Статистика академиясы алматинская академия экономики и



жүктеу 1.07 Mb.

бет5/11
Дата23.04.2017
өлшемі1.07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Ӛзін-ӛзі бақылау сұрақтары: 

1.

 

Кәсіпорындардың  тӛлем қабілеттігінің мәні неде?  



2.

 

Компанияның тӛлем қабілетсіздігіне әсер етуші факторларды анықтаңыз.  



1.

 

Қазақстандық кәсіпорындардың тӛлем қабілетсіздігінің пайда болу себептерін 



атаңыз. 

Ұсынылған әдебиеттер тізімі:  

 

1.



 

Гончаров А.И., Барулин С.В. и др  Финансовое оздоровление предприятий: теория и 

практика – М: ось – 89, 2004 г.  

2.

 



Т.Мухамбетов, А.Нукушев. Банкротство и антикризисное управление предприятием 

// Алматы: 2005г.  

3.

 

Патрик А.Гохан. Слияния, поглощения и реструктуризация компаний //  



М.: Альпина Бизнес Букс, 2004 

4.

 



А.З.  Бобылева  Финансовые  оздоровление  фирмы  :  теория  и  практика:  учебное 

пособие -  2-е изд.-М: Дело 2004 г. 

5.

 

Е.П.Жарковское, Б.Е. Бродский  Антикризисное управление: Учебник  – М: Омега –



П:2005 г. 

 

 



 

 

 

3-ТАҚЫРЫП:Мемлекеттің қаржылық сауықтыруды реттеуі және кәсіпорындар 

құрылымын қайта қарау 

 

Лекция мақсаты:Қазақстанда мемлекеттің дағдарысқа қарсы реттеуінің негізгі 

инструменттерін талдау 



Лекция сұрақтары: 

1.

 



Қазақстан  экономикасын    сауықтыруды  мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  жасаған 

бағдарламасының рӛлі. 

2.

 

Қазақстанда  мемлекеттің  дағдарысты реттеуінің негізгі инструменттері. 



3.

 

Мемлекеттің рыноктарды дағдарысқа қарсы басқаруы және  реттеуі. 



4.

 

 Кәсіпорындағы қаржылық сауықтырудың тиімділігін бағалау. 



 

35 

 

Лекция мазмұны: 

1.Қазақстан  экономикасыне  сауықтыруда  мемлекттің  дағдарысқа  қарсы 

бағдарламасының рӛлі. 

Кәсіпорындардың  қаржылық-экономикалық  жағдайларын  сауықтыруды  шешудегі 

мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  бағдарламасының  рӛлінің  маңызы  зор  болды.  Ол 

макродеңгейде  экономикалық  қызметтерді  тұрақтандырудағ  ы  үлесі  айтарлықтай. 

Сонымен қатар бағдарламаны іске асыруда қиындықтар анықталды, олар туралы кейінірек 

толық әңгімелеміз.  

Республика  Үкіметімен  дайындалған,  бірінші  дағдарысқа  қарсы  бағдарламасы 

Қазақ  ССР  экономикасын  тұрақтандыру  және  рынокқа  ену  бағдарламасы  1990  жылы  6 

желтоқсанда  Қазақ  ССР  Жоғарғы  Кеңесінің  қаулысымен  бекітілген  және  1991-1993  жж. 

Аралығындағы экономикалық реформасы қамтыды, яғни Қазақстан жеке дербес мемлеет 

болып  шыққаннан  бастап  ӛзінің  Ұлттық  валютасын  енгізгенге  дейінгі  аралықтарды 

қамтыды.  

Бұл  езең  рынокке  ену  және  рыноктық  инфрақұрылымды  құру  кезеңін  қамтиды, 

оның ішінде тауарлық,  коммерциялық  банктер, сауда, жарнама, сервистік, консалтингтік 

фирмалар пайда болдв. Сонымен бір мезгілде осы бағдарламаға сәйкес мемлекет иелігінен 

алу және мемлекетік меншіктілікті жекешелендіру басталды. 

 

Мемлекет ел экономикасындағы рыноктық қатынасты реттейтін жаңа нормативтік 



актілер  жасалынды.  Мемлкеттік  құрылымдарды  қайта  ұйымдастыру  және  ретке  келтіру 

жүргізілді: еңбек, тұрғын үй, ауыл шаруашылық және ӛнеркәсіптік тауарлар, ақпараттық 

қызмет кӛрсету рыногы ашылды. Бірақ Қазақстан бұл жылдары Ресей Федерациясындағы 

әлеуметтік-экономикалық  және  саяси  жағдайлардың  ӛзгертуіне  тәуелді  болды.  Алдымен 

бұл  ақша-кредиттік  және  бюджеттік  саясатқа  қатысты  болды.    РФ  Орталық  банкімен 

біртұтас валюта жағдайына басшылық етті.  

Ең  ірі  масштабтағы  шаралардың  бірі  1992  ж  қаңтарда  бағаны  ырықтандыру    болды. 

Нәтижесінде  инфляция  қатты  күшейіп,  -    пайда  болды,  кейін  келе  ол  сауданың  негізгі 

түріне айналды. 

Сыртқы сайданы ырықтандыру отын-энергетикалық бағаны – жібермей нәтижесі аталған 

–  республикадан  тыс  жерге  дүниежүзілік  бағадан  2-3  есе  кем  бағамен,  кей  кезде  тегін 

әкетіп жатты. Нәтижесінде мемлекет одан кӛптеген зиян шекті.Қазақстанда экономиканың 

қайтадан ӛзгеруінің келесі кезеңі 1993 ж қаршада Ұлттық валютаны енгізумен басталды. 

 

1994 ж шілдеде екінші Үкіеттің дағдарысқа қарсы бағдарламасы қабылданды. Бұл 



бағдарламаның стратегиялық мақсаты макроэкономикалық тұрақтылыққа жету, ӛндірісті, 

сауданы қалпына келтіру, оған жағдай тудыру, инвестициялық жұмыстарды жандандыру. 

Оған  негңз  халықаралық  валюталық  қор  ұсынған,  дағдарысқ  ақарсы  стандартты  пакет 

болды: 


 

Елде әлеметтік-экономикалық қызметтерді тікелей басқаруда мемлекеттің рӛлін азайту, -- 



әдістерден құтылу, рыноктық механизмді қолдану.  

 



Бағаны және еңбек ақыны ырықтандыру 

 



Сыртқы экономикалық жұмыстарды ырықтандыру; 

 



Мемлекеттік  емес  экономиканың  секторының  дамуына  жағдай  жасау,  мемлкеттік 

меншіктілікті жекешелендіру; 

 

Мемлекеттік шығындарды оңтайландыру; 



 

мемлекеттік бюджет дефицитін минимумға жеткізу; 



 

қаржы саласының тиімділігін арттыру;  



 

қатаң инфляцияға қарсы саясатты жүргізу. 



Бұрынғы  ССР-дың  орнына  құрылған  ерікті  республикалар  болғанымен  бір-біріне 

тәуелді  болды.  Нәтижесінде,  олар  бір-бірімен  бұрынғы  жағдайдағыдай  сауда  жасағысы 

келмеді.  1992  ж  Литвда  баға  ырықтанды.  Тауар  ӛндіруге  шикізаттарды  сатып  алуға 

мүкіндік  болмады.  Ӛндірген  ӛнімдерді  сатуға,  ешкімнің  алуға  мүмкіндігі  болмады. 

Ӛндіріс  құлдырады.  Инфляция  ӛсті.  Оған  қоса  тӛлем  дағдарысы  басталды.  Халықта 


36 

 

ақшажетпеді.  Тауар  ӛндірушілер  ӛз  тауарларын  ӛткізуге  сыртқы  рынокты  ізей  бастады. 



Сонымен  бірге  олардың  сыртқы  сауда  жасау  туралы  тәжіибесі  болмады.  Тауарларда 

стандартизация  және  сертификация  болмады.  Халаықаралық  біржолға  қатысуға 

қаражаттары жетпеді. Кӛбінесе олар тауарларын ӛте тӛмен бағамен (орташа дүниежүзілік 

бағадан) сатуға мәжбүр болды.  

Экспорттық  және  импорттық  аралық  бағасы  кӛрсеткендей,  импортталған 

тауарлардың бағасы дүниежүзілік бағаға пара пар келсе, экспорталған тауарлар ӛте арзан 

бағамен  сатылып  жатты.  Кеңейтілген  түрде  барьерлік  операциялар  жасылынып  жатты. 

Кӛбінесе эквиваленттіксіз айырбас жасалынды.  

Кӛптеген  жағдайларда  экспорттық  баға  ӛз  деңгейінен  арзан  болды.  Оған  әртүрлі 

себептер болды: экспорттан түскен түсімді жасырын, шетел рыногына шығу. Нәтижесінде 

кӛптеген шикізат ресірстары шетелге тасылып кетті.  

1994  ж  Қазақстан  экономикасына  дағдарысқа  қармы  бағдарламаның  алғашқы 

элементтері  енгізіле  бастады.  Мысал,  ӛзара  есеп  айырбас  жаңа  жүйесі  енгізілді.  Соған 

сәйкес Қазақстанның сауда қатынастары ТМД елдерімен дүниежүзілік рынок жағдайында 

іске  асырыла  бастады.  Үкімет  қабылдаған  шешімге  байланысты:    1994  ж  басында   

лицензияланатын тауаралар тізімі біршама қысқарды(100 түрлі  тауарлар саны 1992 ж 61 

ал 1993 ж ол 32-ге дейін қысқарды.  

 



Экспорттық  квотаның  саны  25-тен  1993  ж  7  –гег  дейін  қысқарды.  Квоталар  негізінен 

шикізаттарға ғана сақталды. 

 

Экспортты  және  импорты  тауарларыды  ынталандыру  үшін  және  олардың  құрылымын 



жақсарту  үшін  экспорт  және  импорт  ставкалары  кемітілді.    Егер  де  1993  ж  экспорттағы 

бажда, орташа деңгейі 15 пайызға тең болса, 1994 ж олар орта есеппен 7-8 пайызға дейін 

кеміді.  

Бірақта  ырықталған  сыртқы  экономикалық  жүйенің  қалыптасу  процесінің 

аяқталуына  әлі  ерте  еді.  Одан  басқа  реформалау  барыснда  қабылданған  шешімдердің 

кейбіреулері қарамақайшылықта және жеткілікті деңгейде болмады: 

 

Мемлекеттің сыртқы саудаға тікелей қатысуы басым болды; 



 

Сытқы  эономикалық  жұмысқа  қатысушыларға  (кәсіпорындарға)  бірдей  жағдай 



жасалмады. (біреулерге салық талонымен жеңілдіктер жасалынып жатты)   

 



ТМД елдерімен кӛптеген сауда орталықтарының реттелмеуі, сауда байланысын тарылтып, 

барьерлік операциялардың кеңеюіне жол ашты; 

 

Сыртқы сауда жұмыстарының барлық салаларын реттеуші адекватты заңдық бағалар жоқ 



болды: 

Қазақстанның  сыртқыэкономикалық  байланысының  қалыптасуының  негізгі  ішкі 

факторына  жататындар  бай  шикізаттар  ресурстарының  болуы  және  оларға  сұраныстың 

болуы.  Алдымен  оған  жататындар:  мұнай,  түсті  металдар(мыс,  цинк,  қорғасын),  хром, 

қара металдар. Экспортқа шығарудың маңызды ӛнімдері –астық(бидай), мақта ,тері және 

т.б.  агроӛнеркәсіп  кешендерінің  ӛнімдері.  Бұл  Қазақстандық  шикізаттарды  дүниежүзілік 

бағамен  сатуға  мүмкіндік  жасады  және  ол  баға  ТМД  елдерімен  жасалған  сауданың 

бағасынан  біршама  артық  болды,  нәтижесінде  нақтылы  валюта  алуға  ықпал  етті.  Шет 

мемлекеттерді  Қазақстандық  отын-энергетикалық  және  шикізат  тауарлары:  мұнай,  қара 

және түсті металдар қызықтырды.  

1995-1997  жж  экспортқа  бағытталған  ең  пайдалы  кәсіпорындарды,  шетел 

компаниялары  сырттан  басқарады  деген  лақаппен  сатып  жіберді.  Қазақстан 

экономикасына  қолайсыз  жағдай  тудырды.  Ол  компаниялардың  кӛбісінің  шыққан  негізі 

күмәнді, асығыс жасалған контракт ашықтан-ашық елге ешқандай пайдасыз жасалуының 

нәтижесінде меншіктерін шетелге сатты.  

Енді  жаңа  иелік  етішілер  салық  тӛлемейді,  экспорттан  түскен  валютаны  түсімді 

қайтармайды.  Капитал  шетелге  кетіп  жатыр,  шикізат  саласының  құрылымын  қайта 

қарауға, ӛнеркәсіптік қайта ӛңдеу саласының дамуына қаражат бӛлмейді.  



37 

 

Мемлекеттің  бір  жіберген  қателігі  шет  мемлекеттерге  бақыланбайтын  ашық 



экономиканы жариялау. Ең алдымен реформаның жүруінен бастап экспорттық-валюталық 

режимге  бақылау  жасалынбады.  Квота,  лицензия  арқылы  тарифсіз  реттеу  парақорлықты 

және  үлкен  мӛлшердегі  жемқорлықты  тудырды.  Осылардың  нітижемінде  кең  кӛлемде 

капиталдың,  валютаның  шетелге  кетуіне,  ретсіз  шикізаттарды  шетелге  тасымалдауға 

ықпал етті.  

Жаңа  міндеттер  щеңберінде  дүниежүзілік  экономикалық  дағдарыстың  салдарын 

жеңілдету  үшін  Үкіметпен  жаңа  ӛнеркәсіптік  саясат  әзірленді,  оның  мақсаты  отандық 

тауар  ӛндірушілерді  қолдау  және  экспортқа  сапалы  ӛнімдерді  шығару,  осы  мақсатқа 

жетуге  бағытталған  инвестициялық  жобаларды  кредиттеудің  жеңілдетілген  схемасы 

анықталды. 

Бүгінгі  кезде  Қазақстан  экономикасында  жағымды  ӛзгерістер  бар,  бірақта 

қайшылықты 

сипатта. 

Жағымды 


ӛгерістермен 

қатар 


кәсіпорындардың 

шаруашылықтарының  даму  әлі  нашар,  инфляцияның  ықпалы  баршылық,  ӛмір  сүру 

деңгейі тӛмен.  

Сондықтан отандық кәсіпорындарды дағдарсқа қарсы шараларды қолдана отырып, 

шаруашылық  кеңістігіндегі  дәрменсіз  және  тӛлемқабілетсіз  кәсіпорындарды  банкроттық 

процедурасын қолдана отырып тазалау қажет.  

 

Дағдарыс жағдайындағы  мемлекеттік реттеу 

 

Мемлекет рыноктық  механизмге сыртқы жүйе болып есептелмейді, оның құрамдас 



бӛлігі,  рыноктық  экономиканың  элементі  болып  есептеледі.  Мемлекеттік  реттеу  рынок 

механизмі    жұмыс  істеуіндегі  тоқталыстарды  жоюға  бағытталады,  кәсіпорындарда, 

салаларда және аймақтарда дағдарыс құбылыстарын жоюға жағдай тудырады. Сондықтан 

мемлекеттің дағдарысқа қарсы рынокты басқаруы туралы айту қажет.  

Қазақстан  экономикасы  1990  жылдары  2007  жылдардан    бастап  қазіргі  кезге  дейінгі 

тереңдетілген  түрлендіруді  басынан  ӛткізді.    Осыған  орай  Қазақстанда  рыноктардың 

мемлекеттің  белсенді  қолдауы  арқылы  дамиды,    оның    міндеті  –  рыноктарды  дамытуда 

шығындардың басым болуын азайту, олардағы дағдарыстық құбылыстарды жоюға жағдай 

жасау.  

 

Мемлекеттің дағдарысқа қарсы рыноктарды басқаруы 



 

Трансформациялқ кезең рыноктың экономикаға ену кезінде басталып, мемлекеттің 

экономиканың  тұрақты  дамуын  қамтамасыз  етуге  қабілетті  ӛнімді  рыноктарды  

қалыптастырумен аяқталады.  

 

Рыноктық  экономикаға  ӛту  –  трансформациялану  кезеңінің  бірінші  этапы. 



Экономиканы  түрлендіруді  басқаруда  мемлекет  жетекшілік  рӛл  атқарады.    Тарихтан 

белгілі, барлық елдерде рыноктың қалыптасуы тікелей мемлекеттің қолдауы, мемлекеттің 

мүддесіне сәйкес құрылымдалды. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз ете алатын 

рыноктық  механизмдер  аяқасты  пайда  бола  алмайды.        Қазақстадық  жағдайда  тұрақты 

экономикалық  дамуды  қамтамасыз  ететін  рынок  жүйелеріне  бағытталуы  тиіс. 

Мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  рыноктарды  басқаруы  трансформациялық  экономикада 

бұл  тиімді  рыноктарды  құру  стратегиясын  әзірлеу  және  іске  асыру.  Мемлекеттің 

дағдарысқа  қарсы  рыноктарды  басқаруы  рынок  механизмінің  кӛмегімен  рыноққа 

қатысушылардың  әрекетін  үйлестіруді  қосады,  сол  арқылы  белгілі  бір  жағдайда 

ресурстарды  тартуды  қамтамасыз  етеді.  Мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  рынокты 

басқаруының негізі – мемлекеттің рыноктарды реттеуі.  

Қазіргі  Қазақстан  экономикасныда  рыноктарды  басқарудың  стратегиялық 

миссиясы  –  Қазақстанды  экономикасы  дамыған  елдердің  қатарына  жеткізу.  Қазақстанға 

ол үшін қажетті ресурстар бар. Рыноктарды стратегиялық басқарудың мақсаты – тұрақты 

экономикалық ӛсу. 

4.Мемлекеттің дағдарысқа қарсы рыноктарды реттеуі  


38 

 

Мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  рыноктарды  реттеуі  –  бұл  ұйымдық-экономикалық  және 



мемлекеттік  кәсіпорындарды  дағдарыс  жағдайынан  қорғау  үшін,  оларды  банкроттықтан 

құтқару  үшін  құқықтық  әрекеті.  Ол  үшін  мемлекеттік  органдар  үш  негізгі  міндеттерді 

шешеді.  Біріншіден,  рынокты  сол  жерде  жасайды(құрады),  олардың  болмаған  жерінде 

немесе  нашар  дамыған  жерінде.  Екіншіден  іркеліске  істейтін  рынокта  рыноктық 

механизмдерді  толықтырады,  яғни  рыноктың  сәтсіздігін  жұмсартады.  Үшіншіден 

Қазақстандық ӛндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді,  ол үшін оған 

тұрақты экономикалық дамуына шектеулерден ӛтуге ықпал етеді.  

«Рыноктың  сәтсіздігін»  қарастырайық.  Паретоның  ойынша  тиімсіз  рыноктық 

жағдайлары  белгілі,  тек  сол  рыноктағы  «сәтсіздіктер»  ол  рыноктарды  мемлекеттің 

реттеуге қажеттілігін реттеуге тудырады:  

 

Жетілдірілмеген бәсекелестік; 



 

Қоғамдық игілік; 



 

Сыртқы нәтиже; 



 

Жартылай немесе рыноктың болмауы; 



 

Жетілдірілмеген ақпарат; 



 

Жұмыссыздық, инфляция. 



Экономикадағы  рыноктың  сәтсіздігі    тек  қана  экономикалық    механизмдердің 

кемшіліктерімен  байланысты  емес,  сондықтан  рыноктар  жүйесін  қалыптастыру 

процесімен 

де 


байланысты. 

Рыноктарды 

қалыптастыру 

қызметінің 

ӛзін 

мемлекеттіңстратегиясы  реттеуде  қарастыруға  болады.  Рыноктың  сәтсіздігі  жүйені 



құрады, соның шеңдерінде мемлекеттің реттеуші инструменттері әзірленеді.  

Рыноктар,  табыстарды  әкелмей  таратуды  туындатуы  мүмкін,  нәтижесінде  үлкен  топ 

адамдар кедейлікке ұшырауы мүмкін.  

Ӛзін-ӛзі бақылау сұрақтары: 

1.

 



Мемлекеттің  дағдарысқа  қарсы  басқаруыда  алға  қойған  мақсаты  мен  міндеттері 

қандай. 


2.

 

Қазақстанда дағдарысты реттеуінің ерекшеліктерін атаңыз  



3.

 

Мемлекеттік реттеудің дәстүрлі шаралары.  



4.

 

Қазақстанда мемлекеттің дағдарысқа қарсы реттеуінің негізгі инструменттері  



5.

 

Дағдарыстың шығу құралы шаралар пакеті, ұсыныстарды әзірлеу.  



6.

 

Кәсіпорын қызметін бақылау. 



 

Ұсынылған әдебиеттер тізімі:  

 

1.



 

Гончаров А.И., Барулин С.В. и др  Финансовое оздоровление предприятий: теория и 

практика – М: ось – 89, 2004 г.  

2.

 



Т.Мухамбетов, А.Нукушев. Банкротство и антикризисное управление предприятием 

// Алматы: 2005г.  

3.

 

Патрик А.Гохан. Слияния, поглощения и реструктуризация компаний //  



М.: Альпина Бизнес Букс, 2004 

4.

 



А.З.  Бобылева  Финансовые  оздоровление  фирмы  :  теория  и  практика:  учебное 

пособие -  2-е изд.-М: Дело 2004 г. 

5.

 

Е.П.Жарковское, Б.Е. Бродский  Антикризисное управление: Учебник  – М: Омега –



П:2005 г. 

 

 

 

39 

 

4-ТАҚЫРЫП:Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың стратегиясы және 



тактикасы 

Лекция мақсаты:Кәсіпорындарды қаржылық сауықтырудың стратегиясы және 

тактикасы қарастыру. 



Лекция сұрақтары: 

1.

 



Қаржылық сауықтыру бағдарламасын әзірлеу  кезеңдері.  

2.

 



 Кәсіпорынды  қаржылық  сауықтыру  үшін,  оның  оперативті    және  стратегиялық 

құрылымын қайта  қалау.  



 

Лекция мазмұны: 

Қаржылық    сауықтыру  бағдарламасы  фирманың  даму    бағдарламасымен  сәйкестігі 

кӛп.  Сондықтан    кей  кезде,  дамыту    бағдарламасын  фирмалық    сауықтыру 

бағдарламасы деп  те  атайды. Бірақ, тұрақсыздық жағдайда, егер дағдарыс  қауіпі бар 

болса,  немесе    дағдарыс    басталса,  онда    бұл  екі    түрлі  бағдарлманың    қиыншылдық  

ӛзгешелігін  ажырату  қажет.  Олардың  негізгілерін қозғалық:  

1.

 

Дамыту  бағдарламасының  және  сауықтыру    бағдарламасының  мақсаты  әртүрлі. 



Даму    бағдарламасы  тұрақты    жұмыс  істейтін  кәсіпорындар    үшін  жасалынады, 

оның  бағытын  күшейту  үшін  және  жұмыс әрекетін   кеңейту  үшін.  

Ал қаржылық сауықтыру  бағдарламасы  оның  міндеті ӛндірістік, қаржылық және  

инвестициялық  әрекетті тұрақтандыру  және  кәсіпорынды  дағдарыс  жағдайынан  

шығару  болып  есептелінеді.  

2.

 



Кәсіпорынды  қаржылық  сауықтыру бағдарламасының мағынасы бойынша дамыту  

бағдарламасынан  айырмашылықта  болуы  мүмкін, мысалы, тұрақты  дамып  келе  

жатқан кәсіпорынның ӛндірген  ӛнімдері кӛбейту оның  қаржылық кӛрсеткіштерін  

жақсартады,  ал  проблемасы    бар    кәсіпорынның    шығымы  артық,    қиыншылыққа  

ұшырауы  мүмкін.  

3.

 



Проблемасы  бар  кәсіпорын   инвестициялық жобаны,  әлбетте  күнделікті  жаңа  

технологияны    пайдалануға    бағытталмаған,  ол    белгілі    апровациядан    ӛткен 

технологияны қолдануға  бағытталған.  

4.

 



Даму    бағдарламасы  кәсіпорындағы    бар  технология  негізінде    және  

қуаттылығының  негізінде    орындалады.    Шығыннан  және    дағдарыстан    шығу 

проблемасы  бар  кәсіпорын қалыптасқан құрылым  және  ӛндіріс  технологиясы, 

ӛндірісті  ұйымдастыруды  басқару және  ӛнімдерді сатумен  әлбетте  шешілмейді.  

5.

 

Даму үстіндегі   кәсіпорындарғада, әлбетте  ресурстармен қамтамасыз етілуі   шегі  



болады,  проблемалы    кәсіпорындар    кӛбінесе    қаржылық    ресурстардың 

жеткіліктігінен қиыншылық кӛреді, инвестиция  тарту мүмкіншілігі шектеулі  және  

ӛз  жұмысын реформалауға уақыты  шектеулі.  

Жоғарыда  аталған  айырмашылық  қаржылық сауықтыру бағдарламасының ерекшелігін 

тезірек түсінуге  кӛмектеседі және  кәсіпорынның қаржылық  сауықтыру  саясаты  туралы 

тұжырымдаманы  қалыптастыруға  және  ұсыныстарды  әзірлеуге кӛмек етеді.  

Кӛптеген  кәсіпорындарға  бұндай    тұжырымдаманы  әзірлеуге    негіз  болған  принциптер 

және  жағдайлар    дағдарысқа  қарсы  басқару  практиктерімен,  мамандарымен 

қалыптастырылған. Соған  байланыстыкез келген  міндет, егерде үш ресурс  болса және 

екі  жағдай болса сӛзсіз шешіледі: 

-

 

Бірінші ресурс- міндетті шешуге уақыттың  жеткіліктігі; 



-

 

Екінші    ресурс-  дағдарысты  басқарушының  міндеттері  шешу  әдістерін  талдауда  



толық кӛлемді  ӛкілеттігінің болуы; 

-

 



Үшінші ресурс- міндеттерді  шешуге қаржының  жеткіліктігі

 

Бірінші  шекаралық жағда бірде-бір ресурстар  нольге теңболмау  керек; 



40 

 

Екінші  шекаралық  жағдай- бір  ресурстардың жетіспеуі,  басқа ресурстар есебінен 



толықтырылады;  

Сонымен  қатар түсінетініміз, әрбір кәсіпорынның  дағдарысқа қарсы  басқаруында  

ӛз стратегиясы және  тактикасы ӛз дағдарысына  қарсы потенциалы болады. Біреулерінде 

ӛзге    дамыған  технология,  қазіргі  жабдықтар;  басқаларында  кадрлармен  байланыс; 

үшіншісінде  - іскер  кадрлар  мен жабдықталған; тӛртіншісінде – ӛнімдердің  сапалылығы 

т.б. Дағдарыстан шығару  стратегиясы және  тактикасы  ірі  және  шағын  кәсіпорындарға  

әртүрлі    айырмашылыққа  болады.  Бірақта    шешімдер    тәжірибесі  кӛрсеткендей  олардың  

жалпы  заңдылықтары  бірдей.    Жоғарыда    атап  ӛткендей    негізінен    дағдарысқа    қарсы  

апаттық    жағдайда    қозғалып,  бӛлек-бӛлек,  байланыссыз,  тиімсіз,  менеджерлердің 

жұмысына  байланысты болғандығы  байқалады.  

Дағдарысқа қарсы  басқару процедурасын  тек  қана  сырттан  басқаруды, жалғыз  

әдет  ретінде қалап  қоймай, тұрақты  түрде  шамалы  ғана  кӛрсеткіштердің нашарлауына  

мән беріп,  соған қарсы аденваттық  шара  қолданса кәсіпорын  жағдайын  тұрақтандыруға  

болады.   

Кәсіпорынның  болашақтағы    қаржылық  жағдайының    мүмкіндігінің    нашарлауын 

кӛрсететін  бастапқы тереңдетілген  белгілері:  

-

 

Кәсіпорынның    жұмысын    толық    әртараптандырылмауы,  олардың    жұмысының 



бүгінгі  нәтижесі, ӛнімдердің шағын  номенкулатулына  байланыстығы; 

-

 



Маңызды  кадрлардан айрылу немесе олардың арақатынасының шиеленісуі; 

-

 



Тұрақты  түрде ӛндірісті  техникалық  және  технологиялық тұрғыдан  жағартудан  

кадрларды қайта  оқытудың мүмкіндігінің болмауы; 

-

 

Жабдықтаушылармен  және    ӛнімді  тұтынушылармен,  сондайақ  кредиторлармен 



шамалы  тиімді  ұзақ мерзімді келісім

-

 



Жаңа  тәуекел жобаның  табыстылығына, пайдалылығына сену, 

-

 



Сол  рынок  сегментінде күшті  бәсекелердің пайда  болуы

Нәтижеліліктің  сәтсіздігінің  белгісі  ретінде  фирманың PR-акция  болуы мүмкін, сол  

кездегі  басты    мақсат-  акциялардың    табысын  ұлғайту.  Әрине,  акциялардың    қамын  

ойлау- тұрақты жұмыс,  оған  кқңіл  бӛле беру  қаржылық  қиыншылықтың  белгісі.   

-

 

Сәтсіздіктің  ең    бір    қауіпті  белгісі-  ұзақ    мерзімді    контракт  және  портфель 



заказдардан айрылу; 

-

 



Ӛндірістің  ырғақты болмауы  және еріксіз тоқтап  қалуы; 

-

 



Капиталдың  бағасының ӛзгеруі. Жаңа қаржылық  кӛздердің салыстырмалы түрде 

пайдасыз қолданылмауы; 

-

 

Банктермен  қатынастырдың  қиындауы; 



-

 

Ӛнімдерге  брак және қайтарудың  жоғарғы үлесті  салмағының болуы



-

 

Қысқа    мерзімді  қарыз-  қаражаттарды  үлкен  кӛлемде  ұзақ  мерзімді  жобаларға  



қолдану; 

-

 



Тұрақты  түрде айналым  қаражаттарының жетіспеуі: 

-

 



Негізгі    ӛндіріс    қорларын  тиімсіз    пайдаланудың  ӛсуі,  ӛндірістің    дамуына 

сәйкессіз қорлардың ұлғаюы; 

-

 

Тиімсіз  қайта  инвестициялау  саясаты; 



Потенциалды  қаржылық  қиыншылық  белгілерін  бұндай    жіктеу  және    әртүрлі 

жағдайдың    болу  ықтималдығын    В.В.  Ковалев  «екі  деңгейлі»  деп    атаған.  Қаралған  

белгілер жүйесі  қаржылық  жағдайдың нашарлауын ерте кезеңінде  анықтауға  мүмкіндік  

тудырады  және дер  кезінде  алдын  алу  шарасын қабылдайды. Бухгалтерлік қаржылық 

есепті  зерттеу    нәтижесі  дәл  осы    кезеңдегі  айқай    шығаратындай    қауіп  жоқтығын 

кӛрсетеді. Ӛйткені « әлі ештене бола  қойған жоқ, бірақ болуы мүмкін»  



41 

 

Кез келген кәсіпорынның қаржысын сауықтырудың бастапқы кезеңі – кәсіпорынды 



дағдарыстан  шығарудың  тұжырымдамасын  қалыптастыру    және    қаржылық  сауықтыру  

саясатын  жасаудан  басталады. Б ұл сұрақты тереңірек  қарау  үшін  кейбір  терминдерді 

нақтылаған  жӛн  болады.  

Қаржылық  сауықтыру  тұжырымдамасы ұғымы ұғымы- кәсіпорынның  жағдайын 

жақсартуға    негіз    болатын  идея(ой).  Мысалы,  әртараптандыру  жұмысы  немесе    бұл 

ӛніммен  рыноктан кету.   

Қаржылық  сауықтыру  саясаты  –  әлбетте    дағдарыстан    ӛтуге    немесе  оның  

салдарын    жоғалтуға    бағытталған  нақтылы  шаралар    жүйесін    айтады.    Қаржылық  

сауықтыру  саясаты  –  таңдаған  тұжырымдамадан    туындайды.  Сонымен,  қаржылық  

сауықтыру саясаты стратегияға  және  тактикаға  бӛлінеді.  

Қаржыны    сауықтыру  стратегиясы  –  ұзақ  мерзімді  мақсатты    анықтайды  және 

кәсіпорынды  тұрақтандырудың ұзақ  мерзімді шаралары.  

Қаржыны    сауықтыру    тактикасы    -  қысқа    мерзім    аралығында    тез    шара    жүйесін  

әзірлеуге  бағытталады. Қаржылық  сауықтыру  тактикасы таңдалған  тұжырымдама  және  

стратегия  негізінде  әзірленеді, бірақта  оларға  ӛз ықпалын тигізе  алады: егерде бірінші  

күткен  тактикалық  нәтиже  ӛз  нәтижесіе    бермесе,  онда    сауықтыру  стратегиясына  және  

тұжырымдамасына    түзетулерді    талап    етеді.      Нақтылы    кәсіпорынның  қаржысын 

сауықтыру  стратегиясы  және  тактикасы  оның  қаржылық – экономикалық жағдайының  

туындысы    болып    есептеледі.  Бірақ,    барлық    жағдайда    да    реттелген    кәсіпорынды  

дағдарыстан  шығаруда  келесі  (кезең) жұмыстар орындалады:  

1.

 

Аса  қауіпті  орталықтары  бойынша  ақпарат жинау. Әлбетте  оларға  қатыстылар: 



материалдармен  қамтамасыз  етілуі, ӛндіріс,сату,қаржы.  

2.

 



Кәсіпорынның    қаржылық-экономикалық  жағдайын    бағалау,  проблема    тудырып 

отырған  жұмыс  түрлерін  және  учаскелерде  анықтап,  онымен  күрес  жүргізу. 

3.

 

Кәсіпорын    жұмысына    әсерін    тигізетін  ішкі    және    сыртқы    орталардың 



факторларын  анықтау. 

4.

 



Қаржыны    сауықтыруға    стратегия    және    тактика  таңдау,  фирманың    ерекшелік 

жағдайына  байланысты оның  потенциалы,  ресурсы т.б.  

 



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал