Райы нан сақтануды ескертеді



жүктеу 4.34 Mb.

бет9/30
Дата11.09.2017
өлшемі4.34 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   30

Да

Да

йы

йынд

нд

ағ

аған

ан 

Сандуғаш ӘЛІМЖАНОВА

Ма

Ма



ма

манд


ндар

ар б


б

іздің Қытаймен 

келі сім жүргізуіміздің негізгі фак-

торы Балқаш көлін сақтау екенін 

айтады. Себебі бұл көл табиғатты 

қалыптастырады. Қазақ География

институты Су проблемалар

р

ы мәселелері



р

 

бөлімінің  бастығы  Жа



Жа

қы

қы



пб

пбай


ай

Д

Д



ос

ос

та



та

йұ

йұ



лы

лы

 



егер Балқаш құрыса, 

Ал

Алма



ма

ты

ы



о

обл


бл

ыс

ысын



ының

ың 


қоршаған ортасына орасан зор зиян тиеті-

нін көлденең тартады.  

Біздің даламыздағы көлдердің 94 па-

йызға жуығы шағын екен. Көлемі 1 шаршы 

ша

ш

қыры



р

мға да


да

 жетпейді. Ал олардың жағ-

да

да

йы



йы

м

м



үл

үл

де



дем

м

қи



қи

ын

ын



Жа

Жа



уы

у

н жауса, көлдер 



толғандай 

б

болады. Қалған уақытта олар-



дың суға толып жатқанын көру арман. Елі-

міздің аумағында көлдер жүйесі бір келкі 

тарала қоймаған. Теріскей өңірлерде ол-

ар дың саны басым. Көлдердің көбісі көк-

темгі мезгілде толады.

.

К



К

ей

й



де

де

с



с

у

у



де

де

ңг



ңг

ей

ей



і 

і

шұғыл өзгереді. Осын



н

ың

ың



с

с

ал



алда

да

ры



ры

на

на



н

н 

кө



көл-

л-

дердің біршамасы кеуіп қалып жатады. 



Әри не, оны табиғат құбылысы дейміз. 

Әйт се де, көлдер жүйесіне тиісті деңгейде 

көңіл бөлінсе, су айдындары тартылып 

қал мас еді. Әсіресе, бұл көрініс шөл және 

шө

шө

ле



ле

йт

йт



ті

ті

ө



ө

ңі

ңірл



рл

ер

ер



ге

ге

т



т

ән

н



. Олар  біртіндеп 

шө

шө



г

гін


ін

ді

ді ж



ж

ын

ыныс



ыс

та

та



рғ

рғ

а



а то

то

лы



л

п жатыр. Өсім-

дік тер қаптап өскен. Оның салдары  бар. 

Тұз тез байланады. Одан арғысы белгілі. 

Көлдер сорға айналып кетеді. Сортаң жер-

лерде ылғал тұра қоймайды. Осының сал-

дарынан көлдердің көбісі жойылуға 

жақын тұр. 

Сыр өңірінде кезін

н

де



де

с

с



уд

уд

ан



ан т

т

ар



ар

шы

шы



лы

лы

қ 



қ

көрмеген. Мыңнан астам көл б

б

ол

ған. Б



Б

е-

рі де  көлдер тартылды. Аймақ табиғаты 



сұр қай  тартты. Сүреңсіз күйге түсті. Бүгінде 

облыста 100-ден астам көл қалған. Рас, 

Арал экологиясы оған аз зардап тигізген 

жо

ж



қ.

қ

 Сонау



ау

б

б



ір

р

жыл



л

да

д



рд

р

а дария толып



жа

жата


та

 т

 тын



ын

.

Ер



рне

не

уі



уі

не

не



с

с

ый



ый

ма

ма



йтын еді. Көктем-

де «еркелеп» те алатын. Бұл уақытты жер-

гі лікті  жұрт тиімді пайдаланатын. Көлдерді 

суға толтыруға мән берілді. Оның пайдасы 

да тиетін. Балық шаруашылығы дамыды. 

Келіп түсетін су мөлшерінің азаюы тайыз 

көл дерге кері әсерін ти

ти

гі



гізд

зд

і.



і.

О

О



сы

сы

ны



ны

ң 

ң



са

са

л-



л-

МӘС


Е

ЛЕ

ІЗ.ДЕН.ІС



Алдағы 1 желтоқсан күні еліміз алғаш 

ре

ре



т Қа

Қ

зақстанның Тұңғыш Президенті



і

к

к



ү-

ү

ні



ні

н 

н ат



атап

ап

ө



ө

тк

тк



елі отыр. Елбасымыздың

ң е


е

л

л



ал

ал

-



-

дындағы ерен еңбегінің кеңінен танылуын 

біл ді ре тін  арнайы  күнді  белгілеуге саяси-

құқықтық, әлеу меттік-экономи ка лық  және 

өзге де сипаттағы негіз бар, мұндай ше-

шім ге бүкіл халқымыз қуануда және хал-

қымыз қо

қолд


лд

ау

ау



к

к

өр



өр

се

се



ту

ту

де



де.

.

Студ



д

ен

ен



тт

тт

ер



ерге

ге с


сап

апал


ал

ы

ы бі



бі

лі

лі



м

м

бе



бе

ру

ру



де

де

 Қаз-



ҰАУ өз кезегінде тиімді іс-шаралар  жүр-

гі

гі



зі

зі

п,



п,

о

о



қу

қу

п



п

ро

р



цесіне жаңа оқулықтар, с

он

он



ы-

ы

ме



мен 

н 

қа



қа

та

та



р

р

инновациялық пәндер ен



н

гі

гізу



зу

ді

ді



 

қолға алып келе жатқанын айрықша атап 

өтейік. Мысалға, қазіргі нарық жағдайла-

рында өндіріс қорларын тиімді пайдалану, 

олардың ұтымды даму нұсқасын таңдау, 

на рық  конъюнктурасын зерттеу, болжау, 

жоспар

р

ла



ла

у,

у,



х

х

ал



ал

ық

ық



ш

ш

ар



ар

уа

уа



шы

шы

лы



лы

ғы

ғы



с

с

ал



ал

ала-


рын дағы

ғы

к



кәс

әс

іп



іп

ор

орын



ында

дары


ын

н 

ти



ти

ім

ім



ді

ді

қ



қ

ар

ар жы-



ландыру және несие беру, материалдық, 

ең бектік, қаржылық баланс құру, ақша құ-

ралдарының  ұтымды салым тәсілдерін

олардың өндірісте, даму үрдісінде қоз-

ға

ғ

лыс ағымын іздеуге байланысты  жә



жә

не 


т.

т.б.


б.

с

с



ұр

ұр

ақ



ақт

тарды шешуде математик

икал

ал

ық



ық

 

әдіс



і

 тер мен ақпараттық технологияларды 

қолдану айрықша орын алатыны даусыз 

бола бастады. 

Бүгін кез келген жоғары білімді маман 

өз кәсібі аймағында менеджер, оның жаңа 

ақпаратт

ық

ық



құж

ұж

ыр



ыр

ын

ын



ың

ың

т



т

ех

ех



ни

ни

ка



ка

лы

лы



қ жә

ж

не 



әдіснама

ма

лы



лық 

қ 

не



не

гi

г



зi

зi, 


ма

ма



ма

манн


нның

ың ж


ж

ұм

ұм



ыс

ыс

 құ-



ралы болып есептелетiн, керектi програм-

ма лар мен  қамтамасыздандырылған – 

ком пьютер, сонымен қатар шешiм қабыл-

дауға арналған әдiстемелермен математи-

калық модельдер кешенi болмақ. Демек, 

ко

комп



мп

ью

ью



те

т

рд



р

е мәліметтерді математик

к

ал

алық



ық

 

әд



әд

іс

іс



те

терм


рмен

ен

 өңдеуді, өндірістік есе



пт

пт

ер



ер

ді

ді 



модельдеу әдіс-тәсілдерін игеруді, өзінің 

кәсіптік іс-әрекеттерінде, өндірісте, ғы-

лым да және бизнесте дәйекті шешімдер 

қабылдауға дағдылану арқылы, жаңа жұ-

мыс құралдарын меңгеру деп түсіну керек. 

Біздің универс

рс

итетте осы өзекті мәселеге 



арналғ

ан

ан



ме



ме

мл

млек



ек

ет

ет



ті

ті

к



к 

ті

ті



лд

лд

е 



е 

бі

бі



рі

рінш


нш

і

і



жа-

зыл ған,


«

«MS


MS

Exc


l

el б


б

изнесте-ше

і

ші

мд



ер қа-

былдау» атты оқулық аграрлық жүйенің 

бар лық  мамандықтар магистранттарының 

оқу процесіне енгізіліп, толыққанды пән 

ретінде оқытылуда.

Ор

р



ыс тілінде «Коммерциялық мате 

е 

ма



м

-

ти



ти

 к

 к



а»

а»

н



нем

емесе «Қаржылық матема

ати

ти

ка



ка

»

»



деп аталатын пәндердің пайда болуы күт-

пе ген жағдай емес. Мұндай пәндер бұрын-

нан шетелдерде, оның ішінде Ресейде, бұ-

рын да және қазіргі кезде де университет-

терде қаржыгерлерді, экономистерді, бух-

галтерле


рд

рд

і,



к

ком


ом

ме

ме



рс

рс

ан



ан

тт

ттар



ар

ды

ды



,

,

ме



ме

не

н



д-

жер 


лерді, маркетологтарды даярлауда 

мін де


д

тті  тү


тү

рд

рд



е  оқ

қ

ытылады. Себебі нарық



іс

с



-әре

ре

ке



ке

тт

ттер



ер

ін

ін



де

де

д



д

әй

әйек



е

ті шешім қабыл дау-

да, сандық қаржылық талдауды және қар-

жылық-экономикалық есептерді терең 

кәсіптік деңгейде жүргізуде қаржылық 

математика әдістері ауадай қажет.

Республикамызда әзірше ауыз толты-

рып айтарлықтай қа

қ

рж

рж



ыл

ыл

ық



ық

м

м



ат

ат

ем



ем

ат

ат



ик

ик

ағ



ағ

а 

а 



арналған, іргелі е

ңб

ңб



ек

ек

ті



ті б

был


ылай

ай

қ



қ

ой

ой



ға

ғанд


нда,

а

 



бірде-бір қарапайым зерттеу жұмысы не-

ме

ме



 с

 с

е



е

оқ

оқ



у 

у 

құ



құ

ра

ра



лы

лы

,



,

қа

қа



ла

л

 берді, әдістемелік 



нұ

нұ

с



сқа

қа

у



у 

ме

ме



мл

мл

ек



екет

ет

ті



ті

к 

к  т



тілде жарық көрген 

емес. Тіпті қаржыгер мамандығын даяр-

лау ға  арналған  Мемлекеттік  стандартта 

мұн дай пәнді оқыту қарастырылмайды да. 

Оның себеп-салдары бәрімізге белгілі. 

Бүгін бұл пәнді оқу пр

р

оцесіне енгізу ұлттық



өзекті мәселеге ай

й

на



налд

лд

ы 



ы 

жә

жә



не

не

о



о

ға

ғ



н 

н 

үл



үл

ке

ке



н 

н 

мән беру қажет. Ат



Атал

ал

ға



ға

н

н мә



мәсе

се

ле



ле б

б

ой



ой

ын

ынша



ша 

2008 жылы ҚазҰАУ-де «Қаржылық мате-

матика» атты оқу құралы даярланды. Оқу 

құ ралы еліміздегі көптеген жоғары оқу 

орындарында экономикалық бағыттағы 

мамандық


қ

та

т



рдың оқу процесіне кеңінен 

ен

ен г



 г

із

з



іл

ілді


ді

.

.



Қа

Қа

зі



зі

рг

рг



і 

і 

ке



ке

зд

зд



е оған сұраныс көп 

және осыған ба

б

йл

й



анысты ол қайта өңделіп, 

екінші рет басылып шықты.

Сонымен қарастырып отырған мәселе-

ні ұтымды жедел шешу үшін, халық шаруа-

шы лығы, оның ішінде ауыл шаруашылығы-

ның барлық салалар

р

ын

ын



ың

ң

м



м

ам

ам



ан

ан

ды



д

қт

қт



ар

ар

ын



ын 

(негізінде магистр

ран

ан

тт



тт

ар

ар



ды

ды

ж



жән

ән

е 



е Ph

h

D



D до

до

к-



к-

торанттарды) даярлауда жоғарыда атал-

ған пәндер міндетті түрде оқытылуға тиіс 

деп тұжырымдаймыз.

Еліміздің Тәуелсіздігін мәңгілік қалып-

тас тыруға халқымыздың зиялы азаматтары

ба

ба

ры



ры

нш

нш



а

а

ат



ат

са

са



лы

лы

су



су

ы,

ы,



 қолынан келгенінше

өз

өз



ін

ін

ің



ің

м

мам



аман

ан

да



данғ

нғ

ан



ан

с

саласы бойынша әл-



ем де болып жатқан инновациялық жетіс-

тік терді қоғамға енгізуге ықпал жасауы – 

олардың азаматтық борышы деп санай-

мыз. Олай болса, көтеріп отырған мәселені

еліміздің Білім және ғылым министрлігі 

дұрыс түсінеді, осы тұ

ұ

жыры


р

мды қолдайды 

және оны іске асыр

ыруғ


уғ

а,

а,



я

я

ғн



ғн

и

и жо



жоға

ға

ры



ры

о

о



қу

қу

 



орындарының  оқ

қ

у



у  пр

пр

оц



ес

ін

і



де м

і

індетт



і

і 

пән дер қатарына енгізеді деген ойдамыз. 



Әбдікәрім СЕРІКБАЕВ,

Қазақ ұлттық аграрлық

ун

у

ивер

р

ситет «Жаратылыстану 

пә

пә

нд

нд

ері және ақпараттық

технологиялар» кафедрасының 

меңгерушісі, ф-м.ғ.д., профессор

Құлмұхамбет АХМЕТОВ, 

техника ғылымдарының 

ка

ка

нд

н

ид

ид

ат

ат

ы,

ы,

п

п

ро

ро

фе

фе

сс

сс

ор

ор

Елбасы 2006 жылы 26 мамырда Л. Гумилев атындағы Еуразиялық 

ұлттық университетінде өткізген дәрісінде: «Математикалық әдістермен 

мәліметтерді талдауды бәрі де: инженерлер, эко номистер, заңгерлер,

құ

ұ

ры

рылы

лы

сш

сшыл

ыл

ар

ар,

, ме

ме

мл

мл

ек

ек

ет

ет

қ

қ

ай

й

раткерлері меңгеруі ти

и

іс

іс. 



Әл

Әл

ем

ем

ді

ді

к 

к

тә

тә

жі

жі

ри

ри

бе

бе

 

кө

ө

рс

рс

ет

ет

ке

кенд

нд

ей

ей



ка

кадр

др

ла

лард

рд

ың

ың м

мат

а

ематикалық әзірлігінің

ң ж

ж

оғ

оғ

ар

ар

ы

ы де

де

ңг

ңг

ей

ей

і,

і

 

барлық салалардың сапалы өсу қарқынын қамтамасыз етеді» – деп

айрықша атап өтіп, білім саласына инновациялық пәндер енгізу ісін

жандандыру қажеттігіне ерекше тоқталған болатын.

Исатай АЛДАБЕРГЕНОВ,

су шаруашылығы саласының ардагері:

– Қазақстанның барлық өңірінде 

де осындай жағдай ке

ке

зд

зде

есед

ед

і.

і.

Ж

Ж

ал

ал

пы

пы

 

алғанда, әлемде су

р

р

ес

ес

ур

урст

стар

ар

ы

ы 

қа

қат 

дүние екені белгілі. Десе де біз қолда 

барды ұқсата алмай жүрген секілдіміз. 

Жылма-жыл Қазақстанның бірқатар 

аймақтарындағы өзендер  арнасына 

сыймай, тасып жатады. Сондай кезде 

ар

а

тық суды қ

қ

ұй

ұ

ып алатын көлдер жү-

йе

йе

с

сін

ін т

т

иі

иі

мд

мд

і 

і 

па

па

йд

йдал

ал

ан

ан

ға

ға

н артық емес. 

Ол

О

 ә

б

рб

і

ір а

й

ймақтың 

эк

ологиялық ахуа-

лын жақсартуға оң септігін тигізеді.

Кейбір елдерде су  ресурстарына ер-

екше мән беріледі. Табиғаттың сұлу көрі-

нісін тамашалап, көңілің көт

т

ер

ер



іл

л

іп



іп

қ

қ



ал

л

ад



д

ы. 


Сарқырай аққан мұхит, те

е

ңі



ңіз,

з,

ө



ө

зе

зенд



нд

ер

ер



б

б

ар



ар

.

Ондай су айдындары болмағанында, ең 



кем дегенде көлдер кездеседі. Оған ай-

рық ша мән беріп, күтімсіз қалдырмайды.

Бізде осы мәселе әзірге жетіспей жатыр...

Қы

Қы

зы

ы

лорда облысы

аймақта одан басқа айдынды су көзі жоқ.

Дария толса, көлдерге жан бітеді. Әсіресе, 

көктем мезгілінде олар

р

ға су жеткізуге бар-



лық  мүмкіндік 

ба

бар



р.

С

С



ыр

ыр

да



да

ри

ри



ян

ян

ың



ың

м

м



ін

ін

ез



ез

і 

і



де қызық. Кейд

д

е 



е

ар

ар



на

насы


сына

на

с



сы

ый

ма



ма

й

й 



жа

жата


та

-

ды. Ал ендігі бір жылдарда таязданып қа-



ла ды. Соңғы жылдары көктемде дариядан 

мол су ағып жүр. Су тасқынының алдын 

алу мақсатында түрлі шаралар жасалады. 

Десе де сол уақытта  арнасы бос қалған

көл де

е

рд



р

і толтыру мәселесі ұмыт қалып 

ж

жата


та

ды

ды



.

.

Ег



Ег

ер

ер



о

о

сы



сы

 жұмыс жасалса, аймақ-

тағы көлдер  жүйесінің көпшілігін қайта 

қалпына келтіруге мүмкіндік туатын еді.

Қызылорда жер көлемі жөнінен төртінші 

орында тұр. Өңірде ірі су айдындары бар. 

Бір Аралдың өзінде қайсыбір кезеңде ба-

лық шаруашылығ

ғ

ы

ы



дү

ү

рк



рк

ір

р



еп

е

 тұр



ұ

ға

а



н.

н.

 Сар



ар

ы-

құрлықтағы ең 



ұз

ұзын


ын

ө

ө



зе

зен


н –

– Сы


Сы

рд

рд



ар

ария


ия

т

т



ағ

ағы 


ы 

бар. Дегенмен облыстағы балық қоры елі-

міз бойынша ауланатын балықтың небәрі 

3,4 пайызын ғана құрайды екен. Бұл да –

ойланатын мәселе. Сыр өңіріндегі көлдер-

ді қайта қалпына келтірсе, ол қазіргіден 

бі

б

рш



рш

ам

ам



а 

а 

өс



өс

ет

ет



ін

н

і ан



а

ық. 


ТҰСАУКЕСЕР

Әзір


рба

байж


йжан

ан

а



ауд

удар


ар

ма

машы



шы

ла

ла



ры

рыны


ның

ң 

ай-



туын ша, бұл кітапты таңдаудағы басты се беп 

– мұнда баяндалған тақырып – пост ке ңестік 

кеңістік үшін қазақстандық на рықтық ре-

формалар тәжірибесінің маңы зы зор, бұған 

қоса, туынды шетелдік оқыр мандар тарапы-

на

на



н

н

сұ



сұ

ра

ра



ны

ы

сқа ие. «Қазақ стандық жол



л

»

»



30

30

-



-

да

да



н

н ас


ас

та

там



м

тілге  ауда рыл ған.  Оның

і

і

ші



шінд

нд

е



е

ағыл шын, француз, ис пан, араб, қытай, ма-

лайзия, жапон және тағы да басқа тілдер 

бар. Аудармашы лар дың айтуынша, Елбасы-

мыздың кітабы Әзір байжанда тұңғыш рет 

шығарылы


ы

п 

п



от

от

ыр, оның алғ



л

ысөзін Прези-

ден ті міз

з

ді



дің 

ң 

өз



өзі

і

жа



жа

зғ

зғ



ан

ан

.



Ау

Ауда



да

рм

рм



ан

аның


ың

а

авт



вт

оры 


– Әзірба

й

й жан ның 



б

белг


і

ілі ақыны, аудармашы 

және қоғам қайра

атк


тк

ер

ер



і,

,

М



М

ах

ахму



муд 

д 

Қа



а

шғ

шғар



ар

и 

и 



атын дағы қордың тең құрылтайшысы – Эл-

хан Зал Қараханлы. Естеріңізде болса, Э.Зал 

бұ ған дейін Олжас Сүлейменовтің поэзия

жинағын, Берік Шахановтың әңгімелерін 

және Асылбек Бисенбаевтың «Көне түркі лер

аң

аң



ыз

ыз

да



д

ры

ры



»

»

кі



кі

та

та



бы

бы

н



н

ау

а



дарып, басып шы-

ға

ға



рғ

рған


ан б

б

ол



олат

атын


ын

.

Қазақстан Республикасы Тұңғыш Пре-



зи денті күніне арналған шараға Қазақстан 

Халқы Ассамблеясының өкілдері, әзір-

байжан ұлттық-мәдени орталығы, Қазақ-

стан Жазушылар одағы

ғы

м

м



ен

е

 көрнекті қо



қо

ғам 


және мәдениет қа

йр

йрат



ат

ке

ке



рл

рлер


ер

і 

і 



қа

қаты


тыст

ст

ы.



ы.

 



1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   30


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал