Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ



жүктеу 3.85 Mb.

бет20/29
Дата09.01.2017
өлшемі3.85 Mb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   29

ж

ж

ыл

ыл



се

сейс



йс

ен

енбі



бі

www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

y

y

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

ДАТ!

– Бүгінгі күні біздің білім жүйемізге 

не жетіспейді?

– Кеңес Одағы кезінде бірен-саран ма-

ман дықтар ғана қазақ тілінде оқытылып, 

негі зінен маман дайындау көбінесе орыс ті-

лінде 

жү

жү



рд

рд

і.



і.

О

О



қу

қу

ж



ж

ос

о



па

па

ры



ры

о

о



ры

ры

с



с

ті

т



лі

і

нд



н

е бо-


лып,

т

т



әр

әр

би



бие

е де


де о

оры


рысш

сш

а



а бе

бе

рі



рі

лд

лді.



і.

О

Осы



сы

 лай ша


біз білім беру жүйесінің ұлттық мо де лін құра 

алмадық. Мәселен, өзбек, ук раин, со сын 

Балтық елдеріндегі эстон, ла 

тыш, лит 

ва 

халықтары секілді жоғары бі лімнің  ұлттық 



жүйесін қалыптастырып  үл гер медік.  Бұл 

жерде  бар мәселеге орыс тарды кінәлай 

беру

ру

д



д

е ұят шығар. Өйткені қазақта

рд

рд

ы не



н

гі-


зі

зі

не



не

н 

н 



бі

б

лім, ғылымға тарт қан  – 



Ке

Ке

ңе



ңе

с 

с



Од

Од

а-



а-

ғы. Оны жасыруға болмай ды.  Кеңес  Одағы 

ке зін де білім, ғылым өте жақсы дамыды, ел 

білім жағынан көтеріл ді. Сөйтіп жүріп  біз 

білім берудің ұлттық жү йе сін қалыптастыра

алмадық. Оқулық та ры мыздың  басым бөлі гі 

орыс тіл

іл

ін



і

де

де



 болды. Қаза

а

қ 



қ 

бөлімде рі

р

нің өзі 


орыс

с

т



т

іл

ілін



ін

 д

 дег



ег

і

і



оқ

оқ

ул



ул

ық

ық



та

та

рд



рд

ы

ы



оқ

оқи


и

ты

ты



н.

 Сон-


дықтан ен 

і

ді г



і

і жерде бі

бі

з ұлттық құнды лық-



тары мызды  қосып,  ұлттық негізге құрылған 

бі лім  беру дің ұлттық моделін жасауымыз 

керек. Біз дің қазіргі жүйеміз – Кеңес Ода-

ғының  бір ыңғайландырылған,  ұлтсыздан-

дырыл ған  жүйесінің қалдығы. О

О

л



л

жү

жү



йе 

ұл

ұл



тс

тс

ыз



ыз

 ұрпақ тарды тәрбиелеуге

е

б

б



ағ

ағыт


ыт

та

та



л-

л-

ға



а

н

ды



қ тан, ұлт тық мәдени мұра, ру

р

ха



а

ни

қ



а

а-

зы на, елдің салт-дәстүрі, тілі мен ділі сырт та 



қалды, отандық тарихымыз  бұрма ланды. 

Дәл мұн дай қалыппен оқыта беру – болашақ 

ұрпағымызға обал. Кеңес Ода ғы кезінде 

оқы ту д


д

еңге


е

йі жоғары болған мен,  ұлттық 

құнд

д

ыл



ыл

ық

ық



та

та

р



р ал

ал

ыс



ыс

та

та



ты

ылд


лд

ы.

ы.



Т

Тә 


ә 

уе

уе



лс

лс

із



із

дік ал-


ға ным

ымыз


ыз

ға

ға қ



қ

ан

анша



ша

у

у



а

ақыт


ыт ө

өтс


тс

е 

е де



де, 

ос

ос



ы

ы бір ол-

қылықтың орнын толтыра ал май келе міз. 

Біздің білім беру жүйеміздің ұлттық си па ты, 

рухани мәйегі болмаса, ұлт тағды рын, елі-

міздің ерекшелігін, халқы мыздың ментали-

тетін ескермесе, жастарды ұлт жан дылыққа

тә

тә



рб

рб

ие



ие

лемесе,  оны  қа лай ша  ұл

л

т 

т 



ты

ты

қ 



қ

бі

бі



лі

лі

м



м

жү

жү



йе

йес


сі деп айтамыз? Сон дық тан 

н

бі



бі

з

з



ұл

ұл

тт



ттық

ық

 



білім беру жүйесін қа лып тас ты руымыз ке-

рек. Өзінің төл мәде ни бай лық тарын мең-

гер меген жан әлемдік өрке ниетті  де  жарыл-

қамайды. Ұлт тағдыры бі лімге тікелей бай-

ланысты, сондықтан біз ге білім беру жүйе-

сінің 


ұл

ұл

тт



тт

ық

қ



м

м

од



од

ел

ел



ін

ін

ж



ж

а 

а 



са

сау 


у 

қа

қа



же

же

т.



т.

 





Қа

Қа

зі

з

р 

р

не

не

ме

мен

н

ай

ай

на

на

лы

лысы

сып 

п жа

жаты

ты

рсыз?

– Қазір 75 жылдық мерейтойыма орай, 

екі-үш кітабым жарық көрді. Жас кезімнен 

ойға келген нәрселерді түртіп қоя беріппін. 

Біраз нәрсе жиналып қалыпты. Сол жастық 

шақтағы жырларды «Жастық сырлары» 

де

де

г



г

ен

ен



 атаумен, одан кейінгі бөлім

м

де



де

Ж

Ж



ел

ел

-



то

то

қс



қс

ан

ан



 оқиғасына орай, «Желт

оқ

оқ



са

сан


н

жа

жа



ң-

ң-

ғырығы» деп атадым. Өйткені Желтоқсан 



оқиғасы кезінде ең алдымен таяқ же ген-

дердің бірі мен болдым. «Ұлтшылсың, қа-

зақ тарды көп оқыттың» деп талай таяқ та 

же дім.  Осы  турасында кітапқа кіргізейін 

деп жа

а

тқ



тқ

ан

н



б

б

ір



ір

ө

ө



ле

ле

ңі



ң

мд

мд



і

і

оқ



оқ

ып

ып



б

б

ер



ер

ей

ей



ін.

Же

Же

лт

лтоқ

оқса

са

нд

нда 

а 

ба

ба

с 

кө

көте

те

рг

рг

ен

ен

ж

ж

ас

ас

та

т

рды,

Ұлттық рух, ар-намысы бастады. 

Ал оларды шын қолдаудың орнына,

Қан жосытып, қырып салып тастады.

Биліктегі белсенділер бүлінді,

«Қанды қол» боп жаман атқа ілінді.

Бір-

р

біріне айдап салған қазақт

т

ы,

ы,

Бе

Бе

й

йбақтардың бет пердесі т

үр

үр

іл

іл

ді

д

.

.

Қа

зақсың ба бір-біріңді мұқатқан,

Атын алып Жаяу Мұса ұқсатқан.

Басқаларға бас байлатып ұстатып,

Бір-біріңе аяғыңды тұсатқан?!

Абай айтып, күңіренген қазағым,

Болд

лд

ың

ың

 ғой сен талай

ай

 елдің мазағы.

Ба

Ба

сқ

сқ

а 

а

тү

тү

ск

ск

ен

ен

ө

ө

зг

зг

е 

со

соры

рың 

ң

аз

аз

б

ба 

а 

ед

ед

і,

Та

Т

ри

хт

ың к

өп

 тар

ты

п ең

 ғ

й

ой а

за

бы

н. 

Қашан басың қосылады ел болып,

Ауызбірлік, ынтымағың кең болып?!

Алауыз боп өтесің бе осылай,

Кім көрінген, ит пен құсқа жем болып?!

Бұл 1986 жылдың 29 желтоқсанында 

жа зыл ған.  Желтоқсан  оқиғасы  кезінд

д

е бә рі 



Мә

Мә

ск



ск

еу

е



ден басқарылғанымен,

,

б



бір

ір

ін



і



ір

р

і 



ұс

ұс

та



та

п

п, сатып берген қазақтар бол



олды

ды. 


Әй

Әй

т



т-

песе, Мәскеудегілер мындағы қай қазақ-

тың не істеп жүргенін қайдан біледі? Осы 

бір күйініштен туған өлең еді. Ел- жер ту ра-

лы осындай өлеңдерді бір тарауға топ тас-

тырдым.  Бұ

ұ

рын еш жерде жарық көр ме-



генд

д

ік



ік

те

тен



н,

к

к



іт

і

аб



аб

ым

ым



ды

ды

д



д

а 

а 



«Ж

«Ж

ас



ас

ыр

ыр



ын

ын

 жат қан 



жырл

рл

ар



арым

ым»


»

де

деп



п

ат

ат



ад

а

ым



ым

. Бұ


Бұ

л

л



жа

жа

й



й

лы

лы



 бірін-

ші рет сіздерге айтып отырмын. 



– Білім саласында аяқ астынан жаса-

ла тын  реформалар жетерлік. Осы орай да 

ке зінде  білім саласын басқарған ми нистр

ре тінде  бүгінгі күні аяқ асты нан жасала-

ты

ты

н

н

ре

ре

формалар жөнінде не айта

та

р 

р 

ед

ед

ің

ің

із

з

?

?

К

Кө

өп

пж

ж

а

ас

са

а

р

р 

Н

Н

Ә

ӘР

Р

ІБАЕВ, эконом

м

и

и

к

к

а

а

 ғ

ғ

ы

ыл

лы

ы

м

м

ы

ы

н

н

ы

ы

ң

ң

 

д

докторы, проф

ф

е

е

с

с

с

со

о

р

р



а

а

к

ка

ад

д

секілді. Білім берудің сапасын жоғары лату, 

білім сапасын өлшеу секілді көптеген нәрсе 

істеліп жатыр. Білім сапасын тексеру үшін 

алдымен сапаның өзін жақсартуымыз ке-

рек. ЖОО-ның материалдық-техника лық 

базасын жақсартып, ЖОО-д

а 



а дә

дәрі


р

с 

с 



бе

бе

ре



ре

 т

 т



ін

і

 



ұс таздардың жалақысын к

өт

өт



ер

еру


у 

ке

кере



ре

к.

к. К



Кең

ең

ес



е

 

Одағы кезінде ЖОО ұстаздарына жағдай 



жақсы жасалатын. ЖОО мұғалі мі нің  жала-

қысы лауазымды қызметте отыр ған тұлға-

ның айлығынан жоғары болатын. Мәселен, 

өз басымдағы жағдайды айтсам, мен Ха-

лық шаруашылығы институтында ғы лым 

жө

жө



ні

н

нд



д

егі пр


р

ор

р



ек

ек

тор



р

болд


д

ым, сон да ай-

лы

лы

ғы



ғым

м

45



45

0

0



со

со

м



м

бо

бола



латы

ты

н,



н,

а

а



л

л

профес сорлар



500 сом алатын. Одан кейін Жо ға ры білім 

беру министрлігіне орынбасар  бо лып 

ауыс тым, ол жерде айлығым 330 сом бо-

ла тын. Кейін министр  болдым, жа ла қым 

410 сом болды. Міне, салыс тырып қа рап 

тұр саң, ол кезде қарапайым ЖО

Ж

О 

О



пр

р

оф



ф

ес-


со

 рының айлығы минист

т

рд

рдің



ің

а

ай



й

лы

лы



 ғ

 ғ

ын



ына

ан 


жоғары  болатын. Тікелей 

й

бі



б

лі

і



м  са па сына 

әсер ете алатын тұлға профессор  болған 

соң, олардың айлығын министр ді кі нен  де

жоғары қылып белгілейтін. Жала 

қысы 

жоғары  болған соң, білімге  ұмты ла тын 



жа

ж

ст



с

ар да көп ед

д

і.

і



 Профессорлар да алған 

ай

ай



лы

лы

ғы



ғын

н өт


өт

еп

еп, 



ғы

ғы



лы

лы

ми



ми

ж

ж



аң

аң

ал



ықтар ашуға

ұмтыла


а

тын.


 К

ей

ей



і

ін Ж


Ж

ОО

ОО



-дағы ұстаз дар дың

жалақысын төмендеткен соң, талай ғалым-

дар бизнеске кетіп қалды. Өйткені айлығы 

отбасын асырай алмайтын дәре жеге  жетті. 

Біз  білімді сыйласақ, про фес сорларды 

сон дай  дәрежеге  жеткізбеу

у

і міз  керек еді. 



Қазір ешкім ғалым болғыс

с

ы 



ы ке

ке

лм



лм

ей

ей



ді

ді

.



Ай

Ай

-



лы

ғы шайлығына жетпейт

т

ін

ін



ғ

ғ

ыл



ыл

ым

ым



с

сал


ал

ас

ас



ы

ы

ешкімге керек болмай қал ды. Баллон про-



цесіне көшкен шетелдік ЖОО-ның жағда-

йы өте керемет. Мате риал дық-техникалық 

базасы мықты, сту денттерінің ізденуіне

толық жағдай жа салған. Бізде Назарбаев 

ун

ун

ив



ив

ер

ер



си

си

те



те

ті

т



а

а

шы



шы

л 

л 



ды

ды

.



Оқ

Оқ



у 

у

ор



о

ны толықтай 

за

за

ма



ма

на

науи



уи

м

ма



а те

тер


 р

иа

иалд



лд

ық

ық т



т

ех

ех



никалық база-

мен  жаб дық талған.  Егер еліміздегі барлық 

универ ситет сондай дәрежеде болса, нұр

үстіне нұр болар еді. Білімнің сапасына да 

сенімді бо лар едік. Шыны керек, біз бір 

кез дері ре фор мадан шаршап кеттік. Өйт-

кені бірі нің  үстіне бірі қабы

былд


лд

ан

н



ып

ып



бі

бі



лі

л

м



м

са

ласын шатастырып жіб



ер

ер

ді



ді

Бі



Бі

ра

ра



қ 

қ

ол



ол

ар

ар



-

дың еш қайсысы аяғына дейін жетіп, дұрыс 

нәтиже  берген жоқ. Өйткені білім сала-

сында ми нистрлер екі жылда бір  ауысып 

отырды. Ал келген әрбір министр өз өзгері-

сін, өз жобасын, жаңалығын енгізуге ты-

ры

рыст


ст

ы.

ы.



О

О

ны



ны

ң 

ң



со

со

ңы



ңы

б

б



ас

ас

та



та

лғ

л



ан

а

 реформаның



ая

ая

қс



қс

ыз

ыз



қ

қал


ал

уы

уына



на ә

ә

ке



келі

лі

п



п

со

соқт



қт

ы. Жүйелі жү-

йе нің  бол мауы білім саласын әлсіретті. Сол 

үшін бізге білім саласын ғылыми түрде не-

гіз деп алу керек еді. Мысалы, көптеген са-

лалар алдын ала ғылыми негізделеді. Ау ыл-

шар уа 

шылығының өзінде малды асыл-



дандыру үшін оның ғылы

ми

ми



  нег

ег

із



з

і

і



жа

жа

са



са

-

ла



ды. Содан соң іс жүзінде

е ж


ж

үз

үзег



еге

е

ас



асыр

ырад


ад

ы.

ы



 

Дәнді  да қыл дардан көп өнім алғысы кел-

гендер де алдын ала оның ғылыми негіз-

демесін жа сайды. Білім саласы да осындай 

сала. Сон дықтан білім саласындағы әрбір 

жа сала тын реформаның ғылыми негізде-

ме

м

 с



с

ін

і



 жа сап алу 

у

ке



к

ре

р



к ед

д

і. Егер білім сала-



сы

сы

на



на

е

е



нг

нгіз


з

іл

іл



ет

ет

ін



ін

ә

ә



рб

рб

ір



ір

ө

өзг



зг

ер

ер



іс

с

ті ғылыми тұр-



ғыдан не

гі

здеп алатын 



б

болсақ, онда оның

нәти 

жесі боларына да сеніммен қарар 



едік. Сол нәтижеге жетуге тырысар едік.

– Еліміздің ғылым саласында жаса-

лып жатқан жағдайға көңіліңіз тола ма?

– Білімді күшейтетін нәрсе

е

 – ғыл


ыл

ым. Білім 

мен ғылым бір медалдың

ң

е



е

кі

кі



б

бет


ет

і

 



се

секі


к

лд

лд



і.

 

Бірінсіз бірін елестету мүмкін емес. Б



Б

і

іл



і

ім 


болмаса, ғылым қайдан шығады? Ғылым-

ның іргетасы – білім. Сондықтан білім мен 

ғылымға қатар жағдай жасау керек. Ол 

үшін барлық университеттердің жанында

ғылыми орталықтары болуы керек. ҚазҰУ-

де

д



 10 жылдай ректор бол дым. Сол 10 жыл-

ды

дың 



ң 

іш

ш



ін

інде


де

1

1



6-

-

17



17

ғ

ғ



ыл

ылы 


ы 

ми

ми



ер



е

ттеу инсти ту-

ты

ты

н



н 

аш

ашты



ты

қ

қ.



О

Ол

л



ке

ке

зд



зд

е

е



ғы

ғы

лы



лы

м

ми-зерттеу ин с-



титуттарының қол жет  кізген нәтижесі оқу 

процесіне енгізіліп отыратын. Мәселен, 

ғылыми-зерттеу  ин сти тутының  қызметкері 

өзінің қол жет кіз ген табыстарын дәрісхана-

да сабақ беру кезінде тәлімгерлеріне жан-

жақты түсінді руіне мүмкінді

ді

к 

к бе



бе

рі

рі



лд

лд

і.



і.

С

С



өй

өй

-



ті

п, ұстаз білім мен ғылым

м

ды

ды ұ



ұшт

штас


асты

тыры


рып,

п

 



білімді жетіл діріп отырады. Ғылымның өз 

міндеті бар. Менің ше, ғылымның ең басты 

міндеті – бі лімді дамы ту. Одан соң қоғамы-

мыз ды дамы ту, эко номиканы дамыта оты-

рып, жаңа лық тарды енгізу, технологияны 

д

да



м

м

ы



ы

ту

ту



с

с

ек



ек

іл

л



ді

ді

м



м

ін

ін



де

де

тт



тт

ер

ер



і

і

ба



а

р. Егер ғылым, 

білімді дамыта алса, байыта алса, онда бі-

лім алған жастар жұмыс істеп қызметке тұр-

ға

ға

нд



нд

а

а



со

со

ны



ы

 кәде сіне асырады. Өкініш

ш

 т

 т



іс

і

і 



со

со

л,



л,

к

к



ез

ез

ін



ін

д

де біз ғы лымды таратып 



ал

ал

 д



 д

ық

ық



.

.

Кеңес Одағы тара ған соң ғылымнан береке 



қашты. Ұлттық ғы лым академиясы қоғам-

дық академияға айналды. Көптеген ғылы-

ми мекемелер жа былды. Ғалымдар бас қа 

жұмысқа ауысып, ғалымдарымыз дың са-

нын азайтып алдық. Сондықтан ен ді сол ға-

лымдарым


м

ыз

ы



ды

ды

ң 



ң

ор

р



нын тол

ол

ты



ты

р

р



ып, 

,

ғылым-



ды дам

ыт

ыт



у

у іс


іс

ін

ін қ



қ

ай

ай т



 т

а 

а



жо

жо

лғ



лға 

а

қо



қо

ю

ю



ке

ке

р



рек

ек

пі



п

з. 



1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   ...   29


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал