Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ



жүктеу 3.85 Mb.

бет18/29
Дата09.01.2017
өлшемі3.85 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   29

Ермахан ШАЙ

Й

ХЫҰЛЫ,

р

р



р

жазушы, журналист, «Айқын» газеті 

бас редакторының орынбасары:

–  Курстастарымыздың  бәрі респуб-

ликамыздың түкпір-түкпірінде қызмет ат-

қарып, Тәуелсіз елім

ім

із

із

ді

д

ң

ң

өс

өс

іп

іп





рк

рк

ен

н

де

де

уі

уі

не

не

 

хал-қадірінше  үл

л

ес

ес қ

қ

ос

осып

ып

к

кел

ел

ед

ед

і

і.

К

Көб

өбі

і 

баспасөзде, телеарналар мен радиоларда 

бас редакторлық қызмет атқарып жүр. Біз 

курстастарымызбен мақтанамыз. «Қолтаң-

ба» аталатын жинақ осы түлек тердің бірі 

– Нұржан Қуантайұлы басқаратын «Шығыс 





Ақ

Ақпа

па

ра

ра

т»

т»

х

хол

ол

ди

динг

н

інің  баспахасынан 

ба

басы

сы

лы

лы

п

п шы

шы

қт

қт

ы

ы. 

Түлектер өздерінің №5 сүйікті жатақ-

ханасына жиһаз сыйға тартты. Сонымен 

бірге журналистика факультетінде оқитын

бес студентке 100 мың теңге көлемінде

шәкіртақы тағайынд

д

ад

а



ы.

ы

 Шәкір



р

тақы


қы

ны

н



ң 

үшеуі марқұм М

ақ

ақсұ


сұ

т

т 



Дү

Дүйс


йсек

ек

ов



ов

Б



Бі

рж

рж



ан

ан

 



Белғара, Омарғали Мырзағалиевтердің 

атында, қалған екеуін «Шығыс – Ақпарат» 

холдингі мен «Өмір-ай» газеті ұсынып 

отыр. Ұлттық университеттің журналистика 

факультетінің қазіргі ұжымы бұл түлек-

те

те



рд

рд

ің



ің

с

с



ый

ый

ын



ын

а

а



дә

дә

н



н

ри

р



за. Айта кету керек

он

он



ж

ж

ыл



ыл

да

дан



н

ар

арты



ты

қ

қ 



у

уақыттан  бері мұнда

түлектердің жиырма жылдан соңғы кез-

десулері дәстүрлі түрде үзілмей өтіп келеді.



Болатбек МҰХТАРОВ

ТӘЛІМ


ТҮ

Й

ІН

Шындығ

ығ

ын

ын

да

да



қа

қа

за

за

қ

қ 

да

да

ла

ла

сы

сынд

нда

а 

са

сал-

л

с

серілердің әндерін жеткі

і

зг

зг

ен

ен

Ә

Ә

мі

мі

ре

реде

де

н

н 

асқан әнші болмаған. Өнер атты құдіреттің өзі кез келгенге қонбаса керек-ті. 

Әншілігіне кісілік, адамшылығы да сай келген Әміренің мойнында артық 

дем жинап тұратын қосымша қалтасы да болыпты. Нысаналы туған 

перзенті хақында тек жарқын естеліктер қалды. Әміреден үзілмей жеткен 

әншілік дәстүр Әміре салған ізбен 

н 

та

т

за

за

, мөлдір қал

ал

пымен таудан аққан 

бұ

бұла

ла

қт

қтай

ай с

с

ылдырап ғасырларға ж

ал

ал

ға

ға

са

са б

б

ер

ерсі

сі

н.

н.

Ж

Ж

ал

алғы

ғы

з

з 

ті

тіле

лек 

к 





осы!

Әм

Әм



ір

іре 


е 

шы

шы



ға

ға

рм



маш

аш

ыл



ыл

ығ

ығ



ын

ын

з



з

е

ерттеуге табаны 



күректей 30 жылдан астам уақытын 

арнапты. Зерттеулерінің бірінде концерттен 

соң Париж халқының Әміренің құшағын 

гүлге толтырып, журналистердің сұрақты 

тұс-тұстан жаудырғанын жазған-ды. 

Мұндай абыроймен қоса,

,

қ

қа



азақ

ақ

ты



ты

ң 

ң 



ар

ар

да



д

 

ұлына пәле де жабысты. О



Ол

л 



Ал

Алаш



аш

а

ары



ры

сы

сы



«халық жауы» деген жалған жала жабылған 

Мұстафа Шоқаймен кездесуі. Саяси астары 

жоқ кездесу тоғыз жыл бойы Әміренің 

маңдайына сор болып жабысты. Ақыр 

соңы


ң

нда белгісіз жағдайда,1934 жылдың 

қа

қара


ра

ша

шасы



сынд

нд

а,



а,

ә

ә



н

н

әл



әл

ем

ем



ін

ін

де



де

 еркін самғаған 

қы

қыра


ра

н

н



құ

құст


ст

ың

ың



қ

қан


анат

аты 


ы қа

қайы


йы

р

рылды. Алматы 



көшелерінің  бірінен Әміренің өлі денесі 

табылды. 



БІР ПІКІР

Жарқын ШӘКӘРІМ,

әміретанушы, күйші: 

–  Консерватори

ияғ

яғ

а

а 

тү

тү

ск

ск

ен

ен

не

не

н 

н

бастап, Әміре өмірін зерттеуге ден қой-

дым. 1974 жылы Мәскеудегі мемле-

кеттік орталық мұрағаттың жазылған 

дыбыстарды сақтау бөлімінен Әміренің 

50 жыл бойы тасада жатқан дауысын 

тапқанда менен бақытты адам болмады. 

Тө

Тө

рт

рт

в

в

ал

ал

ик

ик

те

те

ә

ә

нш

нш

і 

і 

ор

ор

ын

ы

 дауында  «Үш 

до

дос»

с»



«Ж

«Ж

ал

ал

ғы

ғыз 

з

ар

ар

ша

ша»

», «Ағаш аяқ», 

«Балқадиша», «Смет», «Бесқарагер», 

«Дудар-ай» әндері мен бір күй 

жазылған. Әміренің ізін басқан әнші 

қызы Күләшпен де хат алысып тұрдым. 

Әміреге қатысы бар адам да

д

рм

рм

ен тіл-хат 

алысқан 600-ге жуы

қ 

қ 

ха

ха

тт

тт

ы 

ы 

әл

әл

і 

і 

кү

кү

нг

нге 

е 

дейін сақтап жүрмін. Ә

Әнш

ншін

іні

ің

 а

жа

жа

лы

на

 

Мұстафа Шоқаймен Парижде 

жолыққаны себеп болған. 40 жыл бойы 

Әміре атын атауға тиым салынды. 

Мәскеу, Петербург, Варшава, Берлин 

ар

р

хивтер

р

інен

н

 әнші жайлы дерек іздеген 

ме

ме

ні

ні

ң 

ң

өз

өз

ім

м о

о

ны

ны

ң

ң

ОГ

ОГПУ

ПУ

 тізімінде бол-

ғанын естімеппін. Ол тізімдегі адамның 

артынан жасырын аңду мен жазалау, өш 

алу қояды екен. Ұлт театрын бірге 

көтеріскен досы Серәлі Қожам 

құлов 

Әміренің Парижден келген соң, бір-екі 

айдай жұмысқа бет-ау

у

зы

зы

  көг

өг

ер

ер

іп

іп

,



кө

кө

зі

зі

 

ісіп келетіндігін айтқ

ан

ан

е

е

ді

ді

.  Бі

Бі

р 

р ай

ай

лы

лы 

түнде Әміре Иса мен Серәліге түн 

жамылғанда қара киінген екеудің 

сүйреп әкетіп, таң атқанша қинап, 

Мұстафа жайлы сұрайтындығын айтып, 

еңкілдеп қоя берген екен. Мұны біреуге 

ай

ай

тс

тс

а,

а,

о

о

тб

тб

ас

ас

ын

ын

қ

қ

ұр

ұр

та

та

мы

з деп  

қор-

қы

қы

ты

ты

пт

пт

ы

ы.

«

«

Ес

Ес

ің

ің

де

де

ж

ж

үр

үр

сі

н» дегендей, 

Серағаң мұны құлағыма сыбырлап қана 

айтып еді. Әміре туралы шындық 

кейінгілер есінде жүрсін дегені екен ғой. 

Жадыра ЖҰМАКҮЛБАЙ

ҰЛЫЛАР ӘМІРЕ ХАҚЫНДА

«Оның дауысы үзбестен бірнеше рет көтеріп, бірнеше рет төмен түсіруге еркін 

жетеді. Сондай созғалақтығының, биіктігінің үстіне Әміре әндері өте назды, сәнді, 

құлаққа аса жұғымды 

ы 

бо

б

лы

лы

п отыр

р

ады. Б

Б

ұғ

ұ

ан д

д

ейін естіген әншілерімнен мен Әм

Әм

ір

і

ег

ег

е 

тек Сандыбайдың 

Ыб

Ыб

ыр

ыр

ай

айын

ын ғ

ған

ан

а 

а 

те

е

ңе

ңе

й 

й ал

алам

ам

.

.

Бі

Бі

ра

р

қ Ыбырай мен көргенде 

қартайған адам болғандықтан, біраздан кейін дауысы бет тақтайы жарылған 

домбырадай дарылдаңқырайтын. Ал Әміре «Ертеден шапса, кешке озған, ылдидан 

шапса, төске озған» дегендей, ертеден қара кешке үздіксіз ән шырқаса да айнымай, 

әрбір әнді жаңа ғана бастағандай мүлтіксіз естіледі».  

 

 



С.Мұқанов. 

Ә

«Әнінд

е 

та

за дал

а 

са

рынынан гөрі бояу кестесі 

і

ба

б

сқарақ, 

жа

ңарақ 

кө

і

рінсе, ол 

Әміренің біреуден алған үлгісі, жұғындысы емес. Өзінің талантынан ғана туған 

жаңалық. Бірақ бұл жаңалық – европаша емес, қазақша. Әміренің айтуында дала 

әні жаңашалау сезімділікке боялған. Осынысын қазақ әнінің бір саты ілгері басқаны, 

көркеюге ұмтылғаны дейміз. Әміре қай әнді болса да, өзінше кестелеп, қошқар мүйіз 

салып, үкі, маржан тағ

ғ

ып

ы

а

а

лады».    

 

 



 

 

М.



.

Әу

Әуез

ез

ов

ов.

.

Абай


Аба

 ОМАРОВ 


(коллаж

)


№87 (998) 

28.05.2013 жыл, 

сейсенбі


www.alashainasy.kz

6

e-mail: info@alashainasy.kz

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

АЛАШ АЗАМАТЫ

ДАТ!

– Бүгінгі күні біздің білім жүйемізге 

не жетіспейді?

– Кеңес Одағы кезінде бірен-саран ма-

ман дықтар ғана қазақ тілінде оқытылып, 

негі зінен маман дайындау көбінесе орыс ті-

лінде жүрді. Оқу жоспары орыс тілінде бо-

лып, тәрбие де орысша берілді. Осы лай ша 

біз білім беру жүйесінің ұлттық мо де лін құра 

алмадық. Мәселен, өзбек, ук раин, со сын 

Балтық елдеріндегі эстон, ла 

тыш, лит 

ва 

халықтары секілді жоғары бі лімнің ұлттық 



жүйесін  қалыптастырып  үл гер медік.  Бұл 

жерде бар мәселеге орыс 

тарды кінәлай 

беру де ұят шығар. Өйткені қазақтарды не гі-

зінен білім, ғылымға тарт қан – Кеңес Ода-

ғы. Оны жасыруға болмай ды. Кеңес Одағы 

ке зін де білім, ғылым өте жақсы дамыды, ел 

білім жағынан көтеріл ді. Сөйтіп жүріп біз 

білім берудің ұлттық жү йе сін қалыптастыра 

алмадық.  Оқулық та ры мыздың  басым  бөлі гі 

орыс тілінде болды. Қазақ бөлімде рінің өзі 

орыс тілін дегі оқулықтарды оқи тын. Сон-

дықтан ен ді гі жерде біз ұлттық құнды лық-

тары мызды қосып, ұлттық негізге құрылған 

бі лім беру дің ұлттық моделін жасауымыз 

керек. Біз дің қазіргі жүйеміз – Кеңес Ода-

ғының бір ыңғайландырылған, ұлтсыздан-

дырыл 


ған жүйесінің қалдығы. Ол жүйе 

ұлтсыз ұрпақ тарды тәрбиелеуге бағыттал-

ған дық тан, ұлт тық мәдени мұра, рухани қа-

зы на, елдің салт-дәстүрі, тілі мен ділі сырт та 

қалды, отандық тарихымыз бұрма ланды. 

Дәл мұн дай қалыппен оқыта беру – болашақ 

ұрпағымызға обал. Кеңес Ода ғы кезінде 

оқы ту деңгейі жоғары болған мен, ұлттық 

құндылықтар алыстатылды. Тә уелсіздік ал-

ға нымызға қанша уақыт өтсе де, осы бір ол-

қылықтың орнын толтыра ал май келе міз. 

Біздің білім беру жүйеміздің ұлттық си па ты, 

рухани мәйегі болмаса, ұлт тағды рын, елі-

міздің ерекшелігін, халқы мыздың ментали-

тетін ескермесе, жастарды ұлт жан дылыққа 

тәрбиелемесе, оны қа лай ша ұлт тық білім 

жүйесі деп айтамыз? Сон дық тан біз ұлттық 

білім  беру  жүйесін  қа лып тас ты руымыз  ке-

рек. Өзінің төл мәде ни бай лық тарын мең-

гер меген жан әлемдік өрке ниетті де жарыл-

қамайды. Ұлт тағдыры бі лімге тікелей бай-

ланысты, сондықтан біз ге білім беру жүйе-

сінің ұлттық моделін жа сау қажет. 

– Қазір немен айналысып жатырсыз?

– Қазір 75 жылдық мерейтойыма орай, 

екі-үш кітабым жарық көрді. Жас кезімнен 

ойға келген нәрселерді түртіп қоя беріппін. 

Біраз нәрсе жиналып қалыпты. Сол жастық 

шақтағы жырларды «Жастық сырлары» 

де ген атаумен, одан кейінгі бөлімде Жел-

тоқсан оқиғасына орай, «Желтоқсан жаң-

ғы рығы» деп атадым. Өйткені Желтоқсан 

оқиғасы кезінде ең алдымен таяқ же ген-

дердің бірі мен болдым. «Ұлтшылсың, қа-

зақ тарды көп оқыттың» деп талай таяқ та 

же дім. Осы турасында кітапқа кіргізейін 

деп жатқан бір өлеңімді оқып берейін.



Желтоқсанда бас көтерген жастарды,

Ұлттық рух, ар-намысы бастады. 

Ал оларды шын қолдаудың орнына,

Қан жосытып, қырып салып тастады.

Биліктегі белсенділер бүлінді,

«Қанды қол» боп жаман атқа ілінді.

Бір-біріне айдап салған қазақты,

Бейбақтардың бет пердесі түрілді.

Қазақсың ба бір-біріңді мұқатқан,

Атын алып Жаяу Мұса ұқсатқан.

Басқаларға бас байлатып ұстатып,

Бір-біріңе аяғыңды тұсатқан?!

Абай айтып, күңіренген қазағым,

Болдың ғой сен талай елдің мазағы.

Басқа түскен өзге сорың аз ба еді,

Тарихтың көп тартып ең ғой азабын. 

Қашан басың қосылады ел болып,

Ауызбірлік, ынтымағың кең болып?!

Алауыз боп өтесің бе осылай,

Кім көрінген, ит пен құсқа жем болып?!

Бұл 1986 жылдың 29 желтоқсанында 

жа зыл ған. Желтоқсан оқиғасы кезінде бә рі 

Мәскеуден басқарылғанымен, бірін-бірі 

ұстап, сатып берген қазақтар болды. Әйт-

песе, Мәскеудегілер мындағы қай қазақ-

тың не істеп жүргенін қайдан біледі? Осы 

бір күйініштен туған өлең еді. Ел- жер ту ра-

лы осындай өлеңдерді бір тарауға топ тас-

тырдым. Бұрын еш жерде жарық көр ме-

гендіктен, кітабымды да «Жасырын жат қан 

жырларым» деп атадым. Бұл жай лы бірін-

ші рет сіздерге айтып отырмын. 

– Білім саласында аяқ астынан жаса-

ла тын реформалар жетерлік. Осы орай да 

ке зінде білім саласын басқарған ми нистр 

ре тінде бүгінгі күні аяқ асты нан жасала-

тын реформалар жөнінде не айтар едіңіз?

Көпжасар НӘРІБАЕВ, экономика ғылымының докторы, профессор, академик:

секілді. Білім берудің сапасын жоғары лату, 

білім сапасын өлшеу секілді көптеген нәрсе 

істеліп жатыр. Білім сапасын тексеру үшін 

алдымен сапаның өзін жақсартуымыз ке-

рек. ЖОО-ның материалдық-техника лық 

базасын жақсартып, ЖОО-да дәріс бере тін 

ұс таздардың жалақысын көтеру керек. Кеңес 

Одағы кезінде ЖОО ұстаздарына жағдай 

жақсы жасалатын. ЖОО мұғалі мі нің жала-

қысы лауазымды қызметте отыр ған тұлға-

ның айлығынан жоғары болатын. Мәселен, 

өз басымдағы жағдайды айтсам, мен Ха-

лық шаруашылығы институтында ғы лым 

жөніндегі проректор болдым, сон да ай-

лығым 450 сом болатын, ал профес сорлар 

500 сом алатын. Одан кейін Жо ға ры білім 

беру министрлігіне орынбасар бо 

лып 

ауыс тым, ол жерде айлығым 330 сом бо-



ла тын. Кейін министр болдым, жа ла қым 

410 сом болды. Міне, салыс тырып қа рап 

тұр саң, ол кезде қарапайым ЖОО профес-

со рының айлығы министрдің ай лы ғынан 

жоғары болатын. Тікелей білім са па сына 

әсер ете алатын тұлға профессор болған 

соң, олардың айлығын министр ді кі нен де 

жоғары қылып белгілейтін. Жала 

қысы 

жоғары болған соң, білімге ұмты ла тын 



жастар да көп еді. Профессорлар да алған 

айлығын өтеп, ғылыми жаңалықтар ашуға 

ұмтылатын. Кейін ЖОО-дағы ұстаз дар дың 

жалақысын төмендеткен соң, талай ғалым-

дар бизнеске кетіп қалды. Өйткені айлығы 

отбасын асырай алмайтын дәре жеге жетті. 

Біз білімді сыйласақ, про 

фес 


сорларды 

сон дай дәрежеге жеткізбеуі міз керек еді. 

Қазір ешкім ғалым болғысы келмейді. Ай-

лығы шайлығына жетпейтін ғылым саласы 

ешкімге керек болмай қал ды. Баллон про-

цесіне көшкен шетелдік ЖОО-ның жағда-

йы өте керемет. Мате риал дық-техникалық 

базасы мықты, сту денттерінің ізденуіне 

толық жағдай жа салған. Бізде Назарбаев 

университеті ашыл ды. Оқу орны толықтай 

заманауи ма те риалдық техникалық база-

мен  жаб дық талған.  Егер  еліміздегі  барлық 

универ ситет сондай дәрежеде болса, нұр 

үстіне нұр болар еді. Білімнің сапасына да 

сенімді бо лар едік. Шыны керек, біз бір 

кез дері ре фор мадан шаршап кеттік. Өйт-

кені бірі нің үстіне бірі қабылданып, білім 

саласын шатастырып жіберді. Бірақ олар-

дың еш қайсысы аяғына дейін жетіп, дұрыс 

нәтиже берген жоқ. Өйткені білім сала-

сында ми нистрлер екі жылда бір ауысып 

отырды. Ал келген әрбір министр өз өзгері-

сін, өз жобасын, жаңалығын енгізуге ты-

рысты. Оның соңы басталған реформаның 

аяқсыз қалуына әкеліп соқты. Жүйелі жү-

йе нің бол мауы білім саласын әлсіретті. Сол 

үшін бізге білім саласын ғылыми түрде не-

гіз деп алу керек еді. Мысалы, көптеген са-

лалар алдын ала ғылыми негізделеді. Ау ыл-

шар 


уа 

шылығының өзінде малды асыл-

дандыру үшін оның ғылыми негізі жаса-

лады. Содан соң іс жүзінде жүзеге асырады. 

Дәнді да қыл дардан көп өнім алғысы кел-

гендер де алдын ала оның ғылыми негіз-

демесін жа сайды. Білім саласы да осындай 

сала. Сон дықтан білім саласындағы әрбір 

жа сала тын реформаның ғылыми негізде-

ме сін жа сап алу керек еді. Егер білім сала-

сына енгізілетін әрбір өзгерісті ғылыми тұр-

ғыдан негіздеп алатын болсақ, онда оның 

нәти 

жесі боларына да сеніммен қарар 



едік. Сол нәтижеге жетуге тырысар едік.



1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   29


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал