Статистика академиясы алматинская академия экономики и



жүктеу 1.07 Mb.

бет8/11
Дата23.04.2017
өлшемі1.07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Оңтайлы запас деңгейін қолдау 

 

Бұл әдістің мағынасына сәйкес – заказдың мӛлшері максималды запас деңгейі және 



тексеру  кезіңдегі  олардың  нақтылы  деңгейінің  арасындағы  айырмашылықты  есептейді. 

Максималды  запас  қоймалардың  алаңдарын  ұтымды  пайдалануға  жанама  байланысты 

жабдықтауды  есепке  алғанда.  Запастың  жағдайын  тексеру  белгілі  бір  уақыт  аралығында 

жүргізіліп тұрады. 

 

Практикада,  кей  кездері  бұл  әдістің  басқа  түрлері  қолданылады.  Мысалы,  қорды 



максимум  толықтырады,  белгілі  бір  дараға  оны  минимум.дейін  пайдалануға  байланады. 

Сонымен  қор  қайта  толықтырылады.  Яғни  миним.запасқа  жеткенде  қор  қайтадан 

толықтырылып  отырады.  Нормалау  бұл  әдіс  әсіресе  Ресейде,  Қазақстан  ең  кӛп  тараған 

және  әдебиеттерде  кӛп  жарық  кӛрген.  Кәсіпорынға  ӛндірісті  басқару  үшін  қажетті 

нормативтік  базаларды  қалыптастыру  міндетті  түрде  қажет.  Бүгінгі  күні  шаруашылық 

және  қаржылық  –  экономикалық  жұмыстардың  тиімділігін  арттыру  мүмкін  емес. 

Нормалауға қатысты бірнеше әдістер бар: 

-

 



тура есептеу  әдісі  – айналым қаражаттарының түрлеріне байланысты қажеттілігін 

тиянақты есептеуге негізделеді. 

-

 

ӛткен  кезеңдерге  және  жоспарлы  кезеңдерге  болжамды  есепке  ала  отырып, 



бағыттайтын – аналитикалық әдіс. 

Барлық  жағдайда  аналитик  жағдайды  бағалай  отырып,  оған  ең  қолдануға  болатын 

әдісті таңдайды және кейбір міндеттерді ескереді: 

-

 



айналымды  жылдамдатуды  айналық  қаражатын  үнемдеу  (артық  запас  –  бизнестің 

кӛрі); 


-

 

кәсіпорынның  тоқтаусыз  жұмыс  істеуіне  қажетті  айналым  қаражаттарымен 



қамтамасыз етуі; 

 

Шикізаттар және материалдар қорларын нормалау 

 

Қордың  барлық  түрлеріне  қатыстысы,  оларды  сақтау  кезінде  олар  ӛлген  айналым 



капиталы болып есептелінеді. 

Осыған  байланысты  кәсіпорын  қанша  қор  деңгейін  ұстау  керектігін  қаржылық 

мүмкіндігін бағалауы керек. 

 

Әрбір  запасқа  нормативтерді  әзірлеу,  ерекшеліктеріне  байланысты,  жекелеген 



процесс.  Шикізаттар  және  материалдарға  ақша  қаражаттарын  аванстауға  қажеттігін 

56 

 

анықтау  кәсіпорын  үшін  ӛте  маңызды.  Кәсіпорында  шикізаттар,  материалдардың 



жетіспеуі    бәсекелестік  жағдайда,  ӛндірістің  ритімін  бұзылуына  әсер  етеді.  Ал 

пайдаланбаған  запастардың  кӛп  болуы  айналым  қаражаттарының  айналымдығын 

ақырындатады. 

 

Тауар  –  материалдық  запастарды  нормалауда  бірнеше  негізгі  кезеңдерді  атауға 



болады: 

1.

 



ӛндірістің барлық сатылымда материалдық ағындар қозғалысын оңтайландыру; 

2.

 



запастар деңгейінің мониторинг 

3.

 



басқару  есебі  және  эксперттік  берілгендер  негізінде,  норманы  негіздеу  және 

есептеу; 

4.

 

нормативтерді келістіру және бекіту; 



5.

 

бекітілген  нормаларды  сақтағаны  үшін  персоналдарды  ынталандыру  механизмін 



әзірлеу; 

6.

 



жағдайдың ӛзгеруімен байланысты нормаларға ӛзгертулер енгізу. 

 

Есеп:  сметамен  ӛндіріске  бір  айда  630  мың  тг  материалдық  құндылықтар  шығын 



жасалынды.  Материалдық  құндыл.  запас.  Нормасы  8  күн.  Айналым  қаражаттарын 

қажеттігін анықтау керек. 

 

Шешуі: 1. материал.құндыл.бір күндік шығыны анықталады 



630:30 =21 мың тг. 

2. айналым қаражаттарына қажеттілігін есептелінеді. 

21х8 = 168 мың тг. 

 

 



 

Ӛзін - ӛзі бақылау сұрақтары 

1.

 



Дағдарыс кезеңінде айналым капиталын басқарудың стратегиясы және тактикасы  

2.

 



Проблемасы бар кәсіпорынның айналым капиталына қажеттігін анықтау тәсілдері 

3.

 



Ақша  қаражаттарынан  дефициті  жағдайында  айналым  капиталын  қаржыландыру 

әдістері 

4.

 

Айналым қаражаттарын қаржыландыру кӛздері 



Ұсынылған әдебиеттер тізімі: 

1.

 



Т.Мухамбетов, 

А.Нукушев. 

Банкротство 

и 

антикризисное 



управление 

предприятием // Алматы: 2005г.  

2.

 

Ю.В.  Черникова,  Б.Г.Юн  и  др.  Финансовое  оздоровление  предприятий,  теория  и 



практика, учебное пособие – М. Дело, 2005 

3.

 



А.И.Гончаров, С.В. Барулин и др. Финансовое оздоровление предприятий, теория и 

практика, М. Ось – 89, 2007 

4.

 

А.З.Бобылева  Финансовое  оздоровление  фирмы:  Теория  и  практика.  Учебное 



пособие, 2-е издание испр. – М.Дело, 2004  

5.

 



 Жарковская, Б.Е Бродский Антикризисная управления. Учебник – М.Омего 2005 

 

9-ТАҚЫРЫП:Кәсіпорынды қаржылық сауықтыру кезіндегі инвестициялау және 

инновациялау 

Лекция  мақсаты:Дағдарыс  жағдайында  инвестициялау  және  инновацияларды  іске 

асыру мүмкіндіктері және инвестицияны жіктеу 

 

Лекция сұрақтары: 

1.

 



Дағдарыс жағдайында кәсіпорындарды инвестициялауды қаржыландыру кӛздері 

2.

 



Дағдарыс жағдайында инвестициялау және инновацияларды іске асыру мүмкіндіктері 

және инвестицияны жіктеу 

3.

 

Қазіргі заман талабына сай инновациялаудың қажеттігі және маңыздылығы. 



57 

 

4.



 

Кәсіпорындарды 

қаржылық 

сауықтыруға 

инвесторлық 

жобаларды 

таңдау 

критерийлері. 



5.

 

Кәсіпорындар қаржысының нәтижесіз жағдайында инвестицияны қаржыландыру 



 

Лекция мазмұны: 

 

1.Дағдарысқа  қарсы  басқару  жағдайында  қаржылық  және  инвестициялық  стартегияның 



маңызды  құрамды  бӛлігі  –  кәсіпорындарды  инвестициялық  ресурстарын  қалыптастыру 

кӛзі  болып  есептелінеді.  (Меншіктік,  қарыздық  және  тартылған  инвестициялық 

ресурстар)инвестицияны салу түрлері бойынша:  

 



Салу объектілерінебайланысты(нақытыл және қаржылық инвестициялар); 

 



Инвестициялау сипатына байланысты(тура, портфелбдік); 

 



Меншіктің  түріне  байланысты(жекеменшіктік,  мемлекеттік,  біріккен  кәсіпорындарға, 

шетел инвестициясы); 

 

Аймақтық белгілерге байланысты(ішкі және шетелдік); 



Инвестиция  түсінігі  –  бұл  ақша  қаражатын  бағалы  қағаздарды,  басқалай  мүліктерді 

кәсіпкерлік  әрекет  үшін,  пайда  табу  әрекетінде    белгілі  бір  объектіге  салу. 

Инвестициялауға әртүрлі факторлар әсер етеді:  

 



Уақыт факторы(инвестициялау – бұл негізінде табысы ағымдағы тұтынудан бас тарту, 

сӛйтіп болашақта ірі кӛлемде табыс алу.) 

 

Инфляциялық – бұл баға деңгейініің ӛсуі.  



 

Белгісіздік және тәуекелдік факторы.  



Инвестицияның қызметі қаржыландырудың келесі кӛздерін ажыратады: 

 



Дамуға бағытталған таза пайда; 

 



Амортизациялық тӛлем; 

 



Мүліктің шығынымен байланысты шығындарды жабуға сақтандыру сомасы

 



Жабу кезеңі ӛтіп бара жатқан,  ертеректе салынған мерзімді салымдар; 

 



Негізгі қаражаттардың бӛлігін сату арқылы қайта инвестициялау

 



Артфқ айналым қаражаттарын инвестициялауға жұмсау. 

 

2. қарыз инвестициялық ресурстар: 



 

Ұзақмерзімді банктік кредиттер және басқадай кредиттік ресурстар; 



 

Компанияның облигацияларын шығаруы; 



 

Мақсаты мемлекеттік кредиттер; 



 

Инвестициялық лизинг; 



Тартылған инвестициялық ресурстар: 

 



Компанияның акцияларын шығару; 

 



Инвестициялық сертификаттар шығару

 



Сыртқы отандық және шетелдік инвесторлардың жарғы қорына салым салуы. 

Барлық атлаған инвестициялық ресурстарды кӛзіне қарай 4 топқа бӛлуге болады: 

1.

 

Бюджеттік қаржыландыру; 



2.

 

Кәсіпорынның және ұжымдарының меншікті жинақ қоры; 



3.

 

Шетел инвестициялары; 



4.

 

Халықтың жинаған қаражаты. 



Барлық  деңгейдегі  бюджеттерде  инвестициялық  бағдарламаны  қаржыландыруға 

пайдалану  проблема  тудырады.  Егер  де  мемлекеттің  қарызының  ӛскендігін,  салықтың 

нашар  жиналатындығын  ескерсек,  онда  бюджеттен  бғдарламаны  инвестициялауға 

қаражаттың  болуы  екі  талай.  Қазіргі  кезде  кәсіпорындарда  мемлекеттік  ресурстарды 

қорландыру  жүргізілмейді.  Бүгінгі  күнде  кәсіпорындардың  айналым  қаражаттары  80 

пайыз коммерциялық банктердің қаражатымен қамтамасыз етіледі.  



58 

 

2. Дағдарыс жағдайында инвестициялау мүмкіндіктері: 



Инвестициялау және иноовциялау, әлбетте кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеуі 

нәтижесінде  іске  асырылады.  Бірақ  та  сондай  жағдайлар  болуы  мүмкін,  айталық 

кәсіпорынды  дағдарыстан  шығару  оның  қаржылық  жағдайын  түбегейлі  жақсарту    - 

инвестиция  және  инновациясыз  мүмкін  болмайды.  Осыған  байланысты  тиімді 

инвестициялық  жобалардың  дағдарыс  жағдайында  кәсіпорынға  қайсысы  тиімді?  Тиімді 

жобаларды  таңдап  алу,  қиыншылық  жағдайда  қалай  қаржылық  ресурстарды  тартуға 

болады? 

Кәсіпорынды  қаржылық  сауықтыру  әдісін  қарастырғанда  негізгі  кӛңіл  нақтылы 

инвестициялауға  бӛлінеді;  ӛйткені  олар  стратегиялық  дамуға  ықпал  етеді.  Қаржылық 

инструменттерген  қаржажат  салу  кәсіпорын  дамуына  қосымша  қаражат  тарту  әдісі 

ретінде қаралады. 

Нақтылы инвестиция объектілеріне қарай келесіге салынуы мүмкін:  

 

Негізгі қорларға; 



 

Материалдық емес активтерге; 



Нақтылы  инвестициялаудың  функционалдық  бағытын  қарастыра  отырып  ,  оларды 

тӛмендегіше жіктейді: 

 

Негізгі ӛндірісті жақсартумен байланысты инвестиция



 

Технологиялық  процестерді  жетілдірумен  байланысты  байланысты,  ағымдағы 



шығынды азайтумен байланысты инвестициялау; 

 



Ӛндірісті кеңейтумен байланысты инвестициялау; 

 



Жаңа құрылысты инвестициялау; 

 



Жаңа тауарларға немесе рыноктарға инвестиция салу; 

3.  Дағдарыс  алдындағы    және  дағдарыс  жағдайында  кәсіпорынға  ағымдағы  ӛндірілген 

ӛнімдерді  және  оның  технологиялық  процесінің  жетілдіруімен  байланысты,  ағымдағы 

шығындарды азайтумен байланысты инвестициялау.  

 

Ӛндірістік  алаңды  кеңейтумен  байланысты  ӛндірісті  молайтуда  инвестицияны 



бӛлуге  аса  сақтықпен  қарау  керек,  ӛйткені  ӛндіруші  кеңейтумен  байланысты  қаржылық 

жағдайының нәтижесі барлық уақытта жақсара бермейді.  

 

Дағдарыс  кезінде  кәсіпорынға  қаржылық  ресурстардың  шектігіне  байланысты  ең 



маңыздысы  негізгі  «соққы»  беретін  бағытты  анықтау  –  қымбат  емес,  ӛте  тиімді  және 

инвестициялық жобалаудың тез қайтарымдылығы, сол арқылы кәсіпорынды дағдарыстан 

алып шығады. 

Ол үшін:  

1.

 

Кәсіпорынға  алда  тұрған  қысқа  және  ұзақ  мерзімді  болашаққа,  оның  стратегиялық 



тиянақты қалыптастыру және міндеттерін анықтау; 

2.

 



Кәсіпорын  алдында  тұрған  міндеттеріен  сәйкес  оның  функционалдық  бағытына 

қарай; 


3.

 

Таңдалған жобаға сәйкес қаржыландыру қаражатынтартуды бағалау; 



4.

 

Шектеулі  қаржылық  ресурстарды  бӛлуде  валюнтаристік  әдісті  қолданудан  аулақ 



болу. 

4.Инвестициялық жобаларды таңдау критерийлері 

Инвестициялық  жобаларды  бағалау  және  оларды  қаржыландыруға  таңдауға  келесі 

әдістерді қолдануды ұсынады: 

1.

 



Қарапайым бухгалтерлік пайда нормасы 

2.

 



Инвестицияның ӛтімділігінің қарапайым әдісі 

3.

 



Жобаның ӛтімділігінің дисконттық әдісі  

4.

 



Инвестицияның рентабельділігінің индексін есептеу 

5.

 



Рентабельділіктің ішкі ставкалары (инвестицияның рентабельділігінің нормасының 

есебі әдісі) 

6.

 

Инвестицияның тиімділігінің коэффициенті есебі  



59 

 

7.



 

Қарыздарды толық ӛтеу мерзімі. 

 

Бірақ та дүниежүзілік практикада инвестицияны бағалауда ең жиі қолданылатын әдіс, 



дамытудың халықаралық ұйымдарының ООН талаптарына сәйкес келеді.  

 

Инвестициялық  жұмыстарды  талдауда  қолданылатын  барлық  әдістерді  екі  топқа 



бӛлуге болады: 

1.

 



Дисконттау арқылы бағалауға негізделген  

2.

 



Есептеу арқылы бағалауға негізделген 

Дисконттау арқылы бағалауға негізделген әдістерге қатыстылар: 

1.

 

Таза ағымдағы құн әдісі немесе таза дисконтталған нәтиже(табыс) (NPV) 



2.

 

Табыстылық әдісі (Ri) 



3.

 

Ӛтімділіктің ішкі нормасы әдісі (IRR) 



4.

 

Ағымдағы ӛтімділік әдісі(PP) 



Таза  ағымдғы  құн  әдісі  –  болжамданған  кезеңде  ақшаның  және  инвестицияның 

түсімінің  дисконтталған  құнын  салыстыруға  негізделген.  Ақша  түсімі  түсінігі  –  бұл 

пайданың сомасы және амортизациялық тӛлемдер 

  Жобаға шешім қабылдауда ескертілетін келесі ереже: 

 

Егер де, NPV>0, онда жобаны қабылдау қажет



 

Егер де NPV<0, онда жоба қабылданбайды; 



 

Егер  де  NPV=0,  онда  жоба  сол  уақытта  қабылданады,  егер  оны  сату 



ертеректе  іске  асырылған  жобаға  салған  капиталдан  ақша  ағымдарын 

күшейтсе.  

Альтернативті  жобаларды  салыстыру  үшін  инвестицияның  (Ri)  рентабельділігі 

индексі  кӛрсеткіші  қолданылады.  пайдалылықтың  индексі  табыстылықтың  ағымдағы 

кӛлемін  инвестицияның  әрбір  теңгеге  есептелгендігі  шамасын  кӛрсетеді.  Неғұрлым 

табыстылық кӛрсеткіші жоғары болса, соғұрлым жлба артықшылықты болады. 

Егер  де  индекс  1  тең  және  тӛмен  болса,  онда  жоба  табыстылықтың  минималды 

ставкасын  қанағаттандырмайды.  Индекс  1  тең  болса,  таза  ағымдағы  құн  нӛлге  сәйкес 

болады. 

Ӛнімділіктің ішкі норма әдісі 

Табыстылық  деңгейін    IRR  деңгейін,  инвестицияның  ӛміршеңдік  кезеңіне 

инвестициядан  түсімге  қолданғанда  нӛлдік  таза  ағымдағы  құнды  береді.(  жобаның 

шығынсыздық  нүктесіне  сәйкес  келеді)  ол  табыстылықтың  дисконтталған  кӛлемінің 

күрделі шығындардың дисконтталған кӛлемін тең екендігін кӛрсетеді.  

Егер  инвестицияның  тек  қатыстырылған  қаражат  есебімен  орындаса,  және  кредит 

ставкасымен  алынса,  онда  табыс  инвестицияны  ӛтемейді.  Егер  де  табыстылық  ставкасы 

кредиттік ставкаға тең болса. 

Ағымдағы ӛтімділі әдісі 

Ағымдағы ӛтімділік кӛрсеткіші инвестиция үшін табыстылық ставкасын қамтамасыз 

етуге  минималды  қажетті  кезеңді  анықтайды.  Басқа  сӛзбен  айтқанда  инвестициялық 

жобаның ағымдағы ӛтімділік кезеңі  – бұл  старттың инвестициялық шығындарды жабуға 

қажетті жыл саны.  

Кері  ӛз  капиталын  қайтарып  алу  жеткіліксіз,  экономикалық  кӛз  қарасын  инвестор 

инвестициялаған қаражатта пайда алуға үмітті. Экономикалық табыстылықты қамтамасыз 

ету үшін ӛтімділік нүктесінен тыс келетін жылдар қарастырылуы тиіс.    

 

5.



 

Кәсіпорынның  қаржысының  нәтижесіз  жағдайында  инвестицияны  қаржыландыру 

кӛздері 

Тұрақты  жұмыс  істеп  жатқан  кәсіпорынның  инвестициялық  жұмыстарын 

қаржыландыру  кӛздерінегізінен:  меншікті  қаржаттарыж  және  ұзақмерзімді  пассивтер. 


60 

 

Бірақ  та  жағдайсыз  қаржылық-экономикалқ  жағдайда  қаражат  кӛздері  деформацияға 



ұшырап, «дұрыс» кӛздері жоғалып, кездейсоқ мүмкіндіктер пайда болады.  

Инвестициялаудың  ірі  кӛздерін  қаралған,  дегенмен  оларды  айтып  ӛткен  жӛн:  бұл 

меншіктік қаражат, қарыз капиталы, мемлекеттің кӛмек бӛлуі. Аталғандардың барлығы ӛз 

кезегінде ӛз таптарын және құрамымен қалыптасады.  

Инвестициялық  ресурстарды  тартудың  мүмкінді  жолдарының  бірі  ретінде 

меншіктілік  иелерін  кӛбейту  арқылы  жасауға  болады,  яғни  компаниялардың  қосылуы, 

жұтылуы,  холдинг  құру  арқылы.  Кӛптеген  жағдайда  бұл  компанияның  сақталып 

қалуының жалғыз жолы. Қосылу және жұтылу келесіні қамтамасыз етеді: 

 

Операциялық  үнемділікті  және  ӛндірістің  кӛлемін  және  басқаруда  нәтижелі  әрекет 



етеді; 

 



Егер  де  сәтсіздікке  ұшыраған  фирма  тиімсіз  басқарылса,  онда  қосылған  фирма 

басқаруының тиімділігі артады; 

 

Рыноктың ықпалы артады; 



 

Кейбір салықтар азаяды; 



 

Арзан жаңадан құрылыс есебінен сату кӛлемі ӛседі және т.б. 



Холдингке ену қаржылық тұрақсыз фирмаға заңдылық ӛз дербестігін сақтап қалуына ерік 

береді. Кейбір жағдайда фирмаға кредит алуға гарант болады және т.б. кӛмек кӛрсетеді.  

Кейбір жағдайларда мүмкінді қаражат кӛзі болатын жай – компанияны бӛлшектеу – оның 

активтерінің  бір  бӛлігін  сату.  Яғни  жұмыс  істеп  тұрған  шаруашылық  бӛлігін  басқа 

фирмаға сату. (активтерді бӛлшектеп сату) 

Сәтсіз  қаржылық  жағдайда  фирмаларды  бӛлшектеп  сату  Қазақстанда  жартылай 

криминалдық  жағдайда  сипаттайды.  Компанияның  басшылары  әдейі  ӛндірістік 

шығынның  бӛлігін  жеке  фирмаға  бӛліп  біраз  уақыттан  кейін  бӛлінген  фирма  банкрот 

болады. Ал негізгі активтер бас компанияда сақталып қалады.  

Инвестициялаудың  ішкі  кӛзі  ретінде  амортизацияны  айтуға  болады.  Бірақ  ол 

ӛндірісті  қайта  құрылымдауға  әрекет  жасауға  әрине  жеткіліксіз.  Амортизацияға 

жинақталған  қорды  ағымдағы  әрекеттерге  пайдалануға  болатындығын  ескерсеконда 

қордың  жинақталмайтындығын  айтуға  болады,  және  ол  инвестиция  ресурс  ретінде 

пайдаланылмайды.  

 

Ӛзін-ӛзі бақылау сұрақтары:  

1.

 



Кәсіпорындарды  қаржылық  сауықтарудағы  инвестициялаудың  маңыздылығы, 

қажеттігі 

2.

 

Дағдарысжағдайында  инновацияға  инвестициялаудың  мүмкіндіктері  және  қаржылық 



кӛздері 

3.

 



Инвестициялық жобаларды таңдау әдістері 

4.

 



Дәрменсіз кәсіпорындарды инвестициялауды қаржыландыру кӛздері 

Ұсынылған әдебиеттер тізімі:  

1.

 



Мемлекеттің дағдарысқа қарсы әзірлеген бағдарламасы 

2.

 



Ю.В.  Черникова,  Б.Г.Юн  и  др.  Финансовое  оздоровление  предприятий,  теория  и 

практика, учебное пособие – М. Дело, 2005 

3.

 

А.И.Гончаров,  С.В.  Барулин  и  др.  Финансовое  оздоровление  предприятий,  теория  и 



практика, М. Ось – 89, 2007 

4.

 



А.З.Бобылева Финансовое оздоровление фирмы: Теория и практика. Учебное пособие, 

2-е издание испр. – М.Дело, 2004  

 

 

 

 


61 

 

10-ТАҚЫРЫП:Кәсіпорынды қаржылық сауықтырумен байланысты жұмыстарды 



ұйымдастыру. 

Лекция мақсаты:Кәсіпорынды қаржылық сауықтыруда қолданылатын әр түрлі 

әдістердің рӛлін ашу. 



 

Лекция сұрақтары: 

1.

 



Қаржылық сауықтыруды басқару кәсіпорын менеджментінің құрамдас бӛлігі ретінде 

2.

 



Дебиторлық берешекті қайта құрылымдау 

3.

 



Кредиторлық берешекті қайта құрылымдау 

4.

 



Кәсіпорыннның мүліктік кешенін оңтайландыру шаралары 

5.

 



Кәсіпорындарды сыртқы кӛмектерді пайдалану есебімен қаржылық сауықтыру 

 

Лекция мазмұны: 

 Кредиторлық берешектің құрылымын  қайта қарау 

Кәсіпорын  кредиторлық  берешектің  құрылымын  қайта  қарау  –  бұл  борышқор 

кәсіпорынмен  оның  кредиторлар  арасында  бірқатар  мәміле  және  операцияларды 

дайындап және орындау қызметтері. 

Борышқор  ұйым  берешектерді  жабу  ықтималдығын  арттыру  мақсатында, 

кредиторлар жағынан белгілі жеңілдіктерді тӛлем мерзімін ӛзгерту, берешектердің жалпы 

сомасын қысқарту, проценттерді азайту, қосымша займдар алу және т.б.  

Атқарушылық  ӛкімет  органдары  ӛз  құзыретіне  сәйкес  аймақтық  және  жергілікті 

деңгейде  бюджетке  міндетті  тӛлемдерді  қамтамасыз  ету  мақсатында  борышқор  ұйымға 

жеңілдіктер жасауы мүмкін, сол арқылы берешектердің құрылымын қайта қарауға ықпал 

етеді.  


Кредиторлық  берешектер  боорышты  қысқамерзімді  және  ұзақ  мерзімді 

міндеттемелерді қосады.  

Қысқамерзімді кредиторлық берешектерге қысқа мерзімді кредиттер және банктік 

займдар,  тауарлар  қызметі  бойынша  міндеттемелер,  сатылып  алынған,  бірақ  тӛлем 

жасалмаған  тӛленбеген  салықтар,  алынған  аванстар,  тӛлемге  вексельдер,  кәсіпорын 

персоналдарына  берешектер,  болашақ  кедендік  табыстар,  болашақ  кедендік  тӛлемдер 

жәнешығындар.  Ұзақмемрзімді  кредиторлық  берешектер  банктердің  кредиттері,  займдар 

және т.б. иӛлем мерзімі 12 айдан асатын берешектер.  

Кредиторлық берешектердің құрылымын қайта қарау кезеңдерін қарастыралық.  

 



Кредиторлық берешектердің құрамын талдау және анықтау. 

Әрбір міндеттемелер, оның әртүрлі құрамын коса(негізгі сома, қызметтер,   пения) әрбір 

кредитор бойынша жеке қаралады. Міндетемелерді жабу кезегі анықталды.  

Кредиторлардың кезегі анықталғаннан кейін әрбір кредиттер бойынша берешектер кӛлемі 

анықталады. 

 



Екінші кезеңде. 

      Кәсіпорынның  кредиторлық  берешектерінің  құрылымын  қайта  қараудың  ең  бір 

ұтымды  әдістері  таңдалады.  Кәсіпорынның  кредиторлық  берешектерінің  құрылымын 

қайта қараудың негізгі әдістері келесілер болуы мүмкін: 

 

Тӛлемдердің мерзімін ұзарту; 



 

Ӛзара тӛлем ӛтеу талаптарын ӛзара есепке алу; 



 

Берешектерді вексельдік міндеттемелерге  қайта рәсімдеу; 



 

Қысқамерзімді міндеттемелерді ұзақммерзімді міндеттемелерге ауыстыру; 



 

Борышқордың мүлкін кредиторға беру арқылы берешектерді жабу: 



 

Дайын  ӛнімдерді  кредиторларға  беру,  оған  қызмет  кӛрсету  арқылы  берешектерді 



жабу; 

 



Кредиторға дебиторлвқ берешектерді сату; 

62 

 



 

Міндеттемелерді орындаудан бас тарту

 

Берешектерді есептеп шығару; 



 

Салықтардың  құрылымын  қайта  қарау  (салық  инспекциясымен  келісім  жасау 



арқылы) 

Кәсіпорын  кредиторлық  берешектерінің  құрылымын  қайта  қарау  әдісін  таңдау 

тиімділік критерийлері кезеңі бойынша нәтиже, барынша шығындарды азайту.  Әдістерді 

таңдау  ӛндіріс  ерекшелігіне,  әртүрлі  активтердің  жағдайына,  әртүрлі  кредиторлармен 

іскерлік қатынастың сипатына байланысты болады. Бұл жерде жалпы ұсыныс болмайды, 

таңдау нақтылы сыртқы және ішкі жағдайлармен байланысты анықталады.  




1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал