Сәкен Сейфуллиннің туғанына 95 жыл толуына



жүктеу 116.36 Kb.

Дата14.09.2017
өлшемі116.36 Kb.

Сәкен Сейфуллиннің туғанына 95 жыл толуына 

Сәкеннік көп революцио-

н е р - к а й р а т к е р л е р д е н бір ерек-

шелігі төнкерісшіл  ж а з у ш ы , 

ж а ң а ш ы л  а қ ы н болуы.  Қ о л ы -

мен  а т қ а р ғ а н д ы , көнілімен 

көргенді,  к ұ л а ғ ы м е н естіген-

ді Сәкеннің мөлдіретіп  ж а з а 

білуі,  т а р и х қ а  т а ң б а басуы, 

а р т ы н а сәнді  м ұ р а  қ а л д ы р у ы 

әркімнің  м а н д а й ы н а  ж а з ы л а 

бермеген  б а қ ы т . Өзі істегенді 

өзгеге  ж а р қ ы р а т а жеткізу, 

ж а н д ы бейнелеу  т ұ р ғ ы с ы н а н 

қ аза қ сове т әдебиетін е серк е 

б о л у ы да осыдан. Сәкен жө-

ніндегі  х а л ы қ т ы қ  т о л ғ а у д а 

осы егіз сипаты  қоса өріледі 

де, өр  т ұ л ғ а с ы  а й р ы қ ш а  д а -

р а л а н а д ы . 

О к т я б р ь кұндерінде  қалың 

б ұ қ а р а н ы ң өрттей 

қ а у л а ғ а н 

к ү ш - қ а й р а т ы н , арман-тілегін, 

«Кел, жігіттер!»  а т т ы өлені-

мен білдірген,  ж а с өкіметті, 

ж а ң а  з а м а н д ы 

қ о р қ а у л а р д а н 

к о р ғ а п  қалу үшін сөз найза-

сымен 


қ атар , наған-мылты қ 

асынып, 


қ ызы л  ж а у ы н г е р л е р 

сапында  т ұ р ғ а н ,  ж а ң а өмір 

қ анаты н ке ң  ж а я  б а с т а ғ а н д а , 

қ апыд а  қ олғ а тұсіп,  а т а м а н 

Анненковтың  а ж а л  в а г о н ы н д а 

Сібірдің  с а қ ы л д а ғ а н сары  а я -

зында «о дүннедегі  т а м ұ қ т ы » 

көзімен көріп, тәнімен сезген, 

а л а й д а  а з а т т ы қ т ы  а ң с а ғ а н 

көңілі  б о с т а н д ы қ қ а алып шық-

қ анда ,  б а қ ы т , 

қ у а н ы ш орна -

ған  а й м а қ қ а  ж е т е м і н деп 

а р ы с т а н д а й арпалысып, 

қ ай -

р а т көрсеткен, көктемнің көк 



с а л п а ғ ы н д а етігінің  ж ұ л ы ғ ы 

тесіліп,  ш а ж а м а й ы н а н су өт-

кенде,  т а б а н ы күлдіресе де, 

844  ш а қ ы р ы м д ы  ж а я у жүріп, 

к ұ л а н  ж о р т п а с  Б е т п а қ т ы екі 

ай кешіп,  р е в о л ю ц и я н ы ң 

қы-

зыл  т у ы  ж е л б і р е г е н Түркіс-



тан өлкесіне жетуінің өзі  ш ы н 

е р - а з а м а т т ы қ  т ұ л ғ а с ы н  т а н ы -

тады.  М ұ н д а й азап-бейнетке 

тек  Л е н и н  г в а р д н я с ы н д а ғ ы 

революпионерлер ғана  ш ы д а -

ған.  « К ү р і ш  а р қ а с ы н д а күр-

мек болып су ішіп»  к а л у д ы 

көздеген  т а б а н с ы з д а р  қ а ш қ а н , 

пысқан,  ж а л т берген,  а д а м -

гершілік  а р д ы  с а у д а ғ а салған. 

Сәкен  о н д а й л а р д ы өмір бойы 

мазақ  қылып,  м а ң ы н а  д а р ы т -

паған.  Ш ы н ер,  б а т ы р ,  ж а у -

ж ү р е к т е р м е н  т а б ы с қ а н , 

қ уа -

н ы ш - ш а т т ы қ бөліскен. 



Р е в о л ю ц и о н е р л е р г е біткен 

қ а ж ы р - қ а й р а т кереме т  а қ ы л -

п а р а с а т п е н  а ж а р л а н ғ а н д а , елі-

ж ұ р т ы  о ғ а н  ы қ ы л а с - м а х а б б а -

тын төгіп, әр сөзі мен ісінің 

жемісін көруге асықты. 

Қо-

ғам  қайраткері ретінде  т а н ы -



ғ а н  х а л ы к т ы ң сенімін  а қ т а у 

үшін Сәкен  б а р ы н салды, 

а я н б а д ы ,  т а р т ы н б а д ы . 

Мәдени  р е в о л ю ц и я н ы ң алтын 

діңгегі —  о қ у - а ғ а р т у ісі Сәкен 

үшін  қ а т а р д а ғ ы міндеттердің 

бірі емес, кезек күттірмей  т е -

шетія  қ а у ы р т мәселенің негіз-

гілерінің өзектісі болды. 

О к т я б р ь революпиясы  ж е ң -

геннен кейінгі  д ә у і р д е Сәкен-

нік  а ғ а р т у ш ы л ы к ой-пікірлері 

б а р ы н ш а 

қ о м а қ т а н а  д а  н а қ -

т ы л а н а түсті. Егер ол бұрын 

үндеу,  ш а қ ы р у , өнер-білімге 

ұ м т ы л м а ғ а н д а р д ы  с ы н а п - а ж у -

а л а у д а н әрі  б а р а  а л м а с а , ен-

ді  ж а ң а  ж а ғ д а й д а насихаттық 

қ ызметт і  н а қ т ы  п р а к т и к а л ы қ 

іспен  с а б а қ т а с т ы р ы п  о т ы р у д ы 

қ а ж е т етті. 

Сәкен  А қ м о л а совдепінде 

халық  а ғ а р т у  к о м и с с а р и а т ы н а 

б а с ш ы л ы қ еткенде  м ұ ғ а л і м д е р 

кадрын  ж а қ с а р т у ғ а ,  ж а ң а 

мектептер  а ш у г а  а й р ы қ ш а 

назар  а у д а р д ы . Тіпті  қ а н ш а -

ма  ж ұ м ы с басты болса да 

А қ м о л а д а ғ ы  о р ы с - қ а з а қ шко-

л а с ы н а  с а б а қ беруін  т о қ т а т -

п а ғ а н ы да осыдан. 

1922  ж ы л ы 

Қ а з а қ с т а н  о қ у 

комиссарының  о р ы н б а с а р ы 

болуы,  Т а ш к е н т пен  А л м а т ы -

ның  ж о ғ а р ы оқу  о р ы н д а р ы н -

да лекция  о қ у ы ,  б а с т а у ы ш 

ж ә н е  ж о ғ а р ы мектептерге  қа-

зақ әдебиетінің оқу  қ ұ р а л д а -

рын  ж а з у ы Сәкеннің  х а л ы қ 

а ғ а р т у  с а л а с ы н д а  т о л а с с ы з 

екбек еткенің көрсетеді. Осы-

ның бәрі де Сәкеннің  ж а ң а 

з а м а н ыңғайына сай өз прог-

р а м м а с ы  б о л ғ а н д ы ғ ы н а н еді. 

Мәдениет  р е в о л ю и и я с ы н ы ң  а л -

ғ а ш қ ы кезінде: «Енді бір  ж и -

ы р м а  ж ы л д ы ң ішінде 

қ аза қ 


өнерлі  х а л ы қ т а р д ы ң 

қ а т а р ы -

на кіру керек. 

Қ а з а қ қ а о қ у 

б ұ р ы н бір мәртебе керек бол-

са, енді мың  м ә р т е б е керек. 

О қ у с ы з 

қ а з а қ т ы ң  б о л а ш а қ т а -

ғы күні  қ а р а ң ғ ы » деген берік 

түсінігі бар Сәкеннің: «Елдің 

а т қ а мінген  б а с т ы қ т а р ы оқу 

ісіне 


қ а р а м а й кетсе, е л  б а -

л а л а р ы  о қ у с ы з жүрсе,  қ а з а қ -

тың келешек  ж а с буынының 

мың лағынеті  а й т ы л а д ы . 

Әр  а з а м а т т ы ң бір көзі оқу 

ісінде болып, соған 

қ олына н 

келген  ж ә р д е м і н тигізіп  о т ы -

руы мойнына  а р т ы л ғ а н парыз. 

Ісіңмен, күшіңмен, тіліңмен 

болса да, оқу ісіне  ж ә р д е м 

қ ылмаса қ —кейінг і  ж а с буын -

ның 

қолы  ж а ғ а н д а кетеді » 



деген  ж а н сөздері  қоғам  қай-

раткерлерінің биік өресін  т а -

нытады. Сол үшін де елі,  х а л -

қы он ы  а р д а қ т ұ тты , 

қ а д і р -

леді, 


қ ұ рметтеді . 

Сәкеннің публицистикалық 

ш ы ғ а р м а л а р ы н ы ң дені халық 

а ғ а р т у мәселесіне  а р н а л ғ а н . 

1921 — 1925  ж ы л д а р д а  ж а з ғ а н 

м а қ а л а л а р ы н ы ң  ж а л п ы рухы, 

әсіресе  а т т а р ы н ы ң өзі-ақ көп 

ж а й д ы  а ң ғ а р т а д ы . «Әр  қ а з а қ -

тың  ж а д ы н д а оқу болсын», 

« З о р міндет»,  « Б а р л ы қ  к ү ш 

о қ у ғ а » .  « О қ у ш ы  ж а с т а р ғ а  ү л -

гі», «Екі мың  О р ы н б о р д а » , 

« Қ а з а қ  а р а с ы н д а  с а у а т с ы з -

д ы қ т ы  ж о ю » ,  « Ж а с  а з а м а т : 

әскери мектепке  д а я р л а н ! » деп 

а т а л ғ а н  м а к а л а л а р д ы ң  а й т п а -

ғы айқын. 

Совет өкіметінің  а л ғ а ш қ ы 

ж ы л д а р ы н д а халық  а ғ а р т у іс-

ін  ж ү й е л і насихаттап, прак-

т и к а л ы қ  т ұ р ғ ы д а н шешіп от-

ырған Сәкен Сейфуллин 

қа-

з а қ т ы ң  ж а ң а мәдениетінің 



күннен-күнге 

қ у а т т ы 

қ а р қ ы н -

мен өркендеп келе  ж а т қ а н ы н а 

қ уанды . Сәкеннің кейінгі  ж ы л -

д а р д а  ж а з ғ а н  ш ы ғ а р м а л а р ы н -

да  ж а л п ы  о қ у ғ а үндеу енді 

н а қ т ы а н а түсіп, білім артты-

ру,  ғ ы л ы м терекіне  б о й л а у 

мәселелеріне ауысты.  Х а л ы қ -

тың  с а у а т ы ашылып, өрелі 

биікке  қол сермей  б а с т а ғ а н 

ш а қ т а Сәкен енді оқу,  ж е т і -

лу мәселесін мәдениеттіліктік 

ш ы р қ а у  м ұ н а р а с ы н а көтерілу 

м а қ с а т ы м е н  с а б а қ т а с т ы р ы п 

жіберді.  К а р л  М а р к с т ы ң «Бі-

лімге ие болу үшін  с а р а л а н -

ған  қара  ж о л  т а б а  а л м а й -

сың ғылымның түрлі найза 

биігіне тек 

қ и ы н д ы қ т а н 

қай-

мықпайтын, 



қ ияғ а  т ы р м ы с ы п 

ш ы ғ у д а н  т а р т ы н б а й т ы н д а р 

ғана  ш ы ғ а  а л а д ы » . (Сәкен ау-

д а р м а с ы  б о й ы н ш а ) деген  қа-

ғидасын өмір өзегі етіп, «біз 

осы сөзден үлгі ала отырып, 

өзіміздің білімдерімізді артты-

румен 


қ атт ы  ш ұ ғ ы л д а н а й ы қ , 

мәдениетімізді ен  ж о ғ а р ы са-

тыға көтерейік» деп  ж а р са-

л а д ы . 

Сәкен сөзі, Сәкен ойы әше-

йінгі тілек деңгейінде  қ а л ы п 

қ оймай , советті к  т а м а ш а  з а -

м а н д а  н а қ т ы  ж ү з е г е асып 

отырды.  Қ о л күшін,  а қ ы л - с а -

на  қ а й р а т ы н  ж ұ м с а ғ а н д а р д ы ң 

а л д ы н д а Сәкеннің өзі  ж ү р д і . 

Қ а з а қ с т а н Халы қ  К о м и с с а р л а -

ры Советінің  П р е д с е д а т е л і 

б о л ғ а н д ы ғ ы н а н  ғ а н а емес,  к а й -

наған өмірдік  қай  с а т ы с ы н д а 

ж ү р г е н і н д е де мемлекеттік па-

расатын  ә р қ а ш а н  т а н ы т ы п 

о т ы р а д ы . Сәкендей  а д а м н ы ң 

ж а ң а  з а м а н орнап,  с о ц и а л и с -

тік мәдениет  қ а р ы ш т ы  қ а д а м -

мен  а л ғ а  б а с а р  ш а қ т а үкімет 

басшысы  б о л у ы н ы ң өзі  з о р 

б а қ ы т еді. Осының бәрі— 

ж а у  ж ү р е к революционерлік, 

терең ойлы  қ о ғ а м  қайраткері, 

а л ы м ы мен  т ы н д ы р а р ы мол 

мемлекеттік  п а р а с а т — С ә к е н 

т ұ л ғ а с ы н ы ң өрелене түсуіне 

мүмкіндік берген  а д а м и  қаси-

еттер. 


Үкімет ісіне белсене  а р а -

л а с қ а н Сәкен  қазақ  х а л қ ы н ы ң 

келешегі  т у р а л ы  т а л а й  т о л -

ғанды. Әрине, Коммуннстік 

партняның сызып берген  с а р а 

ж о л ы н  ж ү з е г е  а с ы р у д а  ж е р -

гілікті ерекшелікті ескермей, 

ойсыз  т а р т а беруге  б о л м а й т ы -

нын  ж а н - т ә н і м е н түсінген Сә-

кен  « қ а з а қ кедейлерінің те-

ңелуіне  қатесіз екі  ж о л бар: 

біреуі —оқу,  е к і н ш і с і — Қ а з а қ -

станда кедейлердің топ болып 

ұ й ы м д а с у ы үші н һә м кедей -

лер  а з ы п - т о з ы п кетпес үшін 

кәсіп дүкенін орнату, кәсіп 

дүкенін  ж ү р г і з у керек» деп 

білді. Өндіріс  о ш а қ т а р ы аш-

ылса,  к ә с і п о р ы н д а р ы  с а л ы н -

са, ең  а л д ы м е н  қ а з а қ т ы ң  ұлт-

т ы қ  п р о л е т а р и а т ы  ж а с а қ т а -

лып, ел  о т ы р ы қ ш ы л ы қ тұр-

мысқа көшеді, коныс тебеді. 

« Қ а з а қ еңбекшілері  ж е р кәсі-

біне айналмай,  ұйысып ел бо-

лып  х а л ы қ болмай, күні бү-

гінгіше  т ұ р ы п келген  т ұ р м ы -

сымен  т ұ р а берсе, еш  у а қ ы т т а 

да  қ а т а р ғ а кіре  а л м а й д ы .  Е ш -

кіммен тең де  б о л а  а л м а й д ы » 

деп түсінді. 

Ж а қ а н ы  о р н а т у м е н 

қ атар , 

Сәкен ескі  к ә с і п о р ы н д а р д ы 

ж а н д а н д ы р у ,  қалпына келтіру 

ісіне де  а й р ы қ ш а мән берді. 

О ғ а н нақты  д ә л е л — 1923  ж ы -

л ы  Қ а з а қ с т а н  п а р т и я  ұ й ы м ы -

ның III  к о н ф е р е н ц и я с ы н а кел-

ген  Е к і б а с т ұ з  ж ұ м ы с ш ы л а р ы -

ның  д е л е г а ц и я с ы м е н кездесіп, 

әңгімелесуі.  М ә н - ж а й ғ а , әсіре-

с е 

қ а з а қ  п р о л е т а р н а т ы н ы ң 



өтініш-тілегіне  а й р ы қ ш а на-

з а р  а у д а р ғ а н Сәкен «Екібас-

т а ғ ы билеуші  а д а м д а р д ы ң кө-

бі бұзық  а д а м д а р көрінеді. 

Ж ұ м ы с ш ы л а р д ы ң  ж а т а т ы н 

жерлері  б ы л ғ а н ы ш , 

қ араңғы , 

суық,  т а м а қ аз, киім  н а ш а р , 

монша,  ш к о л а , мектеп  ж о қ . 

Саясат, әлеумет істерінен  қа-

з а қ  ж ұ м ы с к е р л е р і н і ң  е ш  м а ғ -

л ұ м а т ы  ж о қ .  О қ у ш ы , үйре-

туші,  б а с т а у ш ы , жөн сілтеуші 

ж о қ . 


Екібас  з а в о д ы н д а ғ ы  ж ұ -

мыскерлердің  х а л д е р і н жөн-

деуге  т е з кірісу керек.  Қ а з а қ -

станның  С о в н а р к о м ы 40000 сом 

а қ ш а бөлді.  Е к і б а с т а ғ ы  ж ұ -

м ы с ш ы л а р д ы ң тәнін де,  ж а -

нын да тәрбиелеуге тезірек 

кірісу  к е р е к » дегені Сәкеннің 

ең өзекті мәселені  қалай тұ-

сінгенін  ғ а н а емес,  н а қ т ы ше-

шімін  қалай  т а п қ я н ы н  а н ы қ 

көрсетеді.  Ж а ң а социалистік 

з а м а н н ы ң негізі  қ а л а н а бас-

т а ғ а н  к е з д е өнеркәсіп,  а у ы л 

ш а р у а ш ы л ы қ кооперация, не 

керек, өмірдің өзекті мәселе-

леріне Сәкен тікелей  а р а л а -

сып, серкелік  ж а с а д ы . Екібас-

тұз өндірісінің бүгінде дүние 

ж ү з і н е  д а ң қ ы  ж а й ы л ы п оты-

руының  а р ғ ы  б а с т а у ы н д а Сә-

кен  қ о с қ а н үлестің едәуір еке-

нін көріп,  қ у а н ғ а н да орын-

ды. 


Сәкеннің мемлекеттік 

қ а й -


раткерлігінің 

қ а н ш а м а  а у м а қ -

ты да дәйекті  б о л ғ а н ы н а күні 

бүгінге дейін  п р а к т и к а л ы қ 

мәнін  ж о й м а ғ а н бір мәселеге 

н а з а р  а у д а р а л ы қ . 

Қ а з а қ с т а н 

К о м п а р т и я с ы н ы ң  О р т а л ы қ 

Комитеті 

қ аза қ тілінің келе-

шегі  ж а й ы н д а ерекше  қ а м қ о р -

лық  ж а с а п  о т ы р ғ а н ы әмбеге 

аян. 

К К П  О р т а л ы қ Комитеті мен 



Миннстрлер Советі 1987  ж ы -

лы 4  м а р т т а  « Р е с п у б л и к а д а 

қ аза қ тілін о қ ып-үйренуд і 

ж а қ с а р т у  т у р а л ы »  а л ғ а н  қау-

лысында «соңғы  ж ы л д а р ы , 

әсіресе жергілікті  ұлттың  а д а м -

д а р ы  а р с ы н д а  қ а з а қ тілінің 

беделі төмеидеу  т е н д е н ц и я с ы 

б а й қ а л а  б а с т а д ы .  О л а р д ы ң 

көпшілігі, ең  а л д ы м е н 

қ а л а 

т ұ р ғ ы н д а р ы , ана тілін білмей-

тін болды. Мектептерде  қ а з а қ 

тілін  о қ ы т у жеткілікті  д ә р е -

ж е д е жүргізілмейді» деп  а т а п 

көрсетілгені 1989  ж ы л ы 22 

с е н т я б р ь д е  қазақ тіліне мем-

лекеттік статус беру процесі-

мен  ұласты. 

Әрине, Сәкендердің 20-шы 

ж ы л д а р ы көтерген мәселеле-

рі мен іс-әрекеттерін бүгінгі 

күннің талап-тілегі деңгейімен 

с а л ы с т ы р у ғ а  б о л м а й д ы . Ал-

айда нигилистердің  о й - т о л ғ а -

мы әлі күнге дейін сол  қ а л -

пында 

қ алы п кел е  ж а т қ а н ы 



қ а й р а н  қ а л д ы р а д ы .  П а р т и я -

ның XII съезінің  ұлт маселе-

сі  т у р а л ы тарихи  қ а у л ы с ы м е н 

қ а р у л а н г а н Сәке н 1923  ж ы л -

дың 9 июнінен бастап «Кең-

сі істерін  қазақ тілінде  ж ү р -

гізу»  т у р а л ы біріне-бірін  ж а л -

ғ а с т ы р ы п тоғыз  м а қ а л а  ж а з д ы . 

Соның нәтижесінде 1923  ж ы л ы 

2 2  н о я б р ь д е  Қ а з а қ  А С С Р Ор-

т а л ы қ  А т қ а р у комитеті  қазақ 

тілін мемлекет тілі деп та-

нып, орыс тілімен  қатар,  қа-

зақ тілінде іс  ж ү р г і з у  т у р а л ы 

декрет  ш ы ғ а р д ы . Осы декрет-

тің алынуына  а й р ы қ ш а еңбек 

сікіріп,  ы ж д а һ а т  ж а с а ғ а н Сә-

кен  « Қ а з а к тіліп үйрену  ж ә -

не  ж ү з е г е асыру  б а р л ы қ  қ ы з -

меткердің тек достық ынты-

м а ғ ы н а  б а й л а н ы с т ы » болатын-

дығына  н а з а р  а у д а р ы п , нақ-

ты  ж ү з е г е асыру ісіне кедер-

гісін  т и г і з п  ж а т қ а н «ұлттық 

нигилнстер» кездескен  ш а қ т а 

1924  ж ы л ы өзінің «Ашық ха-

т ы н »  ж а з д ы . «Біздің 

қ аза қ 


коммунистерінің кейбіреуі  қа-

зақ тілі  т у р а л ы  қ а т т ы кірі-

суге... «біреу  ү л т ш ы л деп ай-

т а р » деп бой  т а р т а д ы . Бірақ, 

о л — қ у л ы қ ,  б ұ л — коммунис-

тік  қылық емес, ол—  ж а р а м -

с а қ т ы қ ,  ж а ғ ы м п а з д ы қ . Кейбір 

сасық,  ж а л м а у ы з  д е м а г о г өз-

ін  « ж а қ с ы коммунист екен» 

деп айтсын деп 

қ аза қ тілін 

кеңсеге кіргіземін деп  ж ү р -

ген белсенді  а д а м д а р д ы анау 

ұ лтшыл , мына у 

ұ л т ш ы л дер . 

Б і р а қ ондай салық демагог-

т а р коммунист партиясының 

О р т а л ы қ Комитетін 

ұ л т ш ы л 

деп айта алмас. Коммунист 

партиясының  О р т а л ы қ Коми-

теті бұл  т у р а л ы соқырға  т а я қ 

ұ с т а т қ а н д а й айда н ашы қ ай-

тып отыр. 

Қ аза қ тілін  ш ы ң д а п кеңсе -

ге кіргізу үшін 3—4 мың  қа-

з а қ ш а  ж а з у д ы  ж а қ с ы білетін, 

кеңсе істерін тәуір білетін 

Һәм  о р ы с ш а білетін  а д а м д а р 

керек. Тез  ш ы ң д а п іздесе бұ-

л а р  т а б ы л а д ы .  Б ұ л а р д ы ң іші-

нен ең  а л д ы м е н  ж а с т а р д ы 

қ ы з м е т к е  с а л у керек . Өйткені, 

Н и к о л а й д ы ң  з а м а н ы н д а  о т а р -

ш ы л д ы қ қ а бойсұнып 

қ алған -

д а р д ы ң көбі  о р ы с ш а  ж а з у д ы 

ж а қ с ы білсе де, 

қ а з а қ ш а н ы 

білмейді. 

Қ а з а қ тілі н сізде р 

төменнен  ж о ғ а р ы  қарай  ж ү р -

гізіңдер, біз  ж о ғ а р ы д а н төмен 

қ ара й  ж ү р г і з е й і к » - деге н ой -

пікірлерді айтқан,  ж а з ғ а н 

Сәкеннің  а з а м а т т ы қ  т ұ л ғ а с ы 

бүгінгі  ұ р п а қ қ а  қ а н ш а м а ай-

б ы н д ы да  т ұ т а с болып көрі-

нері  а т қ а р ғ а н істерінің өмір-

шеңдігінен  т а н ы л ы п  ж а т с а ке-

рек.  О с ы н д а й  п и ғ ы л д ы ң әлі 

күнге дейін  с а р қ ы л ы п бітпе-

геніне 

қ а й р а н 



қ а л м а с қ а бол-

майды. 


Қ а з і р д е  д е  ж а с ы р ы н 

қ а р с ы л ы қ т а р  ж о й ы л ы п бітке н 

ж о қ . 

Б а я н д а й берсе Сәкеннің  қо-

ғ а м д ы қ , әлеуметтік  с а л а д а да, 

мемлекеттік іс  а у қ ы м ы н д а да 

т ы ң д ы р ғ а н ы өте көп.  О с ы -

ның бәрін еселей,  ж а й н а т а , 

ж а р қ ы р а т а түсіретін керемет 

ө н е р п а з д ы қ т ы ң  т а б ы л ғ а н ы -

ның өзі  қ у а н ы ш .  Ж а ң а  з а м а н 

әдетінің  м а з м ұ н ы  м ү л д е со-

ныланып, суреттер кейіпкер 

өзгергсндігін  ж ы ғ а түсінген 

Сәкен  д р а м а т у р г и я д а  « Қ ы з ы л 

с ұ ң қ а р л а р д ы »  ж а з ы п ,  т ұ ң ғ ы ш 

революционер  Е р к е б ұ л а н д ы 

қ а з а қ сахнасын а  ш ы ғ а р д ы . 

Ғ а с ы р л а р бойы поэзияға үй-

реніп 


қ а л ғ а н  х а л ы қ қ а 

қ ар а 


сөзден нәр,  л ә з з а т  а л д ы р у 

әдебиетті өсірудің  ұлы шарты 

екенін әбден  ұ қ қ а н д а , бүгінгі 

күннің  ш ы ң д ы ғ ы н  ж а р қ ы р а -

тып көрсеткен  « Т а р  ж о л , 

т а й ғ а қ кешуді» дүниеге кел-

тірді. 

Қ а л ы ң 



қ а з а қ т ы ң  ж а ң а 

з а м а н ы н д а ғ ы 

қ а у ы р т 

қ и м ы л -

тірлігі  ш а р  а й н а д а н көрсетіл-

ді. Әркім өзін көркем  ш ы ғ а р -

м а д а н көруге ынтығып,  д ә у і р 

энциклопедиясын 

қ олын а ал-

ды,  қ ү ұ ы ғ а  о қ ы д ы . 

Ө з  қ о л ы н а н  ш ы қ қ а н ғ а ғана 

емес, өзгелердің де туынды-

л а р ы н а көңіл бөліп, артық-

кемін  б а й қ а й т ы н 

қ ы р а ғ ы л ы қ , 

х а л ы қ т ы ң әдеби  м ұ р а с ы н ай-

р ы қ ш а 

қ астерле у 

қ асиетіме н 

т о л ы с қ а н тұста,  с ы н ш ы - ғ а -

лым Сәкен  ж о ғ а р ы оқу орын-

дарына  а р н а л ғ а н  т ұ ң ғ ы ш 

о қ у л ы қ  ж а с а п  ( « Қ а з а қ әде-

биеті», 1932), 

қ аза қ әдебиет -

тану  ғ ы л ы м ы н ы ң 

қ а р ы ш т ы 

өркендеуіне негіз  д а й ы н д а д ы . 

Осы  о й л а р д ы Сәбит  М ұ қ а н о в 

сөзімен түйіндесек, «Сәкен 

Сейфуллин  б а р л ы қ  ж а н р д а  д а 

елеулі еңбек  а т қ а р ы п , бәрінің 

д е  а л ғ а ш қ ы  б ұ л ж ы м а с берік 

қ а д а с ы н 

қ ағы п берді»,—деге -

ніне еріксіз  қ о л  к о я м ы з да, 

осы 

қасиет,  с и п а т т а р д ы ң бә-



ріне сәулесін түсіріп,  к а д і р -

қ ұ рметк е бөлеткізге н 

ұлы 

а қ ы н д ы ғ ы н а бас иеміз. Оны 



ж ұ р т т ы ң бәрі білген-көрген, 

сезген, соны Сәкеннің көзі 

тірісінде  а с қ а н  ғ ұ л а м а л ы қ ке-

меңгерлікпен  М ұ х т а р Әуезов 

т ұ ж ы р ы м д а ғ а н , Беиімбет Май-

лин мен  І л и я с  Ж а н с ү г і р о в 

қ уан а  қол соғып , 

қ ұ п т а ғ а н . 

Алыптар тобының  а у ы з бір-

лігіне бүкіл ел  ш а т т а н ғ а н ы н 

тарих  р а с т а й д ы . 

Қ о л ы н а  қ а л а м  ұ с т а ғ а н  а қ ы н -

ж а з у ш ы н ы ң бәрі де өзі өмір 

сүрген  з а м а н н ы ң бейнесін 

ж а с а у ғ а , тыныс-тіршілігін 

кейінгі  ұ р п а қ қ а  ж е т к і з у г е  т а -

л а п т а н а д ы .  А л а й д а  о н д а й ба-

қ ы т қ а бәрі бірде й  ж е т е бер -

мейді, ілуде біреуі  ғ а н а  ж а -

рып шығып, өзінің  а д у ы н үні-

не,  а л ғ а н пікіріне,  а с қ а н ше-

берлігіне  н а з а р  а у д а р т а д ы , 

е л - ж ұ р т т ы 

қ у а н ы ш - ш а т т ы қ қ а 

бөлейді.  Ә у е з о в ш е айтсақ, 

«Сәкен  ш ы ғ а р м а л а р ы н а біт-

кен сезімнің  б а р л ы ғ ы да ай-

қын,  а ш ы қ  ж а л қ ы емес,  т ұ т а с 

бітімді,  ж о т а л ы  т ұ л ғ а д а н туа-

тын, бүтіндігі  б а р сезімдер. 

Ш ы н ы  қайда, өзі  қ а й д а еке-

нін білдірмейтін,  ж а з а  б а с -

пайтын,  к е д і р - б ұ д ы р с ы з  т а қ -

тақ  ж о л д ы ң  а қ ы н ы  — С ә к е н 

емес.  О н ы ң  ш ы н ш ы л д ы ғ ы  қы-

з ы п - ж а н ы п отыратын, буы бі-

лініп  т ұ р ғ а н  б а р ы н ш а  ш ы н 

сезім,  ш ы н  ж ү р е к  ш ы н ш ы л -

дығы,  Ы л д и ы бар, өрі бар  ш ы н 

өмір  ж о л ы , ыстық  қ а н д ы на-

ғыз  а қ ы н  ж о л ы . Тегінде, ма-

ғыналы, өрісті көш  б а с т а р , 

белге  ш ы ғ а р үлкен еңбек  т у -

са, осындай 

қ а й н а р көзде н 

ш ы ғ у ғ а  л а й ы қ еді. 

Өзінің аңызға  а й н а л ғ а н өмі-

рімен де,  е л - ж ұ р т т ы  ж а р қ ы н 

м ұ р а т қ а  б а с т а ғ а н  қ а ж ы р л ы  д а 

ж а й с а ң 

қ о ғ а м д ы қ - м е м л е к е т т і к 

іс-әрекетімен де,  қ у а н ы ш - ш а т -

т ы қ қ а кенелтіп, бүкіл бір әде-

биеттің  ж а ң а дәуірін  б а с т а ғ а н 

ш ы ғ а р м а л а р ы м е н де совет та-

рихынан іргелі  о р ы н алған 

Сәкен Сейфуллнннің социа-

листік  з а м а н н ы ң зор  т ұ л -

ғ а с ы болып  қ а л а берері хақ. 

Тұрсынбек КӘКІШЕВ, 

Қ

азақстан Жазушылар 



одағының 

Сәкен Сейфуллин 

атындағы сыйлығының 

лауреаты, префессор. 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал