Сыр сандықты ашып қара



жүктеу 142.82 Kb.

Дата01.03.2017
өлшемі142.82 Kb.

Саттар 

сүйген сұлу 



Сыр 

сандықты 

ашып қара... 

Бәрі  д е  к ү т п е г е н  ж е р -

ден басталды.  Ө м і р 

д е г е н д е  ө к с і г і н баса 

алмай,  ө н е р і н і ң бар-

л ы қ гүлін аша ал-

май арманда  к е т к е н жас талант 

Саттар Ерубаев ағамыз 

ғ а ш ы қ болған  М е р у е р т апамыз-

д ы ң  к ө з і тірі  е к е н і  О л Қарағанды 

қаласында тұратын  б о л ы п  ш ы қ -

ты.  М ұ н ы естіген  с о ң  д е р е у 

апамызбен хабарласып,  ә ң г і м е -

сін тыңдауға аңсарым ауды.  О с ы 

ө т і н і ш і м д і  к ө п ұзамай  ө з і н е те-

лефон  а р қ ы л ы  ж е т к і з д і м . Бұған 

әжей таңырқап қалғандай болды. 

— Қарағым-ау,  м е н е н қандай 

ә ң г і м е сұрайсың?  М е н  о қ и алмай 

қалған  қ а р а ң ғ ы  а д а м м ы н  ғ о й . 

Қайбір  ә ң г і м е бар дейсің? 

М ұ н ы естігенде  қ а п е л і м д е  н е 

а й т а р ы м д ы  б і л м е й тосылып қал-

д ы м .  Ү з і л е  ж а з д а ғ а н  ә ң г і м е 

ж е л і с і н апайдың  ө з і  ж а л ғ а д ы . 

—  Қ а р а ғ ы м ,  і з д е п  ж ү р г е н ада-

м ы ң  а н ы қ  м е н м і н бе?— деген 

сауал тастады. Осыдан  с о ң  м е н 

д е  ж а н - д ә р м е н  қ о л ы м д а бар 

б і р е р  д е р е к к е  ж а р м а с ы п : 

—  А п а й , сіз  о т ы з ы н ш ы  ж ы л -

д а р д ы ң басында ҚазПИ-де  о қ ы -

ған  ж о қ с ы з ба?— деп сұрадым. 

—  И ә ,  о қ ы ғ а н м ы н . 

— Содан кейін  о қ у ы ң ы з д ы 

тастап,  ш е ш е ң і з б е н  б і р г е Қара-

ғандыға қайтып  к е т т і ң і з бе? 

—  И ә , қайтып  к е т т і м . 

—  А т ы ң ы з  М е р у е р т қой? 

—  И ә ,  М е р у е р т . 

—  О н д а нағыз  ш а р қ  ұ р ы п 

і з д е п  ж ү р г е н  а д а м ы м  ө з і ң і з с і з , 

апа. Бір  ж о л ы ғ ы п ,  ә ң г і м е ң і з д і 

тыңдасам  д е п  е д і м . Қоятын 

сауалдарым да бар. 

—  О н д а  ж ө н ,  қ а р а ғ ы м . Сұра-

ған  ә ң г і м е ң д і айтып  б е р е й і н . 

Ү й г е келе  ғ о й , — деді үлкен кісі. 

М е р з і м д і уақытта үйіне  б а р -

д ы м .  Ә ж е й  т ө р г і  б ө л м е д е г і стол-

д ы ң  ж а н ы н д а  о т ы р  е к е н .  К ү т і п 

отырғанға ұқсайды. 

—  К е л ,  қ а р а ғ ы м .  М ы н а  о р -

ы н д ы қ қ а  о т ы р , — деп қарт ана 

қалбалақтап қалды. Бұл  к ү н д е 

к ә р і л і к к е  б о й алдырғанымен  к е -

зінде келбетті болғаны  к ө р і н і п -

а қ  т ұ р . «Сырлы  а я қ т ы ң  с ы р ы 

кетсе де сыны кетпейді» деген 

осы екен-ау  д е п ойладым іштей. 

Денсаулығын сұрап  е д і м , күлді. 

—  К ә р і л і к  к е л г е н  с о ң  б о л м а й -

д ы  ғ о й ,  қ а р а ғ ы м . Бір  к е з д е г і  е к і 

аяғым  қ а з і р үшеу  б о л ғ а н , —  д е п 

ж а н ы н д а сүйеулі тұрған таяқты 

н ұ с қ а д ы . 

— Биыл қанша  ж а с қ а  к е л д ң і з ? 

— 73-ке  к е л д і м  ғ о й . Алпыс 

а ж а р ы м д ы алып  е д і ,  ж е т п і с і 

қ ұ р ғ ы р  ж а у ы р ы н ы м д ы  ж а з д ы р -

май  т ұ р , —  д е д і . Содан  к е й і н 

ж ү з і м е барлай қарап алды  д а : — 

Қ а р а ғ ы м ,  м е н е н қандай  ә ң г і м е 

сұрайын  д е п  е д і ң ? —  д е д і .  Ж а н а -

рынан әлі де нұр тая  қ о й м а п т ы . 

Ж ү з і  ж ы л ы , сөзі салмақты.  М е н 

де әлгі сауалға орай  ә ң г і м е н і ң 

ашығына  к ө ш т і м . 

—  Ә ж е й , сіз  к е з і н д е Саттар 

Ерубаевпен  ж а қ ы н таныс болған 

к ө р і н е с і з . Саттармен таныстығы-

ң ы з туралы,  ө з і ң і з  ж а й л ы  ө з 

а у з ы ң ы з д а н  к е ң і р е к естісем  д е п 

е д і м . . . 

Ү л к е н кісі  е д ә у і р уақыт ойла-

нып  қ а л д ы . Содан  к е й і н  ә ң г і м е -

сін  ә р і д е н бастаған. 

— Туған  ж е р і м  м е н  ө с к е н 

о р т а м — Нілді,  Ө с п е н .  А ғ ы л -

ш ы н д а р билеген Спасск  з а в о -

дында  е с і м і елге белгілі болған 

көпес  С е й і т к е м е л о в т е р әулеті-

н е н м і н .  Ә у б ә к і р ,  М ұ қ а й ,  М ұ х а -

м е д и я р дейтін  ү ш ағайындының 

с о ң ғ ы с ы  ә к е м болады.  Ә к е м 

50-60 арбамен Қарсақбайдан  к і -

р е тарттыратын.  Ш о р м а н н а н  қ ы з 

алысып,  қ ы з  б е р і с к е н дәулетті 

атаның ұрпағы  б о л д ы қ .  Ә к е м 

к е д е й - к е п ш і к т е р г е  қ а й ы р ы м д ы , 

қ о л ы  а ш ы қ адам болған  е к е н . 

Бұл  ж а й ы н д а  ж а з у ш ы Ғабиден 

М ұ с т а ф и н н ы ң  « К ө з  к ө р г е н д е р » 

д е г е н  р о м а н ы н д а айтылған,— 

д е й д і  ә ж е й . 

Ә к е с і 1924 жылы қайтыс 

б о л ы п т ы . Екі  қ ы з ы  м е н  б і р ұлын 

бауырына басып, анасы  К ү л ә ш 

аңырап қала  б е р г е н .  М ұ н ы ң 

артынша «Бай,  м о л д а н ы қойдай 

қу»  ұ р а н ы м е н ұлы  к ә м п е с к е 

науқаны басталады, Бозторғай 

басына, тұрымтай тұсына  т о з - т о з 

болған  с ұ р қ а й  к ү н д е р туады. Ел 

іші  б ы қ п ы р т тигендей болады. 

А у қ а т т ы ағалары  Н К В Д  қ ұ р ы ғ ы н а 

і л і г і п , Волга бойына  ж е р  а у д а р ы -

лып кете барады. Осылайша 

бастан  б а қ тайып, төбені қара 

бұлт  т о р л а й д ы . 

—  К ү н к ө р і с і м і з қиындап кет-

к е н  с о ң  ш е ш е м  б і з д і арбаға 

салып алып, Қарағандыға  к ө ш т і 

де кетті. Бүл 1931  ж ы л  е д і . 

М е н ол  к е з д е 13  ж а с т а м ы н , — 

деп еске алады қазір  М е р у е р т 

ә ж е й . 

Қарағандыға  к ө ш і п  к е л г е н  с о ң 

анасы  К ү л ә ш осындағы тігін фаб-

р и к а с ы н ы ң шеберханасына  ж ұ -

м ы с қ а тұрады. Бұл  к е з д е  қ а л ы ң 

қазақты қойдай  қ ы р ы п  к е т к е н 

а ш а р ш ы л ы қ та аранын ашып, 

о б ы р аузын салуға  ж а қ ы н д а п 

қалған.  Ж а ғ д а й  қ и ы н . Байғұс 

ананың  ж а р ы т ы м с ы з  ж а л а қ ы с ы 

ж а н сақтауға  ж е т е  қ о й м а й д ы . 

Осыдан  с о ң анасы Бименде  д е й -

тін ауқаттылау адамға  т ұ р м ы с қ а 

ш ы ғ ы п т ы . Ол  Қ и я ш т ы ң Нұрланы 

д е г е н  б і р  к е з д е болыс  б о л ы п , ел 

басқарған адамның баласы екен. 

— Қалаға  к е л г е н д е ауыл  м е к -

тебінен алған  е с к і ш е сауатым 

бар  е д і .  Ә к е м н і ң ағасы  Ә у б ә к і р 

ауылдан  м е к т е п  а ш қ ы з ы л , молда 

ұстаған  а д а м .  М е н  д е сол  м е к -

тептен 2-3 қыс дәріс  а л ғ а н м ы н , — 

д е й д і  М е р у е р т  ә ж е й . 

Анасы түтіні түзу ұшқан  а д а м -

мен  д ә м - т ұ з жарастырған  с о ң  б ұ -

л а р д ы ң кетеуі  к е т і п қалған  т ұ р -

м ы с т а р ы тәп-тәуір  т ү з е л і п қала-

д ы . Обалы  н е ш і к , өгей  ә к е  ж а р ы 

К ү л ә ш т і ң  ү ш баласына  д а  о ң 

қабақпен  қ а р а п , қанатының асты-

на алған  к ө р і н е д і . 

— Алматыда  а н а м н ы ң сіңілісі 

Ш ә м и апам тұратын.  А н а м  м е н 

өгей  ә к е м ақылдаса  к е л і п ,  м е н і 

сол  к і с і н і ң қолына  о қ у ғ а  б е р м е к -

ш і  б о л д ы .  О с ы  к е л і с і м бойынша 

к ө п ұзамай Алматыға  к е л і п , 

Қ а з П И - д і ң  д а й ы н д ы қ курсына 

қ а б ы л д а н д ы м , — деп  е с к е алады 

М е р у е р т  ә ж е й . 

Бұл 1934 жыл еді. 

Меруерт алғашқыда 

апайының қолында 

болады да, оқуға 

қабылданған соң 

институттың жатақханасына  ш ы -

ғ а д ы .  А у ы л  м е к т е б і н е н ұзай 

алмай қалғандығынан  б о л а р , қа-

лаға  к е л і с і м е н  б і л і м бұлағына 

бас  қ о я д ы . Бар ниеті, бар пейілі 

о қ у ы н  и г е р і п әкету  б о л ы п , инсти-

тут  д ә р і с і н е ынта  қ о я д ы . Са-

бақтан бос уақытын кітапханада 

ө т к і з е д і . 

— Ол  к е з д і ң жастары ибалы, 

ұяң еді  ғ о й .  О қ у д а н басқа 

о й ы м ы з д а ешқандай бөтен  п и -

ғыл болған  ж о қ , — дейді  ә ж е й . 

Бұл  к е з д е Саттар Ерубаев 

«Лениншіл жас» газетінде  б ө л і м 

м е ң г е р у ш і с і болып  қ ы з м е т атқа-

р ы п  ж ү р г е н . Талантты  ж а с т ы ң 

к ө п ш і л і к арасында әлі онша-

лықты аты шыға қоймаған  к е з і . 

Осылайша Саттар  р е д а к ц и я д а 

ж ұ м ы с ы н істеп  ж ү р г е н ,  а л  М е -

р у е р т болса институттағы саба-

ғында. Сондай  к ү н д е р д і ң  б і р і н д е 

Саттар  м е н  М е р у е р т т і ң  ж о л д а р ы 

т о ғ ы с ы п ,  б і р  б і р і м е н  к е з д е й с о қ 

ж а ғ д а й д а таныс  б о л а д ы .  О с ы 

таныстықтың  с о ң ы тамаша талант 

иесі Саттар Ерубаевтың сұлу  қ ы з 

М е р у е р т к е деген  м ө л д і р  м а -

хаббатына ұласқан. 

Саттар  М е р у е р т п е н қалай та-

нысқан?  О с ы сауалға орай Сат-

т а р д ы ң  ж а н  ж о л д а с ы болған 

ж а з у ш ы  З е й і н  Ш а ш к и н н і ң  ә д е м і 

б і р естелігі бар. Ол С. Еру-

баевтың  « М е н і ң  қ ұ р д а с т а р ы м » 

кітабындағы естеліктер топтама-

сында жарияланған. Сәл ұзақтау 

болса да Саттар  м е н  М е р у е р т т і ң 

қалай танысқанын баяндайтын 

е с т е л і к т і ң осы тұсын  т о л ы қ  к е л т і -

р е  к е т у д і  ж ө н  к ө р д і м .  Б ұ л та-

ныстыққа  д ә н е к е р болған Зейін 

Ш а ш к и н  е к е н ! 

«... Саттардың сыпайы мінезі 



махаббат өміріне де бір дақ 

қалдырды. Жеңілтек, қылжақпас 

жігіттердей көрінгеиді сүйіп, 

«өлдім-талдым» деп уәде бер-

мейтін. Өте ұстамды, таза, сұлу 

махаббатты бағалайтын ол. 

М ү м к і н , осы себептен ол 

үйленбеген болар. Саттар көп 

сынап, ұзақ таңдады. Өміріне 

өзгермей серік болатын дос 



іздеді. Көрінгенге жабысып, ма-

хаббатын шашып, ұсақталмады. 

« М е н і ң жарым — менің өмірім-

нің гүлі, сәні, менің сүйгенім 

отыма күніп, суығыма бірге тоңа-

тын болуы керек» дейтін сырлас-

қанда. 

Саттар өле-өлгенше бір қызға 

ғашық болып, соның бейнесін 

жүрегінде сақтап, жұртқа білдір-

мей, жасырып кетті. Бір күні оны 

құпия сыр қылыл айтты:  « М е н і ң 

жарым, бірінші махаббатым, 

өмірімнің қуанышы, жастығым-

ның көктемі — Меруерт» деді. 

Ол қыз Меруерт десе  М е р у е р т 

е д і : аққұба, үлкен қара көзді, 

талдырмаш қыз. Сейлескенде 

үріккен маралдай күдіктене қа-

райтын. Көздері толған сұрақ. 

Бір күні Саттар екеуміз Қаз-

ПИ-дегі әдебиет жиналысына 

бардық. Ұзын дәлізде  М е р у е р т -

ке кездестік. Ол сонда оқушы 

еді.  М е н оны бұрыннан біле-

тінмін. Саттармен таныстырдым. 

Саттар қыз соңынан ұзақ қарап 

тұрып қалды. Сол күні жина-

лыстан қайтып келе жатқанда: 

—  М е н манағы қызды өткен 

түні түсімде керген  е д і м , — деді. 

Күлдім. 

— Түркістанда туып едің, қазі-

реттің көп  ж е р і , соның біреуінің 

аруағы қонған  ғ о й , — дедім. Өзі 

де күліп жіберді. Бұдан әрі 

әңгіме өрши берді. 

— Сен қайдан білесің! Та-

ныстыршы! 

— Е, жаңа таныстырғам  ж о қ 

па! 

— Асығыс қой... Қоян-қолтық 

келейік те. 

Саттар онымен оңашада та-

нысты. Бірақ, аузына  ж ө н д і сөз 

түспепті. Қысылып, жұлдыз санай 

беріпті. 

Бір жыл бойы Саттар  М е -

руертке әдемі, қызық хаттар 

ж а з у м е н болды. Келесі жылы 

Меруерт оқуын тастап, шешесі-

мен Қарағандыға кетті. Біраздан 

соң артынан Саттар да барды. 

Қарағанды қалалық газетінде ре-

дактордың орынбасары бол ды. 

Саттар қаншама өзінің шын 

махаббатын өлең шумағына 

орап, сыйлық ретінде тартып 

жүргенінде басқа  б і р жігіттің 

батыл қимылы таразыма өз жағы-

на аударып кетіпті. Бірақ,  М е -

руерт бейнесі қол жетпейтін биік 

шыңға шыққан гүлдей Саттар 

жүрегінен мәңгі орын алды». 

М е н осы  ж а ғ д а й туралы  М е -

р у е р т  ә ж е й д і ң өзінен сұраға-

н ы м д а : 

— Болса болар,  қ а р а ғ ы м , — 

д е д і  д е  қ о й д ы . 

— Ал  о қ у д ы неге тастап  к е т т і -

ңіз? 


— Бұл өз алдына  б е л е к  б і р 

хикая.  М е н байғұс тастайын  д е п 

тастады  д е й с і ң бе? Сөйтуге  е р і к -

сіз  м ә ж б ү р  б о л д ы м  ғ о й . . . 

О қ и ғ а былай болған. Қаз-

П И - д ы ң  д а й ы н д ы қ  к у р с ы н д а 

алаңсыз  о қ ы п  ж ү р г е н ару  М е -

р у е р т к е  ғ а ш ы қ болған  ж і г і т т е р 

аз  к е з д е с п е п т і .  С о л а р д ы ң  б і р і 

Ж а қ с ы б е к т і ң Сүлеймені  д е г е н 

ж і г і т  е к е н .  О л  М е р у е р т т і ң  қ ы р 

соңынан қалмай,  ө л е р д е г і  с ө з і н 

айтса да, сұлу  қ ы з д ы ң  ж ү р е г і н 

жаулай алмапты. Осыдан  с о ң 

Ж а қ с ы б е к т і ң Сүлеймені  а ш ы н -

ғ а н .  А с қ а қ  а р у д ы тәубасына  к е л -

т і р у д і ойлаған. Сөйтіп,  М е р у е р т -

т і  ж а қ с ы  б і л е т і н д е р д е н  о н ы ң 

ш ы қ қ а н тегі  ж а й л ы сұрастырып, 

е т і г е н і н і ң  б ә р і н  ж і п к е тізе  ж ү р е -

д і . Бір күні «Лениншіл жас» 

газетінде «институтқа жасырын 

кіріп алған байдың кызы  М е -

руерт» жайлы әшкере мақала 

бұрқ ете калады. Бұл жас сұлу 

ү ш і н  а ш ы қ  к ү н д е төбеден  т ү с к е н 

ж а й д а н  к е м  с о қ п а й д ы . Мақала 

соңына қараса, авторы —  Ж а қ -

с ы б е к т і ң  С ү л е й м е н і .  Ж а р болуға 

к ө н б е г е н сұлуды тәубасына  к е л -

т і р г е н д е г і с і осы болар,  с і р ә . 

Осыдан  с о ң  М е р у е р т  ү ш і н 

институт қақпасы  ж а б ы л а д ы . Ол 

к е з д е  б а й д ы ң балаларын инсти-

туттың табалдырығынан да аттат-

пайтын.  К о м с о м о л д ы ң  т ү к і р і г і 

ж е р г е түспейді. 

М а қ а л а жарияланған  с о ң инс-

титутта  М е р у е р т т і ң тәртібін тал-

қылаған  ж и н а л ы п болыпты. Сол 

ж и н а л ы с қ а «Лениншіл  ж а с »  г а з е -

тінде істеп  ж ү р г е н Саттар Еру-

баев та қатысқан. 

—  К ө п е с т і ң  қ ы з ы  е к е н і ң д і  н е -

ге  ж а с ы р ы п  к е л д і ң ? —  д е г е н сұ-

р а қ  қ о й ы л а д ы . 

—  Ә к е м осыдан он  ж ы л бұ-

р ы н қайтыс болған. Содан  к е й і н 

біз  д е  ж о қ ш ы л ы қ т ы ң тақсіретін 

а з тартқан  ж о қ п ы з , —  д е й д і  М е -

р у е р т . 

— Сонда мына мақала авто-

р ы н ы ң сөзін  т о л ы қ  ж о қ қ а  ш ы ғ а -

р а с ы ң ба? 

—  И ә ,  ж о қ қ а  ш ы ғ а р а м ы н . Ол 

маған жала жауып  ж ү р г е н  ж і г і т . 

— Неге жала жабады? 

—  Ж а қ с ы б е к т і ң  С ү л е й м е н і 

м е н д е  к ө ң і л і болған  а д а м .  О қ у д а 

ж ү р г е н  м е н  о н ы ң тілегін қа-

б ы л д а м а д ы м . Сол себепті маған 

ж а у ы ғ ы п алды. Енді  м е н е н  о с ы -

лайша өш алып  о т ы р . 

—  М ұ н ы қалай дәлелдейсің? 

—  А й т а р  с ө з і м н е н басқа  д е л е -

л і м  ж о қ .  Ә к е м н і ң  б і р  к е з д е 

көпес болғаны рас.  Б і р а қ , ол өз 

е ң б е г і м е н байыған  а д а м .  Ө з і 

қайтыс болған  с о ң  б і з  д е  к е -

д е й ш і л і к к е  ұ ш ы р а д ы қ .  М е н і  о қ у -

дан  ш ы ғ а р м а ң ы з д а р ш ы , —  д е й д і 

М е р у е р т . Осы арада Саттар да 

М е р у е р т к е ара түсіпті. Төрде 

отырғандарға  қ а р а п : 

—  Ш ы н ы н д а , мына қарындас-

т ы ң айтып отырған сөзі қисынға 

к е л е д і . Тексеріп  к ө р у  к е р е к 

болар. Егер мақала авторы  а н ы қ 

жала  ж а у ы п  ж ү р с е , газет бетінде 

о н ы ң өзін  ә ш к е р е  е т е м і з , — 

д е й д і . Бірақ, Саттардың бұл сөзі 

де ілтипатқа алынбаған.  О с ы -

лайша  М е р у е р т  б і р - а қ  к ү н д е 

ҚазПИ-дан шығады да қалады. 

Сөйтіп, институт жатақханасынам 

ш ы ғ ы п , апасы  Ш ә м и д і ң қолына 

қайтып  к е л е д і . 

Сондай  к ү н д е р д і ң  б і р і н д е  З е й -

і к  Ш а ш к и н н і ң әйелі  Ж ә м и л а 

М е р у е р т т і  к е ш е д е н  к е р і п қалып, 

үйіне  ш а қ ы р а д ы . 

—  М е р з і м д і уақытта Зейін 

м е н  Ж ә м и л а н ы ң үйіне  б а р д ы м . 

Ж а н ы м д а  б і р  қ ұ р б ы  қ ы з ы м бар 

б о л а т ы н , —  д е п  е с к е алады  қ а з і р 

М е р у е р т  ә ж е й , — Біз  к е л г е н д е 

Саттар да сол  ү й д е  о т ы р  е к е н . 

С і р ә ,  З е й і н досы алдын ала хабар 

б е р і п қойса  к е р е к .  Б ә р і м і з  б і р г е 

о т ы р ы п шай іштік.  Б і р - б і р і м і з д е н 

ұялшақтап, стол басында  о н ш а -

лықты әңгімелесе де  а л м а д ы қ . 

З е й і н н і ң үйінен қайтарда Сат-

тар  М е р у е р т пен  о н ы ң  қ ұ р б ы с ы н 

ш ы ғ а р ы п салуға  б і р г е  ш ы ғ ы п т ы . 

Зейін  б і р оңтайлы сәтте  М е -

р у е р т т і ң  қ ұ р б ы с ы н  қ о л т ы қ т а п , 

сәл  к е й і к ұстап қалады. 

А

л м а т ы н ы ң мақпал  т ү -



н і .  К е ш е  б о й ы м е н 

Саттар  м е н  М е р у е р т 

қатар аяңдап  к е л е д і . 

Саттар  ә ң г і м е н і  н е -

ден бастарын  б і л м е г е н д е й  к і -

б і р т і к т е й  б е р і п т і .  М е р у е р т  т е 

ж у р н а л и с т  ж і г і т алдында ұялып 

келе  ж а т ы р .  Қ ы з апасының үйіне 

к е л г е н  к е з д е Саттар қойнынан 

б і р дәптер  ш ы ғ а р ы п ,  М е р у е р т -

ке ұсыныпты. Сұлу  қ ы з таңырқап 

қалған,  ә р і қысылып та  т ұ р . 

—  М ұ н ы ң ы з не?-  д е п  с ұ р а й -

д ы . Даусында  д і р і л бар. Саттар 

да  т о л қ у л ы . 

— Бұл  д ә п т е р д і ң іші  т ү г е л і -

м е н  ө з і ң е арнаған  ө л е ң д е р і м . 

Оңаша сәтте  о қ ы п  к ө р ш і ,  М е -

р у е р т .  К ө з і ң м е н емес,  к ө ң і л і ң -

мен  о қ ы ш ы .  Ө з і ң е айта алмай 

ж ү р г е н  ж а н  с ы р ы м ,  ж ү р е к  с ы -

р ы м осы  ө л е ң д е р д е  ж а з ы л ғ а н , — 

д е й д і де Саттар  қ ы з б е н  қ о ш 

айтысып, үйіне қайтып  к е т е д і . 

—  Ш і р к і н , Саттардың сол 

ө л е ң д е р і - а й ! Төгіліп  т ұ р  ғ о й 

тура, төгіліп  т ұ р . Сол дәптерді 

басымды алмастан  б і р  д е м д е 

о қ ы п  ш ы қ қ а н ы м  е с і м д е . Саттар-

д ы ң  ә д е м і  ө л е ң д е р і  ж ү р е г і м д і 

ж а у л а п алды. Институттан шығып 

қалып,  к е р е м е т т е й  қ а м ы ғ ы п 



(Жалғасы 14-бетте) 

САТТАР СҮЙГЕН СҰЛУ 

(Соңы. Басы 13-бетте) 

жүрген басым осыдан соң бір 

серпіліп қалғандай болып  е д і , — 

дейді Меруерт әжей. 

— Саттардың сол дәптері сақ-

талмады ма? 

—  Ж о қ , сақтай алмадым. Ала-

сапыран жылдарда бұдан басқа 

да көптеген өлеңдерін, тамаша 

сұлу хаттарын, суретін жоғалтып 

алдым. Бұған өзім де осы күнге 

дейін өкінемін. 

Осыдан соң Саттар мен  М е -

руерт жиі кездесіп жүріпті. Бір 

күні қызының оқудан шығып 

қалғанын естіген анасы Күләш 

Алматыға іздеп келіп, Меруертті 

өзімен бірге Қарағандыға алып 

кеткен. Қоштасар кезде Саттар 

сүйген қызын қимай тұрып: 

— Біз әлі кездесеміз,  М е -

руерт.  М е н бір сен үшін Қара-

ғандыға барамын. Сені көрмей 

жүру мен үшін үлкен қиямет. 

Соңыңнан барамын әлі,— дейді. 

Осы уәдемен қол алысады да, 

екі жастың жолы екі айырылады. 

Саттар осы уәдесінде тұрған. 

1934 жылдың шілде айында 

Қазақстан өлкелік партия коми-

теті «Қарағанды пролетариаты» 

газетінің жай-күйі туралы» қаулы 

қабылдайды. Сонда өлкелік пар-

тия комитеті осы газеттің жұмы-

сын жақсарту, білікті кадрлар-

мен нығайту мәселесін шешкен-

де жас журналист Саттар Еру-

баевты «Қарағанды пролетариа-

ты» газетіндегі комсомол бетінің 

редакторы етіп тағайындайды. 

Көктен сұрағаны жерден табыл-

ған Саттар осылайша Қарағанды-

ға тартып отырады. 

1934 жыл. Тамыз. Жалында-

ған жас талант Саттар Ерубаев 

Қарағандыға келген бетте газет 

жұмысына белсене араласып ке-

теді. Жас жігіт қайнаған еңбек 

ортасына келгеніне қатты қуан-

ған. Сол тұста жазған бір күнде-

лігінде Саттар: «Мен Қарағанды-

ға ризамын. Ол мені жазушы етіп 

шығаратын болды!» депті. Иә. 

Қарағанды оны жазушы етіп 

шығарды. Жазушы болғанда қан-

дай! Саттардың осы кезде жаза 

бастаған «Менің құрдастарым» 

романы күні бүгінге дейін та-

лайларды тамсандырып келеді 

емес пе! Міне талант тегеуріні! 

Редакцияның қат-қабат жұмы-

сынан қолы босай қоймаған Сат-

тардың келген бетте Меруертті 

іздеуге мүмкіндігі болмайды. 

Қарағандыға қарт анасын өзімен 

бірге ала келген. Байғұс ананың 

бар тілегі жалғызының үстінде. 

Саттарының тезірек аяқтанып, 

немерелі болар күнін армандай-

ды. Баласының көңілінде ешқан-

дай алаң  ж о қ сияқты. 

— Шырағым-ау, не ойлағаның 

бар? Бір шүйкебас түсіріп, неме-

ре сүйгізер ойың бар ма өзі?— 

деп ара-тұра бұрқылдап та қоя-

ды. 

— Асықпаңыз, апа! Ажары 

айдай, келбеті күндей  к ө р к е м 

келініңіз бар осы қалада. Әлі-ақ 

қолыңа кіргізіп, немере сүйгізе-

мін,-— дейді жалғызы. Анасының 

көңіліне осы сөзі де медеу. 

Саттарын айналып-толғанып, шы-

бын жанын соның жолына құр-

бандыққа шалып отырады. 

Бір күні Саттар Меруертті 

іздеп келді. Жүрегінің төрінен 

орын алған аяулы ғашығын  к ө р -

мегеніне үш айға жуықтап қал-

ған. Меруерт дегенде Саттардың 

іші-бауыры елжірейді. 

— Амансың ба, Меруерт?  М і -

не, мен де жеттім соңыңнан! 

Көрдің бе, айтқан уәдемде тур-

дым.  М е н осындай бір сөзді 

жігітпін. Мақтай салсайшы ен-

д і , — деп баладай арсалақтап 

тұр. Көңілінде ешқандай бөтен 

ой  ж о қ . Сол баяғы сәбидей пәк 

қалпы. 

Меруерт Саттарды көргенде 

оншалықты қуана қоймағандай 

болды.  Ж ү з і сынық, сөзі салқын-

дау ма, қалай? Әйтеуір, бұрынғы 

жайдары Меруерт емес. 

— Апыр-ай, саған не болған? 

Ауырып қалғаннан аманбысың? 

Не болды? Айтып өлтірші!— деп 

Саттардың дегбірі кетті. Бірақ, 

Меруерт айта алмады... 

С

аттардың Меруерт-

те көңілі бар  е к е -

нін қыздың анасы 

біліпті. Содан кейін 

жігіттің шыққан те-

гін, ағайындарын сұрастырып кө-

реді. Оңтүстіктің жігіті көрінеді, 

бір үйде қарт анасы екеуі ғана 

тұрады екен. Мұны білген соң 

қыздың анасы Меруерттің Сат-

тармен кездесуіне үзілді-кесілді 

қарсы болады. 

— Қарағым, осында жүзіктің 

көзінен еткендей бір жайсаң 

жігіт бар. Өзі инженер, өзі сұлу. 

Мына тәпелтек қараңнан әлде-

қайда артық.  Ә к е ң екеуміз сені 

сол жігітке лайық көріп отыр-

мыз. Ол да саған сыртыңнан 

құмартып жүреді екен. Көресің, 

әлі-ақ жарасып кетесіңдер. Бізді 

сыйласаң сөйт, айналайын!— 

дейді анасы. 

Көп ұзамай анасы айтқан  ж і -

гітті қыздың өзі де көреді. Айтса 

айтқандай сымбатты жігіт екен. 

Аты-жөні — Мүлік Аюпов. Өзі 

Семей жағынан көрінеді. Ауқат-

ты әкесі ұлы кәмпеске кезінде 

бой тасалап, Қытай асып кетеді 

де, Мүлік Қарағандыға келеді. 

Сөйтіп, осындағы № 20-шы шах-

тада инженер болып істеп  ж ү р 

екен. Ол кезде қазақ азаматта-

рының арасынан шахта теңіре-

гінде мұндай қызмет атқара-

тындар некен-саяқ. 

Мүлікті көрген соң Меруерт 

сұлудың көңіліне құрт түседі. 

іштей Саттар мен Мүлікті қатар 

қойып, бірімен бірін салыстыра-

ды. Аралары  ж е р мен көктей. 

Біреуі — сұңғақ бойлы, аққуба, 

қияқ мұртты жігіт. Екіншісі — 

орта бойлы келген, өңсіздеу, 

таңқы танау қара жігіт. Бірінші-

сі — Мүлік. Екіншісі — Саттар. 

Қайсысы сұлу? Әрине, Мүлік! Бі-

рақ, қыздың іші Саттарды да қи-

майды. Сырға толы өлеңдері мен 

төгіліп тұрған көркем хаттары 

жүрегін әлдеқашан жаулап ал-

ған-ды. Не істесе болар? Қайсы-

сының етегінен ұстаса екен. 

Қызының толқу үстінде  ж ү р г е -

нін байқаған анасы Мүлікке  М е -

руертті үйден өзі шығарып бер-

гендай болады. Сөйтіп, Саттар 

сынды сұңқардың жүрегіне мәңгі 

сөнбес шоқ салған Меруерт сұлу 

басқа жігіттің бақыты болады. 

Басқа отаудың шамын жағады. 

Бұдан асқан өкініш болмас. Тағ-

дырдың осы ауыр соққысы Сат-

тарға оңайға соқпайды. Ақын 

жігіттің нәзік жүрегі аяқ астынан 

ауыр жараланып, сырлы сезімі 

құмға сіңген судай болған күй-

інішті кезең ғой бұл. Арада бірер 

жыл өткенде Ленинград уни-

верситетінің аспирантурасына тү-

су үшін Саттар «Қарағанды про-

летариатымен» қош айтысып, 

Алматыға қайтып кетеді.  Ж ү -

ректегі мәңгі жазылмас жарасын 

да өзімен бірге ала кеткен. Басқа 

не келсін қолынан? 

— Мүлік екеуміз бақытты тұр-

мыс құра алмадық. Көп ұзамай 

оның да бай баласы екені газет 

бетінде әшкере болып, қуғынға 

ұшырады. Ақыры, 1937 жыл-

дың наурыз айында күйеуім 

Мүлік Аюпов НКВД құрығына 

түсті.  М е н артында бір баламен 

аңырап қалдым,— дейді  М е р у -

ерт  ә ж е й . 

Халықтың ұлдары халық жауы 

атанып, жазықсыз жалаға таңы-

лып жатқан қаратүнек күндер еді 

бұл. Өз басына да тықыр таянға-

нын сезген Меруерт шешесін, 

сіңлісі мен інісін алып, Омбы 

жағына кетіп қалады. 

Олар 1943 жылы Қараған-

дыға қайта көшіп келеді. Бұл 

кезде жайсаң жанды азамат, 

талантты жазушы Саттар Ерубаев 

өмірде  ж о қ еді. Қайран Саттар 

қыршын жас шағында өкпе ау-

руына шалдығып, 1937 жылы 

қайтыс болған. 

М

еруерт Қарағандыға 

келген соң Ақаш  К е -

ненов деген азамат-

пен сөзі жарасып, 

тұрмысқа шығады. 

Одан бір ұл, бір қыз сүйген. 

Отағасы осыдан үш жыл бұрын 

қайтыс болды. 

Айта берсе Меруерт әжейде 

әңгіме баршылық. Бұл бір мақа-

ланы былай қойғанда  ж е к е бір 

кітапқа еркін арқау болғандай. 

Сондықтан, Саттар ағамыз құлай 

ғашық болған Меруерт апаның 

өмір жолына кеңірек тоқталудың 

қисыны келмеді. Апай Қараған-

ды тоқыма фабрикасының ше-

берханасында ұзақ жылдар жұ-

мыс істеп, зейнеткерлік демалы-

сына сол жерден шыққан. 

Саттардың  М е р у е р т к е сыйла-

ған бір дәптер өлеңдері мен 

ондаған хаттары сақталмай қал-

ғаны үлкен өкініш. Бірақ, бұл 

үшін әжейді жазғырудың жөні 

ж о қ . Оның осы жасына дейін 

бастан кешірген тауқыметі өлең-

дер мен хаттар түгілі өз басын да 

жұтып жібере жаздаған. 

— Қарағым, Саттар тірі болса 

биыл қаншаға келеді екен?— деп 

сұрады Меруерт әжей. 

— Ғалымдардың айтуына қа-

рағанда Саттар Ерубаев 1914 

жылы туған болса керек. Егер 

солай болса, ағамыздың 80 жыл-

дық мерейтойына үш жыл ғана 

қалыпты. Бірақ, осында тұратын 

жазушы Жайық Бектуров аға-

мыз: «Саттар менен кіші емес. 

Ол менен екі-үш жас үлкен, тіпті 

болмаса түйдей құрдас деп 

ойлаймын. Олай болса, Саттар-

дың 80 жылдық мүшелтойы биыл 

болуға тиісті» дегенді айтады,— 

дедім. 

—  М е н мұның анығын біле 

қоймадым, қарағым. Әйтеуір, 

сол кезде өндір жас болса да 

Саттардың сөзі, іс-қимылы,  ж ү -

ріс-тұрысы ересек адамдай әсер 

қалдыратын,— деді  ә ж е й . 

— Саттардың жүрегін жара-

лағаныңызға өкінбейсіз бе?— 

деп сұрадым. 

— Тағдырдың жазуы солай 

болған соң не істейсің?  « Ж а з -

мыштан озмыш  ж о қ » деген 

ғ о й , — деп күрсінді әжей. Бұдан 

соң мен де бөгде сауалдармен 

үлкен кісінің мазасын алуды  ж ө н 

көрмедім. 

Саттардың «Меруерт алқа» 

деп аталатын тамаша бір өлеңі 

бар. Оның бұл өлеңін әдебиетта-

нушылар Ленинге арналған жыр-

лардың санатына жатқызып  ж ү р -

се де мұнда жас ақынның ғашық 

жары Меруертке деген мөлдір 

махаббаты тұнып тұр. Сөнбесе-

ңіздер оқып көріңіздер. 

Саттар бұл өлеңді 1936 жылы 

жазған екен. Бұл кезде оның 

жүрегінде Меруерт бейнесі мәң-

гі өшпес орын алған.  Д е м е к , 

Саттар ақынның көсемге арнаған 

жырын сүйген ғашығы Меруерт-

ке деген махаббатымен сабақ-

тастыруы бекер емес. Бұл — 

жастық жыры. Бұл — адал ма-

хаббат тудырған өлең. 

Шіркін, Саттар-ай! Бұл өмір-

ден үйленбей өткенің де  М е -

руертке деген пәк махаббатыңа 

адалдығың болар, бәлкім... 

Төлеубай ЕРМЕКБАЕВ, 

журналист. 

Қазақ әдебиеті.-1992.-31 қаңтар 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал