Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ



жүктеу 3.85 Mb.

бет16/29
Дата09.01.2017
өлшемі3.85 Mb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   29

Жадыра ЖҰМАКҮЛБАЙ

ҰЛЫЛАР ӘМІРЕ ХАҚЫНДА

 «Оның дауысы үзбестен бірнеше рет көтеріп, бірнеше рет төмен түсіруге еркін 

жетеді. Сондай созғалақтығының, биіктігінің үстіне Әміре әндері өте назды, сәнді, 

құлаққа аса жұғымды болып отырады. Бұған дейін естіген әншілерімнен мен Әміреге 

тек Сандыбайдың Ыбырайын ғана теңей алам. Бірақ Ыбырай мен көргенде 

қартайған адам болғандықтан, біраздан кейін дауысы бет тақтайы жарылған 

домбырадай дарылдаңқырайтын. Ал Әміре «Ертеден шапса, кешке озған, ылдидан 

шапса, төске озған» дегендей, ертеден қара кешке үздіксіз ән шырқаса да айнымай, 

әрбір әнді жаңа ғана бастағандай мүлтіксіз естіледі».   

 

 



С.Мұқанов. 

«Әнінде таза дала сарынынан гөрі бояу кестесі басқарақ, жаңарақ көрінсе, ол 

Әміренің біреуден алған үлгісі, жұғындысы емес. Өзінің талантынан ғана туған 

жаңалық. Бірақ бұл жаңалық – европаша емес, қазақша. Әміренің айтуында дала 

әні жаңашалау сезімділікке боялған. Осынысын қазақ әнінің бір саты ілгері басқаны, 

көркеюге ұмтылғаны дейміз. Әміре қай әнді болса да, өзінше кестелеп, қошқар мүйіз 

салып, үкі, маржан тағып алады».    

 

 



 

 

М.Әуезов.

Абай ОМАРОВ (коллаж)

www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

y

y

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№87 (998)

              

              

28.05.2013 жыл, 

сейсенбі


Тоқтар КЕНЖЕҒАЛИЕВ

«Д

Д



і

і

н



н

т

т



а

а

н



н

у

у



» пәні қашан

н

 



м

м

і



і

н

н



д

д

е



е

т

т



т

т

е



е

л

л



е

е

ді?



Оқушылардың діни сауатын ашу – бүгінгі күннің басты талабы. Осы тұрғыда «Дінтану» пәні 

міндетті пән ретінде оқытылады деген хабар тарап еді. Бұл қаншалықты рас, қашаннан басталады?

Айгүл, ұстаз, Алматы облысы

Жуырда ҚР Бас прокуратурасында Діни экс тремизм-

мен және терроризм

м

ме



ме

н

н



кү

кү

ре



ре

с жөні


і

нд

нд



егі ме

м

м



м

лекеттік 

бағдарлама талқы

ыла


ла

нд

нд



ы.

ы. О


Осы

сы

б



б

ағ

ғ



да

да

рл



рлам

ам

ағ



ағ

а

а



ор

о

ай, 



2017 жылға дейін Қазақстандағы барлық мектептердің 

9-сынып оқушылары «Дінтану» пәнін міндетті  түрде 

оқиды. Бұл пән бұған дейін таңдаулы пән ретінде 

жүргізілген болатын.



Қайр

р

ат

т 

ЖОЛДЫБАЙҰЛЫ,  Астанадағы Әзі

зі

ре

ре

т 

т 

Сұ

Сұлт

лт

ан

ан

м

м

еш

ешіт

іт

ін

інің

ің

б

б

ас

ас

и

и

мамы:

– Бағдарламада «Дінтануды» міндетті пән ретінде 

оқыту, сондай-ақ осы пән аясында арнайы роликтер, 

фильмдер түсіру, кітаптар, кітапшалар шығарып, тарату, 

ғылыми-зерттеу институтын құру сияқты ауқымды 

жұмыстар қарасты

ры

ры

лғ



лғ

ан

а



.

Бағдарламаны

ы

ң 

ң  жо



жо

ба

ба



сы

сынд


нд

а

а



жа

жа

зы



зылғ

лғ

ан



ан

да

да



й,

й,

 2017 



жылға қарай техникалық, кәсіптік және жоғары оқу 

орындарында да жастардың дәстүрлі  діндерді жан-

жақты түсініп, түрлі жат ағымдардан бойын аулақ 

ұстайтындай деңгейде діни білімді үйрету мәселесі де 

100 пайы

ы

з 



з

қамтамасыз етілетін болады.

Ба

Ба

ғд



д

ар

арла



ла

ма

мада



да

ғы

ғы



б

барлық мақсаттар экстреми

ми

зм

зм м



м

ен

ен



 

терроризмнің алдын алуға, жастардың діни сауатын 

ашуға, олардың жат ағымдардың жетегінде кетпеуіне

бағытталған. 

«К

К

е



е

н

н



ж

ж

е



е

ні» қашан кө

ө

р

р



е

е

м



м

із

з



?

?

Режиссер Ермек Тұрсынов бір сұхбатында «Кенже» атты фильм түсірмек ойы 



бар екенін айтқан еді? Сол фильм түсірілді ме? Егер түсірілсе, қашан көре аламыз?

Айбек СӘРСЕН, Қарағанды

Иә, белгілі режиссер Ермек Тұрсыновтың 

бұл картин

ас

ас



ы

өзі 


жосп

сп

ар



р

лаған 


трилогиясы

ны

ны



ң

ң

со



со

ңғ

ңғы



ы

бө

бө



лі

лі

мі



мі

б

б



ол

олып


ып

 

табылады. Бұған дейінгі «Келіні» мен 



«Шалы» арқылы қоғамда үлкен пікірталас 

тудырған Тұрсыновтың бұл дүниесін 

көрерменнің үлкен қызығушылықпен күтіп 

жүрген


н

і анық.


«К

«К

ен



ен

же

жені



ні

ң»

ң»



н

н

егізгі  бөлігі түсіріліп бі



тт

тт

і.



і.

 

Ендігі шаруа – монтаж бен дыбыстау 



жұмыстары. Бұл кино Тайландта, Италияның 

Майорка аралында түсірілді. Ал әртүрлі 

трюктерді әйгілі «Көшпенділер» фильміне

қатысқан Жайдарбек

к

Күн


ү

ғожиновт


вт

ың

ың



 

каскадерлік тобы жас

ад

ад

ы.



ы.

Ф

Фил



ил

ьм

ьмде



дегі

г

б



бас

ас

ты



ты

 

рөлдерді қазақстандық актерлер Жандос 



Айбасов пен Айнұр Ниязовалар сомдады. 

Сондай-ақ көрермен қауым бұл кино 

арқылы ресейлік Ольга Зайцева, Михаил 

Хм

Хм



уров сынды

ы

 актерлардың ойындарын да



та

тама


ма

ша

ша



ла

ла

й



й

ал

алад



ад

ы.

ы.



 

Ел көрермендері «Кенже» картинасын 

үстіміздегі жылдың қараша айында көруге

мүмкіндік алады.

БІРТУАР

КҮЗЕТТЕН КӨР

Р

МЕ

МЕГЕ

ГЕ

Б

Б

ІР

ІР

Қ

Қ

АД

АД

АМ

АМ

Семейдегі Абырал

ал

ы 

ы бо



болы

лы

сы



сы

,  Де


Де

ге

еле



лең 

ң

деген жердің тумасы Әміре он жас шама-



сында күнкөріс үшін ата-анасымен Семейге 

көшіп келеді. Қалада Қаражан Үкібаев 

есімді байдың қасабын басқаратын адам 

кі

к



шкентай  Әм

м

ірені әкесінен күзет шілікке 



сұ

сұра


ра

та

та



ды

ды



Әм

Әм

ір



р

ен

ен



ің

ің

к



к

үз

ү



еттегі серігі де, 

семсер


і 

де немере ағасы Серік Тергеу-

байұлының тарту еткен домбырасы болады. 

Көршісі Шәкіманның үйіне келген туысы 

Нұрта деген әншіден «Ардақ» пен «Ақ сиса» 

әндерін үйренген Әміре Шәкіманнан алған 

гармонымен ән салып,

Қ

Қ



ар

ар

аж



аж

ан

ан



ны

ны

ң 



ң 

қа

а



са

са

п



п

сарайын қазақ, тат

ар

ар ә


ә

нд

нд



ер

ер

ін



н

ің

ің



ұ

ұ

яс



яс

ын

ын



а

а

айналдырады. Әншінің жерлесі, жазушы 



Сапарғали Бегалин «Сахара сандуғаштары» 

атты кітабында «Ән асқары – Әміре» ес-

телігінде Әмірені екі рет көргендігін жазады. 

Серік ағасы елден барғанда  үйіне түсетін 

са

сауд


уд

аг

аг



ер

ер

И



И

са

са



бе

бе

к 



к

Әм

Әм



ір

ір

ен



ен

ің дауысын естіп: 

«Мына Қашаубайдың жайын ауыз ұлының 

көмейі бүлкілдейді ғой. Тағы, қайта айтшы» 

деп сүйсіне тыңдады. Сол күннен бастап 

Әміре Исабек атының делбесін ұстады. Қыр 

қазақтары, қала  қазақтары,  сауда

д

герл



р

ер 


ар

ар

ас



ас

ын

ы



да көңіл көтерер гармонш

ш

ы,



ы,

 ә

нш



нш

іс

іс



і

і

Әм



Әм

ір

іре



е

болды», – деп жазады

С

С.Б


Бег

егал


а ин

ин. 


Жазушы Әміренің Па рижге дейін Иркутск 

халқын да таң-тамаша еткендігін осы 

кітапта жазады. 1919 жылы әнші Ақыш 

баласы Қабидің Иркутскідегі оқымысты 

татар 

та

та



ны

ны

сы



с

 Идаятолла

а

 сол елдің оқыған 



ғалы

ымы


мы

Т

Т



ур

урба


баше

ше

ев



е

пе

пен



н

Әм

Әм



ір

ір

ен



ен

і

і



таныс-

тырып, б


б

ір сауық кешінде қазақтың әндерін 

дүйім көрерменге тыңдатады. Әміре 

домбыра алып бармағандықтан, 18 бас-

палы гармонмен «Ағаш аяқ», «Екі жирен», 

«Жиырма  бес» пен «Майраның әнін» 

ор

ор

ын



ы

да

д



ған. Клубқа жиналған ж

ұр

ұр



т 

т 

«б



б

ис

ис



-

би

би



с»

с»

,



,

«ой чуер» деп жібермей

й

қ

қ



ой

ой

ып



ып т

 т

ы.



ы.

 

Міне, керемет! Демек, Әміре француз хал-



қынан бұрын буряттарды таңғалдырған. 

1925 жылы жазда Парижде дүние жү-

зілік өнер көрмесі өткені аян. Сол көрмеде 

қазақ елі атынан ән шырқауға Әміре 

таңд

д

ал



алы

ып

а



алы

лы

на



на

ды

ды



19

9



25

25

ж



ж

ыл

ыл



ды

ды

ң 



ң

ма

м



усым 

айында Семейдің губерниялық оқу бөлі-

міне Москвадан мынадай телеграмма 

келген: «Семей қаласы, Шығыс көшесі 

№78 кварталда тұратын қырғыз (қазақ) 

әншісі Әміре Қашаубаев Париждегі 

дү

д

ни



ни

еж

еж



үз

үз

іл



іл

ік

ік



  көр

ө

менің этнографиялық 



ко

ко

нц



нц

ер

ерт



ті

не

не қ



қат

атыс


ыс

уға келісім берер ме екен?

?

 

Жол қаражаты төленеді, мерзім – маусым, 



шілде айлары. РСФСР Халық ағарту комис-

сары Луначарский».

Байдың терісін күзетіп, саудагердің 

атының делбесін ұс

ұ

та

а



ған, байлар  мұрын-

дарын шүйіре, 

ме

ме

нс



нс

ін

н



бе

беге


ге

н

н Қа



Қа

ша

ша



уб

уб

ай



ай

ды

дың 



ң 

ұлы, осылайша

П

Париж төрі



нен 

қа

зақ 



әнін

і

 



шырқап, бір-ақ шықты.

ӘЙГІЛІ ПАРИЖ САПАРЫ

Париж сахнасындағы шымылдық, асыл 

та

та

ст



ст

ы 

ы 



лю

лю

ст



ст

ра

ра



Ә

Ә

мі



і

ренің жүрегіне қорқыныш 

та

та

ұ



ұ

ял

ял



ат

ат

қа



қан-

н-

ды



ды

. Батыстың үздік кәсіби 

вокалистерін тыңдап, музыканың парқын

біліп қалған көрермен басында тақиясы, 

үстінде шапаны, қолында домбырасы бар 

қазақтан алапат дүлей үн мен сазды да 

назды мелодиялық үндестікті күтпеген 

болар. «Қанапи

и

я»

я»



,

,

«А



«Аға

ға

ш 



ш

ая

ая



қ»

қ»

,



,

«Қ

«Қ



ар

ар

ағ



ағ

ым

ым



»

»

әндерін біріне



е

н

н



со

со

ң 



ң бі

бірі


рін

н 

тө



тө

кп

кп



ел

елег


ег

ен

енде



де, 

француз халқы аузын ашып, таңырқағанын 

бұған дейінгі жазған зерттеушілердің 

кітабынан, сол уақытта шыққан мақала-

лардан оқығанымызбен, Әміренің өз 

дауысы


сы

н естімесек, сенбес пе едік, кім 

бі

б

лс



лс

ін

ін



?!

?!

К



Күй

үйші


ші,

музыкатанушы Жарқын 

 

Ш

Шәкәрі



і

мн

і



ің тір

і

нектеп іздеп, табан тозды-



руының арқасында 1974 жылы 21 ақпанда 

асқақ әншінің  фонографқа жазылған 

дауысын Мәскеу  мұрағатынан табуы 

ерлікке парапар іс болды. Жарқын Шәкәрім 

К

ОН

Ф



ЕРЕ

Н

Н



Ц

Ц

И



Я

Батыс Қазақстан облыстық 

қаза

за

қ 

қ 

др

др

ама театрында 

«И

Иса

сата

тай 

й 

ме

мен 

н 

Ма

М

хамбет: 

ізденістер, зерттеулер, 

көзқарастар» атты 

халықаралық ғылыми-

тәжірибелік конференция 

өтті. Төл тари

и

хы

х

мы

м

зды 

таразылап,

,

а

а

қи

қи

қа

қа

тт

тты

ы

аш

аш

ып

ып

 

айтуды көздеген бұл шараға 

Отан тарихының мүйізі 

қарағайдай көрнекті өкілдері 

қатысып, баяндама жасады.

Махамбет Өтемісұлының  туғанына – 

210 жыл, Исатай Тайманұлының туғанына 

222 жыл толуына орайластырылған 

конферен ция 

облыс


с

ты

ты



қ 

қ 

ішкі саяса



а

т 

басқармасының  қо



лд

лдау


ау

ым

ым



ен

ен

,



,

«И

«И



са

са

та



тай-

й-

Махамбет» қоғам 



дық қорының және 

Батыс Қазақстан гуманитарлық академия-

сы ның  ұйым дастыруымен  өткенін  айтуы-

мыз керек.  Конференцияның пленар лық 

мә

м

жілісінде  сө



с

з сөйлеген облыс әкімінің 

б

бі

рі



рі

нш

нш



і

ор

орын



ын

ба

ба



са

са

ры



ры

  Серік Шәпкенов 

азаттықты көксеген қозғалыс бүгінгі 

Тәуелсіздігіміздің бастауында тұрды деп

баға берді. 

–  Құрметті конференцияға қатысу-

шылар, ұлтымыздың айбыны Исатай мен 

Махамбеттің ерлігін на

на

си

си



ха

ха

тт



тт

ау

ауға



ға а

а

рн



рн

ал

лға



ға

н

н 



үлкен ғылыми шара, жалпы, Батыс 

Қазақстан өңірінің рухани өміріндегі елеулі 

оқ

оқ

иғ



и

а

а



деуге болады. Осы ша

ра

ра



да

да

ж



ж

аң

аң



а 

а 

тұ



тұ

жы

жыры



р

мдар, жаңалықтар естим

иміз

із

д



д

ег

ег



ен

ен 


сенімдемін. Өткенді түгендемей, бола-

шаққа көз жүгірту қиын. «Бұл көтеріліс 

бізге не берді» деген сұрақтың да жауабы 

осы шара барысында беріледі деп 

есепте

е

йм



йм

ін

н



.

Кө

Кө



рн

рн

ек



ек

ті т


т

ар

ар



их

их

шы



шы

Н

Н



С

авичев 



Исат

т

ай



ай б

бат


атыр

ыр

т



тур

ур

ал



алы

ы

бы



была

ла

й



й 

де

де



ге

ге

н екен: 



«Қара түнекте жарқырап ағып өтетін 

метеор  жұлдыз болады. Исатай сондай 

жұлдыз еді. Ол да өзінің ғасырында жарқ 

етіп жанып, артынан жоқ болды». Енді 

келешек  ұрпақ тарихымызды түгендеп, 

осы батыр баба 

лардың ерлігіне

е

н



н

тә

тә



лім 

ал

ал



са

са

е



е

кен деген тілегіміз бар. Кон

нфе

фе

ре



ре

нц

нц



ия

ия

 



сәтті өтсін, – деді Серік Жамбылұлы. 

XIX ғасыр – Қазақстандағы ұлт-азаттық 

қозғалыстың қазаны бұрқ-сарқ қайнаған 

уақыт. «Бодан болмаймыз» деп ереуіл атқа 

ер салға

ға

н Ма



М

хамбет пен

ен

 Исатай бастаған 



Кіші

і

ж



жү

үзде


де

гі

гі



к

к

өт



өт

ер

еріл



іліс

іс

о



о

та

та



рш

рш

ыл



ыл

  орыс 


билігін ойлануға, қалың қазақ мүддесімен 

санасуға мәжбүр етті. Арада екі ғасыр өтсе 

де, «қара қазан, сары баланың қамы үшін» 

егеулі найза қолға алған қас батырлардың 

өмірі, талайлы тағдыры бүгінгі жас ұ

ұ

рпаққа 



үл

үлгі


гі



неге.

Конференцияның пленарлық мәжі-

лісін де  тарих ғылымының докторы Хан-

ке

к



лд

лд

і



і

Әб

Әб



жа

жа

но



но

в «Махамбет мұрасы және 

е 

ұл

ұлт-



т аз

аз

ат



ат

ты

тық 



қ

қо

қозғалысы», тарих ғылы-



мының докторы Мәмбет Қойгелдиев 

«Исатай Тайманұлы бастаған азаттық 

қозғалысы және оған бүгінгі көзқарас 

жөнінде», жазушы-драматург, ҚР Мем-

лекеттік сыйлы

ғы

ы



ны

ны

ң 



ң

ие

ие



ге

ге

рі



р

Ә

Ә



не

не

с 



с 

Са

Са



ра

ра

й 



й

«1816 жылғы 

Өт

Өт

ем



ем

іс

іс



о

о

қи



қи

ға

ғала



ла

ры

ры



:

:

та



та

ри

рихы



хы

 

мен кейінгі зардаптары»,  фило логия 



ғылымының докторы Сейіт Қасқабасов 

«Махамбеттанудың өзекті мәселелері» 

тақырыптарында құнды баяндамалар 

жасады. Қазақ драма театрына жиылған 

зерд

рд

ел



ел

і қа


қ

уы

у



м башқұртстандық қос ғалым 

Ша

Ша



ми

ми

л



л

На

Нафи



фи

ко

ко



в 

в

пен Андрей Трегубовтың, 



жерлесіміз, тарих ғылымының докторы 

Тұяқбай Рысбековтің, ақтөбелік ғалым 

Алтай Тайжановтың баяндамаларын да 

қызығушылықпен тыңдап, жылы 

қабылдады.




1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   29


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал