Педагогика факультеті «Педагогика жəне психология»



жүктеу 5.71 Kb.

бет5/11
Дата05.04.2017
өлшемі5.71 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

 
Тақырып  8:  Тақырыбы:  Мата  материалдарын  өңдеу  жəне  олардан  бұйым 
жасау технологиясы. 
Мақсаты:  мата  материалдарын  өңдеу  технологиялық  процесстерімен  жəне 
безендіру техникасы туарылы білімін қалыптастыру. 
Лекция мазұны. 
 
Матадан жүмсак, ойыншык, тігу. 
Жүмсақ  ойыншықты  тігу  барысында  оқушылар  білімдері  мен  іскерліктерін 
жетілдіруімен  қатар,  адамгершілік,  эстетикалық  тəрбие  алады,  ой-өрісін, 
шығармашылық  қабілетін  дамытады.  Жүмсақ  ойыншықты  кез  келген 
матадан  тігуге  болады.  Ол  үшін  мынадай  материалдар  мен  қүрал-
саймандарды қодданады: 
— мата, жіп; 
- мақта, поролон т.б; 
— былғары, тері; 
- түрлі түймелер мен моншақтар; 
-  лекала (ойыншықтың қағаздан жасалған бөл-шектері); 
— қайшы, ине; 
— қарындаш, бор; 
- желім (ПВА). 
Жүмсақ ойыншықтың белшектерін лекала арқылы пішеді. Лекаланы мүғалім 
өзі  аддын-ала  дайындап  оқушыларға  үйлестіреді.  Матаны  пішкенде  тігіске 
артық  мата  қосып  пішеді.  Жүмсақ  ойыншықты  тіккенде  үлкен  бөлшектерін 
қүраудан  бастайды.  Кез  келген  ойыншықты  лекаласын  суреттен  торлар 
арқылы үлкейтіп немесе кішірейтіп дайындауға болады. 

                            
 
 
Бақылау сұрақтары: 
-  бұйым жасау технологиясы; 
-  тігістің түрлері; 
-  бұйымды безендіру техникалары. 
Əдебиет: 
1.    Цейтлин  Е.Н.Справочник  по  тру-довому  обучению.  -  Москва 
«Просвещение», 1983г. 
2.    Кузнецов  Н.П.  Методика  трудового  обучения  с  практикумом  в  учебных 
мастерских» Москва 1981г. 
3. Давлетова К.Ш.Бастауыш сыныптардағы еңбекке баулудың əдістемесі мен 
практикумы»  РИО ЗКГУ, 2005ж. 
 
Тақырып 9. Саз материалдарын өңдеу технологисы. Пластиллин. 
 
Мақсаты:  саз  немесе  пластилин  мтаериалынан  бұйым  жасау  тəсілдері 
туралы білімін қалыптастыру. 
Лекция мазмұны. 
 
Техникалық  еңбек  бөліміндегі  тақырьптардың  ішінде  қағаз  жене 
қатырма қағазбен жұмысқа үлкен көңіл бөлінеді. 
Себебі, бүл материалдар өңдеуге ең қолайлы. 
Құрастыру 
жүмыстарыңда  1—2 
класс  оқушылары 
конструктордың 
жиынтықтарьнан бұрауышпен, кілтпен түрлі бүйымдар құрастыруға үйренеді. 
Ал,  3-4  кластарда  осындай  бұйымдарды  белгілеу,  өлшеу,  қию,  желімдеу 
арқылы  қағаздан,  картоннан  жазық  немесе  көлемді  ойыншықтар  жасауға 
үйренеді. 
Жапсыру  –  бейне  кескінін  пластикалық  материалдардан  жасауда,  оның 
негізгі  бөлігіне  қосымша  пластикалық  материалдарды  жапсыра  отырып 
ауқымды  денені  алу  болып  табылады.    Жапсыру  материалына  –  саз  жəне 
пластилин  жатады.  Саз  –  тау  жынысынан  алынған  тұнба.  Ол  сумен  араласа 
отырып  жұмсақ,  нəзік,  тұтқыр,  əртүрлі  форма  алынатын  жəне  кебе  отырып 
бастапқы  формасын  сақтап  қалуға  мүмкіндігі  бар.    Жапсыру  жұмысына 
сазды дайындау төмендегідей болады: кепкен сазды ұсақтап ыдысқа салады. 
Əрбір  ұсақ  түйіршегін  ыдысқа  салуда  жеке-жеке  бөліктеріне  су  құйып 
тұрады.  Біртұтас саз қамырын алғанша қолмен араластырады.  Егер саз қолға 

жабыспаса,  онда  саз  дайын  болғаны.    Дайын  сазды  ылғал  шүберекке  орап 
салқын  жерге  қойып  қояды.    Дайын  саздан  бұйымдар  жасап,  оларды  ауа 
температурасындай  бөлмеге  кептіріп  кейін  муфельді  пешке  (900  градус) 
күйдіреді.  Пластилин  –  балауыз,  сала  жəне  саз  құрамынан  жасалған 
материал.  Ол  жұмсақ  жəне  қозғалмалы,  өзінің  жұмсақтық  қасиеті  ұзақ 
уақытқа  дейін  сақталады.  Орындалған  бұйым  деформацияланбайды, 
жарылмайды.  Бірақ,  температураның  артуына  байланысты  пластилин 
жұмсарып  деформацияланады,  кейде  еріпте  кетеді.    Пластилин 
материалымен  оқу  процессіне  қолдану  сазға  қарағанда  əлде  қайда  қолайсыз 
болып  келеді.  Сондықтан  оқу  процессінде  саз  ең  ұтымды  жəне  қолайлы 
материал болып табылады.  
 
Жапсыру 
жұмыстарының 
барлығы 
адамның 
саусақтарымен 
орындалады.  Үйлесімді саусақпен жəне алақан мүсіндеудің шығармашылық 
туындыларын  жасауға  болады.  Балдардың  жұмыстарында  көбінесе  стектер 
қолданады.  Оның  ұзындығы  10-12  см.  Стектің  ұш  үшкірбіз  жəне  күрекше 
формада  болып  келеді.  Стек  арқылы  артық  пластмассалы  материалды  алып 
тастауға қоладанды.  Сонымен бірге саусақ жетпейтін бөліктерін реттеуге де 
қолданады.    Жапсыру  жұмысына  тағы  тақтайша  қажет  етеді.  Оның  өлшемі 
20-30  болу  керек..оның  беті  грунтталған  жəне  жылтыр  болғаны  орынды. 
Күрделі  жұмыстар  орындалғанда  шүберек  жəне  ыдыста  су  құйылып 
дайындалуы  қажет.    əралуан  формадағы  бұйымдар  жасағанда  төмендегі 
деформациялау  процесстері  қажет  болады:  илеу,  жалпақтау,  иіру, 
шымшылау, созу, тегістеу, басу жəне т.б.. 
 
Домалақтап илеу -  формасыз пластилин материалға жылтыр бетті шар 
тəріздес форма беру. Илеу – цилиндар сияқты жəне жұмыртқа тəріздес форма 
беру.  Жапсыру – шарик формалы пластилинді сыға отырып жазық формалы 
дене  беру.  Шымшылау  процессінде  беттің  үстіне  саусақтың  ұшымен  сыға 
отырып ұсақ жазық бет беру. Аздап сыға отырып созу – созу болады. Бетін 
тегістеу саусақпен немесе стекпен орындалады. 
 
Помидор бейнесін жпасыру технологиясы. Шарик тəріздес пластилинді 
аздап сыға отырып сыртқы беттерін ішке қарай қолмен тарту керек. Жоғарғы 
жағынан  баса  отырып  терең  бет  беріледі.  Сол  бетке  қуыстарды  стекпен 
жүргізіп бөледі.  Пайда болған беттерді саусақпен немесе стекпен тегістейді. 
Кейін  помидор  формасының  моделімен  салыстыра,  кеткен  қателіктерін 
түзете отырып жұмысты аяқтайды.  
 

               
 
                                              Ермексаздан  мүсіндеу. 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Рельефті (барельефті)мүсіндеу.                                        Дөңгелек затты 
мүсіндеу. 
Бақылау сұрақтары: 
-  мүсіндеу жұмыстарына құралдар мен материалдар; 
-  бұйымды жасау технологиясы; 
-  саз бұйымын жасау тəсілдері.  
Əдебиет: 
1.    Цейтлин  Е.Н.Справочник  по  тру-довому  обучению.  -  Москва 
«Просвещение», 1983г. 
2.    Кузнецов  Н.П.  Методика  трудового  обучения  с  практикумом  в  учебных 
мастерских» Москва 1981г. 

3. Давлетова К.Ш.Бастауыш сыныптардағы еңбекке баулудың əдістемесі мен 
практикумы»  РИО ЗКГУ, 2005ж. 
 
Тақырып 10: Тақырыбы: оқушыларды қолөнер бұйымын жасауға үйретудің 
оқыту мазмұны жəне оның технологиясы. 
Мақсаты: қолөнер бұйымдарын жасаудың тəсілдері туралы мəліметтер беру. 
Лекция мазмұны. 
 
 
СҚӨ  -  өзінің  тегінде  –  халық  өнері  болып  табылады.  Халық  қарапайым 
материалдардан  бұйымдар  жасауда  шынайы  заттың  формасына  ұқсас 
форма    жəне  мəнер  беріп,  оның  мазұнында  əсемділік  келбетін  əсемдігін 
сақтай  дамта  келіп  болашақ  ұрпаққа  таратып  келеді.  Бұл  өнер 
туындыларды  халықтың  өмір  салтын,  мəдениетін,  даму  дəрежесін 
бейнелейді.  СҚӨ  танымдық  мəні  үлкен.  Бұйымның  сапалы  орындалуы, 
оның  конструкциясы,  формасы,  материалы,  пропорциясы,    жəне  бақа  да 
қасиетттері белгілі бір практикалық функция атқаруға бейімделген. 
  Сəндік өнердегі бейнелер: көріністі бейне, символдық бейне жəне ою-
өрнекті бейнеде болып бөлінеді.  Көріністі  бейне –  бұйым бетінде белгілі 
бір  оқиғаның,  өмірдің,  тұрмыстың  құбылысын  кескіндейді.  Символдық 
бейнеде – белегілі бір идея немесе құбылыстардың шартты бейнесі болып 
табылады.  Символдық  бейнелерге  эмблема,  герб,  таңбалар  ақшаның 
бейнесі,  медаль,  орден  сияқты  заттардың  бейнесі.  Өю  –  элементтерден 
құралып қайталанатын өрнектерді айтады. Оюда заттардың бейнесі нақты 
кескінделуі  мүмкін,  кейде  абстаракты  бейнелерді  де  белгілі  бір 
фигуралармен  орындайды  –  дөңгелек,  тіктөрт  бұрыш,  ромб  жəне  т.б. 
формаларда. 
  Ою  бір  немесе  бірнеше  декоративті  жəне  фигуралардан  құралады. 
Декоративті  элементтер  қоршаған  ортаның  материалды  дүниесінің 
элементтері  болып  табылса,  сол  элементердің  адам  өміріндегі  мəнінде 
сипатауға  ықпалын  кескіндейді.  Əрбір  аймақта  өмір  сүретін  халықтың 
өзіне  тəн  ою  түрлері  жергілікті  жерде  жиі  кездесетін  материалды  өмірді 
элементтерінен  ою  болып  бұйымдарында  кескіндейді.  Мысалы,  ресейдің 
солтүстік  өңірінде  балықты,  шыршаны,  бұғыны,  түстер,  жеңіл,  нəзік, 
көгілдір,  жасыл,  алтын  түсті  өңдер  қолданады.  Орталық  ресейлерде 
қызыл, жасыл, сары, қара түстермен бұйымдарды бояйды. Қазақ оюында 
қызыл мен көк түстер жиі қолданады. Сол сияқты жылы аймақтарда сары 
жəне қызыл түс жиі қолданса, батыс бөліктерде көк, жасыл, қоңыр түстер 
кездеседі.  СҚӨ  өнер  салаларының  бұйымдарындағы  бейнелер  халықтың 
арман,  идеяларыда  мəнерленген.  Оларды  ерекше  символдардан  байқауға 
болады.  Египет  оюында  лотос  гулі,  ассиро-вавилондықта  ананас  жемісі, 
гректерде  акант  жапырағы,  римдерде  емен  жəне  жүзім,  иранда  гвоздика, 
раушан, ирис, нарцисс гулдерімен, сонымен бірге, жануарлар бейнелері де 
кездеседі, мысалы, жолбарыс, арыстан, піл, құстар сияқты. 

  Оюлар мазмұны жағынан геометриялық, өсімдік тектес, жануар тектес, 
космагониялық  болып  бөлінеді.  Əрбір  ою  заттың  қолдану  қызметіне 
сəйкес  бейнеленеді.  Безендірілетін  бұйымдар  өзінің  флормалары  да  əр 
түрлі болып келеді. Осыған байланысты оюларды жіктеуге болады: тұйық, 
жолақты, торлы. Тұйық ою - өрнектер топтастырылып тұйық қозғалыстар 
кескінделеген түрі. Тұйық ою симметрия осіне байланысты əралуан болып 
бірнеше  жазықтық  бетінде  қайталанып  келуі  де  мүмкін.  Жолақты  ою 
өрнектердің  қайталанып  жазық  жолақ  беттерде  екі  жақты  қайталанып 
отыратын  өрнектер.  Яғни,  бұйым  бетінде  жолақ  бойынша  бір  жаққа 
немесе  екі  бағытта  өрнектеліну.  Торлы  ою  бұйым  бетте  өрнектердің 
барлық бағытында орналасқан декоративті элементер. Беттің кеңістігінде 
бұл  өю  тұйықталынады.  Мысалы,  кілемнің  бетіндегі  ою  композициясы 
үлгі  бола  алады.  Торла  оюда  параллелограм  жүйесімен  декоративті 
элементтер  орналасады.  Ол  жүйенің  бес  түрі  бар:  квадратты,  тік  төрт 
бұрышты, көлбеу параллелограмды, ромбы тектес, үш бұрышты. 
  Оюды  тұрғызу  процессі.  Бұйымның  формасы,  материалдары, 
аспаптары декоративті əрлеу кезінде, оның шынайы бейнесін беру мүмкін 
бола  бермейді.  Осыған  байланысты  кейде  оюды  өзгерту  қажет  етіді. 
Мұндай  декоративті  элементтер  формасының  өзгеру  түрін  стилизация 
дейді.  Яғни,  оюдың  артық  элементтерінен  арылу  үшін  ықшамдаулар 
орындалады. 
  Оюды  бейнелеуде  декоративті  элементтердің  келісімділігіне  көңіл 
аудару  керек.  Ою  композициясында  негізі  болып  табылатын  шамалар: 
өлшем,  түстер,  орталық  бөліктер  болып  табылады.  Оюды  орындау 
барысында  бір  ізділікте  жүруін  сақтау  қажет.  Сондай  –ақ,  қандай 
аспаптармен орындалады. 
  Қазақ  оюы  бұйымды  əшекейледе  негізгі  мотив  болып  табылады.  
Бұйымның  бетіндегі  оюларды  қарастырғанда,  қазақ  шеберлері 
шеберлікпен 
декоративті 
мотивтерді 
бұйым 
бетіне 
дұрыс 
орналастырғанын, барлық копмозициялық заңдылықтарды нақты, соларды 
сақтай отырып жасағаны байқалады. Көне дəуірден бері сақталған бұйым 
бетіндегі  декоративті  мотивтер  реалды  өмірдің  бейнесін  кескіндеуге 
ұмтылған.  Кілем  сияқты бұйымдар  бетіндегі көріністі  бейнелер  түріндегі 
орындалған  техника  қазіргі  кездегі  палас  бұйымдарында  орындалып 
жатқаны белгілі. Қазақ оюларында таңбалар, символдар, өрнек мотивтері, 
өмірдің , табиғаттың реалды құбылыстарын сипаттауға бағытталған. Қазақ 
оюларында  нақты  төрт  түрі  жиі  кездесетіні  байқалады:  геометриялық, 
өсімдік  тектес,  жануар  тектес,  космогониялық.  Жануар  тектес  оюларда 
қойдың  мүйізі,  екі  мүйізі,  қисық  мүйізі,  сынық  мүйізі,  жəне  жануарлар 
мен  құстардың  жеке  бөліктері  де  стилизацияланып  бейнеленген.    Бұл 
оюлар  бұйымның  бетінде  жеке  түрінде  немесе  бір-бірімен  ұштасып 
орындалған.    Ағаш,  тас,  металлдан  жасалған  бұйымдарда  доғалданып 
орыдалған сызықты бейнелер, олардың қайталанып отыруы өсімдік тектес 
оюларды  сипаттайды.  Спираль  тəрізді  ою  бітпес,  қозғалыс  өмірді 
сипаттайтын символ болса, қалған декоративті элементтердің де өздеріне 

тəн  мəндері  бар.    Гілді  өсімдіктердің  өзара  араласып  кескінделуі  мəңгі 
өмір  мен  бірлікті  көрсетеді.    өсімдік  тектес  мотивтерде  жапырақ,  гүлдер 
кездеседі. Олар кілем, палас бұйымдарында əр түрлі стилде бейнеленген. 
Халық  шеберлерінің  айтуы  бойынша  аспан  мен  күнді  дөңгелек  формада, 
дүниенің  төрт  жағын  төрт  құлақпен,  күн  сəулесін  –  шұғыла  тəріздес 
бейнемен.  Геометриялық  фигуралар  ромб,  зигзаг,  көпжақты  бұрышты, 
меанда  жəне  торлы  сызықтар да  бар.  Барлық  декоративті мотивтер  қазақ 
оюында  өзара  үйлесімді  ұштаса  береді.  Қазақ  оюының  мазмұнын 
анықтауға,  оларды бірінен бір  түрге  өзгертуге  қолайлы.  Қазақ  оюындағы 
түстерге келетін болсақ, олардың да мəндері белгілі. Қара түс – ұлылықты, 
қызыл – күнді, жасыл – жастықты, қоңыр түс жерді, көк аспанды, ақ түс 
бақыт жəне байлықты білдіреді. Қазақ оюының ерекшелігі тұйықтылығы, 
дөрекілігі,  үлкен  өлшемде,  түстер  контрасты  жағдайда  орындалуымен 
айқындалады.  
Көркем еңбек бөлімінде сəндік қолөнеріне əдейі көңіл бөлінеді. Оқушылар 
қағаздан,  картоннан,  матадан  т.б.  материалдардан  қазақ  халқының  үлттық 
бүйымдарын 
жасауға  үйренеді  (киіз,  тұскиіз,  ұлттық  киімдер,  киіз  үйдің,  саз 
аспаптарының т.б. модель, макеттерін жасауға үйренеді). 
Жергілікті  жағдайды,  жанүя,  ұлттық  салт-дəстүрді  ескере отырьп, мүғалім 
"Көркем еңбек" тарауының мазмүнын өзгерте алады. 
 
Оқушылар төрт жыл ішінде архитектура (сөулет өнері), мүсін, графика, 
техника,  сөндік  қолданбалы  қолөнер  шығармаларымен  танысады.  Бастауш 
класта  оқушылар  дизайн  туралы  білім  алады.  Сабақта  мынадай 
тақырыптармен  танысады:  дизайн  –  іс  əрекетінің  түрі;  табиғат  – 
құрастырушы жəне сүретші; қолданбалы өнердегі дизайнның орыны. 

                                 
 
 
Бақылау сұрақтары: 
-  қолөнер деген не? 
-  Қолөнер түрлері; 
-  Безендіру техникалары. 
Əдебиет: 
1.    Цейтлин  Е.Н.Справочник  по  тру-довому  обучению.  -  Москва 
«Просвещение», 1983г. 
2.    Кузнецов  Н.П.  Методика  трудового  обучения  с  практикумом  в  учебных 
мастерских» Москва 1981г. 
3. Давлетова К.Ш.Бастауыш сыныптардағы еңбекке баулудың əдістемесі мен 
практикумы»  РИО ЗКГУ, 2005ж. 
 
Лекция 11. Тақырыбы: Тұрмыстық еңбек іс-əрекеті. 
 Мақсаты: тұрмыстық еңбектің мазмұны туралы мəліметтер беру. 
Лекция мазмұны. 
 
 
Пəнді  оқытудың  негізгі  мазмұны  Қазақстан  Республикасының 
мемлекеттік  жалпыға  міндетті  білім    стандартында  анықталады.  Қазіргі 
еңбекке  баулудың  Мемлекеттік  стандартыңда  техникалық,  көркем, 
тұрмыстық  еңбек  жəне  дизайндық  білім  тақырыптары  мен    олардың 
мазмұны көрсетілген. 

          Тұрмыстық  еңбекте  оқушылардың  күнделікті  түрмыста  кездесетін 
жүмыстарды  атқаруы  көзделеді.  Жүмыс  орнын  таза  ұстау,  дəптер  жəне 
кітаптарды қаптау, киген киімін тазарту, жамау, түйме, сыртетпе, ілгек қадау, 
сынып  белмесіне  қажетті  дидакти-калық  қүралдар  дайьшдау,  əртүрлі 
тəсілмен  бөлмені,  сыныпты жөндеумен  танысады,  бөлме өсімдіктерді қүтіп 
баптайды. 
Өзіне-өзі қызмет ету Киімді күту, жөндеу. Класс бөлмесін күту 
Баланың өзіне-өзі қызмет етуіне үйретудің маңызы зор. Үстіне, аяғына 
киетін  киімдерді  дүрыс  күтіп,  кие  білуге  жəне  столда  дүрыс  отырып, 
тамақтана білуге үй-рету аса қажетті нөрсе. Шаруашылық түрмыс еңбегін үй 
ішідде ата-аналар да қатгы қадағалап, көңіл бөліп үйреніп отыруы тиіс. Бүл 
еңбектің түрі жанүя тəрбиесімен тығыз үштасып отыруы қажет. 
Сондықтан  балаларды  түрмыс  еңбегіне  үретеді.  Мүғалім  бүл  еңбек 
түрін  еңбек  сабағымен  бірге  үйымдас-тырады.  Өткізілетін  тақырып  күні 
бүрын белтіленіп, са-баққа қолданылатын көрнекі қүрал дайындалады. Əрбір 
балаға өзінің шамасы келетін жүмыстар тапсырылады. 
«Киімді  күтіп  кию»  тақырыбының  қалай  өткізі-летініне  тоқталайық. 
Мүғалім  сабақты  əңгіме  əдісінен  бастайды.  Əңгіме  арқылы  баланың  киімді 
қалай  күтіл,  қалай  киюі  туралы  түсіндіріледі.  Сондай-ақ  балалардың  жалпы 
ой-өрісін  дамыту  жағдайына,  тігін  фабрикалары-ның  қызметі,  киімді  қалай 
дайындап  шығаратындығына  қысқаша  тоқтап,  мəлімет береді.  Сонан  соң  əр 
баланың  үстіне  киіп  жүрген  киімін  таза,  үқыпты,  жинақы  күтіп  кие  білуіне 
көңіл  аударып,  дүрыс  күтілген  киімнің  үзақ  уақыт  пайдалануға 
жарайтындығы ескертіледі. 
Сабақ нəтижесінде оқушылардың түтынып жүрген бүйымдары (дəптер, 
қаламсап  жəне  кітап)  киіп  жүрген  киімдерін  дүрыс  үстауы,  шалбарының 
балағын  ретке  келтіруі,  түймелерін  дүрыс  қадап  жүруі,  аііқкиімін  таза 
үстауы,  оның  бауын  байлай  білуі,  киімдерін  үтіктсп  таза  үстауы  сияқты 
жүмыс  түрлері  жүзсге  асырьглады.  Томендсгі  суретте  киімді  күтугс 
байланысты талаптар көрсетілгсн. 
 
 
 
 
 
              
                                              
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Изделие 
можно 
кипятить 
Изделие можно 
стирать при 
температуре не 
выше указанной 
Изделие 
стирать 
нельзя 
Гладить при 
температуре 
свыше 160 

Бүдан соң мұғалім балаларға киімді қалай күтіп кию, қалай сақтай білу 
керектігі туралы түсінік береді. Киіл жүрген киімгс күнделікті күтім жүргізу 
қиын  смсс.  Бар-лық  бүйымдар  шаңнан  бүлінеді.  Сондықтан  да  киімді  та-
залап отыру керек. Мектептен келген соң сырт киімдеріңді сілкіп қағыңдар, 
щёткамен  тазартып  алып,  киім  ілгішке  іліңцер.  Пальто,  костюм  сияқты 
киімдердің  формасы  сақ-талуы  үшін  үйде  киім  ілгішке  іліп  қою  керек. 
Күнделікті  киіп  жүретін  сырт  киімдер  шкафта  сақталмай-ақ  алдың-ғы 
бөлмеге  ілінеді.  Егер  киіліп  жүрген  киімдер  жауған  жауын,  қардан  су 
болсажəне оларда шашыраған балшық болса, онда бірден тазаламай, оларды 
алдымен кептіріп алып, тазартатыны айтылады. Теріден істелінген тон, жаға, 
қүлақшын  су  болса,  оларды  алдымен  таза  шүберекпен  жатысына  қарай 
сүртеді де, от жағылмаған қүрғақ бөлме» лердс кептіріледі. 
Жүмыс  көйлегін  не  костюмді  белгілі  орьгнға  ілерден  бүрын  оларды 
қағып, щёткалап, орындық арқасына не ашық терезе аддына жарты сағаггай 
қойып жел қақтыр-ған дүрыс. 
Киіп  жүрген  киімдердің  түймелері  үзілейін  деп  түрса,  көрген  жерде 
оңдап  қадап  алу,  тағып  жүрген  жаға  кірлесе,  оны  дер  кезінде  ауыстыру 
ескертіледі.  Киілетін  киімдер  үтіктелінеді.  Шалбардың  қыры  т.б.  жүн 
маталарынан тігілген киімдерді жиі үтіктеудің қажеті жоқ, олар екі жетіде бір 
рет  үтіхтелінеді.  Сонымен  бірге  үтікті  қалай  қыздырып,  қалай  қою,  оны 
қалай үстау жағы да ссксртілсді. 
Мақта, қағаз нөрсслерінсн істелінген маталардан тігілген киімді жуған 
соң  жəнс  киіп  жүргсн  кездс  екі-үш  күнде  үтіктелінеді.  Егер  киіп  жүрген 
киімнің  бір  жерінде  май,  бояу  т.б.  дақтар  болса,  оны  адцымен  май,  бояуын 
кептіріп алып үтіктеу керек. Дақты кетірмей үтіктесе, дақ сол күйінде қалып 
қоятындығы ескертіледі. 
Сырт киімдерді үтіктеу тəсілдерін көрсету жөн. Сол сияқты «Былғары 
жəне  резеңке  аяқкиімдерін  күтудің  тəсілдері  де  айтылуы  тиіс.  Сабаққа 
қажетті щётка, крем, барқыт я шүға, шаң сүртетін шүберек, жүмысқа киетін 
костюм(алжапқыш, орамал, жеңқап сияқты нəрселер) дайындалып алынады. 
Жылдың  əр  мезгіліңцс  ақкиімдер-дің  қалай  киілетіні  жəне  олар 
неден»(былғары,  резинка,  жүннен  басылған  пималар)  істелінетіні  жайлы 
айтылады.  Жасанды,  былғары,  аяқкиім,  былғары  өндірісі  жөнінде  қысқаша 
мəлімет беріледі. 
Аяқкиімді  жалаң  аяқ  не  кір  шүлықпен  киюге  бол-майтындығын, 
аяқкиімнің іші  кірлемеу  шараларын  айту  керек.  Су  аяқкиімдерді  уақытында 
кептіріп. кепкеннен соң оны кремдеп, тазалау үйретіледі. 
Резинка  жəне  былғарыдан  істелінген  киімдерді  жуу,  олардан  тігілген 
киімдерді ең əуелі тазалап, сүртіп онан соң жүқалап, кремдеп,щёткілеп, онан 
кейін  барқыт  я  шүға  матасының  қиьіғымен  ыспалап  тазалату  ескертілуі 
қажет.  Мүндай  істерді  мүғалім  осылай  айта  отырып,  сурет  арқы-лы  не 
сыныпта,  интернат  жатақханаларында,  балабақша-ларында  орындаттырып 
көрсеткен жөн. 
Үй тұрмысының еңбегімен таныстыру 

Үй  түрмыс  еңбегіне  байланысты  балаларға  тамақты  үстелге  əзірлеу, 
үстел  үстіне  орынды  қоя  білу  де  үйретіледі.  Мүғалім  үстелге  қандай 
дастархан  жаю,  қан-дай  тағамдарды  үстелге  бүрын  қою,  нанды  қалай  кесу, 
шанышқыны,  пышақ,  қасық,  табақтарды  орын-орнына  қою,  үстел  басында 
қалай  отыру,  тамақты  жайлап,  ақырын,  сораптамай,  төкпей  ішу, 
шанышқымен  тісті  шүқымау,  нанды  пышақпен  алмау,  тамақ  қалдықтарын 
қалай болса солай дастарханға тастай салмау сияқты мəселелерді үй-рету де 
көзделеді.  Сондықтан  мүғалім  əңгіме  үстінде  бу-фет,  интернат 
асханаларында  тəжірибе  жасап  көрсетіп  отыруы  тиіс.  Төрт,  алты  адамға 
үстел  жасау  сияқты  тап-сырма  беріп,  əр  оқушының  дүрыс  орындауын 
қадағалап отыруы керек. 
Сондай-ақ  мүғалім  əр  оқушының  үйівде  ыдыс-аяқта-рын  таза  үстап, 
тамақты дүрыс іше білуін ескертіп, мына 
 
                          
 
 
нəрселерді  білдіруі  қажет:  ең  əуелі  үстелге  таза  ақ  дас-тархан  жайылатыны, 
оған жүқалап кесілген нан, үгілген горчица (қышы), түз, қызыл, қара бүрыш 
т.б. қойылаты-ны, əр адамға кішкене тəрелкелер, сол жағына шаны-шқы, оң 
жағына жүзін тəрелкеге қаратып пышақ, қасық қойылатыны, ыстық тамақты 
бірден  үстел  үстіне  қоя  сал-май,  арнаулы  орынға  қойылатыны.  Ас  қүйып 
берілетіні  ескертіледі.  Онан  соң  үстел  жанында  қалай  отырып,  та-мақтануы 
үйретіліп  көрсетіледі.  Бүдан  соң  оқушылардың  өздеріне  үстел  дайындату 
керек. 
Қысқасы балалардьі шаруашылық түрмыс еңбегіне үйретудің тəрбиелік 
əрі қоғамдық маңызы зор. Мектепте дүрыс үйымдастырылған мүндай еңбек 
түрі  баланың  бүкіл  өмірінің  дүрыс  қалыптасуына  əсерін  тигізеді.  Олардың 
мəдениеті мен көркемдік талғамдарын тəрбиелеуге негіз салады. 

            
 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал