Статистика академиясы алматинская академия экономики и



жүктеу 1.07 Mb.

бет4/11
Дата23.04.2017
өлшемі1.07 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 

Әріптік жүйе 

бойынша баға 

Баллдың сандық 

эквиваленті 

Оқу пәнін меңгерудің 

%-к мазмұны 

Дәстүрлі жүйе 

бойынша баға 

4,0 



95-100 

ӛте жақсы 

A



3,67 



90-94 

B



3,33 

85-89 


 

жақсы 


B

 

3,0 



80-84 

B



2,67 

75-79 


C

2,33 



70-74 

 

 



қанағаттанарлық 

2,0 



65-69 

C



1,67 

60-64 


D

1,33 



55-59 

1,0 



50-54 



0-49 

қанағаттанарлықсыз 



15.4 Академиялық мінез-құлық саясаты 

 

№ 

Мінез-құлықты бағалау критерийлері 



Балл саны* 

1.

 



  Сабаққа кешігу 

-3 


2.

 

  Сабақ кезінде ұялы телефонды қолдану 



-2 

3.

 



  Практикалық  (семинарлық)  сабақтарда  белсенді 

қатысу 


+3 

4.

 



  Басқа да критерийлер 

+2 


*Ескерту: 

минус- студентің рейтингін кемітетін балл, плюс- жоғарлату балл. 

 

 

 



27 

 

 



 

Алматы экономика және статистика академиясы 

 

«Қаржы» кафедрасы 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЛЕКЦИЯЛЫҚ КЕШЕН 

 

 



 

 

 



 

«Кәсіпорындарды қаржылық сауықтыру және қайта ұйымдастыру» пәні бойынша 

 

«6М050900-Қаржы» мамандығы 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Алматы, 2011 жыл 

28 

 

1-ТАҚЫРЫП:Кәсіпорындардың дағдарысқа ұшырауы, пайда болу себептері, 



түрлері және салдары  

Лекция мақсаты: Кәсіпорында дағдарыстардың пайда болу себептерін және оған әсер 

етуші факторларды ашу 



Лекция сұрақтары: 

1. Экономикалық дағдарыстардың пайда болу себептері. 

2. Экономикалық дағдарыстардың түсінігі және олардың жіктелуі 

3. Экономикадағы дағдарыс жағдайларын мемлекеттік реттеу 

4.Кәсіпорындағы қаржылық-экокономикалық дағдарыс 

 

Лекция мазмұны: 

1.Елімізде  жүргізілген  экономиканы  экономикалық    Реформа  жұмысы  толық  

қанды  рынокты  жасай  алмады,  сондақтан  реформалы  аяқталды  деп  айтуға  әлі  ертерек. 

Ӛткен жылдарда 90 ж. басында басталған реформа негізінен ӛндіріс құралдарына меншік 

иелерін арттырды, нәтижесінде кәсіпорындар тиімді нәтижеге ие бола алмады. 

Жекешелендірудің бірінші толқыны. 

Жекешелендірудің  үш  толқыны  экономиканың  нақты  секторын  талқанын 

шығарды,  олардың  кӛпшілігін  банкроттыққа  ұшыратты  Ваучерлік  (кепіл  хат) 

жекешелендіру  кәсіпорын  басшыларының  ісін  бақылаудан  айрылтты.  Оны  жүргізу 

нәтижесінде  мемлекеттік  меншіктегі  кәсіпорындар    кәсіпорынның  басшыларына  қолды 

болды.  Оның  тиімді  пайдалануын  ешкім  бақыламайды.  Ӛндірісте  күткен  экономикалық 

тиімділіктің орнына ӛндірістің құлдырауы, рентабелдіктің тӛмендеуі, еңбек ӛнімділігінің 

азаюы байқалды. 

Жекешелендірудің екінші толқыны. 

Екінші  толқыны  –  жекешелендіруді  кепілдікке  беру  нәтижесінде  мемлекет  экспортқа 

бағытталған  энергетика  секторын  мұнай-газ,  металургия  т.б.    кәсіпорындарды  ірі 

қаржылық капитал – беретін компаниялар жекешелендірілді. 

Жекешелендірудің үшінші толқыны. 

Үшінші  толқын  -   берешекті  жекешелендіру кӛптеген тиімді  кәсіпорындар (жұмыс істеу 

қабілеті бар) жалпы жекешелендірумен қоса жекешелендірілді. 

 

Қазіргі кезде жұмыс істеп жатқан кӛптеген кәсіпорындар дағдарысқа (бакроттыққа) 



ұшырамау  үшін  алдымен  «жыртықты  жамау»  ісімен  айналысуда.  Бай  жұмыс  істеу  ұзқ 

мерзімді болашақта кәсіпорынның нәтижесі тұрақты жұмыс істеуіне мүмкіндік тудырады. 

Осыған  байланысты,  бүгінгі  кезде  кәсіпорындарды  тиімді  басқару  тетіктерін 

қалыптастыру  қажет.  1)  Ол  үшін  кәсіпорынның  қаржылық-экономикалық  жағдайына 

тереңдетілген талдау жүргізіп объективі түрде дағдарыс кӛптеген бір-бірімен байданысты 

жағдайлармен сипатталады. 

Кәсіпорынның жағдайларының сыни белгілері:  

a)

 



рентабельдіктің азайюы  

b)

 



алған  кредиттер  алдағы  алған  кредиттердің  қайтарылу  проценттерін  жабуға 

жұмсайды 

c)

 

клиенттерге ӛнімдер дер кезінде жеткізілмеуі 



Кәсіпорын  басшысы  кәсіпорында  болып  жатқан  жағдайды  қиындықпен  түсіндіреді 

басқару  қиындайды,  кез  келген  аяқ  асты  қиыншылық  нақтылы  дағдарыстық  қаупін 

тығуы мумкін.  

 

Ары қарай не істеу керек деген сұрақ туады? Оған жауап жалпы белгілі: 



a)

 

білікті мамандар тарту 



b)

 

рыноктық жағдайды істеп жатқан шетел тәжірибесін үйрену 



c)

 

кәсіпқой – маман косультант шақыру және т.б. 



Кәсіпорындар жұмысында немесе дағдарыс қаупі тұрақты құбылыс 

29 

 

1)



 

экономикалық дағдарыстың пайда болуы 

2)

 

ӛндіріспен тауарларды тұтынушылардың арасындағы алшақтық 



Экономикалық  дағдарыстың  мәні  тӛлем  қабілеттілігі  бар  жинақты  сұранысқа 

байланыссыз  тауарларды  артық  ӛндірумен  байланысты,  яғни  ұдайы ӛндіріс  жағдайының 

бұзылуымен байланысты. 

 

Дүние жүзінде экономикалық дағдарыстар 1900-1903 жж, 1907 ж, 1920 ж,1922-1933 



жж  ӛтті.  Солардың  ішінде  1929-1933  жж  дағдарыс  барлық  капиталисттік  елдерді  және 

барлық экономика саласын қамтыды.  

 

Капиталисттік  клдерде  жиынтықты  ӛнеркәсіп  ӛндірісінің  кӛлемі-46%,  болатты 



балқыта-62%, кӛмір ӛндіру-31%, кеме жасай ӛнімдерін ӛндіру-83%, сартқы тауар айналым 

67%  азайды.  Жұмыссыздықтар  саны  26  милион  адам.  Тұрғылықты  халық  табысы  58% 

кеміді. Тек қана АҚШ-та 109000 фирмалар дағдарысқа ұшырады.  

 

Экономикалық  ғылымда  бүгінгі  кезде  экономикалық  дағдарыс  және  оның 



кезеңдерін  себебін  түсіндіруші  бірқатар  теориялар  әзірленген.  Мысалы  П.  Самуэльсон 

ӛзінің «Экономика» кітабында белгілі дағдарыс және оның кезеңдері ретінде келесіні атап 

кетеді: 

1)

 



ақша  теориясын  банктік  кредитке  ӛктемділікжүргізу  кезеңімен  түсіндіреді                                                              

(Хоутри және басқалар) 

2)

 

жаңа  енгізілім  реформасын,  ӛндіріске  маңызды  жаңа  енгізілімдерді  пайдалану 



кезеңімен түсіндіріледі                             (Шумпетер, Хансен) 

3)

 



психологиялық  теорияның  ӛмірден  торққан  және  ӛмірге  сеніммен  қарайтын 

халықты қамтитын кезеңдердің нәтижесі                   (Бэджгот) 

4)

 

мӛлшерден артық инвестициялау теориясы, оны жақтаушылар құлдыраудың себебі 



мӛлшерден артық инвестициялау деп есептеді 

  (Хайсен, Мизес және басқалар) 

5)

 

Күн доктары теориясы – ауа райы – түсім                       (Джевонс, Мур) 



Дағдарыс  туралы  кӛзқарасты  және  олардың  себептерін  бағалауда  атап  ӛтетін  жай, 

уақыт ӛте келе әлеуметтік  ӛзгертуіне байланысты, олардың да түрі ӛзгереді  

Экономиканы  мемлекеттік  реттеу  жағдайында  ұдайы  ӛндірістің кезеңділік  табиғатын 

реттеу  арқылы  бұл  проблема  бойынша  жаңа  кӛзқарастар  және  тұжырымдамаларды 

ашты.ол  тұжырымдамаларға  “іскерлік  кезеңнің  тепетеңдігі”  және  “саяси  іскерлік  кезең” 

жатады. 


Кәсіпорын  үшін  дағдарыс  себептерінің  яғни  сыртқы  және  ішкі  түріне  бӛледі. 

Сыртқы  себептерде,  кәсіпорын  әсер  ете  алмайды  немесе  ол  әсер  етуші  себеп  –  шамалы 

болуы  мүмкін.  Сыртқы  себептерге  негізінен  халақаралық  және  ұлттық  факторларды 

жатқызады. 

а) дамыған елдердің экономикалық кезеңдері

б) дүниежүзілік қаржылық жүйенің жағдайы; 

в) халықаралық банктердің саясатын сипаииау; 

г) халықаралық сауданың тұрақтылығы; 

д)  олар  ӛз  кезінде  жасалған  үкіметаралық  келісімдер  контрактіге  байланысты 

(кәсіпкерлікке  еркін  аймақ  жасау,  шекаралық  сауда,  кедей  тарифтерді  және  т.б.) 

халықаралық бәсекелестіктер. 

Ұлттық факторларға  

а) саясаттық 

б) экономикалық – географиялық 

в) мәдинеттік 

г) ғылыми – техникалық сипаттағы себептер жатады. 

Айталық, 

1)

 



Саяси тұрақтылық 

2)

 



Мемлекеттің  ішкі  саясатының  –  құқық  арқылы  заңдастырылып  кәсіпкерлік 

жұмыстардың реттелуі 



30 

 

3)



 

Экономиканы реттеудің мемлекеттік приціптері 

4)

 

Меншік иесінің түрлері 



5)

 

Тұтынушылар мен кәсіпкерлер құқығын қорғау шаралары және т.б. 



Осы  айтылғандардың  барлығы  заңдылық  нормаларда,  актілерде  жинақталып, 

кәсіпорынның жұмыс істеуін анықтайды.                      

б) Экономикалық – географиялық факторлар – қажеттіліктің мӛлшері және құрылымымен 

сипатталады,  ал  беліглі  экономикалық  алғы  шарттар  –  халықтың  сұранысқа  тӛлем 

қабілеттігімен сипатталады. Оған жатқызатындар:  

1)

 



Халықтың табыстарының денгейі және жинық қоры яғни сатып алу қабілеттігі. 

2)

 



Баға деңгейі 

3)

 



Кредит  алу  мүмкіншілігі,  осы  аталған  кәсіпкерлік  қарқынға,  экономикалық 

кезеңнің фазаларын  маңызды  әсерін тигізе отырып жалпы ұлттық экономикаға ӛз 

үлесін тигізеді. 

Сұраныстың  құлдырауы,  мысалы,  этономикалық  даму  белсене    сәйкестік    сипатта, 

бәсекелестіктің  ұшығуына  әкеп  соқтырады,  кәсіпорынның  құруына,  банкроттық 

ұшыраған кәсіпорынның жұтылуына әкеп соқтарады  

 

в)  Мәдени  сипаттағы  факторлар  –  әдет,  тұтыну  нормасына,  бір  тауардың  екіншімен 



салыстырғанда артықшылықта болуымен байқалады.  

 

г)  Ғылым  мен  техниканың  даму  деңгейі  тауарларды  ӛндіру    процесінің  және  оның 



бәсекеге  қабілеттілігінің  барлық  құрамдас  процесін  анықтайды.  Ӛндірістің 

технологиясының  ӛзгеруі    әлбетте  күрделі  салмақтарды  қажет  етеді,  олар  әрине  бір 

шама  уақытқа дейін кәсіпорынның табыстылығына кері әсерін тигізеді, бірақ түбінде  

бәсекеге қабілетті ӛнімдерді шығаруға, табыстылықты артыруға ықпал тигізеді. 

 ІІ.  Ішкі  себептер  бұл  кәсіпорынның  ӛзінің  жұмыс  істеу  нәтижесінде  болады. 

Соныменен,  кәсіпорын  дағдарыс  жағдайына  ішкі  себептер:  конструкторлық  – 

технологиясының, экономикалық, қаржылық сипаттардың жиынтығы жағдайында тең 

болады, сондай-ақ фирманың ішкі экономикасының басқарылуындағы кемшіліктердің 

салдарынан болады. Олар келесі суретте келтірілген: 

 

Кәсіпорынның дағдарысқа ұшыраудың себептері 



конструкторлық  – 

технологиясының 

экономикалық 

қаржылық 

ішкі фирмалық 

экономиканы басқару 

Ӛнімдердің бәсекеге 

қабілетсіздігі 

 

шикі зат, материал, 



транспорт 

бағасының  жоғары 

болуынан 

ӛнімдердің  ӛзіндік 

құнының  жоғары 

болуы 


Түсімдердің 

құрылымында 

ақша 

қаражат 


үлесінің аз болуы 

Басқару 


персоналдарының 

шығындарды 

азайтуға,  түсімдердің 

артуына 


экономикалық  

Артық деңгейлі 

ресурс сиымдылығы 

 

Рентабклдіктің 



тӛмен болуы 

 

Бартерлік 



есеп 

айырысудың 

үлесінің 

жоғары 


болуы 

Кәсіпорын 

бас 

мамандары, 



бастықтарының 

кӛлеңке 


кәсіпкерлік 

табыстарының дамуы 

Ӛндіріс 

қуаттылығын толық 

пайдаланбау 

 

Айналым 



қаражаттарының 

жоқ  болу  себебі 

салдарынан 

айналым 


Ӛндірістік 

қуаттарды  ұстауға, 

коммуналдық 

шығындарға 

кӛп 

ақша 


Бӛлімшелердің 

рыноктегі 

ӛнімдері, 

қызмет 


нәтижесіне 

қаржылық 

жауапкершілік 


31 

 

капиталының 



қозғалысының 

баяулауының 

дебиторлық қарыз 

қаражаттарының 

ағуы 

болмауы 


Ӛнімдерді 

жаңартуға 

және 

бәсекелестік 



қабілеттілікті 

артыруға 

бос 

қаражаттың 



болмауы 

Әлеуметтік 

объектілір  ұстауға 

кеткен 


шындар 

уәждемесінің 

(мотивация) 

болмауы 


 

Конструкторлық  технологиялық  себептер  отандық  ӛндірушілердің  техникалық 

жағынан  арттақалып  қоюы  салдарынан.  Кӛптеген  ӛндірілген  тауарлар,  техникалық 

жағынан  ескі  ресурс  сиымдылығы  кӛп  80  ж.  техникалық  шешіммен  жасалған  ескі 

ӛндіріс құралдары арқылы ӛндірілген. 

 

Қазіргі кезде Қазақстанда ӛндірілетін ӛнімдердің бағасы дүние жүзіндегі ӛндірілген 



сол  сияқты  ӛнімдердің  бағасы  деңгейіне  кӛтерілді.  Сондықтан  ескі  техника  және 

технологиямен ӛндірілген ӛнімдер кәсіпорынды құрады, ӛте жоғары ӛзіндік құнымен 

ӛндірілген ӛнімнен кәсіпорынға ешқандай пайда түспейді. 

 

Экономикалық себептерінің бәсекеге қабілеттігі тӛмен ӛз ӛнімдерін рынокта ӛткізу, 



келесі қиындықтарға душар етті, яғни негізгі сауда түрі ӛнімдерді ұзақ мерзімге яғни 

тӛлем  ақысын  тӛлеу  мерзімін  ұзартып  сатуға  душар  етті.  Бұл  ӛз  кезегінде  ӛндірісті 

жағартуға,  ӛзінің  міндеттемелерін  дер  кезінде  тӛлеуге  қиыншылықтар  туғызады. 

Бартерлік  ӛзара  есеп  айырысу  пайда  болды.  Ақша  қаражатының  үлесі  азаяды. 

Соныменен кәсіпорынның салық тӛлеуге , еңбек ақы мүмкіншілік болмай қалды. 

 

 



 

Ӛзін-ӛзі бақылау сұрақтары: 

1.

 



Экономикалық дағдарыс дегеніміз не? 

2.

 



Экономикалық дағдарыстардың түсінігі және олардың жіктелуі 

3.

 



Қазақстан Республиасында экономикадағы дағдарыс жағдайларын мемлекеттік 

реттеудегі қандай бағдарламаларды білесіз? 

4.

 

Кәсіпорындағы қаржылық-экокономикалық дағдарысқа жалпы сипаттама беріңіз? 



Ұсынылған әдебиеттер тізімі:  

 

1.



 

Гончаров А.И., Барулин С.В. и др  Финансовое оздоровление предприятий: теория и 

практика – М: ось – 89, 2004 г.  

2.

 



Т.Мухамбетов, А.Нукушев. Банкротство и антикризисное управление предприятием 

// Алматы: 2005г.  

3.

 

Патрик А.Гохан. Слияния, поглощения и реструктуризация компаний //  



М.: Альпина Бизнес Букс, 2004 

4.

 



А.З.  Бобылева  Финансовые  оздоровление  фирмы  :  теория  и  практика:  учебное 

пособие -  2-е изд.-М: Дело 2004 г. 

5.

 

Е.П.Жарковское, Б.Е. Бродский  Антикризисное управление: Учебник – М: Омега –



П:2005 г. 

 

 



 

32 

 

2-ТАҚЫРЫП:Кәсіпорындардың тӛлем қабілеттілігі: мақсаты, одан айрылу 



себептері 

Лекция мақсаты:Кәсіпорындардың  тӛлем қабілеттігінің мәні мен негізін және оған әсер 

етуші факторларды анықтау. 



 

Лекция сұрақтары: 

1.

 



Кәсіпорындардың тӛлем қабілеттілігінің маңызы және негіздері. 

2.

 



Кәсіпорынның міндеттемелері, олардың түрлері кәсіпорынның  тӛлем қабілетсіздігі. 

3.

 



Кәсіпорынның тӛлем қабілетсіздігінің жалпы себептері. 

4.

 



Қазақстан кәсіпорындарының тӛлем қабілетсіздігінің себептерінің пайда болу 

ерекшеліктері. 

5.

 

 Компаниялардың қаржылық жағдайын тұрақтандырудың мүмкінді шаралары және 



кезеңдері. 

 

Лекция мазмұны: 

I.    Рынок экономикалық коммерцияның қызметі атқарушы кәсіпорындар, пайда алу үшін  

құралады. Басқа сӛзбен айтқанда, коммерциялық кәсіпорындар – бұл заңды тұлға, олар ӛз 

қызметін  іске  асыру  үшін  капитал  тартады  және  таза  пайда  алу  есебінен    оның  ӛсімін 

қамтамассыз етеді. 

 

Кәсіпорынмен табыс алу үдерісі  – бұл ӛндірістік – шарушылық және қаржылық  – 



экономикалық үдеріс. 

 

Кәсіпорынның 



шаруашылық 

қызметі 


жабдықтаушылардан 

тауарлық 

– 

материалдық  құндылықтар  ресурстарын  алып,  дайын  ӛнімдерді  тұтынушыларға  жеткізу 



қозғалымында байқалады. Бұл процес ақша қаражаттары қалыптастыру мен және олатды 

жұмсаумен  жалғасып  жатады.  Бұл  ағымның  қалай  тиіді  ұйымдастыруына  кәсіпорынның 

қаржылық жағынан тікелей байланысты. 

 

Кәсіпорынның  қаржылық  жағдайы  қаржылық  ресурстарды  пайдалану  және 



орналастыру кӛлемін сипаттаушы кӛрсеткіштер жүйесіне байланысты. 

 

Кәсіпорынның қаржылық қызметі ӛзіне ӛндіріспен, ӛнімдерді сатумен байланысты 



негізгі  құрылымдардың  ұдайы  ӛндіріс  және  айналым  активтерімен  байланысты  барлық 

ақша қатынастарын қосады. 

 

Кәсіпорынға ӛндірістік – шаруашылық процесінде, қаржылық қызметінде тұрақты 



міндеттемелр  пайда  болды,  сол  арқалы  ол  белгілі  бір  мерзімде  тӛлем  жасап  тұруы  тиіс 

(салық  тӛлемі,  материялдық  үшін,  алған  кредитті  қайтару,  пайдаланған  кредиттер  үшін 

проценттер  тӛлеу)      ӛнідерді  (тауарларды)  жеткізу,  басқадай  кәсіпорындарға  келісім 

бойынша қызмет кӛрсетеді. 

 

Егер кәсіпорын пайдамен жұмыс істесе, онда ӛнімдерді сатқаннан алған түсім оған 



дер кезінде  ӛз міндеттерін орыдап тұруға мүмкіндік туғызады. 

 

Бірақта,  кәсіпорын  қызметінде  түрлі  жағдайлар  пайда  болуы  мүмкін,  нәтижесінде 



ол  түрлі  себептермен  жеткілікті  кӛлемде  және  дер  кезінде  шығындарды  жабатын  табыс 

алуы  мүмкін.  Бұл  жағдайда  кәсіопрын  пайда  алудың  ронына  шығын  алу  мүмкін, 

нәтижесінде  менші  кәсіпорынның  бір  бӛлігінен  айырылуына  әкеп  соқтырады,  соның 

салдарынан  кәсіпорын  ӛз  міндеттемелерін  тӛлей  алмайтындай  прблема  тайда  болады. 

Залалдар тікелей капиталдан айрылуды кӛрсетеді (меншік немесе қарыз). 

 

Есте болатыны, міндеттеме пайда болған кәсіпорынға қатысты, тұлға кредитордан 



аталады, ал міндеттеме тӛлемін ӛзірше орындамаған пайда болған – кредиторлық  беремек 

деп аталады.  

 

Ӛнімдерді ӛндіріп, оны сату арқылы  кәсіпорын табыс алады, оның бір бӛлігі пайда 



әкеледі.  Алыеған  табыс  есебінен  кәсіпорын  капиталды  ұлғайтуды  және  ӛз  қаржылық 

міндеттемелерін  дер  кезінде  тӛлеп  тұруға,  яғни  кредиторлық  берешектерін  жабуға 

қабілетті болуы тиіс. 


33 

 

 



Тӛлемдерді  орындау  проблемасы  қаржы  кӛздерімен  байланысты,  сондықтан 

кәсіпорын  капиталын  қалыптастыру,  ұтымды  орналастыру  және  пайдаланумен 

байланысты,  дер  кезінде  еш  қиындықсыз  кредиторлармен  есеп  айырысуға  мүмкіндік 

тудырады. 

 

Енді  кәсіпорын  капиталын  қалыптастыру,  орналастыру    және  пайдалануды 



толығырақ қарастыралық 

 

Меншікті  капитал.    Кәсіпорын  ӛз  жұмысын(қызметін)  жарғы  капиталын 



қалыптастыру  нәтижесінде  пайда  болған,  бастапқы  меншікті  меншікті  кпитталмен 

бастайда . 

 

Кәсіпорын  қызметін  дамыту  арқылы  пайда  алады,  оның  салық  және  міндетті 



тӛлемдерді тӛлегеннен кейін меншікті капиталын толықтырады 

 

Барлық  алынғаң  міндеттемелердің  жалпы  соммасы  кәсіпорынның  қарыз 



қаражаттарын  құрайды  меншік  капитал  және  қарыз  қаражаттар(міндеттемелер) 

жиынтықты  капитал  кӛздерін  құрайды  немесе  қаржылық  –  бухгалтерлік  теминалогия 

бойынша – пассивтер. 

 

 



Сурет -1. Кәсіпорындардың қаржылық ағындары 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Капитал кӛздері кәсіпорынның айналым, айналымнан тыс активтеріне орналастырылады. 

 

Айналымнан тыс активтер -  негізгі құралдар(ғимараттар, жабдықтар, техникалар), 



ӛнімдерді  ӛндіру(қызмет  кӛрсету)  процестері  орындалатын,  оларды  ұйымдастыратын, 

оларды сату арқылы пайда алуға мүмкіндік тудыратын базаны құрушы. 

 

Айналымнан тыс активтерге сондай-ақ басқа кәсіпорындардың жарғы капиталына 



жұмсалған ұзақмерзімді қаржылық жұмсалымдар жатады, олар кәсіпорынға пайда әкеледі

аяқталмаға құрлыс объектілеріне салынған жұмсалымдар болашақта пайда әкеледі. 

 

Айналым активтері, ӛзіне келесілерді қосады: 



Кәсіпорынның капиталы 

Меншік 


Қарыз 

Айналымнан тыс 

активтер- негізгі 

қорлар (ұзақ мерзімді 

күрделі жұмсалымдар) 

Меншікті айналым 

капиталы (меншікті 

капитал 


айналымынан тыс 

активтер) 

Ӛндіріс құрал 

жабдығы 


Шоттағы 

қаражаттар 

Айналым 

активтеріндегі 

қарыз капитал 

Айналымнан тыс 

активтердегі қарыз 

капитал 


Ӛндіріс 

құрал 


жабдығы 

 

Шоттағы 



қаражаттар 

 

Дебиторлық 



берешек 

Кредиторлы

қ берешек 

Ӛндіріс 


34 

 

-



 

Ӛндіріс  құралжабдығы  –  заносқа,  аяқталмаған  ӛндіріске  жұмсалған  капитал,  әлі 

сатылмаған қоймадағы дайын ӛнімдер, сондықтан пайда әкелмеген. 

Бұл қаражаттар, пайда алу үшін жасалған шығындар 

-

 

Есеп  айырысудағы  қражат  –  бұл  ӛндіріспен  сырт  жерге  орналастырылған 



жұмсалым, соныменен,  пайда алу  мақсатымен ӛндіріске қатыспайды. Ал ӛндіріске 

қатысты – бұл оқшауландырылған қаражат. 

Бұл    ителетін  жіберілген  құн,  бірақ  тӛлем  жасалмаған  ӛнімдер  (тауарлар)  немесе 

кӛрсеткен  қызмет  немесе  нақтылы  алынбаған  ӛнімдерге  тӛлеген  аванс  тӛлемдері. 

Қаржылық  –  бухгалтерлік  терминология  бойынша  –  бұл  дебиторлық  берешек.  Бұған 

сондай-ақ  қатыстылар  біреулерге  берілген  аванстар,  жұмысшыларға  берілген  саудалар, 

қысқамерзімді  қаржылық  жұмсалымдар,  сондай-ақ,  банктің  есеп  шығарудағы  және 

кәсіпорынның кассасындағы қаражаттар. 

Кәсіпорынның  тұрақтылығын  зерттеу  үшін,  кәсіпорын  қызметінің  қаржылық  моделін 

іріленген блок қарастралық. (сурет-1) 

Кәсірорынның капиталы меншікті және қарыз капиталынан қалыптастырылады. 

 



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал