Үш тілді білім беру жағдайында жұмыс істейтін



жүктеу 1.25 Mb.

бет3/6
Дата15.09.2017
өлшемі1.25 Mb.
1   2   3   4   5   6

Барлығы  

14022 

4371 

31,2 

2867 

20,4 

5228 

37,3 

1506 

10,7 

37 

 

16- 



сурет –Мақсатты тілдер бойынша дәріс оқитын ЖОО ПОҚ үлесін бөлу 

 

Студенттердің  тілдік  құзыреттіліктерін  бағалауға  қатысты  тек  үш  ЖОО 



CEFR деңгейлік жүйесі бойынша бағалауды қолданады. Олар: 

 



І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті; 

 



М.Өтемісұлы атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті; 

 



Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті. 

Жоғарыда көрсетілген үш ЖОО ұсынған деректерді талдау студенттердің 

басым көпшілігі барлық үш тіл бойынша В2 деңгейінде тілдік құзыреттіліктер 

қалыптасуын көрсететінін дәлелдеп отыр (17- сурет). 

 

 

 



17-

сурет – Үш ЖОО студенттерінің тілдік құзыреттілік деңгейі  

 

Үш  тіл  қимасындағы  салыстырмалы  талдау  студенттердің  екінші  тіл 



ретінде қазақ тілі бойынша (Т2) ең төмен көрсеткіш көрсеткенін дәлелдеді (18- 

сурет) 


тек қана қазақ 

тілінде 


тек қана орыс 

тілінде  

қазақ және 

орыс 


тілдерінде 

ағылшын 


тілінде 

Ряд1 


31,2

20,4


37,3

10,7


0,0

5,0


10,0

15,0


20,0

25,0


30,0

35,0


40,0

Оқитын оқытушылар үлесі 

3,6 

3,3 


3,4 

7,5 


4,4 

1,6 


0,0

1,0


2,0

3,0


4,0

5,0


6,0

7,0


8,0

А1  А2  В1  В2  С1  С2 



Қазақ тілі (Т2) 

1,5 

4,6 


27,0 

33,5 


4,1 

0,2 


0,0

5,0


10,0

15,0


20,0

25,0


30,0

35,0


40,0

А1  А2  В1  В2  С1  С2 



Орыс тілі (Т2) 

5,1 

14,1 


32,4 

40,4 


4,4 

3,8 


0,0

5,0


10,0

15,0


20,0

25,0


30,0

35,0


40,0

45,0


А1  А2  В1  В2  С1  С2 

Ағылшын тілі (Т3) 



38 

 

18- 



сурет – Студенттердің  үш мақсатты тіл бойынша деңгейлік тілдік құзыреттіліктердің 

қалыптасу көрсеткіштерін  бөлу 



 

Үштілді  білім  беруді  әдіснамалық  және  оқу-әдістемелік  қамтамасыз  ету 

жоғары  оқу  орындары  үшін  ағылшын  тілінде  40-қа  жуық  білім 

бағдарламаларын  және  оқулықтарды,  үштілде  оқытудың  Бірыңғай  тілдік 

стандартына  сәйкес  отандық  оқулықтар  мен  оқу-әдістемелік  кешендерді, 

шетелдік  оқулықтар  мен  ОӘК  ағылшын  тілінде  4  пән  (информатика,  физика, 

химия,  биология)  бойынша  мектептердегі  жоғары  сынып  пен  жоғары  оқу 

орындары  үшін  бейімдеуді  немесе  дайындауды  талап  етеді.  Жоғары  оқу 

орындары  үшін  мемлекеттік  тілде  оқулықтарды  аудару  және  баспадан  басып 

шығару жұмыстары жүргізілетін болады. [

7

]. 


 

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі еліміздің жоғары 

оқу  орындарында  көптілді  білім  беруді  енгізу  бойынша  нақты  жұмыстар 

жүргізді, 2011 жылы «Білім беру» бағыты бойынша МЖМБС тілдерді оқытуға 

арналған  кредиттердің  көлемі  ұлғайтылды,  бұл  студенттердің  «Кәсіби  қазақ 

тілі/орыс тілі» және «Кәсіби бағытталған шет тілі» пәндерін 2 кредит көлемінде 

оқуларына мүмкіндік берді.  

Сонымен  қатар  «Кәсіби  қазақ  тілі»,  «Кәсіби  орыс  тілі»  және  «Кәсіби 

бағытталған  шет  тілі»  пәндерінің  Типтік  оқу  бағдарламаларының  талдауы, 

олардың  мақсатын,  міндеттерін,  тілдік  сөйлесу  тақырыптарын  анықтау, 

тілдерді  меңгеру  деңгейіне  қойылатын  талаптарды  бірегейлендірудің 

қажеттілігін  көрсетті.  Кәсіби  тілге  оқытудың  басты  мақсаты  –  мамандықтың 

пәндік  саласындағы  кәсіби-коммуникативтік  құзыреттерді  жетілдіру  болса, 

міндеттері келесідей: 

– 

В2-С1 деңгейлері көлемінде тілдік білім беру; 



– 

В2-С1  деңгейлері  көлемінде    тілдік  сөйлесу  әрекетінің  төрт  түрі 

бойынша біліктер мен дағдыларды қалыптастыру; 

– 

мәдениетаралық-коммуникативтік құзыреттіліктерді дамыту; 



– 

кәсіби ортада тілдерді қолдану білігі мен дағдыларын қалыптастыру. 

0,0

5,0


10,0

15,0


20,0

25,0


30,0

35,0


40,0

45,0


Қазақ тілі (Т2) 

Орыс тілі (Т2) 

Ағылшын тілі 

(Т3) 


А1 

3,6


1,5

5,1


А2 

3,3


4,6

14,1


В1 

3,4


27,0

32,4


В2 

7,5


33,5

40,4


С1 

4,4


4,1

4,4


С2 

1,6


0,2

3,8




39 

Көптілді  білім  беруді  енгізу  бойынша  республиканың  базалық  жоғары 

оқу  орындарының  бірі  болып  белгіленген  академик  Е.А.Бөкетов  атындағы 

Қарағанды  мемлекеттік  университетінде,  көптілді  педагогикалық  кадрлар 

дайындау  саласында  нақты  тәжірибе  жинақталған.  Ағылшын  тілінде  оқу-

әдістемелік  материалдарын  қалыптастыру  бойынша  кешенді  жұмыс 

жүргізілген,  қазақ,  орыс  және  ағылшын  тілдерін  тиімді  меңгеруге  арналған 

академиялық база құрылған, оқытушылардың тілдік дайындығы басталған. 

Авторлық  ұжым  ағылшын  тіліндегі  арнайы  пәндер  бойынша  оқу-

әдістемелік  кешендер  әзірледі,  ҚР  БҒМ  грифімен  үштілді  терминологиялық 

сөздіктер  басылып  шығарылды,  оқу  құралдары,  практикумдар  жарық  көрді, 

«Мемлекеттік  білім  беру  ұйымдары  кадрларының  біліктілігін  арттыру  және 

қайта  даярлау»  Республикалық  бюджеттік  бағдарламасы  табысты  жүзеге 

асырылуда.  ҚР  БҒМ  «Дарын»  республикалық  ғылыми-практикалық 

орталығымен  бірлесіп  оқыту  семинарлары,  ағылшын  тілінен  республикалық 

олимпиадалар  өткізіледі,  үш  тілде  оқытатын  мамандандырылған  мектептерге 

арналған ағылшын тіліндегі оқу-әдістемелік кешендері әзірленеді. 

Е.А.Бөкетов  атындағы  Қарағанды  мемлекеттік  университетінде  2012 

жылы  Көптілді  білім  беру  тұжырымдамасы  әзірленді,  бұл  тұжырымдамада 

тілдердің  үштұғырлылығы  идеясын  жүзеге  асыру  үшін  заманауи  білім  беру 

ұйымдарының жағдайлары мен мүмкіндектеріне талдау жасалған және көптілді 

білім беруді дамту  бағыттарының алғышарттары анықталған. Бұл ең алдымен 

заманауи тілдік білім беру мазмұнын толығымен қайта қарауды болжайды, ол 

өз  кезегінде  Қазақстан  Республикасының  білім  беру  жүйесіндегі  тілдерді 

оқудың  стратегиясы  мен  тактикасын  анықтайтын  құжаттарды  әзірлеуді  талап 

етеді. 


Сонымен  қатар,  жүзеге  асырылуы  ғылыми  негізделген  нұсқаулар  мен 

ұсыныстардың  үлгілік  талаптарына  сәйкес  реттелуі  тиіс  бағдарламалық 

жобаланған, тұжырымдамалық негізделген жаңа мазмұндағы тілдік білім беруді 

құру қажет. 

Көптілділікті дамытудың айтарлықтай маңызды факторларының бірі, оның 

шегінде    тілдерді  қолдану  және  дамытудың,  ықпал  ету  аясында  ұтымды 

үйлестіру мәселелері бойынша білім беру тәжірибесі үшін ғылыми негізделген 

ұсыныстар  мен  ұйғарымдар  әзірленуі  тиіс  этнолингвистика  саласындағы 

зерттеулер болып табылады. 

Сонымен қатар, үлгілік бағдарламаларда ұсынылған тілдік қарым-қатынас 

тақырыбы мамандығы бейініне сәйкес келетін кафедра мамандарымен келісілуі 

тиіс,  өйткені  кәсіби-бағдарланған  тілдің  контексті  лтнгвистикалық  және 

кәсіптік  білім  беруді  біріктіруді  көздейді.  Мамандықтардың  үлгілік  оқу 

жоспарлары  тілдік  білім  берудің  үздіксіздік  және  сабақтастық  принципін 

ескеруі тиіс. 

Абылай  хан  атындағы  ҚазХҚжӘТУ  2006  жылдан  бері  шеттілдік  білім 

берудің  біріңғай  ұлттық  жүйесін  құруға  бағытталған  шеттілдік  білім  берудің 

деңгейлік моделін жүзеге асыруда. Бұл модель бастауыш және орта мектептер, 

мамандандырылған  мектептер,  ТжКББ  ұйымдары,  тілдік  және  тілдік  емес 

жоғары  оқу  орындары,  сондай-ақ  магистратура  үшін  шеттілде  білім  берудің 



40 

деңгейлері мен мазмұны беріліген Қазақстан Республикасының шеттілдік білім 

беруді дамыту Тұжырымдамасында ұсынылды [8]. 

Жоғары  оқу  орындарының  техникалық  мамандықтарының  Үлгілік  оқу 

жоспарларын  талдау  нәтижелері  жекелеген  мамандықтарда  ЖБП  циклінде 

«Шетел  тілі»  пәнін  оқу  тек  2-курста  ғана  қарастырылған,  бұл  шетел  тілін 

оқытудағы  мектеп/колледж  және  ЖОО-ны  арасындағы  сабақтастықты  белгілі 

бір  дәрежеде  бұзатынын,  сол  себепті  шетел  тілін  оқыту  бір  жылға 

тоқтатылатынын дәлелдейді. ЖБП циклінің шет тілі курсының жалғасы логика 

бойынша  «Кәсіби-бағдарланған  шет  тілі»  пәні  болып  табылады.  Талдау 

көрсеткендей,  сондай-ақ  жекелеген  мамандықтарда  осы  пәнді  оқытуда  бір 

жылға алшақтық байқалады. 

Жоғарыда  айтылғандардың  барлығы  шет  тіліне  оқытудың  бірізділігін, 

сонымен  қатар  оқу  жоспарының  мамандық  бойынша  пәндерін  оқудың 

жүйелілігін  қамтамасыз  етуге  қатысты  жоғары  оқу  орындарының  жекелеген 

мамандықтарының  Үлгілік  оқу  жоспарларына  өзгерістер  енгізу  қажеттігін 

көрсетеді. 

Бастауыш  мектептен  бастап  тілдерді  оқытудың  стандарттарын  енгізу, 

педагогикалық  кадрлардың  сәйкес  дайындығын  талап  етеді.  Осыған 

байланысты  жоғары  және  жоғарыдан  кейінгі  білім  берудің  қолданыстағы 

мамандықтар  классификаторына  даярлықты  қамтамасыз  ететін  келесі  жаңа 

мамандықтар енгізу қажеттілігі туындайды: 

бастауыш  мектеп  үшін  шет  тілдері  мұғалімдерін,  себебі  қазіргі 



«Бастауышта оқытудың педагогикасы мен әдістемесі» және «Шет тілі: екі шет 

тілі»  білім  беру  бағдарламалары  шет  тілдерін  ерте  оқытудың  ерекшелігін 

қарастырмайды.Сондықтан  «Бастауышта  оқытудың  педагогикасы  мен 

әдістемесі және шет тілі» жаңа мамандығын ашу қажеттілігі бар; 

ана  тілі  емес  ретіндегі  қазақ/орыс  тілінің  мұғалімдерін,  себебі,  ең 



алдымен,  коммуникативтілікке,  тіл  мен  мәдениеттің  үндестігіне,  ана  тілі,  ана 

тілі  емес  ретіндегі  тіл  және  шет  тілдерінің  үндестігіне  бағдарланған  тілдік 

білімнің  парадигмасы  өзгеруде.  Сондықтан  «Қазақ  тілі  ана  тілі  емес  ретінде» 

және  «Орыс  тілі  ана  тілі  емес  ретінде»  жаңа  мамандықтарын  ашу  қажеттілігі 

бар. 

Тілдерді  оқытуды  стандарттау  бүгінгі  таңда  мынадай  әдіснамалық 



принциптердің  жиынтығымен  айқындалатын  көптілді  білім  берудің  жаңа 

тұжырымдамалық тәсілдемесін талап етеді:  

үздіксіздік  принципі  көптілді  білім  беру  деңгейлерінің  (тігінен) 



арасындағы жүйенің барлық компоненттерінің (мақсаттарының, міндеттерінің, 

мазмұнының,  әдістерінің,  құралдарының,  формаларының)  байланысы, 

келісімділігі және келешегі ретінде түсініледі;   

сабақтастық  принципі  көптілді  білім  берудің  әрбір  деңгейінде 



(көлденеңінен) 

жүйенің 


барлық 

компоненттерінің 

(мақсаттарының, 

міндеттерінің,  мазмұнының,  әдістерінің,  құралдарының,  формаларының) 

тұтастығын қамтамасыз ететін фактор болып табылады;  

«білімнің қосарланып кіруі» принципі тілдік пәндерді меңгеру арқылы 



және  тілдік  емес  пәндердің  оқытылу  тілі  арқылы  (мысалы,  химия,  физика 

41 

ағылшын  тілінде,  Қазақстан  тарихы,  қазақ  әдебиеті  –  қазақ  тілінде,  орыс 

әдебиеті,  дүниежүзі  тарихы  –  орыс  тілінде  оқытылады  және  т.б.)  тілдерді 

параллель меңгеруді қамтамасыз етеді;  

этномәдени  білім  беру  кеңістігінде  байланыста  болатын  тілдердің 



функционалдық  белсенділігі  принципі,  бұл  түрлі  тілдерді  белсенді  пайдалану 

үшін  институционалдық  ортада  қоғамның  қажеттіліктері  мен  мүдделеріне 

сәйкес,  институционалдық  емес  және  бейресми  орталарда  тұлғаның  және 

жекелеген әлеуметтік топтардың мүдделері мен қажеттіліктеріне сәйкес жағдай 

жасауды білдіреді [8]; 

білім  беру  мазмұнындағы  мемлекеттік  (қазақ)  және  ресми  (орыс) 



тілдерінің  теңгерімділік  принципі  белгілі  бір  нақты  аймақтың  әлеуметтік 

лингвистикалық  жағдайы  ерекшеліктерін  есепке  алуды  білдіреді  [8].  Осы  екі 

тілге баса назар аударудың себебі, Қазақстанның әр түрлі өңірлерінде олардың 

функционалдық  белсенділігі  тең  емес.  Еліміздің  оңтүстік  облыстарында  орыс 

тілінің белсенділігі төменірек, ал солтүстік облыстарда оның қолданудың аясы 

неғұрлым кең деген сөз.



 

 

 

42 

4  Үш  тілді  білім  беруге  дайындық  аясында  педагогикалық 

мамандықтардың  білім  беру  бағдарламаларын  әзірлеу  бойынша 

ұсынымдар 

 

 



Педагогикалық  кадрларды  даярлаудың  қолданыстағы    бағдарламаларын 

талдау    республикадаүш  тілді  білім  беруді  одан  әрі  табысты  іске  асыру  үшін 

нормативтік-құқықтық  құжаттамаға  (МЖМБС,  ҮОЖ-да  және  т.б.),  барлық 

деңгейдегі  білім  беру  ұйымдарының  саясатына  өзгерістер  енгізу,  білім  беру 

процесіндегі  барлық  стейкхолдерлердің  қызығушылығы  сияқты  бірқатар 

шаралар қажет екенін көрсетті. 

Ең  алдымен,  2016-2020  жылдарға  арналған  білім  берудің  барлық 

деңгейлерінде  үш  тілді  оқытуды  енгізу  аясында  елдегі  педагогикалық  және 

басқару  кадрларын  дайындау  және  біліктілігін  арттырудың  тұжырымдамалық 

тәсілдемесін  әзірлеу  қажет.  Педагогтың  мақсатты  кәсіби  құзыреті  арқылы 

педагогикалық  кадрларды  дайындаудың  қолданыстағы  бағдарламаларын 

жетілдіру және/немесе жаңа бағдарламаларды жасау қажет.  

CLIL  әдістемесі  –  пән  мен  тілді  кіріктіре  оқытуға  үйрету.  Пән  мен  тілді 

кіріктіре  оқыту  әдістемесімен  айналысатын  мұғалімдер  әр  түрлі 

сараптамаларды  жасауға  дайын  болуы  тиіс:  пәннің  мазмұнын,  тілін,  сабақ 

берудің  және  оқытудың  үздік  тәжірибесін,  пәннің,  тілдің  және  әдістемелік 

тәсілдің бірігуін, оқу орнында CLIL енгізуді және т.б. 

Үздіксіз  білім  беру  жүйесінде  анықталған  құзыреттер  негізгі  білім, 

біліктерді  және  қарым-қатынасты  сипаттайды,  олар  сыни  ойлауға,  ынтаға, 

мәселелерді  шешуге,  тәуекелдерді  бағалауға,  шешімдер  қабылдауға  және 

сезімдерді сындарлы басқаруға назар аудартады.  

Еуропалық  сегіз  негізгі  құзыреттілік  мыналарды  қамтиды:  ана  тілінде 

тілдесу,  шетел  тілдерінде  қарым-қатынас  жасау,  ғылым  мен  техникадағы 

математикалық  және  базалық  құзыреттер,  АКТ-құзыреттілігі,  жалпы  оқу 

дағдылары,  әлеуметтік  және  азаматтық  құзыреттіліктер,  ынталылық  және 

іскерлік сезімі, басқа халықтардың мәдениеті мен дәстүрлерін құрметтеу және 

өз мәдениетін білдіру [9]. 

Көптілді білім беру жағдайында бүкіл бағдарламаны оқыту барысында пән 

мен  тілді  кіріктіре  оқытатын  мұғалім  ие  болатын  және  осындай  мұғалімді 

дамытатын мақсатты кәсіби құзыреттіліктерді ұсыну керек: 

жеке рефлексия немесе белгілі бір танымдық, әлеуметтік және эмоциялық 



дамуға бейілділігі; 

пәндік-тілдік  оқытудың  негіздері  немесе  оқытудың  ең  озық 



әдістемелерімен  байланыс,  олардың  көмегімен  пәндік-кіріктірілген  оқытудың 

барлық стейкхолдерлерімен сындарлы қарым-қатынас орнатылады; 

тілді  игеруге  қатысты  пәндік  және  тілдік  құзыреттіліктер,  ал  тілді  



тереңдетіп  оқыту  пәннің  мазмұнына  байланысты.  Тілдердің  (Т1,Т2,  Т3)  өзара 

тәуелділігін білудің  зерттеу тәсілі және танымдық қабілеттерді дамыту пәндік 

мазмұн мен тілді үйренуге де ықпал етеді; 

әдіснама және бағалау; 



оқыту құзыретін қалыптастыру; 



43 

әріптестермен ынтамақтастық; 



стратегияларды әзірлеу; 

бағыттар мен басымдықтарды әзірлеу; 



толыққанды пәндік оқу тәжірибесін әзірлеу;  

бағалау; 



зерттеу және бағалау; 

ресурстар және қоршаған кеңістік; 



CLIL басқару. 

 

19- 


кесте көптілді оқыту мұғалімінің мақсатты кәсіби құзыретін ашады. 

Құзырет 


Оқытушылар жасай алады және жасай біледі 

Жеке рефлексия  - сабақ беру мен оқытудың жалпы қабылданған қағидаттарына деген 

өз түсінігі мен көзқарасын жазу; 

мазмұн  мен  тілді  оқып  білуге  (Т1,  Т2,  Т3),  сондай-ақ  оқу 



біліктерінің дамуына деген  өз түсінігі мен көзқарасын зерделеу және 

жазу;  


өзінің  педагогикалық  және  мазмұндық  (пәндік)  құзыреттерін  және  

оларды жетілдіру қажеттілігін анықтау;  

шет тілін меңгерудің Жалпыеуропалық құзыреттеріне сәйкес білім 



алушылардың  тілдік  құзыретінің  деңгейін  анықтау  және  жетілдіру 

қажеттілігін дәлелдеу; 

оқытушы мен студенттің әлеуметтік-мәдени, тұлғалық және кәсіби 



қажеттіліктерін  анықтау  үшін  білім  алушылармен  жұмыстың 

әдістерін зерделеу және баяндау; 

әріптестермен  және  басқа  да  тұлғалармен  ынтымақтастықтың 



қажеттілігін  зерделеу  және  баяндау,  мұндай  ынтымақтастықтың 

механизмін сипаттау; 

негізделген кәсіби сенімділік қағидаларына сәйкес жұмыс істеу; 



өздігінен білім алу жоспарын жетілдіру және жаңарту; 

оқытушының  көптеген  рөлдерін  және  даралығын  зерттеу  және 



қолдану; 

оқу  процесінің  барлық  стейкхолдерлерінің  әсерін  және  мінез-



құлқын  зерделеу және басқару. 

Пәндік-тілдік 

оқытудың 

негіздері  

кіріктірілген  оқытудың  негізгі  белгілерінсипаттау  (анықтамасы, 



үлгісі, күтілетін нәтижелері, әдістемесі, негізгі принциптері); 

ЖОО ішкі және сыртқы серіктестеріне түсіндіру және талқылау; 



ЖОО  ерекшелігі  және  басымдықтарына  сәйкес  көптілді  оқытудың 

стратегиясын түсіндіру. 

Пәндік  


және тілдік 

оқытудың  қажетті мазмұнын және оны жүзеге асырудың ықтимал 



кедергілерін анықтау; 

мазмұнын түрлі мәдени перспективалар тұрғысынан қарастыру; 



пәндік  мазмұндағы  сабақтарында  тілді  оқытуды  қолдау  үшін 

стратегияларды іске қосу; 

тілдің пәндік мазмұнын оқытуды күшейту үшін нақты мүмкіндіктер 



құру; 

студенттердің  жаңа  білімдерін  жеке  тәжірибесімен  (тілімен,  басқа 



пәндермен,  жеке  тәжірибесімен  және  қоршаған  ортамен)  ұштастыра 

білу дағдыларын дамыту үшін стратегияларды қолдану;  

студенттердің тілдік құзыретін және тілді меңгеру процесін қолдау;  



бірінші  тілдің  қосымша  тілді  үйренуге  қалай  ықпал  етуі  мүмкін 



44 

екенін түсіндіру;   

монолингвалды сабақ беру мен оқытудан  би және полилингвалдыға 



көшуі стратегиясын модельдеу;  

тілдік және мазмұндық оқытуды қолдау үшін, сондай-ақ жалпы оқу 



дағдыларын  дамыту  үшін  сыни  дискурсты,  себеп-салдарлық 

байланыстарын, 

қарым-қатынастың 

базалық 


тұлғааралық 

дағдыларын,  когнитивті  академиялық  құзыреттілікті  ескеретін 

стратегияларды әзірлеу және қолдану; 

тілді  оқытуда  және  қолдануда  жас  ерекшеліктерінің  өзара 



байланысын түсіндіру;  

тілдік  құзыретті  пәндік  мазмұнды  оқытумен  және  танымдық 



қабілеттерімен біріктіру; 

пәндік  мазмұндағы  пәндерді  оқыту  барысында  тілді  оқытуды 



қолдау;  

диалогтік сабақ беру және оқытуды қолдайтын дискурстың зерттеу 



формасын  және  басқа  да  формаларын  қоса  алғанда,  әлеуметтік 

конструктивизм теориясын ескеретін оқыту стратегиясын ұсыну;  

тіл білімі саласынан теорияларды тарту  (мысалы, Second  Language 



Acguisition – 

оқыту стратегиясы ұсыну үшін екінші тілді меңгеру). 

Әдіснама  және 

бағалау 


әдіснама мен бағалауға қатысы бар білім, біліктерді біріктіру және 

қолдану.  

Оқыту 


құзыретін 

қалыптастыру 

өзін-өзі ынталандыру; 



одан да көп дербестік үшін өзін-өзі бағалау; 

оқытушылар  мен  студенттер  арасында  кері  байланыс  және  



сындарлы баға беру, алу және қабылдау;  

оқытудың қолайлы стильдерін анықтау және талдау, кеңейту  және 



тиімді пайдалану.  

Әріптестермен 

ынтамақтастық 

әріптестерімен  ынтымақтастық  қатынастарын  құру  және  осындай 



ынтымақтастықтың белгілі бір стратегиялар мен дағдылар жинағына 

ие болу; 

оқытудың  нәтижелерін  жақсарту  мақсатында  әріптестерімен 



ынтымақтасу. 

Стратегияларды 

әзірлеу  

стратегияларды әзірлеу: 



студенттермен бірлесіп білім алу үшін және бірлесіп оқыту үшін; 

сыни тұрғыдан ойлауын дамыту үшін; 



әр  түрлі  стратегияларды  қолдану  арқылы  үздіксіз  тілдік  прогресті 

қолдау  (жақын  арадағы  даму  аймағы,  қателерді,  бірінші  тілдік 

көшіруді және тілдік интерференцияны ұғыну және түзету, ана тіліне 

тірек жасау,  антитеңестіру және модельдеу) 

аралас оқытудың тәсілдерін қолдану. 



Бағыттар  мен 

басымдықтарды 

әзірлеу 

студенттермен бірге олардың қажеттіліктерін анықтау; 



осы бағдарлама мәнмәтінінде сабақтардың модульдерін әзірлеу;  

пән  мазмұнының  түйінді  тұжырымдарын  анықтау  және  оларды 



тілдік  құзыреттердің  айырмашылығын  және  студенттердің 

қажеттіліктерін ескере отырып, оқытуды  модификациялау жолымен 

студенттер үшін қол жетімді ету; 

студенттермен  бірге  оқытудың  нәтижелеріне  (тілі,  мазмұны  мен 



тілдік дағдылары) қойылатын талаптарды қалыптастыру; 

үш  жақты  тәсілді  сақтау:  мазмұндық  компонентті,  тілді  және  оқу 



дағдыларын дамыту; 

пән  бойынша  бұрын  алған  білімдерін,  дағдыларын,  білім 



алушылардың қатынасы мен тәжірибесін жетілдіру және бекіту; 

45 

үздіксіз  оқытудың  Еуропалық  негізгі  құзыреттерінде  көрсетілген 



бағыттарды ұстану;  

Толыққанды 

пәндік 

оқу 


тәжірибесі 

әзірлеу  

оқыту  процесінің  эмотивті  жағын  басқаруға  деген  студенттердің 



ұмтылысын қосымша тіл арқылы қолдау; 

студенттер  үшін  толыққанды  пәндік  және  практикалық  орта  құру 



(топтық жұмыс, курстастарын оқыту, тағылымдама және т.б.) 

басқа  студенттермен  байланыстарды  және  қарым-қатынасты 



кеңейту үшін қолдаушы құрылым құру.  

Бағалау  

бағалаудың  өзіндік  мақсаттары  мен  міндеттерін  құру,  бағалаудың  



тиісті құралдарын  дамыту және қолдану;  

алған білімдерінің көлемін анықтау;  



студенттерді  портфолио  әдісін  оқыту,  дәріс  беру  және  бағалауға 

ықпал ететін  құрал ретінде қолдануға бағыттау; 

пәндік  мазмұнын,  тіл  және  оқу  дағдыларын  дамыту  үшін 



қалыптастырушы  және  қорытынды  бағалаудың  стратегияларын 

қолдану; 

оқытудағы  прогрессті  қолдау  үшін  салыстырмалы  тестілеуді 



қолдану;  

білім алушылардың өзінің оқуы үшін жауапкершілігін өзіне алуына 



деген  ұмтылысына  қолдау  көрсету  үшін  өзін-өзі  бағалаудың 

қағидаттарын жасау;  

«бағалаудың  тұзақтарын»  егжей-тегжейлі  талдау  және  оларды 



айналып өту мүмкіндіктерін ұсыну.  

Зерттеу 


және 

бағалау 


пәнді  зерделеудің  әдістемесін  студенттерге  түсінікті  түрде 

талқылау; 

көптілді  оқытудың  барлық  қатысушыларымен  оқу  іс-әрекетіне 



ынтымақтаса талдау жасау;  

тұтастай  алғанда,  оқытудағы,  сондай-ақ  екінші  тілді  меңгерудегі, 



таным  психологиясындағы  және  нәтижелі  оқытудағы  негізгі 

жетістіктерін тұжырымдау; 

кіріктірілген оқыту бойынша зерттеу мақалаларын талдау; 



зерттеу және бағалауды интерпретациялау және жоспарлау кезінде 

салыстырмалы тестілеуді (өңірлік, ұлттық, халықаралық) қолдану; 

студенттердің  өзін-өзі  бағалау  үшін,  өзара  бағалау  үшін  және 



оқытушылық  іс-тәжірибесін  бағалау  үшін  құралдар  мен 

стратегияларды түсіндіру;  

зерттеудің  және  бағалаудің  нәтижелерін  сыни  тұрғыдан 



интерпретациялау.  

Ресурстар  және 

қоршаған 

кеңістік  

үш  бірлікті  тәсілді  қамтамасыз  ету:  мазмұны,  тілі  және  оқу 



дағдылары; 

танымдық және тілдік оқу материалдарын әзірлеу және қолдану; 



- CLIL 

ресурстарын (мультимедиялық ресурсты қоса алғанда) әзірлеу 

бойынша өлшемшарттар құру; 

аудиториялық  және  аудиториядан  тыс  кеңістікті  пайдалану  үшін 



өлшемшарттар мен стратегияларды баяндау; 

оқу ресурстарын бағалау және әлеуетті қиындықтарды және оларды 



еңсерудің шешімдерін анықтау; 

сайлаушылық,  шығармашылық,  бейімделген  және  бағалайтын 



немесе  дамытатын оқу материалдарына бағытталған және білім беру 

кеңістігін 

бағалайтын 

кооперативтік 

желіні 

дамытудың 



технологиясын қалыптастыру;  

-  


студенттерге пәнаралық байланыстарды орнатуға көмектесу. 

46 

Сабақ  үстінде 

жұмысты 

басқару  

коммуникацияны дамыту үшін,  бірлесе оқыту және көшбасшылық 



үшін әр түрлі оқу нұсқауларын қолдану;  

білім  беру  үдерісін  басқару  мақсатында  сабақта  қарым-қатынас 



жасау үшін тиісті тілді қолдану;  

студенттердің  тілдік  және  мәдени  алуан  түрлілігімен  байланысты 



мүмкіндіктерін тану және қолдану; 

білім  алушылардың  әр  түрлі  қажеттіліктерін  ескеру  (арнайы  және 



ерекше  қажеттіліктері,  әлеуметтік-экономикалық  және  әлеуметтік-

мәдени аясын, жынысы және т. б.); 

студенттермен  бірге  оқыту  процесіне  және  білім  алушылардың 



белсенді қатысуына байланысты қауіп-қатерсіз орта құру. 

CLIL 


басқару 

модельдердің өзгерістерімен жұмыс істеу;  



кәсіби 


қоғамдастықтың 

қағидаларын, 

модельдері 

мен 


стратегияларын қолдану;   

процестің ішкі және сыртқы қатысушыларымен жұмыс жасау;  



кәсіби өзін-өзі басқарудың қағидаларын қолдану; 

бұқаралық  ақпарат  құралдарында  пәндік-тілдік  кіріктірілген  оқыту 



технологиясының мүддесін қорғау;  

гендерлік және басқа да инклюзивті мәселелерді қоса алғанда, CLIL 



қатысты этникалық сұрақтар түсіндіру. 

 

Бүгінгі  таңда  жаңартылған  білім  беру  мазмұнының  енгізілуімен 



педагогикалық  кадрларды  даярлауға  және  түлектердің  білім  дәрежесіне 

қойылатын  талаптар  түбегейлі  өзгеруде.  Жұмыс  берушілер  мамандардан  жаңа 

кәсіби  және  жеке  қасиеттерін  –  жүйелі  ойлауын,  құқықтық,  ақпараттық, 

байланысқа бейімділік мәдениетін және тілдерді білуін талап етеді. 

Көптілді  білім  беруде  педагогтарды  даярлаудың  шетелдік  тәжірибесін 

зерделей отырып,  көптілділікті іске  асырудың  бастапқы кезеңінде  эксперимент 

ретінде English Discoveries Online/Offline жүйесін енгізу ұсынылады. 

Бұл  –  оқытудың  ең  озық  әдістемесін,  сондай-ақ  озық  мультимедиялық 

оқыту, бағдарламалық қамтамасыз етуді және жаңа педагогикалық ресурстарды 

қамтитын шет тілін кешенді оқытудың кіріктірілген жүйесі. 

English  Discoveries  мультимедиялық  оқыту  бағдарламасы  –  бұл  жалпы 

сөйлесімдік  ағылшын  тілі  бойынша  түрлі  10  курс:  Жаңа  бастаушылар  үшін 

ағылшын тілі; Базалық 1-деңгей; Базалық 2-деңгей; Базалық 3-деңгей; Орташа 1-

деңгей;  Орташа  2-деңгей;  Орташа  3-деңгей;  Ілгерінді  1-деңгей;  Ілгерінді                      

2-

деңгей;  Ілгерінді  3-деңгей.  Соның  арқасында  студенттер  ағылшын  тілін  ең 



қысқа мерзімде үйренуде.  

Басты мақсаты оқытушылар мен студенттерге оқу үдерісінде аса маңызды 

нәтижелерге  қол  жеткізуге  мүмкіндік  беретін  қазіргі  заманғы  оқу 

материалдарының,  технологиялардың кең ауқымын ұсыну болып табылады. 

Аудиториялық және зертханалық сабақтардан басқа студенттер қашықтық 

режиміндегі  мультимедиялық  бағдарламамен  өзіндік  жұмысқа  елеулі 

уақыттарын бөледі. 

Ағылшын тілін үйренудің тереңдетілген курсын бітіргеннен кейін және өз 

білімінің деңгейін арттырғаннан кейін студенттер көптілділікті ескере отырып, 

оқуын жалғастырады.  



47 

Екінші  кезеңде  студенттер  ОӘК  мамандықты  ескере  отырып,  әзірленген 

«Кәсіби  ағылшын  тілін»  оқиды.  Мақсатты  негізге  ала отырып,  ағылшын  тіліне 

оқыту кәсіби бағыттылықты, пәнаралықты және коммуникативті-іскерлік тәсілді 

ескере  отырып,  құрылады.  Осылайша,  мысалы,  «Өзін-өзі  тану»  мұғалімдері 

«Өзін-өзі тану ағылшын тілінде» пәнін оқиды, физика мұғалімдері физика және 

астрономияның негізгі ұғымдарын ағылшын тілінде оқиды. 

Кәсіби  ағылшын  тілі  курсын  оқу  барысында  студенттерде  екінші  тілді 

қарым-қатынас  құралы  ретінде,  білімнің  түрлі  салаларынан  жаңа,  өзекті  және 

пайдалы  ақпарат  алу  құралы  ретінде  пайдаланудың  дағдылары  мен  біліктері 

қалыптасады.  Кәсіби  ағылшын  тілі  курсын  бітірген  соң  студенттер  қажетті 

кәсіби  лексиканы  меңгереді,  арнайы  сөздікті  қамтитын  мәтіндерді  оқиды, 

диалогтік және монологтық сөйлеуі дамиды, сондай-ақ осы білімдерін одан әрі 

тәжірибесінде пайдаланады.  

Көптілділікті енгізудің соңғы кезеңінде көптілділік ескерілген тәжірибенің 

барлық түрлері болуы керек, яғни студенттер өз сабақтарын үш тілде өткізулері 

қажет.  Студенттер  оқыту  процесінде  таңдаған  мамандығы  бойынша  үш  тілде 

портфолио жасауы маңызды болып табылады.  

Осылайша,  бүкіл  курс  бағдарламасы  бойында  студенттер  үш  бағыт 

бойынша  оқиды:  тереңдетілген  және  кәсіби  қазақ  тілі,  орыс  және  ағылшын 

тілдері.  

Үштілді  білім  беру  аясында  педагогтарды  даярлаудың  білім  беру 

бағдарламаларын  әзірлеу  барысында  міндетті  түрде  тілдік  (көптілді),  пәндік 

және педагогикалық құзыреттілігінің қалыптасуын ескеру ұсынылады. 

Көптілді  білім  берудің  мақсаттарын  табысты  іске  асыру  үшін  білім  беру 

процесінің дидактикалық жағын күшейту қажет. 

Жалпы  алғанда,  тілдерді  оқытудың  тиімділігі  туралы  айтқанда,  осы 

жұмыстың  жүйелі  жетілдірілуі  бойынша  қадамдарды  қолдану  қажет. 

Инновациялық  әдістер  іздеу  қажет.  Атап  айтқанда,  әрбір  облыста  тілдерді 

оқытудың  озық  технологияларын  енгізу  бойынша  мамандандырылған  арнайы 

орталықтар құру және нығайту. 

Шын мәнінде, Қазақстандағы үштілділік – елімізді, оның  әлеуетін одан 

әрі нығайтуға бағытталған тұжырымдама, оны қоғам қолдауы тиіс. Үш тұғырлы 

тіл  идеясы,  шын  мәнінде,  үздіктердің  арасында  тең,  бәсекеге  қабілетті 

Қазақстанның қалыптасуына және дамуына бағытталған ұлттық идеологияның 

бір бөлігі болып табылады. 

Қазақстандағы көптілді білім беруді дамытудың қазіргі кезеңі оны жүзеге 

асырудың нақты ұйымдастырушылық формаларын қажет етеді. 

 

Сонымен    Республикалық  көптілді  білім  беру  мәселелері  бойынша 



үйлестіру  және  ғылыми-зерттеу  орталығы,  жоғары  оқу  орындарындағы  және 

облыстық  білім  департаменттеріндегі  көптілді  беруді  дамыту  орталықтары, 

қазақ,  орыс,  ағылшын  тілдерін  оқытудың  деңгейлік  оқыту  моделін  енгізу 

бойынша  оқытушы  семинарлары  көптілді  білім  беру  педагогикалық 

мониторингінің механизмдері бола алады. 


48 



1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал