Сөз талғаудың шарттары Жастық пен жалын Жыл құсы



жүктеу 1.07 Mb.

бет1/11
Дата02.06.2017
өлшемі1.07 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

www.anatili.kz

e-mail: anatili_gazetі@mail.ru

www.twitter.com/anatilikz

www.facebook.com/anatilikaz

№20 (1382)

18 – 24 мамыр 

2017 жыл


1990 жылғы 

наурыздың 22-сiнен 

бастап шығады

Сөзi жоғалған 

жұрттың 

өзi де жоғалады

2-бет

НАМЫС НАЙЗАҒАЙЫ: БАСПАСӨЗ – 2017



Бүгінгі санда:

Сөз талғаудың 

шарттары

Жастық пен жалын

Жыл құсы

5-бет

12-бет

11-бет

«Ана тілі» газеті – ұлт басылымы. 

Газетіміздің осындай мәртебесі бар. 

Мұның  зі басылымның ұлтжан ды-

лығын, елжандылығын аңғартса керек. 

Қазақ тілі – қазақтың басты бай-

лығы. Тіл қарым-қатынас құралы 

дейтін болсақ, оның қолданылмайтын 

жері кемде-кем. Ол тарихпен де, мәде-

ниетпен де, әдебиетпен де, ғылым-

біліммен де, жалпы барлық сала-

мен тығыз байланысты. Демек, ұлт 

газетінің к теретін тақырыптары 

 ау  қым ды.  Бір  с збен  айтқанда,  олар 

елдік мәселелер. 

Олай болса, қадірлі оқырман, ел, 

ұлт мүддесін к здейтін «Ана тіліне» 

жа зылыңыз! Газетке жазылу жыл бойы 

жүр гі зіледі. Басылымға әр айдың 15-іне 

дейін жазылсаңыз, газетті келесі айдан 

бастап алып тұратын боласыз.

дебиетшілер үйінде 

Қазақстан Жазушылар одағы 

басқармасының «Рухани жаңғыру 

– ұлт рухының арқауы» атты 

тақырыпта кезекті V Пленумы 

тті. 

Күн тәртібіндегі мәселе бойын-

ша Қазақстан Жазушылар одағы 

басқармасының т рағасы Нұрлан 

Оразалин баяндама жасады. 

Н.Оразалин  з с зінде Елба-

сының мақаласы қалың жұртшылық 

тарапынан кең қолдау тапқанын 

атап  тті. Ондағы талаптар қаламгер 

қауымына да зор жауапкершілік 

жүктейтіні тілге тиек етілді.

«Президент с зімен айтқанда: 

«Ұлттық салт-дәстүрлеріміз, тілі-

міз бен музыкамыз, әдебиетіміз, 

ж о р а л ғ ы л а р ы м ы з ,   б і р   с з б е н 

айтқанда ұлттық рухымыз бойы-

мызда мәңгі қалуға тиіс. Абайдың 

даналығы,  уезовтің ғұламалығы, 

Жамбылдың жырлары мен Құр-

манғазының күйлері, ғасырлар 

қойнауынан жеткен бабалар үні – 

бұлар біздің рухани мәдениетіміздің 

бір парасы ғана.

(Жалғасы 4-бетте)

ҚАЗПОШТА

Индекс


Мерзімі

Аймақ/қала

Аудан/ауыл

Жеке жазылушылар үшін

65367

6 айға


1748,16

1859,94


7 айға

2039,52


2169,93

Мекемелер мен ұйымдар үшін

15367

6 айға


3202,56

3314,34


7 айға

3736,32


3866,73

«Ана тілі» жансерігіңізге айналсын!

ТІЛ ТҰҒЫРЫ – ҰЛТ ҒҰМЫРЫ

РУХАНИ ЖАҢҒЫРУ

Е н д і г і   к е з е к   ұ л т т ы қ   ж а з у ғ а 

келіп тіреліп тұр. Бұған жақында 

ж а р и я л а н ғ а н   Е л б а с ы м ы з д ы ң 

бүгінгі, келесі ұрпақ үшін аса маңыз-

ды мақаласында «Күн санап  з-

геріп жатқан дүбірлі дүниеде сана-

сезіміміз бен дүниетанымымызға 

ә б д е н   с і ң і п   қ а л ғ а н   т а п т а у р ы н 

қағидалардан арыл масақ, к ш 

басындағы елдермен тереземізді 

теңеп, иық түйістіру мүмкін емес» 

дей келе мақаланың келесі б лігінде 

«...қазақ тілін біртіндеп латын 

әліпбиіне к шіру жұмыстарын бас-

тауымыз керек» деп нақты тапсырма 

бергендей болады. Осы тұста, сергек 

ойлы академик  .Қайдар бастамасы 

еріксіз еске түседі.  йткені бұл кісі 

егемендіктің сонау бастау кезінде-

ақ, қилы-қиын заманның қауіп-

қатерінен жасқанбай, бүкіл түркі 



ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ЕН-ТАҢБАСЫНЫҢ 

(КОДЫНЫҢ) БІРІ – ҰЛТТЫҚ ЖАЗУ

ӘҢГІМЕ ӨЗЕГІ –

ҰЛТ РУХЫНЫҢ АРҚАУЫ

жұртына үлгі етіп, латын әліпбиіне 

к шу мәселесін тұңғыш к теріп 

жіберген еді.

Тарих теперіші мен билік  к-

темдігін ең к п к рген осы ұлттық 

жазуымыз болып табылады.  ктем 

биліктің ығымен тұмшаланып қалған 

санамыздың түкпірінен т л дыбыс-

тарымызды аршып алып, т л емле-

ереже құрастырып алу оңай бол-

майын деп тұр. Егемендіктің айғақ 

белгісі салтанат үстінде к рінетін 

дербес елтаңба, ту мен әнұран болса, 

күнделікті мазмұнының бірі – жазу. 

Жазу дегенді тек әріп жиынтығы 

деп қарамау керек. Жазу әліпби, 

таңба және емле-ережеден құралады. 

Олай болса, әліпбиі, таңбасы мен 

емле-ережесі үйлескен жазу – тіл 

егемендігінің бір кепілі болып табы-

лады.


Дыбыс – ұлт тілін  зге тілдерден 

ерекшелендіріп тұратын айғақ; таңба 

сол дыбыстың қауызы, басқаша 

айтқанда қорғанышы мен оққағары; 

емле-ереже дыбыстардың басын 

біріктіріп с з етіп тұратын ұлттық 

дәнекер.

тпелі дәуір кезіндегі кез келген 

ауқымды шара, ол экономикалық шара 

болсын, әлеуметтік шара болсын, елді 

бір дүрліктірмей қоймайды.  йткені 

ондай шараның, жұртшылық жаппай 

қатыспаса да,  з жақтаушылары мен 

қарсыластары болады.  ліпби ауыс-

тыру мәселесі де осы жайды басынан 

кешіріп отыр. Сондықтан оған таң 

қалуға болмайды, тек оның себебін 

дұрыс түсінуге тырысуымыз керек.

Қазақ зиялыларын «әліпби ай-

тысымен» таңқалдыруға болмайды. 

Бұл басталған «әліпби айтысының» 

да ауқымы кең, сайыпкерлерінің 

арыны қатты, үні қатқыл шығып 

жатыр. Қалай болған күнде де араб-

тан латынға, латыннан орыс жа-

зуына к шкендегі бұрынғы дәлел-

долбарларға тың ұсыныс қосыла 

қояды деп ойламаймыз.  йткені бар-

жоқтың бәрі бұған дейін, сонау оты-

зыншы жылдары-ақ, ортаға салынып 

болған.

(Жалғасы 6-7-беттерде)

ДАРАБОЗ


 



   

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



 



 

 

 

 



  

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

  -



 



 

 

 

 

 

 

 

 



 

 



 

 

 

 

 – 

 

 

 

 80 

 

 

.  

 

 

 



 

 

 

 

,   

 

 

 

 

 80 

 

 

 

 

 

 

 



 

  

 

 

,  .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

 

 

 

 

 

.  

ЖАНАЙҚАЙ


«ӨСКЕМЕН» АТАУЫН 

ӨЗГЕРТУ ҚИЫН БА?

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

   

 

 

-

-

 

 

 



 

 

 

 

    

 

 

 





 

  , 

 

 «

» 

 

 

 

 

.   

 

 «

-

» 

 

Шығыс Қазақстан облыстық 

ономастикалық комиссиясының 

мүшесі Бердібек Бияров жер-су 

атауларының лингвистикалық 

ерекшеліктерін зерттеуші маман 

ретінде мынадай пікір білдіреді: 

«Кезінде Усть-Каменогорск 

атауын Тасқорған деген атқа 

ауыстырсақ деген пікір айтқан 

едім. Оған себеп қаланың  тасты 

таулармен қоршалып тұруы, 

кезінде бекініс ретінде салынуы, 

«қорған» с зінің к не түркіде 

«қала» мәнін беретіндігі және Ре-

сей зерттеушісі Миллердің 1723 

жылдары ол жерден үш үлкен 

сақ қорғанын табуы сияқты де-

ректер еді. Егер Тасқорған бол-

са, Талдықорған, Жаңақорған, 

Шолаққорған сияқты атаулар 

типіне енетін еді» дейді ғалым. 

Зерттеушінің пікірі ойға 

қонымды. Бірақ мұндай пікірлер 

тек қағаз жүзінде қалып жатқаны 

кінішті.  скеменнің атауын 

згерту мәселесі жай әңгіме 

күйінде болмаса, облыстық оно-

мас тикалық комиссияға ресми 

құжат түспеген. 

Тарихқа зер салсақ,  ске-

менге қала мәртебесі 1868 жылы 

берілген екен. Содан бері оның 

згермей келе жатқаны аян. 

Еліміз тәуелсіздік алып, оған 

ширек ғасырдан асса да Усть-

Каменогорск болып келеді. 

Кезінде «Усть-Каменогорск» 

деген атауды  згертуге үзілді-

кесілді қарсылық білдіргендер 

табылды. Енді үш жылдан кейін 

с к е м е н н і ң   3 0 0   ж ы л д ы ғ ы н 

осындай атаулы деректермен 

тойлап жатсақ, еш таңдануға 

болмайды.

Жазушылар одағының Шы-

ғыс Қазақстан облыстық фи-

лиа лының т рағасы, облыс-

тық «Қазақ тілі» қоғамының 

бас  шысы 

лібек  Қаңтарбаев: 

«Жер, к ше атаулары осы лай 

згермей тұра бере ме? Облыс 

басшылығына хат жаздым, талай 

рет айтылды. Ешкім селт етпейді. 

зге жерлерде ауыстырып жата-

ды, бізде үнемі мораторий...» деп 

жағдайды қамыға жеткізді.

Осыдан біраз жыл бұрын 

Президенттің Семейге барған 

сапарында айтқан бір-ақ ауыз 

с зінен кейін «Семипалатинск» 

атауы «Семей» болып шыға 

келді ғой. Ештеңе бүлініп, 

ешкімнің к зі шыққан жоқ. 

Осындай нақ ты батыл қадам 

скеменге жетпей тұр. Мәні-

мағынасы жоқ, фоне тикалық 

з г е р і с к е   т ү с к е н   а т а у д ы 

Қазақстан картасына қашанға 

д е й і н   ж а з а м ы з .   Қ а л а н ы ң 

зіне, шығыс  лкесіне әбден-

ақ жарасатын әдемі атаудың 

қажет болып тұрғаны с зсіз. 

Енді батыл қадамдар керек.  з 

елімізде кешегі Кеңестік за-

маннан қалған атауларды бірте-

бірте  згертуге тиіспіз.  йткені 

сіп келе жатқан ұрпақ бар. 

Олар қай атаудың тарихымен 

тәрбиеленбек? Ұлттық сана-

сезімдері, елге, жерге деген 

патриоттық қасиеттері дұрыс 

қалыптассын десек, мәселенің 

мәнісін атауды  згертуден 

бастайық. 



Ғабдул-Ғазиз ЕСЕМБАЕВ

АСТАНА


КЕЛЕСІ НӨМІРДЕН ОҚИТЫНДАРЫҢЫЗ:

КӨРКЕМ АУДАРМАДАҒЫ 

ЖАҢА АТАУЛАР МЕН 

ҚОЛДАНЫСТАР



 «

 



 

» 

 

: «

 

 

   

 

 – 

 

 

 

 

» 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

 

 25 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



-  



 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 



 

-

 

 

 

 



 

  -

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

АҢЫЗҒА АЙНАЛҒАН

i

i



Суретті түсірген Азамат ҚҰСАЙЫНОВ

2

№20 (1382)

18 – 24 мамыр 

2017 жыл


АНА ТІЛІ

«МУЗЕЙ ТҮНІ»

 ҚОНАҚТАРЫН КҮТЕДІ

Мемлекеттік орталық музейінде 

Халықаралық музейлер күніне орай 

дәстүрлі «Музей түні»  теді. «Музейлік 

құндылықтарға тіл біткенде» атты бұл шара 

19 мамыр күні сағат 17.00-ден 24.00-ге дейін 

жалғасады және ол «Музейлер және толғаулы 

тарих: күрделі асуларды тілге тиек етеміз» 

деген ұранмен  тпек. 

Алғаш рет 1997 жылы Берлин қаласында  бастау 

алған халықаралық ауқымдағы ірі әлеуметтік 

жоба тарихи-мәдени құндылықтарды дәріптеп, 

мәдениеттің дамуына үлес қосу мақсатынан 

туған болатын. Бұл шара 2006 жылдан бері Ал-

маты қаласының мәдени  мірінің бір б лігіне 

а й н а л д ы .   Ш а р а   а я с ы н д а   м у з е й   қ о р ы н а н 

алынған және жеке коллекциялар негізінде жаңа 

к рмелер ұйымдастырылып, түрлі қызыққа толы 

бағдарламалар ұсынады. 

Мәселен, интерактивті экспозицияларда 

«К ненің үні» атты жыршылық  нермен, «Мо-

неталар сыңғыры» тақырыбымен шығыс және 

еуропа нумизматикасымен, «Дәстүрлі кесте-

леу және аппликация  нері» аясында құрақ 

к рпе және кілем-киіз бұйымдарымен танысып, 

«Қазақстанның ғарыш әлеміне саяхат» жасауға 

болады. Оған қоса балалар музейде асық атып, 

шеберлер ағаштан түрлі ойыншықтар жасауды 

үйретпек. 

Музей түнінде Ж.Елебеков атындағы эстра-

далық-цирк колледжі, П.Чайковский атындағы 

Алматы музыка колледжі, Г.Мырзабекованың 

классикалық музыка мемлекеттік ансамблі және 

басқа  нер шеберлерінің концерті ұсынылады. 

Музей қызметкерлері мереке қызықтарынан құр 

қалмауға шақырады. 



-

ЕЛ ІШІ – ӨНЕР КЕНІШІ

СҮГІРДІҢ АТЫНДАҒЫ ОРКЕСТР

Күллі шығармашылығы сыр мен құпияға толы 

Сүгір күйшінің күй мұрасы әлі талай ұрпаққа азық 

болып, рухани тұрғыдан сусындататыны с зсіз. 

Шертпе күйдің хас шебері атанған күйшінің 

мұрасы бүгінде насихаттан кенде емес. Халқымыз 

Сүгірдің күйлерін ықылас қойып тыңдайды. Оңтүстік 

Қазақстан облысында Сүгір атындағы Қазақ ұлт 

аспаптар оркестрі бар. Сүгірдің ғажайып күйлерін 

жан-жақты насихаттап келе жатқан бірегей ұжым. 

Жуырда аталған  нер ұжымының құрылғанына 

15 жыл толды. Оркестрдің бұл шығармашылық 

белесі шын мәнінде қуантарлықтай дүние. Шертпе 

күйлеріміз уақыт к шіне ілесіп отыруы үшін осындай 

кәсіби  нер ұжымдарының болғаны құба-құп. Бұдан 

неріміз тек  рге жылжымаса, т мендемесі анық.

Дайындаған Дәукен ЖҰМАТҰЛЫ

 

 

 

 

 

 «

 



 

» 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

  2013 

 

 



 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

, «

 



 

» 

 

 

 

 

 

 

. «

 

 

 

 

 

 

 

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

» 

  . 

ТҰҢҒЫШ КӘСІБИ ҚАЗАҚ ЖАЗУШЫСЫ – 

ЖҮСІПБЕК АЙМАУЫТҰЛЫ

меген басшы – басшы бола алмайды. 

Басшысының артынан ермеген ел – ел 

бола алмайды.

*Ендігі тілеу, елімізге тілеу – елімізге 

ес кіріп, ер етегін түйіп, жер-су, үрім-

бұтақтың қамын ойлатар күн болсын! 

Сонда Алаш туы желкілдеп түрленерсің, 

сонда Алаш баласы іргелі ел боларсың!

* Қ а з а қ т а   қ а ш а н н а н   б і л г і ш т і ң 

соңынан ергіштік береке бар.

*Ұлты үшін қызмет қылмай, бас 

қамын ойлап жүрген азаматтардың елі 

артта қалып отыр. Ұлтшыл жұрттар, әне, 

Германия, Жапония, Англия, Түркиялар; 

олардың баласы жасынан «ұлтым» 

деп  седі. Есейген соң бар білімін  з 

жұртының күшеюіне жұмсайды.

*Тыныш отырып, бәрін біліп, іске 

орайсыз болған адам – кемел адам емес. 

Қайта бір нәрсеге құлшынған, құмартқан 

адам, іс жүзінде тапқыш зерек адам  

–  адамшылықтың к гіне  рлеген адам 

болып табылады.

*Қазақы тәрбие алмаған, қазақша 

с йлеп, қазақша ойлай алмайтын 

қазақтардың  зін жоғары билікке 

жақындатуға болмайды.

*Естеріңізде болсын: қара халықтың 

мәдениетті болуынан мәдениетті кісінің 

қазақ болуы қиын; [әркім] баласына осы 

бастан ұлт рухын сіңіріп, қазақ  міріне 

жақындатып тәрбиелеу керек... Орыс 

тәрбиесін алған бала ұлт қызметкері 

бола алмайды. 

 

 

 



 





-

   



 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 



 



 

-

 

 

 «

 

» 

 

 

 



 

 



 

 

 

 

 

 

,   

  . 

 

 

 

 

 

 

   



 

 

 

 

 

 



 



 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 





 

 



 

 

 



 

 

... 

*Орыстың білімін алуға,  нерін 

білуге, жақсы жағын жаттауға еліктеу – 

дұрыс та; кәпірлігін, мақтаншақтығын, 

рақымсыз, қызықшыл, қалташыл, 

антшыл «суық» шенеуніктігіне еліктеу, 

ақсүйек болуға, салтанат түзеуге, 

тұрмысын, жүрісін, үй ішін жат түрге 

салып, қазақтан қашыртуға еліктеу – 

үлкен мін, кемшілік.

*Ерлік, қайрат үнемі ірі жұмыста 

к ріне бермей, күндегі уақ-түйек 

жұмыста да к ріну керек.

* нер, ғылым – қаражатпен табы-

лады,  нер, ғылым – қаражат табады; 

қаражат жан асырайды. Халықтың бай 

нерлі болып жетілуіне де байлық керек. 

Жалаңаш кедейге  нер үйрен деу – 

гізбен жарысып бәйге ал деген сияқты.

*Ғылым – білімге қонады...; білімді 

орнына жұмсау керек, жамандыққа 

салынған білімдіден – білімсіз артық. 

* мірге, тіршілікке пайдасыз 

білімнің – білім сәні жоқ. Қандай білім 

болса да күндегі тіршіліктің азды-к пті 

түзелуіне қолқабыс ету керек.

*Мектеп деген – ең үлгілі орынның 

бірі, сондықтан мектептің барлық ісі 

тәртіпті жолмен ешбір мүлтіксіз жүріп 

отыруы керек.

*Тіл мәдениетінің  суін қолымызға 

алып, күнде к ріп отырмасақ болмайды

йткені тіл мәселесі  те қиын, бірақ 

барынша керекті мәселе.

*Тілді түзеудің бірінші шарты – 

тіл, термин мәселесін біз, үкімет  з 

қолымызға алуымыз керек. Тілдің билігі 

кіметтің  зінде болсын. 

*Балаға бастан ұлт рухын сіңіріп, 

қазақ  міріне жақындатып тәрбиелеу 

керек.

*Ана тілін жақсылап меңгеріп алмай 



тұрып  зге пәндерді түсіну мүмкін емес.



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал