Пайдаланылған әдебиеттер


Дәстүрлі парадигмалык әдіс



жүктеу 0.67 Mb.
бет27/52
Дата10.11.2022
өлшемі0.67 Mb.
#23700
түріЛекция
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   52
358305
Қазақ драматургиясы, 358300
2.Дәстүрлі парадигмалык әдіс
Тіл біліміндегі антонимдік парадигма мен синтагма терминдері - қазіргі лингвистикада бұлар тек тәсіл ұғымында ғана емес, тілді жүйе ретінде қарастыруда қолданылатыг термин. Ал ертеректе Аристотель тұсында дәстүрлі парадигма-лық әдіс бойынша субъект жөне предикат ұғымдарына қандай сөз түрлері логикалық жағынан сай келеді дейтін сияқты талдау түрлері орын алған. Кейін бүл әдісті дистрибутивті талдау тәсілі ығыстырған. Себебі тілді жүйе ретінде түсіндіру тіл білімінің басты постулатына айналды.
3. Семантикалык, өріс әдісі
Тілді семантикалық талдаудың идеясы мен принциптері бертін келе семантикалық өріс әдісі үғымымен түжырым-далды. XX ғасырдың 30-жылдарында неміс ғалымы Йост Трир семантикалық өріс әдісінің принциптерінің негізін қалаған. Сөз семантикасын анықтауда олардың үғымдық немесе мағыналық аймақта шоғырлану ерекшеліктеріне назар аударылады. Семантикалық жүйе бойынша мысалы, жалпы өсімдік макро жүйеден, ал оның түрлері микро жүйеден орыь алады. Аталған едіске жақын, үқсас метод ретінде сөздерді дәстүрлі тақырыптық талдау түрі бар. тақырыптық түрлеріне қарай топтастыру.
4. Лексика-семантикилык, топтар /ЛСТ/ бойынша тпалдау әдісі
Мүнда сөздер мағыналарына қарай, бірыңғай тақырыптық топқа біріктіріледі. Йост Трирдің жоғарыдағы әдісін ф.П.Филин семантикалық структурализм көріністерінің бірі деп сынаған. Ф.П. Филин семантикалық өріс әдісіне қарама-қарсы "лексика-семантикалық топтар" деген теориясын ұсынады. Мүнда зерттеу мақсатына қарай тілдегі барлық сөздерді тақырыптық салаға бөліп шығу. Мысалы, мектеп, спорт, үй хайуандары, қүрылыс т.б. Бүл сөздерді тереңдете, індете талдау сипатынан көрінеді.
5.Компонентік талдау
Соңғы он-он бес жыл ішінде лексикологияда компоненттік талдау әдісі кеңінен сөз етіле бастады. Түбі семантикалық өрістен туындаған бүл тәсіл о баста түрлі терминдермен аталып жүрді. Мысалы, мағына (мазмүн) компоненттері немесе семантикалық компонвнттвр, дифференциалды элементтер, мазмүн фигуралары, семантикалык, көбешпкіштер,дифференциалды белгілер, ноэмдер, семалар т.б. Алайда тілші ғалымдар сема терминіне тоқталды.
Тіл-тілде туыстық атаулар компоненттік талдаудың ең жақ-сы үлгісін көрсетеді. Бүлар бір семантикалық өріске жатады. Семалардың езі архисема, дифференциалдық сема, потен-циалдық семалардан түрады. Ал олардың әрқайсысы жеке түсініктермен талданады. Сондай-ақ олар лингвистикалық концепцияның тағы бір бағытын айқындайды. Сонымен семантикалық комионент деп аталған талдау түрі сөздердің лексикалық мағынасын анықтауда: коннотативтік, денота-тивтік, эмпирикалық, прагматикалық, ситуативтік т.б. әдістермен жүзеге асырылады. Сөздердің семантикалық компонеттерін айқындауда аталған түрлерінің өзіндік талдау Жолдары бар. Мәселен, сездің қосымша мағынаға ие болуы
оның коннотативтілігіне байланысты болса, сөздің эмоция мен сезімге катысын оның эмоционалдығы, ал сөздің айналадағы қоршаған заттардың атауын, қасиетін, түрлерін білдіруі — денотаттығы, адам мен заттың арасындағы байланыс — прагматикаға қатысты болады.

жүктеу 0.67 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   52




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет