Семинар сабақтары 15 сағат




бет3/9
Дата22.04.2017
өлшемі1 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

 

 

 ПƏН БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАРДЫ ОРЫНДАУ ЖƏНЕ ТАПСЫРУ КЕСТЕСІ 

 

№  Жұмыс түрі 



Тапсырман

ың мақсаты 

мен 

мазмұны 

 

Ұсынылаты

н 

əдебиеттер 

Орындау 

мерзімі жəне 

тапсыру 

уақыты 

(аптасы) 

Балл 

Бақылау 

түрі 

Реферат 



Тақырып 

бойынша 


негізгі 

баяндама 

1.5 

6,14  апта   



100%  

(үй 


тапсырм

асы 


түрінде 

беріледі) 

Реферат 

жəне 


баяндама 

Оппонент 



болуы 

Баяндама 

жасау 

Семинар 


тақырыбына 

байланысты 

6,14 апта 

100%  


(үй 

тапсырм


асы 

түрінде 


беріледі) 

Семинарда 

жауап 

беруі 


ОЖСӨЖ 


тапсырмалар

ын орындау  

(барлығы 12 

тапсырма) 

Талдау жəне 

танымдық 

қабілеттерін 

арттыру 


Семинар 

тақырыбына 

байланысты 

ОЖСӨЖ 


кестесі 

бойынша 


берілген уақыт 

шеңберінде 

 

Тақыры


п 

бойынш


а 

100% 


дейін 

(аралық 


бақылау 

түрі 


ретінде) 

Тапсырмал

ардың 

орындалуы



н, 

сұрақтарға 

жауап беру 

қабілетін 

тексеру 

Жазба 



жұмыс 

түрінде 


аралық 

бақылау 


Ойлау 

қабылетін 

тексеру 

Бірінші 


жұмыс  1 – 6 

тақырыптарғ

а 

байланысты 



Екінші 

жұмыс 6 – 

13 

тақырыптарғ



а 

байланысты 

№8 семинар  

№15 семинар  

Тапсыр

малар 


саны 

бойынш


а əрбір 

жұмыс 


100% 

бағалана


ды 

Жазба 


жұмысын 

тексеру 


Емтихан 


Білімді 

 

 



Тест 

 


 

19 


кешенді 

тексер 


 

 

 



 

 

 

1.  «Аудиторлық қызмет туралы» ҚР заңының құрылымы жəне мазмұны.  



2.  Аудиттің негізгі ережелері мен қағидаттары.  

3.  Аудиттің есеп жүйесіндегі рөлі. 

4.  Аудиттің шығу тарихы  

5.  Аудиттің субъектілері жəне объектілері.  

6.  Аудитті ұйымдастыру жəне жүргізу тəртіптері.  

7.  Аудит түрлерінің жіктелуі. 

8.  ҚР-да аудит стандарттары.  

9.  Ажырамас тəуелділік.  

10. Өнімдерді, жұмыстарды жəне қызметтерді өткізуден түсетін табыс. 

11. Амортизацияға  жатпайтын  үйлерді,  ғимараттарды  жəне  активтердің  құндарының 

өсімінен түсетін кіріс аудиті. 

12. Өткізуден тыс операциялардан түсетін кіріс аудиті.  

13. Жылдық жиынтық табысты түзету.  

14. ЖЖТ қалыптастырудағы салық есебінің аудиті. 

15. Шегерілімдер анықтау аудиті  

16. Норма шамасында шығындарды шегерілімге жатқызу тəртібі.  

17. ЖЖТ тан шегерілімге жатпайтын шығындар.  

18. ЖЖТ тан шегерілімдерді шегеру тəртібі. 

19. Өткізілген өнім (жұмыс, қызмет) бойынша шығындардың салық есебі.  

20. ТМБЗ ды шегерілімге жатқызу.  

21. Еңбек ақы шығындарын шегерілімге жатқызу.  

22. Болашақ кезеңдердің шығындарын шегерілімге жатқызу. 

23. Тіркелген активтер түсінігі. 

24. Амортизацияға жататын тікелген активтер түрлері.  

25. Тікелген активтер бойынша амортизация есебі.  

26. Тіркелген активтер бойынша басқалай шегерілімдер.  

27. ЖЖТ тан шегерілімге жататын негізгі қорларды жөндеу шығындарының салық есебі. 

28. Тікелген активтердің амортизациясы бойынша салық есебі.  

29. Жалға жəне лизингке берілген тікелген активтер. 

30. Проценттер бойынша шығындар есебі.   

31. Алынған несиелер үшін сыйақы бойынша шығындарды шегерілімге жатқызу. 

32. Алынған несиелер үшін сыйақы бойынша шығындардың салық есебі. 

33. Күмəнді талаптар, оларды шегерілімге жатқызу тəртібі.  

34. Күмəнді талаптар бойынша шегерілімдердің салық есебі 

35. Пайдалы  қазбаларды  өндіру  бойынша  дайындық  жұмысы  шығындары  жəне 

геологиялық оқу шығындарының салық есебі. 

36. Əкімшілік шығындары.  

37. Жазылатын бонусты жəне коммерциялық бонусты төлеуге байланысты шығындар.: 

1.  Аудиторлық құжаттама жəне оның түрлері 

2.  Əлеуметтік  саланың  нысандарын  қамтамасыз  ету  үшін  заңды  тұлғаның 

шығындарының салық есебі.  

3.  Мүгедектердің  еңбегін  қолданатын  мекемелердегі  салық  салынатын  кірістің 

қалыптастыру ерекшеліктері. 


 

20 


4.  Кəсіпкерлік  қызметте  қолданылатын  құрылымдарды    өткізу  кезінде  пайда  болатын 

шығындар есебі  

5.  Салық  салынатын  табысты  анықтауда  шегерілімдерді  анықтау  тəртібі.  Бағалы 

қағаздарды өткізуде пайда болатын шығындардың есебі.  

6.  Кəсіпкерлік қызметтен болатын шығындар.  

7.  Шығындарды ауыстыру тəртібі. 

8.  ЖЖТ тан шегерілетін салықтар.  

9.  ЖЖТ тан шегерілетін айыппұлдар, штрафтар.  

10. Іс сапар шығындары бойынша шегерілмдер.  

11. ЖЖТ алуға байланысты бағамдық айырма бойынша шегерілімдер. 

12. Бағалы қағаздарды өткізуде пайда болатын шығындардың есебі. 

13. Кəсіпкерлік қызметтен болатын шығындар.  

14. Шығындарды ауыстыру тəртібі. 

15. «Резидент» жəне «резидент емес» түсініктері.  

16. Шетел заңды тұлғаларын есепке алу.  

17. Тұрақты  мекеме  құрау  арқылы  өзінің  қызметін  іске  асыратын  резидент  еместердің 

кірісін қалыптастырудың салық есебі.  

18. Тұрақты  емес  мекеме  құрау  арқылы  өзінің  қызметін  іске  асыратын  резидент 

еместердің кірісін қалыптастырудың салық есебі.   

19. Салық салынатын кірісті қалыптастыру есебі. 

20. Айырманың салық есебі.  

21. Тұрақты айырмалар, пайда болу себептері жəне олардың кіріске əсер етуі.  

22. Уақытша айырмалар, пайда болу себептері жəне олардың кіріске əсер етуі.  

23. Міндеттемелер əдістері бойынша табыс салығының есебі.  

24. Төленуге тиісті ағымдағы ағымдағы табыс салығы.  

25. Аванстық төлемдер.  

26. БЕС № 2 «Табыс салығы есебі». 

1.  «Аудиторлық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының заңы қашан қабылданды: 

2.  Қазақстан Республикасындағы салық салудың негізгі қағидалары. 

3.  Салық есебінде «бөлек есеп» деген не? 

4.  Салық кезеңінде салық төлеушілердің жылдық жиынтық табыс деген не? 

5.   Жылдық жиынтық табыс корректировкасы (түзету) 

6.  Акциз салуға жатпайтын акцизделінетін тауарлар нысаны 

7.   Алкоголь өнімі нысаны 

8.   ҚҚС-тың ставкасы: 

9.  Корпорациялық табыс салығының салық салу объектілері 

10. Салық есептілігі  

11. Корпорациялық табыс салығының салық салу объектілері Салық               кодексінің 

қай бабында белгіленген? 

12. Жер салығы СК қай бабында белгіленген? 

13. Жер салығы бойынша ағымдық төлемдердің есеп айырысуының нысаны 

14.  Мүлік салығы бойынша ағымдық төлемдердің есеп айырысуының нысаны 

15.  Мүлік салығы Салық Кодексінің қай бабында белгіленген? 

16.  Арнаулы салық режимі Салық Кодексінің қай бабында белгіленген? 

17.  Салық төлеушінің шегерімі  

18.  Уақытша айырма 

19.  Салықтық төлем  

20. Қосылған құн салығы бойынша декларацияны жасау ережесі 

21. Роялти бойынша декларация жасау ережелері 

22. Салық төлеушінің шегеріміне жататындар: 

23. Салық кодексі бойынша тіркелген актілерге жататын           

24. Салық кодексі     



 

21 


25. Салық есебінің мақсаты: 

26. Жылдық жиынтық табысқа жататындар 

27. Корпaрациялық табыс салығы бойынша есеп жасау ережелері 

28. Темекі өнімдеріне жəне басқа да құрамында темекі бар өнімдерге салық салынатын 

операциялар жасау нысаны, 

29. Акциз салуға жатпайтын акцизделетін тауарлар нысаны. 

30. Корпорациялық табыс салығының салық салу объектілері Кодекстің қай бабында 

белгіленген. 

31. Қазақстан Республикасындағы салық салудың негізгі қағидалары. 

32. Салық есебінің ережелері Салық кодексінің қай бабында белгіленген 

33. Жеке табыс салығы бойынша декларация толтыру ережелерінің нысаны 

34. Қосылған құн салығының салық салу объектілері 

35. ҚҚС-ғы бойынша декларация толтыру нысаны 

36. Акциз бойынша декларация толтыру нысаны 

37. Əлеуметтік салық Салық Кодексінің қай бабында белгіленген 

38. Салық есебінің ережелері қай бапта белгіленген 

39. .Жеке табыс бойынша декларация жасау ережесінің нысаны 

40. Роялти бойынша декларация жасау ережелерінің нысаны 

41. Мүлік салығы бойынша ағымдық төлемдердің есеп айырысуының нысаны 

42. Салық төлеушінің шегеріміне жататындар 

43. Жер салығы, көлік құралдары салығы жəне мүлік салығы бойынша декларацияны 

жасау ережелерінің нысаны. 

44.  Жылдық жиынтық табысқа қандай табыстар жатады; 

45. Акциз бойынша декларация жасау ережесінің нысаны; 

46.  Жер салығы, көлік құралдары салығы жəне мүлік салығы бойынша декларация жасау 

ережелерінің нысаны  

47.  Салық есебінің мақсаты 

48.  Салық есебінен қандай ақпарат алынады 

49.  Жылдық жиынтық табысқа нелер кіреді 

50.  Корпорациялық табыс салығы бойынша есеп жасау ережелерінің нысаны 

51.  Корпоративтік табыс салығы бойынша міндеттемелер қай шотта көрсетіледі 

52. Мүлік салығының деклорациясын табыс ету мерзімі 

53. Салық комитетінің жалпы бөлімі  

54.   Салық есебінің есеп беру түрлері  

55. Жеке табыс бойынша есепті жасау ережелерінің нысаны 

56. Жеке табыс бойынша декларация жасау ережесі 

57. Қосылған құн салығы бойынша декларация жасау ережесі 

58. Салық есебінің есеп беру кезеңі  

59.  Салық комитетінің негізгі бөлімі  

60. Жеке табыс салығы бойынша аванстық төлемдер салаларының есебін жасау ережелері  

61. Əлеуметтік салық бойынша декларация  

62. Роялти бойынша деклорация жасау ережелері 

63. Салық кодексінің бабында жылдық жиынтық табыс белгіленген 

64. Жеке табыс салығы Салық Кодексінің қай бабында берілген? 

65. Салық жəне бухгалтерлік есеп арасындағы айырмашылық қалай ескеріледі? 

66. ТМЗ бағасының варианттары 

67. Еңбекақы бойынша шегерімдер 

68. Салық кодексі бойынша тіркелген актілер 

69. Тіркелген актілердің алғашқы құны 

70.  Шегерімге жататын тіркелген актілер 

71.  Салық төлеушінің шегерімге кіретіндер 

72. Салық комитетінің негізгі бөлімі  



 

22 


73. Салық есебінің есеп беру кезеңі 

74.  Жылдық жиынтық сомасын анықтауға кіретіндер 

75.  Төлем көзінен салық салынатын, төлемнен кірістер бойынша жеке табыс салығы 

бойынша есепті жасау ережелері қай нысанда берілген 

76.  Мүлік салығының декларациясын табыс ету мерзімі 

77.  Резидент еместердің төлем көзінен ұсталатын жеке табыс салығы сомасының есебін 

жасау ережелері  

78.  Салық есебінің есеп беру түрлері 

79.  ҚҚС-ғы бойынша декларацияны жасау ережелерінің нысаны 

80.  Жеке табыс бойынша есепті жасау ережелері 

81.  Шегерімдер болып не табылады 

82.  Шот арқылы шегерімдерді анықтау мақсатында шығындар туралы ақпаратты алу 

83.  Салық төлеушінің шегеріміне жататындар 

84.  Бухгалтерлік пайда мен салықтық пайданың арасында туындайтын айырма қалай 

аталады 

85.  Тұрақты айырмаға жататындар 

86.  Жылдық жиынтық табыстың шегеріміне жатпайтындар 

87.  Уақытша айырмаға жататындар 

88. Тұрақты айырма 

89.  Корпоративті табыс салығына қандай компонеттер кіреді 

90.  Корпоративті табыс салығы бойынша міндеттемелер қай шотта көрсетіледі 

 

 



                    Курс бойынша жазбаша жұмыстар тақырыбы:

 

 

1.  «Аудиторлық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының заңы  

2.  Қазақстан Республикасындағы аудит қызметінің негізгі қағидалары. 

3.  Жылдық жиынтық табыс аудиті 

4.  Акциз салуға жатпайтын акцизделінетін тауарлар 

5.  Корпорациялық табыс салығы 

6.  Касса операцияларының аудиті 

7.  Негізгі  қорлар аудиті 

8.   Мүлік салығы бойынша ағымдық төлемдер аудиті 

9.   Мүлік салығы аудиті 

10.  Арнаулы салық режимі аудиті 

11.  Салық төлеушінің шегерімі аудиті 

12.  Уақытша айырма аудиті 

13.  Салықтық төлем аудиті 

14. Қосылған құн салығы бойынша декларация аудиті 

15. Роялти бойынша декларация аудиті 

16. Салық төлеушінің шегерімі аудиті 

17. Салық кодексі бойынша тіркелген актілер аудиті 

 

 

                    ПƏН БОЙЫНША ДƏРІС КОНСПЕКТІЛЕРІ 

 

1 Тақырып:  Қорытынды қаржылық есеп аудитінің ақпараттық жүйесі 

 

 Мақсаты:    Сыртқы  аудиттің  мақсатын  анықтап,  принциптері  мен  кезеңдеріне  сипаттама 

беру. 

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мамзұны: 

1. 


Сыртқы аудиттің ролі жəне мақсаттары 

 

23 


2. 

Бюджет жоспарлау жəне болжау принциптері 

3. 

Жоспарлау мен болжау кезеңдері 



     Қаржылық  нəтиже  аудитінің  тексеруі  белгіленген  рет  бойынша  құрылады.  Көбінесе, 

жалпыдан  жеке  жақындау  əдісі  қолданылады.  Əрбір  аудитор  тексерілетін  кəсіпорынның 

ерекшеліктеріне сүйене отырып өзінің тексеру ретімен тексереді.  

     Аудитордың жұмысы – бұл қатаң ұйымдастырылған процесс болып табылады. Яғни, онда 

белгілі этаптармен құжаттарды толтыру жəне жүргізу реті көрсетіледі.  

       Аудиттің тəжрибесі қаржылық нəтижені тексерудегі келесідей этаптарды ерекшелейді: 

1.  Кəсіпорынмен тексеру 

2.  Аудиторлық тексеру жүргізу үшін келісім шартқа отыру; 

3.  Аудиттің бағдарламасы;  

4.  Қаржылық нəтиженің аудит көрсеткіштері; 

5.  Аудиттің  нəтижелері  бойынша  есептің  құрылуы  жəне  оны  клиентке  ұсынылуы, 

сонымен  қатар  аудиторлық  тексеру  туралы  келісім  –  шарт  бойынша  қабылдау  –  беру 

актілерінің қол қоюлары.  

         Аудитордың  клиентпен  танысуы  өзінің  аудит  жүргізуіне  дейін  көптеген  уақыт  бұрын 

болады.  Егер  де  аудиторлық  қызмет  көрсету  келісім  –  шартына  есепті  жылдың  басында 

отырса,  онда  аудиттің  орындалуына  келесі  жылдың  басында  немесе  немесе  сол  жылдың 

аяғына  келеді.  Сонымен  аудитор  кəсіпорын  жайлы  өзінің  ойын  білдіреді.  Ең  алдымен  ол 

экономикалық  ортаны  бағалайды,  яғни  бизнеске  əсер  ететін  жалпы  экономикалық 

факторларға мыналар жатады. Мысалы: экономикалық тиімділік деңгейінің өсуі немесе түсуі, 

%  ставкалары,  инфляция,  ақшалай  кредиттік,  мемлекеттік  қаржылық  жəне  салық  саясаты, 

шетел валютасының айырбас курстары.  

       Аудитор  қай  салада  жұмыс  істеп  жатқан  кəсіпорын  туралы  көптеген  мəліметтер  білуі 

қажет.  Одан  əрі  ол  келесідей  салаларды  білу  қажет.  Олар  маркетинг,  материалдық-

техникалық қамтамасыздық, зерттемелік, өнімді өндіру жəне өткізу.  

 

2 Тақырып:   Сатып алу кезеңінің аудиті 

 

Мақсаты:  Аудиторға қажетті құжаттар  

Негізгі сұрақтар мен қысқаша мамзұны: 

1. 


Аудитор тексеріс  

2. 


Аудиторға қажетті құжаттар 

3. 


Жоспарлау мен болжау кезеңдері 

 

       Аудитор  тексеріс  жүргізбес  бұрын  кəсіпорынның  өндіріс  жолдарымен,  тауарлы 

материалдық құндылықтарды сақтайтын қоймалармен, қызмет персоналымен, кəсіпорынның 

жалпы құрлысымен танысу танысады. Аудиторға қажетті құжаттарды тексеру үшін мынадай 

жағдайларды орнықтыру қажет: 

  Кəсіпорынның жарғысы жəне келісім – шарты бар, жоқтығы; 

  кəсіпорынның жұмыс бағыты; 

  кəсіпорынның мемелекеттік тіркеуден өткендігі жөнінде құжатының бар, жоқтығы; 

  жарғылық қорының мөлшері; 

  кəсіпорынның хұқықтық – ұйымдастыру нысаны; 

  кəсіпорынның  уставында  сыртқы  экономикалық  жұмыстарды  өткізу  жөнінде 

мəселелер көрсетілген бе, жоқ па ? 

  кəсіпорын Қазақстан Республикасында немесе шетелдерде өзінің филиалдарын ашуға 

құқығы бар ма, жоқ па ? 

  егерде  басқалай  жұмыстары  болса,  сол  жұмыстарды  жасау  үшін  арнайы  рұқсат 

лицензиясының бар, жоқтығы; 

  кəсіпорынның таза пайдасының болу реті; 

  серіктестіктің басқару органдары.  



 

24 


         Бұл  мəліметтер  аудиторға  келесі  қаржылық  нəтижені  тексеру  үшін  қажет  болады. 

Аудитор  жарғыда  көрсетілген  жұмыс  түрінің  қандай  екенін  ұмытпауы  керек.  Кейбір 

кəсіпорындар  мүмкіндігіне  өндірістің  көптеген  түрлерін  көрсетеді.  Аудит  үшін  тексеріліп 

отырған кəсіпорынның қаржылық жағдайларын немесе оның қызметін, нəтиженің қаржылық 

есеп  беруі  ерекше  маңызды  болып  табылады.  Меншік  формасына,  қызмет  түріне  немесе 

ұйымдық  құқықтық  нысанына  қарамастан  кəсіпкерлік  қызмет  түрімен  айналысатын 

кəсіпорындар мен ұйымдар жылдық бухгалтерлік есебін келесі типтік нысанда тапсырады. 

1.  кəсіпорын балансы №1 нысан; 

2.  қаржылық нəтиже немесе оның қолданылуы туралы есеп беру №2 нысан; 

3.  кəсіпорын балансына қосымша №3 нысан. 

№1 жəне №2 нысан тоқсандық бухгалтерлік есеп беру құрамына кіреді. Бұл бухгалтерлік есеп 

əмбебап  болып  табылады.  Өйткені  кəсіпорын  мүлкінің  құрамын  немесе  оның  қалыптасу 

көздерін  барлық  кəчіпорын  филиалдары,  бөлімшелері  бойынша  бейнеленеді.  Есеп  берудің 

неғұрлым анық жəне мазмұнды нысаны болып бухгалтерлік баланс табылады.  

          Бұдан кəсіпорын көлемін шаруашылық құралдардың құрылдымын жəне оның көздерін, 

негізгі  құралдың  тозу  деңгейін,  есеп  беру  кезіндегі  кəсіпорынның  қаржылық  нəтижесін 

көруге  болады.  Соңғы  кезде  бухгалтерлік  баланс  аналитикалық  жəне  бақылау  сапасына 

байланысты  өзгерістерге  ұшырайды.  Бұдан  шамамен  10  жылдай  бұрын  баланс  баптары  160-

тан жоғары болды, ал қазіргі кезде активі бойынша 36 бапқа жəнепассиві бойынша 32 бапқа 

қысқарған. Барлық өндірістік қорлар бір бапқа жалпы сапамен бір бапта көрсетілген.  

        Балансыты тексереді.  

3 Тақырып:   Өндіріс кезеңінің аудиті 

 

 

1995жылғы  26  желтоқсандағы  №2732  Заң  күші  бар    «Бухгалтерлік  есеп  туралы» 



Қазақстан  Ресспубликасының  Президентінің  жарлығында  жəне  1996  жылғы  12  қарашада 

№2Қазақстан  Республикасының  бухгалтерлік  есеп  жөніндегі  Ұлттық  комиссиясының 

қаулысымен  бекітілген  қаржылық  қорытынды  есепті  дайындау  жəне  тапсыру  үшін 

тұжырымдық  негізде,  табыс-  бұл  есепті  кезеңде  активтің  өсуі  (артуы)  немесе  міндеттеменің 

төленуі, ал міндеттеме –бұл есепті кезеңде активтің төмендеп немесе міндеттеменің   

 (артуы) деп көрсетілген.Əдетте, шығын шығармай көздеген табысты алу мүмкін емес.   

       Шығынды  дұрыс  анықтау,  табыстан  салық  алу  кезінде  салық  алынатын  табыстарын 

жасыруға  жол  берген  шаруашылық  жүргізуші  субъектілергеайып  санктциясын  қолдануға 

кеңінен құқық берілген салық қызметкерлері даулы мəселелерді болдырмауға көмектеседі. 

       Аудиторлық тексеру жүргізудің тəжірибесі көрсетіп отырғандай, өндііріс шығындарының 

есебіне  аудит  жүргізілген  кезде  кеткен  кемшіліктер  мен  жіберген  қателіктерге, 

бұрмалаушылықтарға талдау жасауға мүмкіндік туады: 

-  аяқталмаған  өндірістегі  еңбек  ақы  мматериалдық  қорлар  ж.т.б.  негізсіз  көлемі 

жоғарылатылған (төмендетілген ) шығындарға; 

-  өндіріс  шығындарына,заң  актілеріне  сəйкес  арнайы  көздердің  есебіне  сəйкес 

жатқызылған негізсіз енгізілген шығындарға; 

-  өндіріс  шығындарына,  заң  актілеріне  сəйкес  арнайыкөздердің  есебіне  жатқызылған 

негізсіз енгізілген шығындарға; 

-  калькуляциялау объектісіне жатпайтын шығындарға; 

-  есепті  кезеңнің  өндіріс  шығындарына    негізсіз  ендірілген  сатылмаған  тауардың 

қалдықтарына тасымалдау шығындарына; 

-  өндіріс шығындарына ендірілген негізгі құралдарға салынған күрделі қаржыға; 

-  өндірістік сипаты жоқ өзіндік құнға негізсіз ендірілген шығындарға; 

-  құжаттары  мен  расталмаған  материалдық  емес  активтердің  өзіндік  құнға  ендірілген 

амортизациялау сомасына; 

-  жеке  тұлғаларға  жалға  берілген  негізгі  құралдардың  өзіндік  құнға  ендірілген 

шығындарға; 

-  өзіндік құнға ендірілген өндірістік емес, негізгі құралдарды сақтау шығындарына. 



 

25 


Өндіріс  шығындарының  есебін  аудиторлық  тексеруге  кіріспей  тұрып,  алдымен  аудитор 

қабылданған  есеп  саясатымен,  шаруашылықтың  ұйымдастыру  жəне  технологиялық 

ерекшелігімен,  өндіріс  тұрпатымен,  шығарылған  өнімдердің  түрлерімен  пайдаланылған 

ресурстарымен танысуы қажет. 

Есеп саясатының сақталуына байланысты аудитор мынандай мəселелерді анықтауға міндетті:  

•  тексеру  кезеңінің  басында  белгіленген  шығындар  есебінің  əдісінің тұрақтылығын, 

оның нормативтік құжаттарға сəйкестілігін; 

•  есепті 

кезеңдер 

бойынша 


өнімнің 

өзіндік 


құнына 

дұрыс 


таратылып 

жатқызылғандығын; 

•  негізгі құралдарға дұрыс тозу есептелінгендігін; 

•  өндіріс  шығындарына  ендірілген  материал  емес  активтерге  ендірілген  тозу 

сомасының дұрыстығын; 

•  үстеме  шығындар  сомасының  объектілкер  бойынша  таратылу  əдістерінің 

негізділігін. 

Өнім  (жұмыс,  қызмет)  өндіруге  жұмсалған  өндірістік  шығындарының  есебінің  дұрыстығын 

тексерген  кезде,  аудитор  жылдың  басында  белгіленген  өндіріс  шығындар  есебінің  жəне 

өнімнің 


өзіндік 

құнын 


калькуляциялау 

əдістерінің 

тұрақтылығын 

жəне 


оның 

шаруашылықтың салалық жəне ұйымдастыру ерекшеліктеріне сəйкестігін анықтауға міндетті.   

 

Аудитор  қолданылған  өндіріс  шығындарының  дұрыс  жатқызылуын  тексеру  əдістері 



көпшілігінде  өнімнің  өзіндік  құнын  калькуляциялауға  қолданылған  жолдарына  байланысты. 

Яғни,  толық  немесе  қысқарлыған  өзіндік құн есептеуге,  сондай-ақ  шығындардың  топтарына 

да.  

БЕС  №  7  «Тауарлы-материалдық  қорлардың есебі  »  жəне    №  2  «запастар  »  ҚЕХС-на  сəйкес 



əдістемелік  нұсқауларда  жоспарлау  жəне  талдау  кезінде  өнімнің  өзіндік  құнының  өндірістік 

шығынын құрайтын мынандай топтау түрлері қолданылады: 

1.  шығынның пайда болу орны бойынша (өндіріс, цех, бөлімше т.б.) 

2.  өнімнің, жұмыстың жəне қызметтің түрлері бойынша; 

3.  шығындарды өнімнің өзіндік құнына жатқызу əдістері бойынша. 

Бұл  аталған  тптаулармен  шектеліп  қоймай,  жалпы  əдебиеттеріндегі  өндіріс  шығындарының 

топталу тəртіптерін басшылыққа ала отырып, өндіріс шығындарын жіктеуді мынандай топтар 

бойынша кеңейте түсудің маңызы зор. 

• 

Жауакершілік орталығы бойынша; 



• 

Құрамы бойынша; 

• 

өндіріс үрдісіндегі экономикалық рольі бойынша;  



• 

өндіріс көлеміне байланысты сипаттамасы бойынша; 

• 

пайда болу кезеңі жəне шығысқа шығарылу немесе есепті кезеңдері бойынша; 



• 

тиімділігі бойынша; 

• 

шығындарының  түрі  бойынша  топталатынын  ескерсек,  жоғарыдағы  аталған 



топтаулардың жеткіліксіз екендігі байқалады. 

Шығындар  есебін  тексерген  кезде  өндірістік  бөлімшелер  (қай  цехта  немесе  қай  учаскіде 

жетілдірілгендігін)жəне  өндіріс  түрлері  (негізгі,қосалқы)  бойынша  қаншалықты  жақсы 

ұйымдастырылғанына  көз  жеткізу  қажет.Өндірістік  бөлімшелер  жəне  шығындарын 

жинақтау  бірінші  кезекте  шаруашылықтың  өзі  үшін  қажетті.  Өнімнің  өзіндік  құнын 

бақылауды  өзіндік  құнын  бақылауды  күшейту  мақсатында  ресурстардың  өз  мақсатына 

орынды жұмсалуын «əрбір шығындар орталығы» бойынша бақылау қажет. 

Жауапкершілік орталығы шығынның пайда болу орнымен сəйкес келмеуі де мүмкін. Егер 

құрылымдық  бөлімшелердің  жетекшілері  шығынның  деңгейі  жəне  жұмыстың  соңғы 

нəтижесі үшін  жауап  берген жағдайда, шығынның пайда болу орнымен жауапкершілікті 

оралығы  сəйкес  келеді.  Бірақ  жетекшілердің  жауапкершілік  аймағы  жəне  басқару 

қызмеиінің  аумағы  шығынның  пайда  болу  орны  бойынша  тиісті  қызметтерден  кең. 

Басшылық  ету  жауапкершілігі  өндіріс  бөлімшелеріне  тарвйтын  болғандықтан, 

жауапкершілік орталығы бірнеше шығынның пайда болу орнын қамтиды. 



 

26 


 

Өнімнің  (жұмыс,  қызмет)  өндірістік  өзіндік  құнын  құрайтын  шығындар  олардың 

экономикалық мағнасына сəйкес мынадай элементтер бойынша топталады. 

1)  материалдық шығындары; 

2)  еңбек ақы төлеу шығындары; 

3)  еңбек ақы қорынан аударылатын аударымдар; 

4)  негізгі құралдардың тозуы; 

5)  үстеме шығындары. 

Бухгалтерлік  есептің  7  «Тауарлы  –  материалдық  қорлардың  есебі»  стандартына  əдістемелік 

ұсынымды шығындарды топтау калькуляция баптары бойынша келтіріліп, мынадай баптарды 

қамтыған. 

1)  материалдар, қайтарылған қалдықтарын шығарып тастап; 

2)  еңбек ақы; 

3)  еңбек ақы аударымдары;  

4)  үстеме шығындары. 

Аталған  шығындар  баптары  өнімнің  өзіндік  құнын  қалыптстыратын  негізгі  көрсеткіш 

болғандықтан, оларға жеке – жеке тоқталуды талаап етеді. 

 

Материалдық  шығындардың  өнімнің  өзіндік  құнына  дұрыс  жатқызылғандықтан 



тексерген кезде, аудитордың мынадай мəселелерге назар аударуын талап етеді: 

-  өнімнің  (жұмыс,  қызмет)  өзіндік  құнына  енетін  шикізаттың  жəне  материалдардың 

дұрыс бағалағандығына; 

-  шаруашылықта  қабылданған  есеп  саясатына  байланысты  бухгалтерлік  есепте 

материалдарды сатып алу жəне дайындау операцияларының дұрыс көрсетілгендігіне; 

-  өндіріске  пайдаланылған,  материалдарға  ешқандай  қатынасы  жоқ  шығындардық 

өзіндік  құнға  шығысқа  шығарылған  фактілердің  орын  алмағандығына,  сондай-ақ 

өндіріс шоттарына ҚҚС құнын шығысқа шығарған жағдайына; 

-  цехтарға,  учаскілерге  ж.т.б.  босатылған,  бірақ  нақты  өндіріске  жұмсалмаған 

шикізаттардың,  материалдардың  құнын  өнімнің  (жұмыс,  қызмет)  өзіндік    құнына 

ендіру фактілерінің орын алмағандығына;    

-  құрылыс,  жөндеу  (амортизацияға  бөлуді  қоса)  кезінде  бөлінбеген  табысқа  немесе 

басқа да қаржыландыру көздеріне шығысқа шығарылғандығына; 

-  əлеуметтік  –  мəдени  бағыттағы  объектілерді  сақтауға  жұмсалған  материалдардың 

құны  негізгі  қызмет  шығындарына  жатқызылған  жағдайдың  орын    алмағандығына. 

Басқа  шаруашылықтарға    көмек  көрсету  мақсатында  орындалған  шығындар  осындай 

тəртіп бойынша көрсетілгендігіне ; 

-  техникалық жағдайының жəне өнім өндіру технологиясының деңгейіне сəйкес шикізат 

жəне материалдарды жұмсау нормасының дұрыс белгіленгендігіне; 

-  қайтарылған қалдықтарының дұрыс бағаланып, щығысқа шығарылғандығына;  

-  өнімнің  өзіндік  құнына,  ендірілген  делдалдық  қызметі  қоса,  тауар  биржаларының 

қызметін  төлеу,  делдалдық  жəне  сыртқы  экономикалық  комиссиондық  сыйақы  төлеу 

шығындарының негізділігіне 

-  өнімнің  (жұмыс,  қызмет)  өзіндік  құнына,  қоймадағы  жəне  өндірістегі  кем  шыққан 

құндылықтардың  құнының  кінəлі  адамдары  дəлелденбеген  немесе  оны  қараудан  сот 

органдары бас тартқан жағдайда шығысқа шығарылуының заңдылына; 




1   2   3   4   5   6   7   8   9


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал