Психикалық дамудың тежелуі Олигофрения



жүктеу 133.12 Kb.

Дата04.05.2017
өлшемі133.12 Kb.

 

Психикалық дамудың тежелуі 

          Олигофрения 

Пайда болу себептері 

Туу және жүтілік патологиясы, инфекция, 

интоксикация, травмалар   

Туу және жүтілік патологиясы, инфекция, 

интоксикация, травмалар 

  Орталық нерв жүйесінің 

(ОНЖ) залалдану мерзімі 

Мидың кейінірек зақымдануы (жүктіліктің соңғы 

үштік бірінде) 

Нерв жүйесінің ертерек зақымдануы, 

құрсақтағы алғашқы кезіндегі дамуы 

(жүктіліктің үштіктің біріншісінде)   

Оның жаппай залалдануы 

Ми қабығының жетімсіз қызметіне байланысты ОНЖ 

парциалды, тұрақты түрде залалдануы   

ОНЖ тұтастай органикалық залалдануы 

Олигофрениядан туындаған церебралды органикалық психикалық дамуын тежелуінің ерекшеліктері (өзгешеліктері) 

 

 



Психикалық дамудың тежелуі 

Олигофрения 

Танымдық әрекеттің 

бұзылу сипаты 

Екінші сипат. Көбін психикалық жағдайларына байланысты 

Таным әрекетінің алғашқы бұзылуы 


Дамудың болжамы 

Ақылы кемістігі балаларға қарағанда балалардың дамуында жақын 

дәрежеден даму зонасы әлде неше үлкен болып келеді. 

Ересектердің көмегін қолданған оңды болады, олардың іс - 

әрекеттердің    ұқсас жағдайларға бейімдеу.Негізгі мектеп 

бағдарламасын қанағатты түрде меңгерді, профессионалдық 

мектептер мен колледждерде оқуын жетілдіреді         

Танымдық әрекеті мен 

эмоционалды-ерік сферасы тұрақты 

түрде бұзылады.Балалар арнаулы 

бағдарламамен оқиды. 

Ценсіз

 білім 


алады.   

Жайылуы 


Популяцияның 7-11% 

  Популяцияның 1.7-2 % 

 

ДЦП кезінде кемістіктің құрамы 

Тірек- қимылдарының бұзылуы 

 

Себептер 



  Анасының жүкті кезіндегі инфекциялық аурулар 

Туу кезінде алған жарақаттар 

Интоксикация 

Анасы мен баласының резусфактор бойынша қанның 

сәйкес келмеуі   

   


Негізгі моторлы функция қалыптасуының бұзылуы тіл 

кемістіктері, кеңістікті бағдарлауының бұзылуы 

 


                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           

 

 

Тұлғаның жеке қасиеттері мен эмоция- ерік сферасының 



дамуының ерекшеліктері 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                   



 

Себептері 

Көрудің бұзылуы 

               

Естудің бұзылуы 

Кеңістікті бағдарлаудағы кемістіктер: заттар туралы 

жалпы ұғымдар мен түсініктің кемістігі, артта қалуы; 

шығармашылық дамуының түрлерінің артта қалуы 

 

Дыбысты қабылдаудың бұзылуы 



                       

Сөйлеу тілін үйренудегі бұзылыстар 

 

Мінездің ерекшеліктері 



                                     

Тұлғаның ерекшеліктері (қимылдаудың 

анықтылығы, мимика ) 

 

                              Көру қабілеті бұзылған жағдайда кемістік құрамы 


 

Көру қабылдаудың бұзылуы 

 

 

Кеңістікті бағдарлауының бұзылуы, жетіспушілігі. Заттар 



туралы жалпы ұғымдар мен түсініктердің жетіспеушілігі, 

шығармашылық түрлерінің дамуының артта қалуы   

 

 

Мінез ерекшеліктері, мимикалық өзгешелігі   



 

 

 



Себептер 

      Іштен анасы жүкті кездері интоксикациялары 

Асфиксия 

Туылған кезде алған жарақаттар 

Шала туғандық 

Тұқымқуалаушылық 

Токсоплазмоз 

 

 



 

 

 



 

 

Сөйлеу тілі бұзылған жағдайда кемістіктің құрамы 

 

 

Себептер 

  Инфекциялық аурулар 

Құрсақ ішіндегі гипоксия 

Туу кезінде алған жарақаттар 

Эндокриндік аурулар 

Сөйлеу кемістігі 


 

ПДТ, сөздің дыбыстық құрамын оқудағы кемістік, жазудың 

бұзылуы     

 

 



 

 

Мінездің ерекше болуы 



 

                                                                                     

                                                             

 

 

 

                        Есту қабілеті зақымдалғанда кемістіктің құрамы 

          Есту қабылдауының бұзылуы               

   

  Сөйлеу тілін үйренудің бұзылуы 



 

 

Тұлғаның даму ерекшеліктері 



                                                                                                                               

                                                                                                                               

Себептер 

Ифекциялық аурулар 

Туу кезінде алған жарақаттар 

Интоксикациялар 

Антибиотиктерді қолдану 

Тұқымқуалаушылық 



 

 

 

 



Ақыл- ой кемістігі 

   


Ойлау қабілетінің бұзылуы 

Сөйлеу тілінің бұзылуы 

Тұлғаның жеке қасиеттері мен эмоция, ерік-жігер 

сферасының бұзылуы мен дамуының ерекшеліктері 

ПДТ сөзінің құрамы болған мінездің ерекше болуы

негативизм 

 

                                       



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Психикалық дамудың тежелуінің психолгиялық параметрлері 

 

ПДТ түрлері 

Клиникалық – психологиялық көріністер 

Нейропсихологиялық ерекшеліктер 

Психодене даму 

инфантилизм 

Психикалық прцесстің салыстырмалы 

қалыптасуы, бірақ жай дамуы. Оқу 

әрекетінің жетілмеу мотивациясы (себебі) 

Жұмыс істеу қабілетінің динамикасының бұзылуы. Еске 

сақтау және назар аудару мүмкіншілігінің төмендеуі, ол 

қызметтің әрекеттің жетілмеу мотивациясының салдарынан 

болады. 

ЗПР соматогендік 

формасы 

Психикалық процесстің қалыптасуы. 

Астения (организімнің жалпы әлсіздігі), 

ашушандық. 

Жұмыс істеу қабілетінің төмендеуі. Назар аударудың аса 

төмендеуі не жойылуы. Есту және көру қабілетінің азайыу. 



 

 

 

 

ПДТ түрлері 

Клиникалық – психологиялық көріністер 

Нейропсихологиялық ерекшеліктер 

ПДТ психогендік 

формасы 


Психикалық прцесстердің сақталуында. Оқу әдісіндегі 

мотивациясының айқын төмендеуі. Жеке адамның 

патологиялық дамуы (жалған қорқыныш, эгоцентризм 

дарашылдық)   

Психикалық дамудың бұзылуы. Психикалық 

процесстерді бірқалыпты дамымауы 

ПДТ церебралды- 

табиғи алғашқы дамуы 

(генез) 

Психикалық процесстің және қызметінің жетілмеуі, 

интеллектуалдық бұзылуға әкеп соғады.   

Миімен жұмыс істеу қабілетінің бұзылуы. 

Тұрақтылықтың жетілмеуі, қабылдау мөлшері 

азаюы 


 

 

 

Коррекциялық –педагогикалық 

жұмыс бағыттар 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

1. Емдік сауықтыру және 

профилактикалық 

жұмыс   


Денсаулықты нығайту: емдеудің жүйелік курсы, курорттық ем, 

балалардың өз денсаулығын сақтау тәсілдеріне үйрету. 

Педогогикалық сақтау ережесін жасау, еңбек және демалыс 

ережесін алмастыру, оқу жүктемесін бөлшектеу, мөлшерлеу, 

балаға қойылған талаптардың анықтығы және бірізділігі. 

Интелектуалдық әрекеттердің рациналдық тәсілдеріне (есте 

сақтау, көңілді шоғырландыру, релаксация) үйрету 

 

 

Балалардың денсаулығын 



сақтау және нығайту 

 

 



                                                            Сомотогендік негіздері ПДТ 

 

Коррекциялық –педагогикалық 

жұмыс бағыттар 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

2. Өз істерін бақылауға, жұмыс кезінде 

коррекция жасауға үйрету 

Іс-әрекетін нәтижесі негізінде бақылауға үйрету. 

Іс-әрекеті тәсілі бойынша бағалауға үйрету. Іс-әрекетін 

орындау барысында бақылауға үйрету. 

Тәсілдер: зейін дамытуға, еске сақтауға, байқампаздықты 

дамытуға бағытталған дидактикалық ойындар мен 

жаттығулар, үлгілер бойынша құрастыруға, сурет салуға 

Ағымдағы және қорытынды 

бақылауға, іс- әрекетке 

өзгерістер еңгізу және 

жіберілген қателерді 

түзетуге үйрету   



үйрету   

 

Церебралды-органикалық негізі ПДТ 

 

Коррекциялық- 

педогогикалық жұмыстың 

бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

1. Оқу мотивациясын 

қалыптастыру 

Ойын ситуациясын жасау, қозғалыстағы, стол үстіндегі дидактикалық және 

дамытуға бағытталған ойындар. Сонымен бірге ережеге сай ойындар. Табыс 

әкелер ситуациялар жасау. Сабақ кезінде белсенділікті көтермелеу     

Әрекет, іс- әрекеттің 

мақсатын қабылдау, түсіну, 

айыра білу   

2. Өз іс-әрекетін 

жоспарлауға оқыту 

Оқушыны тапсырманы, болашақтағы қызметін атқаруға бағыттау. 

Оқушылармен қызметке кезекті құралдарды алдын ала талдау. Тәсілдер: 

Әрекеттің өнімді түрлеріне оқыту (сурет салу, тапсыру, құрау, моделдеу) 

Қызметін уақыт жағынан 

мазмұн тұтасынан 

жоспарлай алу 



 

Коррекциялық- 

педогогикалық жұмыстың 

бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

3.    Өз ісін бақылап, жұмыс 

орындау барынша түзету, 

еңгізуге үйрету   

Жұмыс нәтижесі бойынша бақылауға үйрету. Іс- әрекеті тәсілдердің 

бақылауға үйрету. Тәсілдері: көңіл аудару, еске сақтау, дамытауға 

бағытталған дидактикалық ойындар мен жаттығулар, модель үлгілері 

бойынша құрастыруға, сурет салуға үйрету. Денсаулығын нығайту: 

емдеудің жүйелі курсы, баланың өз денсаулығын сақтау тәсілдеріне 

үйрету.     

Ағымдағы және қорытынды 

бақылауға үйрету, іс- 

әрекетке өзгерістер 

еңгізілген және 

жіберілген қателерді түзету     

 

 

 



Коррекциялық – 

педагогикалық 

жұмыстың бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 


4. Емдік- сауықтыру 

және профилактикалық   

жұмыс   

Педагогикалық сақтау ережесін жасау,   

Еңбек және демалыс ережесін алмастыру, оқу жүктемесін бөлшектеу, 

мөлшерлеу, балаға қойылатын талаптардың анықтылығы және бірізділігі. 

Интелектуалдық әрекеттердің рациналдық тәсілдеріне (есте сақтау, көңілді 

шоғырландыру, релаксакция) үйрету 

Баланың психоневралоги-лық 

соматикалық саулығын сақтау және 

нығайту 

5. Танымдылық сфераны 

мақсатты бағытта 

дамыту 


Көру, есту, сипалау арқылы түйіс көңіл бөлу, есі, сөзді, ойларды дамыту. 

Тану – білуге қызығушылықты, құштарлықты қалыптастыру   

Оқушылардың 

оқуға және әлеуметтік қалыптасуда 

нәтижелеуге жетуіне әсер     

 

Психогендік негіздері ПДТ 

 

 

Коррекциялық- педагогикалық жұмыс 

бағыттар 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

1. Оқу мотивациясын қалыптастыру 

Ойын жағдайларын жасау (дидактикалық және 

дамыту ойындар, қозғалт ойнау, столға ойнау, оның 

ішінде ереже бойынша ойнау). Проблемалық ситуация 

жасау. Сабақ кезінде белсенділік туғызу. Отбасымен 

жұмыс, отбасылық тәрбиені типтерің (түрлерін) 

коррекциялау 

Әрекет пен іс- әрекеттер 

мақсаттың қабылдай, түсінуі, 

ерекшелей білу 

 

 

Коррекциялық- педагогикалық жұмыс 

бағыттар 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

2. Өз істерінің бақылауға, жұмыс 

кезінде коррекция жасауға үйрету 

Іс- әрекетінің нәтижесі негізінде бақылауға үйрету. Іс- 

әрекетінің тәсілі бойынша бақылауға үйрету. 

Іс-әрекетін орындау барысында бақылауға үйрету. 

Ағымдағы және қорытынды 

бақылауға, іс-әрекетке өзгрістер 

еңгізуге және жіберілген 


Тәсілдер: зейін дамытуға, есте сақтауға, 

байқампаздықты дамытуға бағытталған дидактикалық 

ойындар мен жаттығулар, үлгілер бойнша 

құрастыруға, сурет салуға үйрету           

қателерді түзетуге үйрету   

 

 

Кониституциялық негіздері ПДТ 

 

Коррекциялық – 

педагогикалық жұмыстың 

бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

1. Оқу мотивациясын 

қалыптастыру 

Ойын ситуациясын жасау, қозғалыстағы, стол үстіндегі дидактикалық және 

дамытуға бағытталған ойындар. Сонымен қатар ережеге сай ойындар. Табыс 

әкелер ситуациялар жасау. Сабақ кезінде белсенділікті көтермелеу 

Әрекет, іс-әрекеттің 

мақсатын қабылдау, түсіну, 

айыра білу 

2. Өз іс-әрекетін жоспарлауға 

оқыту 


Оқушыны тапсырманы, болшақтағы қызметін атқаруға бағыттау. 

Оқушылармен қызметке кезекті құралдарды алдын ала талдау. Тәсілдер: 

Әрекеттің өнімді түрлеріне оқыту (сурет салу, тапсыру, құрау, моделдеу) 

Қызметін уақыт жағынан 

мазмұн тұтасынан 

жоспарлай алу 

Коррекциялық – 

педагогикалық жұмыстың 

бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

3. Өз ісін бақылап, жұмыс 

орындау барынша түзету, 

еңгізуге үйрету 

Жұмыс нәтижесі бойынша бақылауға үйрету. Іс- әрекеті тәсілдерін 

бақылауға үйрету. Жұмыс орындау барысын бақылауға үйрету. Тәсілдер: 

көңіл аудару, еске сақтау, дамытуға бағытталған дидактикалық ойындар мен 

жаттығулар, модель үлгілері бойынша құрастыруға, сурет салуға үйрету. 

Денсаулығын нығайту: емдеудің жүйелі курсы, баланың өз денсаулығын 

сақтау тәсілдеріне үйрету. 

Ағымдағы және қорытынды 

бақылауға үйрету, іс- 

әрекетке өзгерістер еңгізу 

және жіберілген қателерді 

түзету 

 

 

 


 

 

Коррекциялық – 

педагогикалық жұмыстың 

бағыттары 

Жұмыс мазмұны 

Күтілетін нәтижелер 

4.Жалпы және ұсақ 

моториканы жетілдіру 

Үнемі ырғақты дайындық, дене шынықтыру кабинеті (ДШК), дене 

шынықтыру сабағы, қимылды керек ететін ойындар, би сабақтары

кинезитерапия, саусақтарымен жаттығу жасау   

Қимылдарды дұрыс орындай 

алады және қимылдарды 

бақылай алады(қолымен, 

аяғымен, денемен, 

саусақтарымен). 

Қарындаш, қаламсап және 

бояуды дұрыс ұстап қолдана 

алады   

 

 

Зейін тапшылығы жағдайындағы аса жоғары белсенділік синдромы (1994) классификация бойынша гипер белсенділікке 

байланысты зейіннің жетіспеушілік синдромының дигностикалық критериилері 

 

 

 

 

 

Зейін тапшылығы жағдайындағы аса жоғары белсенділік синдромы бар балалардың мәселелерін шешудің кешендік 

жолдары: 

 

1

 



  Баласын тәрбиелеуде, оқытуда және емдеуде ата – аналары белсенді болуы керек 

2

 



  Медикаментозбен көмек жасау 

3

 



  Психологтың, психотерапевтің көмегі 

4

 



  Оқу    кезінде мұғалімнің балаға жеке көңіл бөлуі 

5

 



    Күн тәртібін сақтау. Ұйқыға және демалуға жеткілікті уақыт беру 

 

Зейінсіздік 

 

1.

 

Оқушы ұқыпсыздықтан, жеңілтектіктен, көңіл аудармағандықтан тапсырма орындағанда және басқа істерде қателер 



жібереді.   

2.

 



Көбіне тапсырма орындағанда немесе ойын кезінде ынтасын қойып отыруға әдетте шамалары келмейді 

3.

 



  Көпшілік жағдайда бала өзіне айтып тұрған сөзді тыңдамайтындай әсер етеді 

4.

 



Көпшілік жағдайда ұсынылған нұсқаулармен жұмыс жасауға жағдайы келмейді де сабақты, үй жұмысын немесе жұмыс 

орнындағы міндетін аяғына шейін орындай алмайды (ол жақтырмағандық немесе қарсыласуға байланысты емес)   



 

 

 

5.

 



Көпшілік жағдайда ұзақ уақыт ми жұмысын керек ететін тапсырмаларды өз бетімен орындағанда қиыншылықтарға 

кездеседі (мысалы үй тапсырмасы, үй жұмысы ) 

 

6.

 



Мектепте және үйде қажет ететін заттарын жиі жоғалтады (мысалы ойыншықтар, мектепке керек заттар, қарындаштар, 

кітаптар, жұмыс құралдары) 

 

7.

 



Сыртқы әсерлерге тез алаңдайды 

 

8.



 

Күнделікті ситуацияларда ұмытшақ болады 

 

 

Гипербелсенділік   

 

1.

 



Орындықта отырып қолын және аяқтарын мазасыз                қозғалта беруі, айналшықтай беруі байқалады 

2.

 



Орнында отырудың орнында сабақ кезінде, немесе басқа ситуацияларда тұрып кетеді 

3.

 



Мақсатсыз жиі қозғала береді, жүгіреді, шырайналады, болмайтын жағдайларда бір жерге кіріп кетуге ұмтыла береді 

4.

 



Әдетте тыныш, ақырын ойнап немесе бос уақытында бір нәрсемен шұғылданып отыра алмайды 

5.

 



Көпшілік жағдайда мотор байлап алғандай үнемі қозғалыста болады 

6.

 



Көбіне мылжың болады 

 

 



          Импульсивтілік 

 

1.

 



Көпшілік жағдайда аяғына шейін тыңдап алмай, ойланбастан жауап береді 

 

2.



 

Көп жағдайларда өз кезегін күтуге қиналады 

 

3.

 



Көпшілік жағдайда басқаға кедергі жасай береді, айналасындағыларға тисе береді (мысалы әңгімеге килігіп кетеді, 

ойынға кірісіп кетеді)     

 

 



 

 

 



Танымдық іс- әрекеттін қамтамасыз ететін жоғарғы психикалық функцияларының қалыптасуы. 

 

Қабылдау, ес , ойлау, сөйлеу қабілеті. 

 

Ақыл-ойы кем балалардың жеңіл( Ғ -70), өлшемді ( Ғ-71),ауыр (Ғ-72) түрлерінің мүмкіншіліктерін ажырату үшін арқау бола 



алады. 

 

 



 

 

 



 

Ақыл - ойы кемдіктің жеңіл түрі Ғ- 70 

Ақыл - ойы кемдіктің 

өлшемді түрі 

Ғ-71 

Ақыл - ойы кемдіктің 



ауыр түрі 

Ғ-72 


1.Физикалық дамуы 

Жалпы 


физикалық 

дамуы, 


денесінің 

салмағы, өзінің жас шамасынан бойының 

ауытқушылығы 

шамалы 


Физикалық дамудағы ауытқушылық айқын болуы мүмкін 

2.Қозғалу сферасы 

Жалпы 


қозғалысының 

икемсіздігі 

байқалады, 

кейбір 


іс-әрекетінде 

(статистикалық  жағдайда,  динамикалық 

және күш салуды қажет ететін сынамаларды 

орындағанда,  екі  қолымен  бірге  жұмыс 

істеуде 

(аяқ 


т.б)) 

үйлесімділігі 

мен 

икемділігінің 



жеткі-ліксіздігі.Қол 

сау-сақтарының нәзік қимылдары жеткілікті 

қалыптаспаған.  Қимы-лында  еркіндіктің 

же-тіспеушілігі байқалады. 

Негізгі  қозғалысының  нық  еместігі, 

жүрісінің  икемсіздігі,  бұлшық  етінің 

регляциясы 

әлсіз, 


көру 

қозғалыс-координациясының 



қиыншылықтары,  өз  бетінше  қимыл 

жатты-ғуларын 

жасаудың 

қиыншылықтары.  Қол  саусақтарының 

дифференциалдық 

қимыл 


қозғалысының  жетіспеушілігі.  Қимыл 

қозғалысындағы еркіндіктің тапшылығы. 

Балалардың 

жүрісінің 

нық 


емес, 

қимылдары ретсіз (қалай болса солай) 

Бұлшық 

етінің 


әрекетінің 

реттелуі 

(басқарылуы) әлсіз. 

Қимыл 


қозғалыс 

жаттығуларын 

ересектерге қарап та орындай алмауы. Қол 

саусақтарының  дифференциалдық  қимыл  - 

қозғалысының 

айқын 

жеткіліксіздігі. 



Қимыл 

қозғалысындағы 

еркіндіктің 

тапшылығы тұрақты түрде. 



3. Тұрмыстық машықтары 

Өзіне - өзі қарапайым қызмет көрсете алады 

және  қарапайым  тұрмыстық  жұмыстарды 

орындай  алады.  Гигиенаны  сақтай  отырып 

өздерінің  физологиялық  қажеттіліктерін 

бақылай алады (тамақты төкпей шайнап жей 

алады,  бет  орамалды  пайдаланады,  туалет 

қағазын  пайдаланады,  тісін  тазалайды  т.б) 

сонымен  бірге  киінуді  киімдерін  жинап 

қоюды біледі. Қиналған жағдайда көмекті 

пайдаланады. 

Өзіне  -  өзі  қызмет  етуі  және  әр  түрлі 

тұрмыстық 

машықтарды 

игеруі 

қиын.Гигиеналық 



дағдыларды 

орындағанда,  киінгенде,  тамақ  ішкенде 

дұрыс  реттілігін  сақтауда  қиналады. 

Үнемі  ынталандырып  отыруды  қажет 

етеді  және  ересектер-мен  бірігіп  әрекет 

етуге мұқтаж. 

Өзіне  -  өзі  қызмет  етуде  бөгде  адамның 

қызметіне 

мұқтаж. 

 

Физиологиялық 



қажеттіліктерін 

орындауда 

өзін-өзі 

бақылай  алмайды.  Жеке  бас  тазалығын  өз 

бетінше  орындамайды.  өзіне  -  өзі  қызмет 

етуде ересектердің көмегіне мұқтаж. 



4.Әлеуметтік тәжірибе 

Қоршаған ортада бағдарлауда қиналады:   

-Мектепке баратын жолды білуде,сыныпқа, 

әжетханаға, асханаға т.б.; 

-көліктерді ажыратуда, бағдаршамға қарап 

көшеден өту тэртібін; -маусымдық 

өзгерістерді ескере отырып киінуді, 

түр-мыстық затарды қолдануды; 

ситуацияларда (үйде, мектепте, театрдат.б). 

Уақытты айырудағы қиыншылықтар (жыл 

мезгілдері, апта күндерін, тәуліктің 

бөліктерін), сағатқа қарап уақытты 

анық-тауда, оқиғаның жүйе-лілігін. Өзі

,

 



жанұясы, жақын адамдары туралы білімі 

шектеулі. 

Қоршаған ортада бағдарлауы төмен, 

ересектердің түсініктеме көмегі болған 

күннің өзінде. 

 

Қоршаған ортада бағдарлай отырып 



алмайды. Ересектердің көмегі нәтижесіз, 

қолданыстағы заттардың бірен-саранын 

біледі. 

5. Қарым қатынасқа түсу қабілеті 


дігінен вербальдық сатыда ересектермен 

және балалармен қарым-қатынас жасауға 

қабілетті. Ұзақ уақыт ересектермен өзара 

қатынасты қолдайды. Кейбір балаларда 

қарым-қатынасқа түсу қиындық туғызады, 

ал басқаларда қарым-қатынас барысында 

қашықтықтысақтамау, сыни көзқарас 

қалыптаспаған. Айналасындағы адамдардан 

қолдауды қажет етеді. 

Өзіне    бағытталып айтылған сөзді толық 

түсінбегендіктен қарым-қатынасқа түсу 

қиындық туғызады. Мимикамен және 

ыммен түсіндіруді қажет етеді. 

Қарым-қатынасқа түсуі мүмкін, бірақ аз 

ғана уақыт. Оған жәрдем беру үшін 

ынталандыру қажет (тілектестік күлкі, 

қолдау көрсету, сипау т.б). Кейбір 

балалар өзінің қажеттіліктеріне назарын 

аударады (тамақ, әжетхана, ауру және 

т.б). Қарым-қатынас барысында 

басқалардың қимыл-әрекетін салады. 

Іс-әрекеттің өзі емес, заттардың жеке 

белгілері қызығушылық туғызады (үні, 

түсі). Қызығушылығы тұрақты емес. 

 

Өзіне бағытталып айтылған сөзді 



түсінбегендіктен қарым-қатынасқа түсуі 

өте қиын. Көп рет ыммен, мимикамен 

қайталап айту қажет. Өздігінше 

қарым-қатынасқа түсуге талаптанбайды. 

Кейде қоршаған ортаның ережесіне 

бағынғысы келмейді. Мейірімге, тәтті 

тағамдар әперіп, ойыншықтар және т.б 

заттар сыйлағанда қуанғаны білінеді. 



 

6. Іс-әрекет қабілеті 

Берілген тапсырмаға қызығушылық 

танытады, бірақ ол тұрақсыз. Тапсырманы 

оңай түсінеді. Үлгі бойынша әрекет ете 

алады. Өз бетінше қарапайым іс-әрекеттерді 

орындай алады. Жұмыс барысында 

ұйымдастырушылық және бағыттаушылық 

көмекті қажет етеді. Тапсырманы орындау 

барысында өзін-өзі бақылай алмайды. 

Ерік-жігері жеткілікті қалыптаспаған. 

Жұмысын бағалағанда эмоция білдіреді. 

Ересектердің іс-әрекетіне 

қызығушылығы төмен және тұрақсыз. Не 

істеу керек екенін көрсете отырып, 

нұсқауды көп рет қайтаауды қажет етеді. 

Жұмыс барысында қолданылатын 

бағдарлама талаптарын ұстанбайды. 

Ересектерге еліктеуге және олармен 

бірлесіп жұмыс істеуге қабілетті. 

Жұмыстан тез жалығады. Ерік-жігер 

көрсетпейді, жұмыс барысында эмоция 

білдіру үнемі адекватты емес. 

Ересектердің іс-әрекеттеріне қызығушылық 

танытпайды. Ересектер тарапынан берілген 

тапсырманы орындауға құлықсыз. 

Ересектердің көмегімен қарапайым 

іс-әрекеттің бірен-саранын ғана 

орындайды. Жұмысты орындау барысында 

зейіні тұрақсыз. Реттегіш механизмдері 

қалыптаспаған. Ұйымдастырушылық, 

бағыттаушылық, түсіндіру көмектерін 

қабылдамайды. Тапсырманы ересектермен 

бірге кезең-кезеңімен орындау керек. 

Жұмысының нәтижесіне немқұрайлы. 



7. Жоғарғы психикалық функцияларының қалыптасуы 

Қабылдау 

Өзіне таныс және таныс емес адамдарды 

көргенде ажыратады.Таныс заттар мен 

Өзіне таныс және таныс емес адамдарды 

көргенде ажыратады. Айналадағыны 

Таныс және таныс емес адамдарды 

ажыратуы төмен. Таныс заттарды 


обьектілерді біледі олардың бейнесін өз 

бетінше таниды. Ұқсас дыбыстарды, 

иістерді ажырату қиындық туғызады. 

Заттардың негізгі қасиеттерін сипаттау 

айтуда қиналады, бірақ оларды пішініне, 

көлеміне қарай топтай алады.   

қабылдауда ересектердің көмегі қажет. 

Көру, есту, сипап сезу, иіс сезу, 

қабілеттері үлкендердің көмегімен ғана 

қабылданады. Заттарды негізгі қасиеттері 

бойынша сипаттап айта алмайды. 

Заттардың пішініне, түсіне, көлеміне 

қарай топтау үшін ұйымдастырушылық 

және бағыттаушылық көмек қажет.     

қабылдауы ересектер тарапына барынша 

көмек көрсеткен жағдайда ғана мүмкін 

болады. Сезім мүшелері (есту, қимыл т.б.) 

арқылы таныс заттарды қабылдауы қиын. 

Заттардың негізгі қасиеттері туралы 

түсінігі қалыптаспаған, көмек нәтижесіз. 



Жады немесе есте сақтауы 

Беріліп отырған материалды есте сақтауы 

үшін әр түрлі көрнекіліктер, дыбыс 

шығаратын және т.б сүйеніштер керек. Өз 

бетінше есте сақтау әдістерін қолдана 

алмайды, ересектер тарапынан көмек 

көрсетуді қажет етеді. 

Есте сақтайтын материалдарды беріліп 

отырған тіректермен (опора) 

байланыстырмайды. 

Көмек арқылы да есте сақтай алмайды. 

Ойлау   

Топтауды өте қарапайым дәрежеде біледі. 

Проблемалық ситуацияларды шешуге 

қиналады. Сөздік-логикалық тапсырманы 

орындау үшін ересектердің көмегіне 

мұқтаж. Жаңа тапсырмада және жаңа 

ситуацияда үйренген тәсілдерін қолданылуы 

қиындық туғызады. 

Ересектер тарапынан үнемі жетекші 

және ұйымдастырушылық көмек беру 

арқылы топтау операцияларын орындауы 

мүмкін. Берілген тапсырмалар тек 

ересектердің белсенді араласуымен 

орындалуы мүмкін. 

Топтау, абстракциялау мүмкін емес. 

Қарапайым ситуацияларды түсінбейді. 

Тәжірибе зорға жиналады. 

Себеп-салдарлық тәуелділікті, 

проблемалық ситуацияларды түсінбейді.   

Сөйлеуі   

Бағытталған сөзді тусінуі жақын ортадағы 

түсінігімен шектеулі. Пассивтік сөздігі 

басым белсенді сөздік қоры аз. Фраза құруы 

қиын. Сөйлеуі қарым-қатынас құралы 

ретінде. 

Бағытттаып айтылған сөздерді түсінуі 

үлкен қиындық туғызады. Белсенді және 

белсендіемес сөздік қоры шектеулі. 

Вербалдық емес әдістерді қолданады. 

Тұрмыс деңгейіндегі аздаған сөздерді ғана 

түсінеді. Мимикамен, ыммен, 

қайталапкөрсетуімен және бірлесіп жұмыс 

істеу арқылы түсіндіру қажет. 

 

 

 



 

 

 



 

 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал