarihi izini kaynaklarda 2-3 bin yıl eskilere kadar takip edebilmekteyiz. Arkeologlar 
bununla  ilgili  petroglifleri,  yani  kaya  resimlerini  Kazakistan’ın  “Tanbalı  Tas”  ve  “Bayancürek”  kaya  resimleri 
arasında  tespit  etmiştir.  Bunlarda,  kartalla  av  avlayan  avcıların  resimleri  bulunmaktadır.  Yapılan  arkeolojik 
kazılarda ele geçen toka, kemik, eyer, altın ve gümüş kemer vb. eşyalar üzerindeki kuş, yırtıcı hayvan motifleri; 
Türk  halklarında  avcılığın  bir  meslek,  yaşam  biçimi,  geçim  kaynağı,  spor  ve  savaş  sanatı  olarak  algılandığını 
göstermektedir.[1,118] 
Göçebe  halkın  şuurunda  “kartal”  cesurluğun,  cesaretin,  kuvvetliğin  ve  özgürlüğün  simgesidir.  Kazakistan 
Cumhuriyetinin  bayrağındaki  “kartal”  özgürlüğün  simgesi  olarak  belirlenmiştir.  Kazak  halkı  kartalı  pir  tutmuş, 
ismine değer vermiş ve kartal gibi cesur, gayretli olsun diye yeni doğan çocuğa onun ismini verirlermiş. Örneğin: 
Burkut,  Burkutbay,  Burkuthan,  Burkutbek  vb.  Tastulek,  Tirnek,  Tirnekbay,  Balapan  gibi  isimler  de  avcıların 
inanç olarak verilen isimlerindendir. Kazak halkı kartalın yaşadığı dağları “Burkut dağı”, “Burkut zirvesi” diye 
isimlendirmiş.  Kartalın  yuvaladığı  yerleri  “Burkut  yuva”,  “Burkut  tas”  diye  adlandırmışlardır.  Sonra  milli 
nakışlarda “kuş gagası,” “ kartal gagası”, “ kartal ayak” diye isimlendirerek kartalın çeşitli vücud organlarını el 
işleri malzemelerde yansıtmışlardır. Hatta “Kartal dansı” diye bir dans türü de bulunmaktadır.[2,319] 
Eskiden Kazak halkı kartalı kutsal kuş olarak kabul etmiş ve onu “Gök Tanrısı” , Kuş Padişahı”, “Kanatlılar 
Hanı” diye adlandırmışlardır. Moğollar da kartalı kutsal saymışlardır. Kartalı “Burged” şeklinde söylemişler. İşte 
görüldüğü  gibi  Türk  halklarında  ortak  isme  sahiptir.  Moğol  halkı  “Kuş  Padişahı”  diye  değer  vermiş.  Türk 
halklarından  Tıvalar  kartalın  avladığı  hayvanı  kesip,  onu  “Mutluluk  işareti”  olarak  derisini  evlerine  asmışlar. 
Köye  avcı  geldiği  zaman  köylüler  sezdirmeden  kartalının  tüyünden  alıp,  evin  içine  asarak  onu  kutsal  olarak 
saymışlardır.[3,50] 
Hakas  halkı  da  kartalı  kutsal  olarak  görmüştür.  Altaylılar  kartalı  kutsal  kuş  olarak  baksılıkta  çok 
faydalanmıştır.  Göçebe  Araplar  aslında  küçük  yabani  kuşlarla  avcılığa  çıksa,  şimdilik  Kazak  avcılarının 
vasıtasıyla kartalı ava alıştırmışlar. Onlar kartalı kutsal sayıp değer vermişler. Tarihi kaynaklardan öğrendiğimiz 
bir  bilgiye  göre:  Kubilay  Han,  zamanında  kuşbeylerini  yanına  toplayıp,  ava  çıkmayı  bir  gelenek  haline 
getirmiş.[4,79] 
Başka  milletler “kuşçuluk”  sanatının Kazaklara Allah tarafından verilen bir özellik olarak  görmüşlerdir. Bu 
sanatı Kazakların en iyi bir şekilde becerebildiğini kabul ettiler. 
Kazaklar arasında kartalın özellikle totem olarak  kabul  edildiğine dair ayrıntılı bir bilgi olmamasına rağmen 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Филология», №4(58), 2016 г. 
78 
tabiattaki  kültlerle  yakından  ilişkili  olduğu  kabul  edilmektedir.  Çocuk  ve  hamile  kadınlara  musallat  olan  kötü 
iyelerden  (ruhlardan)  kurtulmak  için  kartal  getirilerek  bela  ve  kötülüklerden  arınılacağına  inanılır.  Doğumu  zor 
geçen kadınların bulunduğu yere kartal getirilerek doğumun kolay geçmesi sağlanır. “Kartal bulunan eve şeytan 
girmez” inancı vardır. Çoluk- çocuk kartalın önünden geçmezler. Kartal kazara öldüğünde ailenin bir ferdi ölmüş 
gibi üzülünür ve yası tutulur. Kartal ölüsü, beyaz beze sarılarak kuş yuvalarına yakın bir yere gömülür. Kartalın 
kanatları,  kuyruk  tüyü,  kafa  derisi,  pençesi  evin  duvarına  ya  da  beşiğe  asılarak  evi  ya  da  çocuğu  kötü  iyeler, 
felaket, afet, nazar ve belalardan koruması beklenir. Yine cin çarptığına inanılan insanın kafasına kartal oturtulur. 
Baş ağrısı için kartal tüyünden yapılmış yastık kullanılır. 
Bizim  atalarımız  “Kartalı  kutsal  bir  kuş  olarak  saydığı  için,  ondan  cin  ve  şeytan,  kötülükler  korkar.”diye 
düşünürdü.O yüzden kartalı halk hekimliği uygulamasında kullanmak gelenek haline gelmiştir. Kuşbeyinin evi ya 
da başka bir ev mi, mutsuzluğa uğrayan bir aile mi, işleri geri giden birisi mi, o köydeki eskiden kuşbeyi olarak 
sayılan birisinin kartalıyla o mutsuz evi temizletmişti. Bu “temizletme” şöyle yapılırdı. Nesilden nesile bu sanatla 
uğraşan  meşhur  bir  kuşçunun  eline  kartalını  kondurup  o  eve  davet  etmiştir.  Evin  içini,  aile  bireylerini  kartalla 
“temizlemek” için kuşçu ev eşiğinden sağ ayakla girer. Sonra ocağı sağ taraftan üç defa dolaşıp, elindeki kuşunu 
kaldırır.  Kartal  kanatlarını  açıp  yelpaze  gibi  çırpınca  “alas,  alas”  diye  söylenir.  Kuşçu  kartalın  tam  evin  içine 
“bakakalması” için onu biraz dinlendirir. O sırada kartalın bakışından korkan evin köşelerindeki cin ve şeytanlar 
dışarı kaçarmış. Eğer kuşçu bazı sebeplerden dolayı davet edilen eve gidemezse, o köyün saygıdeğer ihtiyarların 
birine ricada bulunup , o evi “temizlemesini” isterdi. Ya da köyde bulunan baksıların birine rica ederdi. Gittiği 
baksı kuşlarla tevadi ediyorsa hemen anlaşır. Evin kartalla “temizlenmesi” kuşbeyi veya baksının önce abdest alıp 
sonra Allah’a dua etmesiyle başlar. [1,119] 
Eskiden Kazak köylerinde halk arasında çok yaygın olan tedavi yöntemlerinin biri de hastaları “kartalla tedavi 
etmek”tir. Bu yönten çoğunlukla cin ve şeytandan, ya da farklı birşeyden korkan, bir besin türünden zehirlenen, 
zeka  hastalıkları  olan  hastalar  için  uygulanırdı.  Bunların  içinde  zeka  eksikliği  olan  birisi  şöyle  tedavi  ederdi: 
Onlara  önce  köpeği  gösterirler,  sonra  da  hastalığı  geçsin  diye  kartalın  kanatlarını  yelpaze  gibi  açarak  hastanın 
başından dolandırıp, başına kartalla yavaş yavaş vururdu. 
Tedavi  için  çoğunlukla  yaşlanmış  kuşlar  seçilirdi.  Kartal  sahibinin  de  eskiden  beri  kuşçu  olması,  hem  de 
kartalla sağaltma işlemleriyle uğraşan biriyse daha iyidir. Çünkü genç kuşçular sağaltma işleminden önce “Abdest 
alma”,  “dua  etme”  gibi  işlemleri  bilmeyebilirler.  Kuşçunun  kuşu  “Çığırtkan”  olursa  daha  iyidir.  Çünkü  onun 
sesini duyan cin, şeytan, kötü etkiler hemen kaçarlar.  
Bu  işlem  şu  şekilde  gerçekleşirdi:  Kuşçu  elindeki  kartalı  hastaya  yaklaştırır,  kuş  kanatlarını  serince  kuşun 
başındaki  “tomagayı”(başındaki  kalpak)  çıkarılır.  O  sırada  kartalın  parlayan  sert  bakışı,  görünüşü,  çelik  gibi 
pençesi hastayı etkiler. Hasta kartaldan korkarak ürkse, vücüdundaki bütün kötülükler, hastalıklar, cin ve şeytanlar 
kaçar diye inanılırmış. Sonra kartalı hastanın başına kondurur, kuş kanatlarını yelpaze gibi çırpınca vücudundaki 
kötülüklerden ayıklanır. 
Eski  zamanlarda  Kazak  köylerinde  zamanında  doğum  yapamayan,  doğum  sancısından  dolayı  doğuramayan 
kadınlar  için  kuşçu  davet  ederek  “kartalın  kananatlarıyla  çırpma”  adeti  de  vardı.  Hamilede  doğum  sancıları 
başlayınca  köydeki  kuşların  en  alıcısı  seçilip  işleme  başlardı:  Tecrübeli  kuşçu  kuşunu  hamile  kadının  evine 
getirirdi. Sonra abdest alarak, “Kuş sahibine”, ölenlerin ruhlarına, Allah’a yalvarırdı. Evin eşiğinden “Bismillah” 
diyerek sağ ayağıyla geçerdi. Yukarıya bakarak “Selamün aleyküm” deyip, kartalın başındaki şapkayı çıkarırdı. 
Doğurmada zorluk çeken kadının yanına yanaşarak, kartalın kanatlarını yelpaze gibi onun yüzüne sererdi. Kartalı 
hiç yakından görmeyen kadın hemen kendine gelerek, korkudan ya da olağanüstü güçlerin yardımıyla kolay ve 
çabuk doğum yapardı. Böylece doğum yapan kadınların çoçukları, kartal gibi cesur, güçlü ve iradeli olacağına 
inanılırdı. Bunu köy ihtiyarları, yaşlı kadınlar, baksılar, kuşçular anlatırlardı. 
Eskiden Kazaklar “Kartal kanatlarıyla bir çırpsa, bir bela gider.” diye inanırdı. Kartal kazara öldüğünde ailenin 
bir  ferdi  ölmüş  gibi  üzülünür  ve  yası  tutulur.  Kartal  ölüsü,  beyaz  beze  sarılarak  kuş  yuvalarına  yakın  bir  yere 
gömülür. Kartalın kanatları, kuyruk tüyü, kafa derisi ve pençesi evin duvarına, yeniden evlenen çiftlerin, beşiğe 
asılarak evi  ya da çocuğu  kötü iyeler, felaket, afet, nazar ve belalardan  koruması beklenir.  Yine cin çarptığına 
inanılan insanın kafasına kartal oturtulur. Baş ağrısı için kartal tüyünden yapılmış yastık kullanılır. 
Kuşbeyi  kendi  sanatını  kendisinden  sonraki  nesile  öğretmesi  gerekirdi.  O  kartalını  artık  kaldıramayan  hale 
gelince mesleğini çocuklarına ya da akrabalarının birine “Kartalımı artık sen kaldır” diyerek hediye ederdi. Kartalı 
kabul  eden  genç  kuşçu  “Babamın  kartalı”,  “Dedemin  kartalı”,  “Ağabeyimin  kartalı”  diyerek  bu  kartala 
başkalarından ayrıca değer gösterirdi. Bazen yaşlı kuşbeyleri ölüm anında akrabalarına “Benim araç-gereçlerimi 
falanca kuşbeyine verin.” diye vasiyet ederdi. Miras sahipleri bu araçları kutsal sayıp, yukarıya asarlardı. 
Kazak Halkının eski geleneğine göre, dışarıdan eve ilk defa giren herhangi birisi önce eve selam verirdi. Eğer 
o evin yukarısında kartalı varsa, ona da selam vererek geçerdi. Aile büyükleri “Kartalın önünden geçmeyin, her 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Филология» сериясы, №4(58), 2016 ж. 
79 
zaman  arkasından  geçin.”  diyerek  sürekli  uyarırdı.  Eğer  başka  geçecek  yer  yoksa  ya  da  çaresiz  durumlarda, 
insanların “Bismillah” diyerek geçmesi gerekirdi.  
Eğer  bir  köye  kartal  uçup,  evin  çatısına  konarsa,  Kazaklar  “Kartal  kondu-  mutluluk  kondu.”  diye  inanırdı. 
Çünkü sıradan bir kartal gelip de evin çatısına konmazdı. Bu durum sadece başka bir köydeki kuşçuların evindeki 
kartalları kaçarsa olabilir. Bir de kuşçular yaşlanmış kartalı serbest bırakarak göğe uçururlar. Eğer uçup gelen kuş 
yaşlıysa,  ona  yem  vererek  beslerler.  Gençse  kartalı  tutup  sahibi  aranırdı.  Evlerine  kartal  konmuşsa  başımız 
sağlıklı,  hayvanlarımızın  sayısı  çoğalır,  iyilik  olur  diye  inanılırdı.  Kazakların  inançlarına  göre,  kartal,  yolu  her 
zaman açık olan bir kuş olarak sayılırdı. Kartalın rüyada görünmesi iyiliğe yorumlanır. Düşünde birisinin başına, 
omzuna  kartal  konarsa  onun  mutlu  ve  zengin  olacağına  inanılırdı.  Ya  da  beyaz  kartal  girmişse  bu  da  iyiliğin 
simgesidir.  Eğer  siyah,  siyahımsı  ve  kahverengi  kartal  girerse  durumun  pek  iyi  olmayacağına,  fena  olacağına 
inanılırdı [5]. 
Kazak tarihinde  meşhur fetlerin içinde birçoğu rüyalarında beyaz kartal görmüşlerdir. Bunu tarih ilimlerinin 
doktoru,  halbilimcisi  B.  Kamalaşoğlu  2006  yılında  Almatı’da  yayınlanan  “  Kazakların  geleneksel  kuş  ve  at 
bakıcılığı” adlı kitabının 65. sayfasında şöyle yazmıştır: “ Kazak tarihinde rüyasında kartal görüp de, sonradan 
mutlu  olan,  memlekeket  yöneticisi,  halkını  koruyan  kahramanı,  ozanı,  beyi  olduğu  hakkında  birçok  bilgiye 
rastlayabiliriz.”  Rüya  Allah’ın  insana  gösterdiği  işaretidir,  bu  yüzden  kutsal  sayılan  kartalla  bildirmesi  de 
mümkündür. 
Deşt-i Kıpçak coğrafyasında “Yüce kartal, kanatlıların hanı” olarak, onu çok kutsal sayardı. O zamanlardan 
itibaren oluşan yine bir adet vardır: Birisi ilk defa o köye, ya da evine kartalı getirirse, köy kadınları ona “şaşu” 
yani şeker, tatlılar dağıtarak nazardan sağ salim çıksın  diye onun sağ omzuna  kuş  tüyünü takardı. Bu olayların 
hepsi kartalın kutsal olarak sayılmasını, kuşların önünde Kazakların baş eğmesini ve onun kahramanlık simgesi 
olduğunu ispatlar. ‘Şaşu şaşu’ işlemini o köyün saygılı nineleri, anaları yaparlar.[6,89] 
Sonuç olarak Kartal, pek çok Türk halkı için önem ve kutsiyet arz etmektedir. Kartalın başta Kazaklar olmak 
üzere Müslüman olmayan Türk halklarınca da kutsal kabul edilmesi, söz konusu kutsiyetin İslamiyetten önceki 
Türk  halklarının  yaşam  biçimlerinden  ileri  geldiğine  işaret  etmektedir.  Kutsallığının  yanı  sıra  günlük  yaşamda 
karşılaşılan  güçlüklerden  korunma  adına  da  kartallar  çok  önemlidir.  Günlük  yaşamdaki  sıkıntılardan  metafizik 
boyuttaki sıkıntılara kadar pek çok sorunun kartal vasıtasıyla çözüme kavuştuğuna dair olan inanç eski Türklerde 
kartalın evcilleştirilerek faydalanıldığını da göstermektedir. 
 
Kaynakça: 
1  A.KARA,  Kazak  Türklerinde  Kartalla  Avcılık,  İstanbul.  Marmara  Üniversitesi,  Türkiyat  Araştırma  ve  Uygulama 
Merkezi, Türk Kültüründe Av Konulu Uluslararası Sempozyumu, 2006 y. 15-16 Kasım. 
2  Ahmet  GÜNGÖR,  KIRGIZLARDA  KARTALLA  AVCILIK  GELENEĞİ,  ERZURUM,  A.  Ü.  Türkiyat  Araştırmaları 
Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, 2014 y., s. 319-339 .  
3 ÜMİT ÇINAR, Alıcı Kuş Adları Denemesi, TDAY, Belleten, Ankara, 1996, s.50.  
4 L.P.PETROV, Из истории чувашских названий хищных птиц, Советская тюркология, 1986;  
5 DÜYŞÖNALİYEVA, Hayvancılıkla İlgili Kırgızca Terimler, Filoloji Bilimleri Doktora Tezi, Frunze. 1969 
6 E.NASKALİ GÜRSOY, H. OYTUN ALTUN, Av ve Avcılık Kitabı, Kitabevi Yayınları,2008 y. 
7 D.H.BAZAROVA, К этимологии некoторых древнетюркских названий птиц, Советская тюркология, 1975; 
8 K.İBRAGİMOV, Некаторые древне тюркские  названия птиц и их параллели в современных тюркских языках, 
Советская тюркология, 1974  
9  М.AUVEZOV,«Абай  жолы»  романында  халық  тiлiн  пайдалануы,  Алма-ата  ,  издательство  «Наука»  1965  y.  , 
s.219 
10 G.P.DEMENTYEV, Сокола- Кречеты, 1951 y., s.5.  
11 BİYALİYEV, A. Kırgızlarda Kuşlarla Av ve Avcılık Terimleri, http//www. gungorname.com  
12 T.ALİŞEROV, Ит жүгiртiп, құс салған, Алматы , Қайнар баспасы, 1994 y. 
13 D.S.SETAROV, Тюркские лексические элементы в русских названиях птиц, Советская тюркология, 1983 y.  
 
Sözlükler: 
1 K.YUDAHİN, Kırgız Sözlüğü, Çev., Ankara, Abdullah Taymas, TDK Yayınları, , 1994.  
2 Derleme Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1993. 
 
 
 
 
 
 

Вестник КазНПУ им. Абая, серия «Филология», №4(58), 2016 г. 
80 
Резюме 
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ БЕРКУТОВ В НАРОДНОЙ МЕДИЦИНЕ У КАЗАХОВ 
Фарида Тулендиева
1
, Эльмира Мулькибаева
2
 
1
МКТУ им.Х.А.Ясави, г.Туркестан , Казахстан 
2
МКТУ им.Х.А.Ясави, г.Туркестан , Казахстан 
Терминология  связанная  с  охотой,  отловом,  питанием  и  обучением  беркутов,  как  охотничьих  птиц  у  Казахов 
сохранилась  до  сегодняшнего дня  и  продолжает  быть актуальной,  как один  из элементов  фольклора.  Кроме этого 
беркут  и  некоторые  его  органы  использовались  в  народной  медицине.  Охота  и  некоторые  её  методы,  методы 
нетрадиционной  медицины,  вера,  обычаи,  традиции,  одежда  и  виды  питания  являются  историческими  и 
культурными ценностями. Исследуя язык, этнографические элементы связанные с охотничьими птицами, охотой и 
передавать  их  из  поколения  в  поколения  являются  главной  задачей  как  языковедов,  так  и  фольклористов. 
Использование  народной  медицины  образовалось  вследствии  восприятия  и  понятия  природных  явлений  и 
окружения.  В  понятии  традиционной  медицины  использованы  многократно  проверенные  временем  и  жизнью 
методы и образованные вследствии него поверья. 
Охота с помощью птиц мало использовалась  в Советские времена  и снова  начала оживать в  настоящее  время. 
Возрождение этой традиции считается выгодной для Тюркской культуры. Таким образом охота с беркутами должна 
адаптироваться к современной жизни и перейти в международное состязание.  
Ключевые слова: охота с беркутами, птицелов, народное лечение, методика  
 
Summary 
THE USE OF EAGLES IN THE FOLK MEDICINE BY KAZAKH PEOPLE 
Tulendieva Farida, Mulkibaeva Elmira,
1
 
1
International Kazakh-Turkish University Named After H.A.Yassawi , Turkestan, Kazakhstan 
Terminology associated with hunting, catching, feeding and training eagles as hunting birds by Kazakh people were kept 
until today and continues to be actual as one of the elements of folklore. Besides the eagle, and some of his organs were used 
in folk medicine. Hunt and some of its methods, the methods of alternative medicine, faith, customs, traditions, clothing and 
food are the kinds of historical and cultural value. Exploring language, ethnographic elements associated with hunting birds, 
hunting, and pass them down from generation to generation are main task of both linguists and folklorists.Using traditional 
medicine is created as the result of perception and concepts of nature and the environment. The methods and beliefs formed 
by them and checked many times as a result of time and life were used in the concept of traditional medicine.Hunting with the 
help of birds was used in Soviet times, and began to revive again now. The revival of this tradition is useful for the Turkic 
culture. Thus hunting with eagles must adapt to modern life and pass to the international competition. 

1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   34


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал