Пәннің оқу-әдістемелік кешені «Тіршілік қауіпсіздігіндегі ғылыми зерттеу жұмыстары»



жүктеу 5.1 Kb.

бет1/12
Дата13.09.2017
өлшемі5.1 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

Пәннің оқу-әдістемелік кешені
«Тіршілік қауіпсіздігіндегі ғылыми зерттеу жұмыстары» пәнінен
5В073100 «Тіршілік әрекетінің қауіпсіздігі және қоршаған ортаны 
қорғау» мамандығына арналған
                                               
Оқу әдістемелік материалдары
Семей
 2013
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕ;МЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
3 деңгейлі СМЖ құжаты
ПОӘК
ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03-2011
ПОӘК «Тіршілік 
қауіпсіздігіндегі ғылыми 
зерттеу жұмыстары» 
пәнінің оқу әдістемелік 
материалдары
№3 басылым 
05.09.2011ж.
№2 басылым
30. 09. 2009
орнына

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
2
-ші беті
1 Глоссарий
Абразия  –  теңіздердің,   өзендердің,   көлдердің,   су   қоймаларының 
жағалауларының толқындармен соғылуы.
Авария  –  технологиялық   үрдістердің   бұзылуы,   механизмдердің,   құралдар 
мен ғимараттардың зақымдануы.
Авариялық –  қалпына  келтіру  жұмыстары  –  жоғарғы қауіптілікті және 
қиратудың   жеке   ошақтарын   жою,   коммуналдық   жүйелеріндегі 
зақымдалуларды,   аварияларды   жою   бойынша   халықтың   тіршілігін 
қамтамасыз ету үшін аз болса  да  жағдай жасау, сонымен қатар санитарлық 
тазалау және аймақты залалсыздандыру, кезек күттірмейтін жұмыстар.
Авариялық – қалпына келтіру кұрылымдары – тіршілікті қамтамасыз ету 
нысандарын   қалпына   келтіру   бойынша   шұғыл   жұмыстарды   жүргізуге 
арналған құтқарушылар тобы.
Авариялық  –  құтқару    қызметтері  (АҚҚ)   –   авариялық   –   құтқару 
жұмыстары мен шұғыл жұмыстарды орындайтын                           атқарушы – 
құтқарушыларды,   кіші,   орта   және   жоғары   құрамдағы  осы  жұмысты 
басқарушы   –   құтқарушыларды  және   осы  жұмысты   техникалық   жағынан 
қамтамасыз   ететін   көмекші   қызметтерді   қамтитын   авариялық   –   құтқару 
құрамаларын   құрайтын,   қызмет   міндеттері   жағынан   біртұтас   жүйеге 
біріктірілген,   төтенше   жағдайлардың  алдын  алу  және  жою   жөніндегі 
міндеттерді   шешуге   арналған   басқару   органдарының,   күштер   мен 
құралдардың жиынтығы.
Авариялық – құтқару жұмыстары - өрттерді өшіру мен жою, энергия және 
су   көздерін   авариялық   өшіру,   іздестіру,   адамдарды   құтқару,   оларға   көмек 
көрсету және көшіру бойынша бірінші кезекті жұмыстар.
Авариялық – құтқару күштері -  ТЖ аймағында минималды қысқа уақыт 
ішінде құтқару және шұғыл жұмыстарды жүзеге асыруға арналған күштер.
Авариялық   –   құтқару   құрамалары   -  негізінен   арнаулы   техникамен, 
жабдықтармен,   құралдармен,   аспаптармен,   материалдармен   және 
кинологиялық   қызметімен   қамтамасыз   етілген   жарақтандырылған 
құтқарушылар   бөлімшелері   құрайтын,   құтқару   жұмыстары   мен   шұғыл 
жұмыстарды   жүргізуге   арналған   дербес   немесе   авариялық   –   құтқару 
қызметінің құрамына енетін құрылым.
Авариялық – құтқару құралдары - техникалық, ғылыми –техникалық және 
зияткерлік өнім, оның ішінде байланыс  пен  басқарудың мамандандырылған 
құралдары,   құтқару   жұмыстары   мен   шұғыл   жұмыстардың   технологиясы 
жөніндегі техника, жабдықтар, құралдар, мүлік пен материалдар, әдістемелік, 
бейне   –   кино   –   фотоматериалдар,   сондай   –   ақ     электронды   есептеу 
машиналарына   арналған   бағдарламалық   деректер   базасы   және   құтқару 
жұмыстары мен шұғыл жұмыстарды жүргізуге арналған өзге құралдар.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
3
-ші беті
Азаматтық қорғаныс –  басқару органдарының мемлекеттік жүйесі, бейбіт 
және соғыс уақытында халықты, шаруашылық нысандарын және табиғи және 
техногендік сипаттағы ТЖ, қазіргі заманның зақымдау               құралдарының 
зақымдау  (қирату)   факторларынан   елдің   аумағын   қорғау   мақсатымен 
жүргізілетін жалпы мемлекеттік шаралар жиынтығы.
Аймақты тазалау  –  ТЖ пайда болғанда жиналған қауіпті заттарды іздеу, 
жинау және жою.
Акваланг – су астында дем алуға арналған аппарат.
Акья  –  тау   жағдайларында   жүктерді,   зардап   шеккендерді   тасымалдауға 
арналған шана.
Ақпарат – қоршаған әлем және онда болып жатқан үрдістер туралы мәлімет.
Ангар – әуе техникаларының тұрағы мен жөнделуіне арналған ғимарат.
Анемометр – желдің бағыты мен биіктігін анықтайтын құрал. 
Антибиотиктер – бактерия, вирустардың өсуін басатын, дәрілік заттар.
Антипиретиктер – қызуды төмендететін дәрілік құралдар.
Антисептик – залалсыздандырушы заттар.
Антициклон – тұрақты жоғарғы атмосфералық қысым аймағы.
Антропогендік ТЖ – адамның әрекетіне байланысты авария немесе апат.
Аңызақ - ауаның жоғарғы температурасындағы жел.
Альпеншток – ұзындығы 1,5 м, қалыңдығы 3-4 м болатын, берік, ұшы өткір 
металл, дөңгелек таяқ.
Альтиметр – теңіз үстіндегі биіктік деңгейін анықтайтын құрал.
Апат   –  аумақтық  немесе  барынша   ауқымды   төтенше   жағдайларды   алып 
жүретін, адам құрбаны бар үлкен авария, қиратушы құбылыс.
Артерия  –  қанды   жүректен   барлық   органдар   мен   ұлпаларға   тарататын 
қантамыры.
Аусыл – адамға да жұғатын, малдардың жұқпалы ауруы. 
Ауытқу – нормадан ауытқу.
Афтершоктар  –  жер   сілкінісінің   негізгі   дүмпуілінен   кейінгі   жерасты 
дүмпуілі.
Әлсіздік – ағзаның жалпы әлсіз жағдайы.
Әсер – сезімдік елегізу.
Әуе апаты – әуе техникасының апаты.
Әуелетті қауіпті нысан – авария болуы мүмкін нысан.
Бағдар – орнын анықтау.
Бағыт-бағдар  –  қоршаған  заттар   мен  көкжиектің   жақтарына   қатысты 
орынды анықтау.
Байдарка – жіңішке, жеңіл қайық.
Барлау – жергілікті ТЖ аймағын алдын ала тексеру.
Барометр – атмосфералық қысымды өлшеуге арналған құрал.
Баспахана – картада масштабпен сәйкес жергілікті жердің көрінісі.
Баспаханалық карта – жергілікті жердің толық картасы.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
4
-ші беті
Басқару   пункті  –  ТЖ   жою   күштері   мен   құралдарын   басқаруға   арналған 
көліктік құрал немесе жабдықталған инженерлік ғимарат.
Батометр – судың берілген тереңдіктен сынамасын алуға арналған құрал.
Батпақ – тоған түбіндегі жабысқақ тұнба.
Бахилдар  – қардан,  ылғалдан корғау және аяқты жылылауға арналған аяқ 
киімнің сыртынан киілетін маталы құндақ. 
Бейімделу – ағзаның өзгеріске бейімделуі.
Бекітпе тіреуіш – ғимарат бөліктерінің тұрақты болуына арналған білеу.
Белгі – орнын анықтайтын нәрсе.
Бивак (бивуак) – демалыс немесе түнеуге арналған орын. 
Биологиялық қауіпсіздік – биологиялық – әлеуметтік ТЖ көздерін
туғызатын   қауіптен   халықтың,   шаруашылық   нысанының,   өсімдіктердің, 
қоршаған ортаның қорғаныс жағдайы.
Биіктік – тік бойымен қашықтық.
Биіктік өлшеуіш – биіктікті өлшеуге арналған құрал.
Боран – қарлы дауыл, аяз, қарлы боран, бұрқасын.
Бөгет – су қоймаларында су деңгейін көтеруге арналған гидродинамикалық 
ғимарат.
Бөгетше – су массасын қоршауға арналған гидротехникалық құрылыс.
Буын – сүйектердің қозғалыстағы байланысы.
Бұрқасын – қардың қатты желмен жер бетімен өтуі, борасын.
Бұршақ – мұзды шар түріндегі атмосфералық жауын-шашын.
Бұлақ – жер түбінен шығатын су көзі.
Газқағар – газ бен түтіннен қорғайтын құрал.
Гидрокостюм – су өткізбейтін киім.
Гидросфера – жердің су қабаты.
Дауыл – қатты қиратушы жел. 
Дабыл – қауіп туралы дабыл, мазасыздану, алаңдау. 
Дегазация – қатты әсер ететін улы заттарды жою немесе бейтараптау.
Дезактивация – радиоактивті заттарды жою. 
Дезинсекция – зиянкестерді жою.
Дезинфекция – жұқпалы аурулардың қоздырғыштарын жою. 
Депрессия – түңілу, психологиялық жағдай. 
Дератизация – кеміргіштерді жою.
Дертке   шалдығу  –  қандай  да  бір   аурудың   таралу   деңгейін   сипаттайтын 
көрсеткіш.
Дефляция – құм немесе топырақ бөлігінің желмен үрленуі.
Диагностика – зардап шегушінің, аурудың жағдайын анықтау.
Дозиметрикалық бақылау – радиоактивті сәулелену дозасын анықтау.
Дүлей зілзала – ТЖ пайда болған зілзала.
Дюльфер – адамның өз еркімен арқан арқылы биіктіктен жылдам түсуі.
Ентігу – жиіленген және қиналып тыныс алу
Естен тану – қысқа мерзімде кенеттен естен тану. 

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
5
-ші беті
Жайылма су басу кезінде толған орын
Жансыздандыру – ауырсынуды басу
Жел – ауаның қозғалысы.
Жел кестесі – берілген жерде желдің жылдамдығы мен бағыты. 
Жер  сілкінісі  –  жер   қыртысында  немесе  мантияның   үстіңгі   бөлігінде 
кенеттен  болған   қозғалыс  пен   жарылыс  нәтижесінде  пайда  болған   және 
елеулі ауытқу түрінде үлкен қашықтыққа таралатын жер асты дүмпуі  мен 
жер астының қозғалысы.
Жер  сілкінісінің кіндігі  –  жер сілкінісі ошағының үстінде орналасқан жер 
бетінің аймағы.
Жер  сілкінісінің ішкі кіндігі –  жер сілкінісі басталған (пайда болған), жер 
тереңдігіндегі орын.
Жер  сілкінісінің  ошағы  –  адамдардың,   жануарлардың,   өсімдіктердің 
зақымдануы, шаруашылық нысандарының қирауы  немесе  шектен  тыс  қаза 
табулар болған шектелген аймақ.
Залалсыздандыру  –  аумақтың,  нысанның,   судың,   өнімдер,   жемшөптердің 
зақымдануы мен ластануын шекті рұксат нормаға дейін азайту.
Зембіл – адамдарды, ауырлықтарды тасымалдауға арналған жабдық.
Зілзала – ТЖ пайда болуына әкеп соққан зілзала. 
Зілзала   аймағы  –  ТЖ   зардабын   жою   үшін   қосымша   және   шұғыл 
көрсетілетін көмекті қажет ететін ТЖ аймағының бөлігі. 
Имек темір – сырғанақ бет бойымен қозғалысты жеңілдету үшін аяқ киімге 
киілетін, металл жабдық.
Инсульт – ми қан айналымының бұзылуы.
Интоксикация – ағзаның улы заттармен улануы.
Инфаркт  –  күре   тамырдың   түйілуі  немесе  тығындалуы   кезінде   қан 
ағысының тоқтауы.
Инфекция – ағзаның ауру тудыратын микробтармен зақымдануы.
Инъекция –дәрілік ерітінділерді енгізу.
Иприт – іріңдеумен сипатталатын улағыш зат.
Қазба – пайдалы қазбаларды ашық түрде өңдеу орны.
Қайнар – су бұлағы басталатын орын, аймақ.
Қантамыр – ең жіңішке қан тамыры.
Қар көшкіні – қар массасының тау беткейімен төмен қарай жылжуы.
Қатты ағыс – өзеннің қатты ағысы.
Қатты  әсер  ететін улы заттар (ҚӘУЗ)  –  адам ағзасын зақымдайтын, улы 
зат.
Қауіпсіздік – адамға қауіп төнбей тұрған жағдай.
Қауіпті табиғи құбылыс – қарқындылығы, көлемі, жалғасуы мен кері әсер 
ету мүмкіндігі бар табиғи сипаттағы жағдай.
Қашықтық өлшеуіш – қашықтықты анықтауға арналған құрал.
Қолқа – басты қантамыр артериясы.
Қопарушы (пиротехник) – жару жұмыстары бойынша маман.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
6
-ші беті
Құйын  –  ауаның,   тік  немесе  көлбеу  ось  бойымен   айналып   қозғалатын 
атмосфералық құрылуы.
Құтқарушы  –  құтқару   және   шұғыл   жұмыстарын   жүргізуге   арнайы 
дайындықтан және аттестациядан (қайта аттестацияланған) өткен азамат.
Құтқару жилеті – өзін-өзі сақтандырудың жеке құралы.
Құтқару жұмыстары  –  ТЖ болған аймақта адамдарды, материалдық және 
мәдени құндылықтарды аман алып қалу бойынша іс-әрекет, қоршаған ортаны 
қорғау, ТЖ  жою немесе  оның қауіпті факторларының әсерін мүмкіндігінше 
аз деңгейге түсіру.
Қырау – суық бетте ылғал конденсация әсерімен түзілген жұқа қарлы қабат.
Қысқы жол — қар үстімен жасалған жол.
Қышқыл – белсенді, қауіпті химиялық қатынас.
Карантин – толық оқшаулау, инфекциялық ошақты тоқтату және жою.
Катаклизм – шұғыл бет бұрыс, қиратушы өзгеріс, апат.
Катамаран – екі корпусы бар кеме.
Керогаз – жылытатын керосинді құрал.
Климат – белгілі бір аймаққа сай метео жағдай.
Код – шартты белгілер мен дабылдардың жүйесі.
Контейнер – ораусыз жүктерді тасымалдауға арналған ыдыс.
Көшіп-қону – адамдардың, жануарлардың орын ауыстыруы.
Көшіру – адамдардың ұйымдастырылған түрде қауіпті аймақтан шығару.
Киіз  үй  –  киіз  және  баска  да  жеңіл  матералдардан  тұратын  конус  тәрізді 
жылжымалы үй.
Күрке  –  сырғауыл ағаштан салынған, бұтақшалар,  сабан  және шөптермен 
жабылған құрылыс.
Лагерь – уақытша тұрақ.
Лаз – өрмелеуге арналған тар саңылау.
Мұзжарғыш – тауларда жүру кезінде қолданылатын сайман.
Мұзқұрсау – тоғандарда судың қатуы.
Мұз шоқы – мұз кесегі.
Манометр – қысымды өлшейтін құрал.
Масштаб – картада (сызбада) шынайы көлемге сызықтардың ұзындығының 
қатынасы.
Метеорология – атмосфераның физикалық жағдайы туралы ғылым.
Меридиан  –  экватордың   тік   бұрышын   қиып   өтетін   және   Жердің   полюсі 
арқылы өтетін, шеңбер сызық.
Мертігу – дененің ауыр зақымдануы.
Наркоз — жасанды естен тандыру.
Нарт – ұзын, жіңішке шана.
Невроз – орталық жүйке жүйесінің ауруы.
Оба – жұқпалы инфекциялық ауру.
Обсервация – күшейтілген медициналық бақылаумен шектелген режим.
Опырылым – бөлінген массаның құлауы.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
7
-ші беті
Орман күзеті – орманды күзетуге арналған арнайы қызмет.
Өзенаралық – екі өзен арасындағы жер.
Өлім-жітім – індет кезінде жануарлардың жаппай қырылуы.
Өрмелеуші – биікте жұмыс істейтін адам.
Өрт   –  адамдардың,   жануарлардың   қаза   болуына   және   материалдық 
құндылықтардың жойылуына алып келетін, бақылаусыз жану. 
Өрт қауіпсіздігі – өрттің пайда болу мүмкіндігі. 
Өрт сөндіруші – өрт күзетінің (команданың) қызметкері. 
Өткел – тоған, көл, өзендердің ұсақ орындары. 
Пал – дала немесе орман өрті.
Панахана  –  адамдардың  жасырынуына  арналған   кешенді   инженерлік 
қорғаныс ғимараты.
Пандемия – адамдардың жаппай жұқпалы ауруы.
Панзоотия – малдардың жаппай жұқпалы ауруы.
Панфитотия – өсімдіктер мен зиянкестердің жаппай ауруы.
Пеленг – бақылап отырған зат пен компас бағдар арасындағы бұрыш.
Перископ – паналау орнынан бақылауға арналған құрал.
Пирология – орман өрттері туралы ғылым.
Планшет – карта және құжаттарды алып жүруге арналған сөмке.
Пласт – шөгінді қабаттың тығыз тасындылары.
Полигон – сынақтар жүргізуге арналған жер учаскесі.
Профилактика – алдын алу шараларының жиынтығы.
Пульс – қан тамырларында білінетін жүрек қағысы.
Радиация – бір денеден келіп жатқан сәулелену.
Радиоактивті ластану  –  атмосферда,  суда,  жерде радиоактивті  заттардың 
болуы.
Радиоактивтілік – белсенді радиосәуле шығаруы мен атомдық ядроларының 
ыдырауы.
Радиофобия – радиациялық залалданудан үрейлену.
Рация – тасымалдауыш радиостанция.
Реанимация – ағзаның клиникалық өлім кезеңінде қайта тірілуі. 
С ал қайық – адамдар мен жүктерді тасымалдайтын кеме.
Сал – бірнеше қатарға бекітілген бөрене.
Санитар – кіші лауазымды медициналық қызметкер.
Санитарлық  тазарту  –  адам   бойынан   зақымданған  тері  және   шырышты 
қабықтарын механикалық тазалау  мен  жуу, сонымен  қатар  ТЖ  аймағынан 
шыққан кезде олардың аяқ киімдері мен киімдерін залалсыздандыру.
Сәулелену – тірі ағзаларға радиоактивті сәулелердің әсер етуі.
Сел – лай – тасты қатты ағын.
Сейсмология  –   жер  бетінің   тербелісін   зерттейтін  геофизика  ғылымының 
бөлігі.
Смог – ауаның қатты ластануы.
Спазм – бұлшықеттердің жиырылуы, тырыспа.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
8
-ші беті
Су басу – ғимараттың астыңғы бөлігіне судың кіруі.
Судың көтерілу жылдамдығы – су басу кезінде су деңгейінің көтерілуі.
Су басу алаңы – су басқан аймақ.
Су қойма – суды сақтауға арналған жасанды су қоймасы.
Су   тасқыны  –  қардың   еруі  немесе  жауын-шашын   кезіндегі   өзендерде   су 
деңгейінің көтерілуі.
Сүңгуір адам – су астында жұмыс істейтін адам.
Төтенше  жағдай  (ТЖ)  –  адамдардың   қаза   табуына   әкеліп   соққан  немесе 
әкеліп   соғуы   мүмкін,   олардың   денсаулығына,   қоршаған   ортаға   және 
шаруашылық   жүргізуші   нысандарға   нұқсан   келтірген  немесе  келтіруі 
мүмкін,   халықты   едәуір   дәрежеде   материалдық   шығындарға   ұшырататын, 
тіршілік жағдайын бұзған  немесе  бұзуы мүмкін  авария,  зілзала  немесе  апат 
салдарынан белгілі бір аумақта туындаған жағдай.
ТЖ аймағы – ТЖ пайда болған белгілі бір аймақ.
ТЖ   аймағында   халықты   қорғау  –  адамдардың   қаза   болуын   төмендету 
немесе алдын алуға бағытталған шаралар.
ТЖ  қауіптілік  –  ТЖ аймағында қауіптіліктің  пайда болуы  мүмкін  немесе 
сол кезде болған жағдай.
ТЖ  аймағындағы   жұмыстарға   арналған   техникалық   құралдардың 
кешені  –  ТЖ   аймағында   жұмыстар   жүргізу   үшін   арналған  негізгі   және 
қосымша техникалық құралдар.
ТЖ  жою  – ТЖ  пайда болған кезде және адамдардың денсаулығын сақтау 
және өмірін қорғауға, материалдық шығыңдардың көлемін азайтуға, сонымен 
қатар ТЖ аймағын жоюға бағытталған құтқару, авариялық-қалпына келтіру 
және басқа да шұғыл жүргізілетін жұмыстар.
ТЖ ошағы  –  нәтижесінде  ТЖ пайда болу  қауіпі  бар  қауіпті табиғи  немесе 
техногендік құбылыс.
ТЖ  қауіпсіздігі  –  ТЖ   қаупінен   халықтың,   шаруашылық   нысанының, 
өсімдіктердің, қоршаған ортаның қорғаныс жағдайы.
ТЖМЖ – ның күштері мен құралдары (төтенше жағдайды ескерту және 
жоюдың мемлекеттік жүйесі)  –  төтенше жағдайдың  алдын  алу және жою 
үшін арналған күштері мен құралдары.
ТЖ  дайындық  –  халықты  және материалдық  құндылықтарды қорғау үшін 
алдын ала жүргізілетін шаралардың кешені.
Тас   құлау  –  тік   тау   беткейлерінен   тау   массасының,   тау   жыныстары 
бөліктерінің құлауы.
Тәжірбие  –  практикалық   меңгерген   білімнің,   дағдылардың,   іскерліктің 
жиынтығы.
Табиғи ТЖ – пайда болу себебі табиғат күштері болып табылатын ТЖ
Тамыр – жүрекке баратын қанның қан тамыры. 
Тар ағыс – өзен арнасы учаскесінің тарылуы. 
Тар шат – тар шатқал, жердегі терең жарықша. 
Тайфун – ірі қиратушы күшті қара дауыл.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
9
-ші беті
Такелаж  –  жүктерді   көтеру   және   тасымалдауға   арналған   жабдықтардың 
жиынтығы.
Техника
 
 жабдықтардың,   құралдардың,   механизмдердің,   еңбек 
құралдарының жиынтығы.
Техногендік ТЖ – адамның өндірістік іс-әрекетінен болған ТЖ.
Тоғай - жергілікті ортадағы айрықша учаске.
Толқын – су бетінің тербелісімен сипатталатын су бірлігі.
Токсикоз – ағзаның уланған кезіндегі жағдайы.
Токсин – улы зат.
Топляк – батып кеткен бөрене.
Транс – өзін-өзі басқара алмайтын нервтің жоғарғы қозуы
Тренажер – жаттығу, тренаж үшін арналған жабдық.
Тұнба  –  тұнбалы,   үнемі   сулы   және   еру   қасиеті  бар  топырақтың   құмды 
қабаты.
Тұншығу  –   тыныс   алудың   бұзылу   салдарынан   болатын   паталогиялық 
жағдай.
Тұщыландырғыш – суды тұщыландыруға арналған құрал.
Тірі қалу – шұғыл жағдайларда өмір сүру қабілеті.
Тіршілікті қамтамасыз ету – өмірді сақтау жүйесі.
Тығыз жұмыстар  –  ТЖ зардап шеккендерге, халыққа медициналық  және 
басқа  да  көмек   түрлерін  көрсету,  адамдардың   денсаулығы   мен   өмірін, 
олардың   жұмыс   қабілеттілігін   сақтау   үшін   жағдай   жасау,   құтқару 
жұмыстарын жан – жақты  қамтамасыз ету шаралары.
Уақытша   паналау   аймағы  –  қауіпсіздікті   қаматамасыз   ету   мақсатымен, 
халықты  ТЖ  пайда   болуы   қауіпі  бар   немесе   пайда   болған   кезде  көшіру 
немесе уақытша ауыстыру аумағы.
Ұтқырлық – қозғалыс, жылдам әрекет етуге қабілеттілік. 
Ұшақ  –  тік   ұшатын   және   қонатын   ауалы   ортада   қозғалуға   арналған   ұшу 
аппараты.
Үгінді – ауырлық күш әсерімен тау массасы жыныстарының беткей бойымен 
төмен жылжуы.
Үн қату – шақыруға жауап беру, қарату.
Үнемі дайындықтағы күштер – ТЖ аймағында шұғыл жұмыстар жүргізуге 
арналған және кезекшілікте болатын күштер.
Үңгір – сыртқа шығу жолы бар жер астындағы жартылай кеңістік.
Үрей – қорқыныш, кенет сезім.
Іздеу – біреуді немесе бір нәрсені табу.
Індет – адам ауруларының кеңінен таралуы. 
Ісіну – ұлпаларда сұйықтардың жиналуынан болатын ісік. 
Ықтимал ТЖ аймағы – ТЖ пайда болуы мүмкін аумақ немесе айдын. Фал 
– кендір, арқан, сым арқан.
Фарватер – кемелердің қауіпсіз жүзуіне арналған су жолы.
Фирн – мұздақ қар.

ПОӘК 042-14.4.05.1.20.43/03.2011
 № 3 басылым 05. 09.2011 ж
116 беттің 
10
-ші беті
Флюгер – жел бағытын анықтайтын құрал.
Форшок  –   бастапқы   соққыға   жол   ашар,   салыстырмалы   әлсіз   жер   асты 
дүмпуі.
Хабарландыру дабылы – ТЖ пайда болғаны туралы хабарландыру Циклон 
–  жауынмен   жалғасатын   атмосфераның   құйынды   қозғалысы.  Цистерна  – 
сұйықтықтарды тасымалдау және сақтауға арналған үлкен резервуар.


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал