Өзін-өзі тану жалпы білім беретін мектептің 5-сынып мугаяімдеріне арналган әдістемелік цурая



жүктеу 16.83 Kb.

бет1/13
Дата09.09.2017
өлшемі16.83 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

ӨЗІН-ӨЗІ ТАНУ
Жалпы  білім беретін мектептің 5-сынып 
мугаяімдеріне арналган әдістемелік цурая
Қазақстан Республикасыныц 
Білім және гылым министрлігі бекіткен

ББК 74.26 
Ө-29
«Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім беру 
жобасының авторы С.А. Назарбаева
Ө-29  Өіін-озі  тану.  Жалпы  білім  беретін  мекгептің  5-сынып 
мұғалімдеріне  арналған  әдістемелік  кұрал.  А.С.  Сейтақов, 
Ж.Б.  Қажыгалиева.  /  Алматы.  «Бөбек»  ҰҒПББСО,  2010. 
-192 6.
‘ISBN-9965-828-33-4
Әдістемелік  кұрал  5-сыңыпта «Өзін-өзі тану»  пәнінен  сабак беретін 
мұгалімдерге  арналган.  Әдістемелік  кұралда  сабактардьш  максат, 
мІндетгері  аныкталган.  М ұғалімдерге  сабакты  ұйымдастыру  ж эне  әдіс- 
тәсілдерді колдану үшін жан-жакты кеңес берілген.
ISBN 9 9 6 5 -8 2 8 -3 3 - 4
Б БК  74.26
© «Бөбек» ҮҒПББСО, 2010

К ІРІС П Е
Қазіргі  кезде  өскелең  үрпақты  тэрбиелеуде  алға  койып 
отырған  негізгі  мақсаттардың  бірі  -   қогамға  пайдалы, 
үлкенге  қүрмет  көрсетіп,  кішіге  камқор  бола  білетіи, 
мемлекетіміздің  болашағы  -   жан-жақты  дамыған 
жеке 
гулғаны қалыптастыру.
Осы  мақсатгы  жүзеге  асыруда  «Бөбек»  қорының 
президенті  Сара  Алпысқызыкың  «Өзін-озі  тану»  рухани- 
адамгершілік  білім  жобасы  республикамыздың  білім  беру 
мекемелерінде, бала бақшаларда экспериментгік пөн ретінде 
жүргізіліп келеді.
Баланы  мәдениетгілікке,  сыпайылыққа,  өдептілікке 
баулу  -   ата-ананың  да,  қоғампың  да,  мектептің  де  ек  бас- 
ты  міндеті.  Бала  үйде  де,  мектепте  де,  қоғамдық-көпшілік 
орындарда да едепті, сыпайы болуы керек. Баланы жастайы- 
нан  отаншылдыкка,  өдептілікке,  тазалыққа,  үкыптылыкка, 
мейірімділікке,  үйымшылдықка  үйрету  -   адамгершілікке 
тербиелеудің  негізі  болып  табылады.  Адам  бойьша  кіші- 
пейілділік,  сыпайылык,  мейірімділік,  рақымшылдык,  жан- 
ашырлык, тілектестік, сыйластык сияқты касиеттерді дарыту 
жөне өзгелерді  қадірлей,  сыйлай,  күрмеггей  білуге, тыңдай 
білуге, қолынан келгенінше адамдарға көмектесу, кешірімді 
болуға  үйрету  де  «Өзін-өзі  тану»  понінің  үлесіне  тимек. 
Сондыктан  да  рухани-адамгершілік  білім  беру  егеменді 
еліміздің  ертенгі  болашағы,  яғни  казіргі  жас  үрпақка  жол 
сілтеуші міндетін аткаруы тиіс. Осындай күрделі де жауапты 
міндет  жүктелген  үстаздар  мен  баланың  арақатынасында 
ешкандай  кедергі болмауы керек, олардьщ өзара түсіністігі, 
сыйластығы жөне бір-біріне деген қүрметі көздеген максатқа 
жетудің сара жолы болмақ. Осы мақсатгарды жүзеге асыруда 
апға қойылатын негізгі міндеттер:
• 
окушылардың  бойына  ізгі  касиеттерді  дамыту, 
омірге,  қоршаған  ортаға  оң  көзкарастарын  калыптастыру, 
емірлік  үстанымдарын  калыптастыру  жөне  оны  жүзеге 
асыруын қамтамасыз ету;
3

•  балалардың  когамдағы  өлеуметгік-мәдени  ортамен 
үйлесімді  байланысын,  ішкі  жан  дүниесіндегі  мөдениет- 
тілігін, өзіне жөне қоршаған ортага жағымды карым-катынас 
жасау дагдыларын қалыптастыру;
•  балаларды  мадениетгі  адамдарға  твн  адамгершілік 
нормаларымен  таныстырып,  үлкенмен,  кішімен  қарым- 
қатынас жасауға ү й рету;
•  оқушылардың  бүрын  меңгерген  адамгершілік  қүнды- 
лықтар туралы  түсініктерін  кеңейтіп,  еркіндік,  төуелсіздік, 
толеранттық, зорлық көрсетпеушілік, акыл,  ерік,  сенім, сөз, 
махаббат,  ар-намыс,  абырой,  кеңпейшділік,  жомарттык, 
шығармашылық,  мэдениет,  өнер  сияқты  жана  үғымдармен 
таныстыру;
•  жеке  түлға  ретінде  әр  окушының  жеке  ой-пікірімен 
санасып,  олардың  көніл  күйін,  ізгі  сезімдерін,  рухани
адамгершілігін,қоршағанортағамейірімдікарым-катынасын
өр  түрлі  шығармашылық  іс-өрекеттер  арқьшы  айкындауға 
басшылық жасау;
•  табиғат  пен  коғам  байлықтарына  жанашырлыкпен, 
жауапкершілікпен карайтын белсенді түлга төрбиелеу;
•  оқушьшардың азаматтық, патриоттық,  мәдени қасиет- 
терін  арпы руға  күш  салып,  Отанын,  отбасын,  достарын, 
мектебін сүюге тәрбиелеу.
Осы міндеттерді шешуде мүғалім 5-сынып окушьілары- 
ньщ  біліктері мен дағдыларын калыптастыруда адамгерші- 
лік қүндылықтар туралы түсінікгерін дамытуға жөне ақьш, 
ерік, махаббат, ар-намыс, абырой, кеңпейілділік, жомарттық, 
сабыр,  үсгамдьшық,  сенім,  шығармашылық,  мөдениет, 
енер, сөз сияқты жада үғымдарды үйретуге назар аударады. 
Оқушьшардын,  өздігінен  білім  алуына  жөне  өз  үйренгенін 
іске асыруьша, өз бетінше шыгармашылыкпен айналысуына 
қызығушьшық  танытып,  езіндік  кабілетгері  мен  мүмкін- 
діктерін  барынша  жүзеге  асыруды  үйымдастырады.  Со- 
нымен  бірге  әдістсмелік  қүралда  окушының  бойында 
жеке  түлғалық  касиетгерді  қалыптастыруға  бағытталған 
педагогикалық  әрскстті  жүзеге  асыруға  мүмкіндік  беретін, 
езіндік  ерекшелігі  бар  «Өзін-өзі  тану»  пөнінің  мемлекет-
4

тік  стандартында  белгіленген:  «Шаттық  шеңбері»,  «Ты- 
ныштық  сәті»,  «Өзіммен-өзім»,  «Мөтін  оқу»,  «Сабақтың 
дәйексөзі»,  «Әңгіме»,  «Әңгімелесу»,  «Ойын»,  «Жаттығу», 
«Шығармашылық  жүмыс»,  «Жағдаятгы  шешу»,  «Тапсыр- 
ма»,  «Бейнематериалдар  керу»,  «Сергіту сөті»,  «Сахналау» 
«Жүректен жүрекке» т.б. ор түрлі өдіс-тәсілдер сабак бары- 
сында қолдану үшін үсынылды. Мүғалім бүл өдіс-төсілдерді 
қолдануда  оқушылардың  мөтіндерді  талдай  білуіне,  еркін 
пікір  айтып,  өз  козқарастарын білдіруіне,  тапсырмалардың, 
жағдаятгардың  нақты  шешімін  тауып,  іс-әрекетке  өз  ба- 
ғасын  беруіне  үнемі  көңіл  бөліп  отырса,  сабақ  мақсатына 
жете  алады.  Оқушылардьщ  топпен  немесе  жекелей  жүмыс 
барысында  дербес  және  жауапты  шешім  кабылдап,  оны 
негіздей  алуына  қол  жеткізеді.  Сонымен  бірге  мүғалім 
өдістемелік қүрапды пайдалануда сабактың негізгі мазмүнын 
сақтай  отырып,  көрнекілігін  арттыруға,  оқушылардың  жас 
ерекшеліктеріне сай тиімді өдіс-төсілдермен толықтыруына 
болады.

Такырыптык жоспар
1 та р ау . Т а н ы м  к у а н ы ш ы
1
Өзімді өзім таііумен өсіп келем...
1  сағат
2-3
Адам мінезімен танылады
2 сағат
4
Адамның жап сүлүлығы
1 сағат
5 -6
Ж аксы коціл күи -  жан шуағы
2 сағат
7-8
Жаксылықпен жаным дос
2  сағат
11 та р ау . Қ а р ы м -қ а т ы н ас ж ар ас ты ғы
9-10
Махаббат -  өмір өзегі
2 сағат
11-12
Отбасы жарастығы
2 сағат
1 3 4 4
Сөйлесе білу де өнср
2 сағат
15-16
Соз  іспен көрікті
2 сағат
III та р ау . А дам  болам  десеніз...
17-18
Қызға -  нәзіктік, үлға -  батылдық
2  сағат
19
Адам еңбекпен шыңдалады
1  сағат
20-21
Сенім -  менің серігім
2 сағат
22
Сабырлылык пен үстамдылык
1  сағат
23-24
Адалдық пен оділдік
2 сағат
25-26
Кеңпейілділік  пен  жомарттык
2 сағат
IV  та р ау . Ә семдік әлем іііде
27
Табиғат тылсымы
1  сағат
28-29
Табиғат ғажаптары
2  сағат
30
Шығармашылық -  жетістік бастауы
1  сағат
31-32
Салауатгылық -  менің қалауым
2 сағат
33-34
Өмір мектебі
2 сағат
Барлығы
34 сағат
Қорыта  айтқанда,  жалпыадамзатгық,  рухани-адамгер- 
шілікгік  өмір  қүндылықтарының  мәнін  түсінетін,  айнала- 
сындағы  адамдармен  жағымды  қарым-катынас  орната  ала- 
тын,  үжымда, топта енбектене  білетін, жан-жакты  дамыған 
түлганы калыптастыру, оның болашақта қоғамнан өз орнын 
таба білуіне ықпал жасау -  баршамызға ортак міндет.
Бүл еңбек «Өзін-өзі тану» пөні  бойынша 5-сынып мүға- 
лімдеріне  арналған  өдістемелік  күрал  ретінде  усынылып 
отыр.
Іске сөт, еріптестер!
6

I  тарау 
ТАНЫМ ҚУАНЫШЫ
1-сабақ
Ө ЗІМ Д І Ө ЗІМ  ТА Н У М ЕН  Ө С ІП  КЕЛЕМ...
М ақ саты :  оқушылардың  адам  өмір  жолының маңызды 
қүрамдасы  ретіндегі  өзін-өзі  тану  туралы  түсініктерін 
кеңейту.
М індеттері:
-   оқушылардьщ  “Өзін-өзі  тану”  пәні  бойынша  өткен 
сыныптарда  алған  білімдерін  пысықтай  отырып,  өзін-өзі 
танудың үздіксіз үдеріс екендігін үғындыру;
-   окушылардың  өмірдегі  үстанымын,  болашағын 
анықтауына  оку  материалдары  арқылы  ықпап  ете  отырып, 
адамның  кайтапанбас  түлға  екендігі  гуралы  түсініктерін 
дамыту;
-   өр  адамның  қайталанбас  түлға  екендігін  есте  түта 
отырып,  өзін-өзі  түсіну,  өзін-өзі  бағалай  білу және  езін-әзі 
тәрбиелеу туралы халық даналығымен таныстыру;
-  өзін-өзі  төрбиелеу үрдісінде рухани  күндылықтардық 
Қайнар көзі -  халықтык тағылымдардың төжірибесінен тәлім 
ала білуге баулу.
Мугалім окушыларды жаца оқу жылының басталуымен 
цүттъщтай  отырып,  "Өзін-әзі  many"  пәнініц  жалпы мац- 
саттарын: рухани-адамгершілік цундыльщтарын,  адамның 
өзін-өзі many жолдарын және т.б. еске тусіруге шақырады. 
Сонымен цатар 5-сынып оқулыеыпдагьі жаңа таңба-белгі- 
лердің  мазмүньтен  ж әне  авторлардың  жолдамасымен 
таныстырып өтеді.
Ж А С Д О С Т А Р !
“Өзін-өзі тану” пәнін оқуды жалғастыра отырып, сендер 
жалпыадамзаттық қүндылықтар жәніндегі білімдерівді шың- 
дай түсесіңдер. Адамның сезімдері мен кеніл күйлері, олар-
7

дың басқа адамдармен, коршаған ортамен карым-катынасы 
туралы түсініктерінді кеңейтесіндер.
Сендер  адамның  рухани  тазалық  пен  денсаулық  үй- 
лесімділігінің, қарым-қатынас жарастығының мәнін түсінуге 
үйренесіндер.
Мугалім мәтіндегі «жалпыадамзаттыц қундылыцтар», 
«рухани  тазалыц»,  «царым-цатынас  жарастыгы»  деген 
негізгі категориялардыц мәнін тусіндіре отырып, жетемиі 
суракріар  арцылы  оцушылардыц  алдыңгы  сыныптарда 
ліеңгерген білімдеріи еске тусіреді.
Сопан соң оцытушы ж аңа сабац тацырыбын жариялап, 
оқушыларды шаттыц шеңберіне шацырады.
Ш А Т Т Ы Қ  Ш Е Ң Б Е Р І
Ж. Қалжанова
Өз-өзінмен, балашым,
Жаның тапсын жарасым.
Теқцесі ж оқ ешкімге,
Бүл өмірде дарасың.
Желден жүйрік көніл күй,
Есті сөзді ойға түй.
Жылуына бөлеген,
Жаным, жарық күнді сүй.
Тарихты біл, тілді сүй,
Төрт түлігің -  төлді сүй.
Орманды сүй, белді сүй,
Айдын шалқар көлді сүй.
Халқыңды сүй, елді сүй,
Ел басқарған ерді сүй.
Қасиетгі мекенің -  
Туып өскен жерді сүй...
Өлеңніц әнін  білмегеп  жагдайда  оқушыларга өлең  жол- 
дарын  оцытып,  өмірге  келгеп  әр  балага  деген  анасының 
тілектері:  «өз-өзімен  жарастыцта  болуы»,  «өмірдегі

даралыгы»,  «дана сөздерді угына білуі»,  «өз тарихын, тіліп, 
табигатын,  туган жерін суйе білуі» сияқты талаптардың 
маңызы  туралы  ой  цозгалады.  Осындай  ана  тілектеріне 
сай болу ушін не істеу керек деген сурақ төцірегінде әцгіме 
жургізеді.
Ойын
«Таныс  болайъщ».  Шаттьщ  гиеңберін  одан  әрі  жал- 
гастырып,  «Таныс  болайьщ»  ойыны  ойнатылады.  Ойынды 
жургізудің  мақсаты  -   әр  баланың  өмірде  өз  жолы,  өз 
тагдыры,  өз тацдауы бар екендігіне көңіл аудару.  Ойынның 
шарты бойынша іиеңберде турган өр бала өз есімін атайды 
да,  оныц  неліен  байланысты  цойылганы  жөнінде  мәлімет 
береді. Мыс.: Асыл е сш і-ж а н ы  сулу, таза, ацылды болсын; 
Болат  -   ер  журек,  цайратты,  елін  цоргайтын  азамат 
болсын; Ж ібек -  жапы нәзік, әдемі,  суйкімді болсын; Абай -  
улы  ақын сияқты данышпан,  өнерлі, халцына сыйлы болсын 
т.с.с.  Мугалім өз есімін айтып багыт берсе,  балалардың әз 
ойын еркін айтуына жол ашады.
Әңгімелесу
Оқульщта «Ошанайыц, өңгшелесейік» айдарьшен бери- 
ген сурацтар негізінде әңгімг жургізіледі:
1. Біз  "Өзін-өзі т ану" пәнінен не уйрендік?
2.  Өзін-өзі танудыц адам өміріндегі маңызы цандай?
3.  Өзін-өзі тануды  «сарқылмас цазына»  деуге бола ма? 
Неліктен?
Мугалім  әцгімелесу  барысында  сыныптың  ерекіиелік- 
терін ескере отырып,  ңосымиіа сурацтар цою арцылы та- 
қырыптыкецейтеалады. Ойланып, пікірлесуарцылыщ галт  
өзін-өзі  many  адамның  вз  цабілеттерін,  мумкіндіктерін, 
мацсат-мудделерін,  өз  бойындагы  цасиеттерін  аныцтап, 
өзініц ж еке тулга екендігін және сонымеп бірге өзіне улкен 
ж ауапкершілік жуктейтін цогам мүшесі екендігіи сезінуіне 
ыцпал  етуді  мақсат  етуі  керек.  Әңгімелесу  адомның  өсе 
келе өмірге деген квзцарасы өзгереді, 
алайда цай 
заманда да, 
қандай жагдайда да адамгершілік қундылықтар өзмаңызын 
ж оймайды деген тужырым төңірегінде аяқталады.
9

Мәтінмен жүмыс
Мугалім  айтылган  ойларды  бекіте  тусу  ушін  оқушы- 
лардың  оқулыцта  «Оқып  уйренейік»  айдаръшен  берілген 
«Таным тагылымы» атты  мәтінді оқып,  сурацтар арцылы 
талдау  барысында  мынадай  мәселелердің  мәнісін  ашуга 
көңіл  бөледі: Адам өз өмір жолын,  өз тагдырын  өзі тацдап 
алады. Болашацтаеы жарцын,  бацытты өмірге бала кезден 
бастап  жол  ашады.  Жаңа  мумкіндіктерге  жастайыңнан 
уйреисецгана, өзмацсатыңацолжеткһеаласыц. Бацытоңай 
қолга туспейді.  Ол  асцан  қажырлылықты,  табандылықты, 
аянбай еңбек етуді цажет етеді.
Енді осы туралы аңыз әңгімені тыцдап көрейік.
Т А Н Ы М  Т А Ғ Л Ы М Ы
Аңыз әцгіме
Ертеде екі данышпан өмір сүріпті.
Біреуі  өз  шөкіртгеріне:  «Көп  затгы  танып  білу  үшін 
қиьшдыктарды  жеңе  білу  керек,  шыңға  өрлеп,  биік  асудан 
өтіп  үйрену  қажет»,  -   дейді  екен.  Ол  өз  шөкірггерін  адам 
аяғын баспаған күзды шыңдарға апарып, биік асулардан, тар 
соқпақтардан өтуге үйретеді.
Екіншісі болса: «Ақылды адам шыңға өрмелемейді, оңай 
жолын  іздейді»,  -   деуден  жалықпайды.  Ол  ез  айтканынан 
кайтпай,  шөкірттерімен  сол  шықды  айналып,  женіл  де 
оңтайлы жол іздеуден танбайды.
Алғашқылары  киындықты  жене  отырып,  әмірден  көп 
нәрсеге үйренеді,  өздерінің  мүмкіншіліктерін,  кабілеггерін 
дамытып,  шыңды  бағындырады.  Сейтіп,  айналаоындағыны 
алыстан  керуге  үйренеді.  Сонғьшары  қиындықтан  каша 
жүріп,  асуды  айналып  өтеді,  жолда  не  іліксе,  соған  риза 
болады.  Олар  тек  жанындағыньі  ғана  көргендеріне  мөз 
болады.
Өзіңді,  өмірді танып  білу үшін  киывдықтан  жасқанбай, 
«тар жол, тайғак кешуден» тайсалмау керек.
• «Алыстан көруге уйренді» дегенді қалай тусінесіңдер?
•  Сендер  танымның  цай  жолын  таңдап  алар  едіңдер? 
Неліктен?
10

• 
Қай дапышпанның тагылымы табандылыцца, болашац- 
ты болжауга уйретеді? Непіктен?
«Әр адамныц өмірі өз цолында,  өзі арман  еткен өмірге 
ж ету уиіін  көп  еңбек  ету керек.  Кунделікті  өмірде жацсы 
болу әркт нің цолынан келеді. Адамның шынайы цасиеттері 
басына  циындыц  туган  кезде  айцын  көрінеді,  сондай 
ж аедайларда  өз  адамгершшгін  сақтап  цалган  адам  өз 
өміріне,  болашагына  сенімді  болады.  Қиындыцтан  цашып, 
«ауырдың  устімеп,  жеңілдіц  астымен» журген  адач  өмір- 
діц  сырьш  тусіне  бермейді.  Тек  өзіпіц  цамып  ойлап,  өзіи 
цоріиаган адамдардыц жагдайына пазар аудармайды.  Шын 
бацытца тек жаныңдагы адамдар бацытты болганда гана 
цол жеткізе аласың» деген багытта жургізілуі керек.
Жана ақпарат
Ж аца  аппарат  нақтылы  тужырымдама  жасау  ушін 
беріледі.  Оцулыцта усынылган туйіндемені оқып,  жетекші 
сурацтар арцылы талдау жасалады.
«Өзін-өзі  тану  өмірдің  мәнін  түсінуге,  карым-катынас 
жасау кезінде жақсы мен жаманды ажыратуға көмектеседі.
Өзін-өзі  тануға  үйрене  отырып,  адам  өзімен  және 
қоршаған  ортамен  үйлесімді,  жарастыкта  омір  сүруге 
талпынады.  Ол  адамдардың  оз  мүмкіндіктерін  дүрыс 
пайдалануға,  өз кабілегтерін шыңдауға көмектеседі».
Ж аңа ацпаратпен тапысу оцушылардың пікірін зерделеп, 
ол  ізгілік  жолын  цалаган  адам  өзінің  айналасындагы 
адамдарга  жацсылыц  жасау,  улкенді  сыйлау,  кішіге 
цамцорлыц көрсету сияцты  ізгі істертен өзін  де,  өзгені де 
тәрбиелейді деген багытта туйісуі керек.
Тапсырма
Мугалім тапсырмапы талдау барысында оцушылардыц 
өз  ойларын  еркін  ортага  салуына  баса  назар  аударады. 
Тәрбие  -   уздіксіз  процесс.  Адам  гумыр  бойы  өзі  көріп, 
ecmin-білгендерін  ой елегінен өткізіп,  жацсысын өз бойына 
дарытуга тырысады. Кез келген иіыгарманы иемесе өмірде 
кездескен  жаңалыцтарды  зерделей  отырып,  адам  өз- 
өзін  салыстырып  талдау  жасайды.  Әсіресе  бала  кезінде
11

жаңалыцца цүмар, әсершіл келеді.  Тек жацсы мен жаманды 
айыра білу керек.  Сонан соң мүгалім оқулықта берілген Абай 
атамыздың адамның езін-өзі тәрбиелеу турсиіы үзіндісімен 
тапыстырады.
Адам  ата-анадан  туғанда  есті  болмайды:  естіп,  көріп, 
ұстап,  татып  білсе,  дүниедегі  жақсы  мен  жаманды  таниды. 
Сондықтан білгені, көргені көп адам есті болады...
...Егер де есті кісілердіц цатарында болгың келсе, күнінде 
бір рет,  болмаса жүмасында бір рет,  ең боллшса айына бір 
рет  өзіцнен өзіц есеп ал!
• Абай  атамыздың  «Өзіцнен  өзіц  әр  кун  сайын  есеп ал» 
деген сөзін қалай түсінесіңдер?
•  Есті  болу  үшін  адамга  цаидай  қасиеттер  керек  деп 
ойлайсыңдар?
Мүгалім  адам  әміріндегі  төрбиенің  маңызы  туралы, 
адамныц  өз  сезшдері,  эмоциясы  ж әне  әрекеттерін  унемі 
цадагалап,  кемшін  жақтарын  жою  барысында  жүмыс 
істеуі турапы қорытынды жасайды.
Дәйексөз
Отырарлъщ гүлама  галым  ол-Фарабшдің  адамның  өзін- 
өзі  тануы  туралы  «Дүниедегі ең  оңай  нәрсе -   біреуге  ацыл 
айту,  ец циын нәрсе — өзіңді-өзіц тусіну» деген нақыл сөзіне 
талдау жасстады.  Талдауда біреудің бойындагы кемшічікті 
көріп,  ақыл  айту  оңай,  адамның  ең  жақсьі  қасиеті  —  өз 
бойындагы  кемшіліктерді  өзі  байқпп,  соны  болдырмауга 
тырысу,  адамның  өзін-өзі  тусінуі,  түсіне  отырып  өзін-өзі 
тәрбиелеуі  өмірлік  үдеріс.  Өзін-өзі  тәрбиелеудің  нәтижесі 
жемісті болады.
Түйіндеме
Оқулықта  усынылган  түжырымдамаларга  жеке-жеке 
талдау жасалады.

адамның бүкіл ғұмыры бойына 
жалғасып отырады
мүмкіндік береді
өзін-өзі төрбиелеуге, жетілдіруге
Өзін-өзі тану
өзгелерді түсініп, бағалауға 
негіз болады
өмірден өз орнын табуға 
көмектеседі
Тапсырма
Шыгьіс  философы  әл-Машанидыц  өлеңін  оцып,  дана- 
лыцца  қол  жеткізудің  басты  шарты  -   адамныц  өзін-өзі 
тануы  деген  багытта  өңгіме  жургізіледі.  Өлеңді  үйге 
жаттап келуге тапсыруга болады.
Дәптермен жүмыс
Дәптерде  берілген  сауалнамалық  сурақтарды  муқият 
оцып,  өз  ойларын уйде жазып  келу тапсырылады.
Жүректен жүрекке
Мугалім  балаларды  шеңберге  тургызып,  сыиыптас 
достарымен  цол  устасып  бір-біріне  журекжарды  тілек- 
терін  айтуды  уйымдастырады.  Қостанайлъщ  айтыскер 
ацын  Әлфия  Орманшинаның  «Мен  де  өсіп  келемін»  деген 
өлеңін  өуеніне  цосып  хормен  айтып  шыгады  да,  мугалім 
оқушылардьщ  сабащ а  белсенді  цатысцаны  ушін  алгыс 
білдіреді.
Адам -  ғалам ғажайып жеке-дара, 
Жан кұмары -  ізденген мәңгі сана. 
Өзіңці өзің танысад -  істін басы, 
Түзеген өз ғаламын болған дана.
Әл-Машани
13

М ЕН ДЕ ӨСІП KEJIEMIH
Ә.  Орманшина
Желдей жүйткіп жьшдармен 
Мен де есіп келемін.
Отанымды сүйемін,
Қадірін онын білемін.
Мектепке де барамын,
Білімнін бойлап тереңін,
Үйренемін, үғамын,
Өмірдің жинап керегін.
Керек болса көмегім,
Қол үшымды беремін.
Адал туған Отанға 
Үлы болсам деп едім.
2-сабак
АДАМ  М ІН Е З Ш Е Н  Т А Н Ы Л А Д Ы
М ақсаты :  адамның  мінезі,  мінезді  жетілдірудегі  адам- 
ньщ мүмкіндіктері туралы тұсінік беру.
М індеттері:
-  жақсы/жаман мінез-күлыкты ажырата білуге үйрету;
-   оқушылардың  бойында жақсы  мінез-қүлык  дамытуға 
ықпал ету;
-  өзін күрметтеу, өзіне деген сенімділікке төрбиелеу. 
Ш а тт ы қ  ш еңбері
Мүгалім  оцушылармен  амандасцанпст  кейіп  олардың 
көңіл  куйлерін  көтеріп,  сабацта  көцілді  орта  щ р у  мац- 
сатыида  «Балалыгым  -   бал  дәуренім»  әнін  айтуды  усы- 
нады.
14

БАЛАЛЫҒЫМ -  ЕАЛ ДӘУРЕНІМ
Сөзі  А. Айтбайдікі; 
өні  Қ.  Сацайдікі
Жерім бар ертегінің жұмағындай,
Елім бар нұр сәулелі шырағындай.
Сал-сері, батырлардың үрпағымын,
Жайқалған жасыл желек күрағындай.
Қайырмасы:
Бал дәуренім тәтті балдай,
Өмір деген жақсы қандай.
Еркін елім мәпелеген,
Үланыңмын жазық мандай.
Орындап ата-ананың өсиетін,
Баламын жасы үлкенге бас иетін.
Паш етем ер жеткен соң бар өлемге,
Жаңарған нағыз қазақ қасиеіін.
Қайырмасы.
Өлеңді  тақырыппен  байланыстыру  мацсатында  оцу- 
шылардың  назарын  «Бацытты  бстальщ  шац»  өлеңінің 
мазмуныпа аударады.  Әннің сөзі кеңпейілдік,  бауырмалдьщ, 
елгезектік сияқты  жацсы міиез-щ лы щ а тән  цасиеттерге 
толы екенін оқушылар өз сөзімен айтып шыгады.
Әңгімелесу
Адам  өмірі  —  іс-әрекеттер  тізбегінен,  басцалардыц 
арекеттерін  қабылдаудан  және  оларга  деген  түрлі  көз- 
царастардан  турады.  Кез  келген  әрекетті  дурыс  түсініп, 
цабылдай  білу өркімніц  қолынан  келмейді.  Алайда  адамның 
өзін  осы  цабілетке  баулып,  тәрбиелеуге  мумкіндігі  мол. 
Оқулыцтагы «Ойланайыц,  пікірлесейік» айдарымен берілген 
сураңтар мінез-щльщтың  адамның  царым-цатыпас жаса- 
уында алатын орны, адамның өзмінезін өзгерте алатынды- 
гы,  оның  үнемі өзіне-өзі сын  көзбен царай отырып,  өзін-өзі 
төрбиелеуі жөніндегі тақырып айналасында жургізіледі.
15

1. Мінез дегеніміз не?
2. Адамның мінезі қайда жөне қалай танылады?
3. Мінез-қүлық адамдардын карым-қатынасына эсер ете 
ме? Қалайша?
4. Адам өз мінезін өзгерте ала ма? Қалай?


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал