Өзбекстан республикасы жоқары ҳƏм орта арнаўлы билим министрлиги бердақ атындағЫ Қарақалпақ МƏмлекетлик университети улыўма физика кафедрасы



жүктеу 5.01 Kb.

бет1/37
Дата15.01.2017
өлшемі5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   37

ӨЗБЕКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ 
ЖОҚАРЫ ҲƏМ ОРТА АРНАЎЛЫ БИЛИМ МИНИСТРЛИГИ 
 
БЕРДАҚ АТЫНДАҒЫ ҚАРАҚАЛПАҚ МƏМЛЕКЕТЛИК 
УНИВЕРСИТЕТИ 
 
УЛЫЎМА ФИЗИКА КАФЕДРАСЫ 
 
 
 
 
«Физика тарийхы» 
 
пəни бойынша билим бериў технологиялары (оқыў-
методикалық комплекс) 
 
Физика факультетиниң 1-курс студентлери ушын арналған 
 
1-семестр 
 
 
Пəнниң  оқыў  программасы  Өзбекстан  Республикасы  Жоқары  ҳəм  орта  арнаўлы, 
кəсип-өнер  билими  оқыў-методикалық  бирлеспелери  хызметин  муўапықластырыўшы 
кеңести тəрепинен тастыйықланған.  
Пəнниң  оқыў  программасы  Мырза  Улуғбек  атындағы  Өзбекстан  Миллий 
университетинде ислеп шығылды.  
Дүзиўшилер: 
Назаров  А.  У.  -“Улыўма  физика,  физика  ўқитиш  услуби  ҳəм  атмосфера  физикасы” 
кафедрасының үлкен окытыўшысы.  
 Сатторов  Х.  М.  -“Улыўма  физика,  физика  ўқитиш  услуби  ҳəм  атмосфера  физикасы” 
кафедрасы доценти.  
Сыншылар:  
Бедилов  М.  Р.  -Өзбекстан  Миллий  университети  қасындағы  АФИТИ  лаборатория 
баслығы, профессор.  
Қурбонов  М.  -“Улыўма  физика,  физика  ўқитиш  услуби  ҳəм  атмосфера  физикасы” 
кафедрасының доценти.  
Пəнниң  оқыў  программасы  Мырза  Улуғбек  атындағы  Өзбекстан  Миллий 
университети илимий-методикалық кеңесинде усыныс етилген.  
Пəнниң  сабақларға  мөлшерленген  оқыў  программасы  Қарақалпақ  мəмлекетлик 
университетиниң илимий-методикалық кеңесиниң 2011-жыл 29-июнь күнги мəжилисинде 
қарап шығылды ҳəм мақулланды. Протоколдың қатар саны 6. 
Пəнниң  сабақларға  мөлшерленген  оқыў  программасы  улыўма  физика  кафедрасының 
илимий-методикалық  семинарының  2011-жыл  23-июнь  күнги  мəжилисинде  қарап 
шығылды ҳəм мақулланды. Протоколдың қатар саны 10.  
Дүзиўшилер:  улыўма  физика  кафедрасының  баслығы,  физика-математика 
илимлериниң кандидаты, профессор Б. Абдикамалов, үлкен оқытыўшы Ж. Акимова.  
 


 
Кирисиў 
 
Физика  тарийхы  физика  пəниның  пайда  болыўы  ҳəм  қəлиплесиўи  процесси,  оның 
усыллары  ҳəм  идеяларының  раўажланыўының  жоллары  ҳəм  оны  əмелге  асырыўшы 
илимпазлардың  илимий  жумысларын  үйрениў  менен  шуғулланады.  Соның  менен  бирге 
Өзбекстанда  физикалық  изертлеўлер,  физика  илиминиң  қəлиплесиўи  ҳəм  раўажланыў 
тарийхы сыяқлы мəселелер қарап шығылады.  
 
Пəниниң мақсети ҳəм ўазыйпалары 
 
Пəнди  оқытыўдағы  мақсет  физика  илиминиң  қəлиплесиўи  менен  раўажланыўын 
үйрениў  болып  табылады.  Пəнниң  ўазыйпалары  –  пəнге  тийислитарийхый  анық 
мағлыўматларды  табыў  ҳəм  айкынластырыў;  тарийхый  исенимли  материалларды 
анализлеў;  физикалық  нызамлардың  өз-ара  байланысын  табыў  жəне  физика  пəниниң 
раўажланыўын  басқарыўшы  нызамларды  анықлаўдан  ибарат.  Бул  курс  лекция  ҳəм 
семинар сабақлары түринде əмелге асырылады.  
 
Пан бойынша студентлердиң билимине, көнликпе ҳəм қвалификациясына 
қойылатуғынталаплар 
 
Физика  тарийхының  улыўма  физикалық  билимлердиң  ажыралмас  бир  бөлеги 
екенлиги,  бул  пəнниң  нызамларының,  қағыйдаларының  ашылыўы,  оларды  ашыўдағы 
илимпазлардың  тутқан  орны,  бул  пəнниң  раўажланыўының  жəм  ийет  прогресссиндеги 
қандай орнының тутқанлығы ҳəм қандай методлар менен үйренилетуғынлығы, физиканың 
прогрессинде  ОртаАзия,  соның  ишинде  Өзбекстан  алымларының  тутқан  орны  ҳаққында 
билимге ийе болыўы керек.  
Улыўма  талап  дəрежесиндеги  тарийхый  дереклер  тийкарында  физикалық 
нызамлардың  бир-бирине  байланыслығын  ашып  бериў,  студентлерге  оның  бир  бири 
менен байланысын көрсетип бериў, пəнниң раўажланыўында Орта Азиялық алымлардың 
тутқан  орнын  студентлерге  жеткизиў  ҳəм  физика  тарийхы  пəниниң  үзликсизлигин 
итибарға  алып  ҳəр  бир  дəўирдеги  физика  илиминиң  раўажланыўында  өз  орнын 
қалдырғанлығын  ашып  бериў  мүмкиншиликлерине  ҳəм  көнликпелерине  ийе  болыўы 
нəзерде тутылады.  
 
 Пəнниң оқыў режесиндеги басқа пəнлер менен өз-ара байланысы ҳəм 
методикалық жақтан избе-излиги 
 
Физика  тарийхы  пəни  оқыў  процессиниң  I  семестринде  оқытылады.  Пəнди  үйрениў 
басқа  пəнлер  менен  биринши  гезекте  тəбияттаныў  пəниниң  тарийхы  менен,  адамзат 
жəмийети  прогресси  пəни  тарийхы  менен  өз-ара  байланыслы.  Усының  менен  бирге  бул 
пəнди 
үйрениўде 
пəнлердиң 
философиялық 
мəселелери, 
Өзбекстан 
Милий 
энциклопедиясы,  ҳəзирги  заман  физикасы  ҳəм  астрономиясы  бағдарлары  ҳаққындағы 
дереклер  де  үлкен  орын  ийелейди.  Буннан  басқа  улыўма  физика  курсының  барлық 
бөлимлеринен жетерли дəрежеде билимге ийе болыўы да талап етиледи.  
 
Пəнниң ислеп шығарыўдағы тутқан орны 
 
Пəнди  меңгериў  улыўма  физика  курсының  барлық  бөлимлерин  үйрениўге  ҳəм 
студентдиң  орта  мектеп,  кəсип-өнер  колледжлари  ҳəм  академиялық  лицейлериндеги 
педагогикалық хызметлериниң эффективли болыўына тийкар таярлайды.  
 
 


 
Пəнди оқытыўдағы ҳəзирги заман информациялық ҳəм педагогикалық 
технологиялары 
 
Пəн  ҳəзирги  заман  педагогикалық  технологияларының  “Ақыл  ҳүжими”,  “Пикирлей 
аласаң ба?”, “Бумеранг”, “Диалог” сыяқлы усыллары арқалы жəне слайдлар, мултимедия, 
темалар 
бойынша 
анимациялық 
қозғалыслар, 
кинофильмлер 
ҳəм 
Internet 
мағлыўматларының пайдаланыў арқалы оқытылады.  
 
Тийкарғы бөлим 
 
 Пəнниң теориялық сабақлари мазмуны 
 
Физика  тəлиматының,  физика  пəниниң  ҳəм  оның  элементлериниң  əййемги  шығыс 
мəмлекетлери  -  Вавилонда,  Месопотамия,  Қытай,  Ҳиндистан  ҳəм  Мысырда  илим  ҳəм 
цивилизацияның пайда болыўы ҳəм раўажланыўы.  
Əййемги грекцивилизациясы ҳəм пəни. Аристотель ҳəм тəбийий философия (физика) 
ҳаққындаги биринши трактаттың дөретилиўи. Аристотельдиң статистика, кинематика ҳəм 
динамикасы.  
Аристотелден кейинги эллинлер дəўириндеги физиканың раўажланыўы. Александрия 
илимий  мектеп-музейи,  белгили  алымлар,  механика,  оптика  ҳəм  геометрия  тараўында 
жазылған  мийнетлер.  Орта  əсирлеги  физика  пəниниң  шығыс  мəмлекетлеринде 
қəлиплесиўи  ҳəм  раўажланыўы.  Араб  халифалығы  ҳəм  ислам  мəденияты.  Мусылман 
ояныў дəўириниң басланыўы.  
Дилмашлар 
мектебиниң 
шөлкемлестирилиўи. 
Философия 
мектеплериниң 
қəлиплесиўи.  Шығыс  ислам  мəданиятының  ҳəм  илиминиң  дөретилиўиндеги  ислам 
дининиң ҳəм сол дəўирдеги халықаралық араб илимий тилиның тутқан орны. Шығыстың 
илим академиялары ҳəм университетлери. Илимий орай ҳəм мектеплердиң пайда болыўы. 
Фалаки  обсерваториялары  менен  китапханаларының  шөлкемлестирилиўи.  Хоразмшах 
Маъмун  II  тəрепинен  «Маъмун  академиясы»  ныңшөлкемлестирилиўи.  Илимий 
жумыслардың жолға қойылыўы.  
X-XIII əсирлерде илим ҳəм мəденияттың шығыста үлкен пəтлер менен раўажланыўы. 
Мусылман  ренессансына  үлкен  үлес  қосқан  Хорасан  ҳəм  Мəўеренахр  илимий  орайлары 
ҳəм оларда ислеген белгили алымлар.  
Улуғбектиң 
Самарқандтағы 
илимий 
мектеби 
ҳəм 
Академиясы. 
Илимий 
обсерваториясы ҳəм ол жерде орынланған илимий изертлеўлер. Орта əсирлерде (VII-XVII 
əсирлер)  мусылман  шығысында  физика-математика  илимлериның  раўажланыўы. 
Математика пəниниң ҳар қыйлы бағдарларының тийкарын салыўшылар ҳəм оларды даўам 
еттириўшилер.  Физикалық  (тəбийий)  пəнлери  шиндеги  илими  ең  раўажланған  ҳəм 
көпшиликке белгили болған илим физика-математика илим. Үлкен əҳм ийетке ийе болған 
кестелердиң пайда болыўы.  
Уллы илимпазлар – физика бойынша халық аралық Нобель сыйлығының лауреатлары.  
Классикалық  физиканың  тийкарғы  бағдарларының  раўажланыўы.  Механиканың  XIX 
əсирдиң биринши ярымындағы раўажланыўы. Толқынлық оптиканың пайда болыўы ҳəм 
раўажланыўы.  Электродинамиканың  пайда  болыўы  ҳəм  Максвелге  шекем  болған 
прогресси. Электромагнетизм. Физикалық майдан түсинигиниң пайда болыўы.  
Ҳəзирги заманфизикасы. Салыстырмалық теориясы. Дүньялық эфир проблемасы ҳəм 
арнаўлы  салыстырмалық  теориясы.  Атом  ҳəм  ядро  физикасының  пайда  болыўы  ҳəм 
раўажланыўы.  Квант  физикасы,  толқынлар  механикасы.  Өзбекстандағы  физикалық 
изертлеўлер, физика илиминиң қəлиплесиўи ҳəм раўажланыўы.  
 
 


 
Семинар сабақларын шөлкемлестириў бойынша көрсетпелер 
 
 
Төмендеги  темалар  бойынша  семинар  сабақларында  реферат  жазыў  арқалы 
шөлкемлестириў усыныс етиледи.  
1.  Əййемги  грек  цивилизациясы  ҳəм  пəни.  Аристотель  ҳəм  тəбийбий  философия 
(физика)  ҳаққындағы  биринши  трактаттың  дүзилиўи.  Аристотельдиң  статистикасы, 
кинематикасы ҳəм динамикасы.  
2.  Шығыста  халифалықтың  биринши  илимий  орайы  Бағдад  Ал-Маъмун  академиясы 
(Байт  ул  Хикма).  Маданият  ҳəм  илимниң  раўажланыўы  –  мəмлекетлик  əҳми  ийетке  ийе 
болған  жумыс  сыпатында.  Уллы  аўдармашылар  ҳəм  белгилиалымлар.  Математика  ҳəм 
тəбийий пəнлердиң раўажланыўы.  
3.  Дилмашлар  мектебиниң  шөлкемлестирилиўи.  Философиялық  мектеплердиң 
қəлиплесиўи.  Шығыс  ислам  маданиятының  ҳəм  пəниниң  дөретилиўинде  ислам  дининиң 
ҳəм бирден бир халық аралық араб илимий тилиниң тутқан орны.  
4.  Шығыстың  илимлер  академиялары  ҳəм  университетлери.  Илимий  орай  ҳəм 
мектепларның 
пайда 
болыўлары. 
Обсерватория 
менен 
китапханалардың 
шөлкемлестирилиўи.  
5.  Хорезмшаҳ  Маъмун  II  тəрепинен  «Маъмун  академиясы»  ның  шөлкемлестирилиўи 
ҳəм  оның  дүнья  илиминиң  прогрессиндеги  тутқан  орны.  Хорезм  Мамун  академиясиның 
қайта тиклениўи ҳəм оның бүгинги хызмети.  
6.  Орта  əсирлердеги  (VII-XVII  əсирлер)  мусылман  Шығысында  физика-математика 
илимлериниң раўажланыўы.  
7.  Уллы  ҳүрмет  ийелери:    Нобель  сыйлығы.  Физика  бойынша  Нобель  сыйлығының 
лауреатлары.  
8. Элементар бөлекшелер физикасы тарийхы.  
9.  Өзбекстан  Миллий  университети  физиклериниң  ҳəзирги  заман  физикасы 
прогрессинде тутқан орны.  
 
Өз бетинше жумысларды шөлкемлестириўдиң формасы ҳəм мазмуны 
 
Өз  бетинше  жумысларды  таярлаўда  пəнниң  өзгешеликлерин  итибарға  алған  халда 
студентлерге төмендеги формалардан пайдаланыў усыныс етиледи: 
-
 
 Сабақлық ҳəм оқыў қолланбаларынан пайдаланған ҳалда пəн темаларын үйрениў; 
-
 
 Тарқатпа материаллар бойынша лекциялар бөлимин өзлестириў; 
-
 
 Усыныс  етилген  арнаўлы  əдебиятлар  ҳəм  интернет  мағлыўматлары  тийкарында 
пəнниң бөлимлери ямаса темалары тийкарында ислеў; 
-
 
 Проблемалы оқытыў усылынан пайдаланылатуғын оқыў сабақлары.  
Өз бетинше жумыслар ушын төмендеги темаларды терең үйрениў усыныс етиледи: 
Əййемги  грек  илимий  ҳəм  философиялық  мектеплари,  грек  цвилизациясиның  алтын 
дəўири.  Материалистлик  тəлимат  ҳəм  атомистиканың  пайда  болыўы.  Илим 
тарийхларының жүзеге келиўи. Шығыста илимий билимлерге болған зəрүрлик. Мусылман 
орта  əсириндеги  мəданият,  илим,  илимиймектеплар  ҳəм  билимниң  раўажланыўы. 
Шығысда мəданият ҳəм илимниң раўажланыўы – мəмлекетлик əҳм ийетке ийе болған ис. 
Уллы  дилмашлар  ҳəм  белгили  алымлар.  Математика  ҳəм  тəбийбий  пəнлердиң 
раўажланыўы.  Хорезмшах  Маъмун  II  тəрепинен  «Маъмун  академияси»  ның 
шөлкемлестирилиўи. 
Президент 
И. 
Каримовтың 
басламасы 
менен 
Маъмун 
академиясының қайта тиклениўи ҳəм оның ҳəзирги хызмети. Орта əсирлердеги (VII-XVII 
əсирлер)  мусылман  Шығысында  физика-математика  илимлериниң  раўажланыўы. 
Физикалық (тəбийбий) пəнлер, астрология ең раўажланған ҳəм массалық болған физика-
математикалық  илимлер.  Үлкен  ҳəм  ийетке  ийе  болған  каталоглардың  пайда  болыўы. 
Орта əсирлердеги Европа илими. Уллы алымлар ҳəм олар дөреткен илимий шығармалар. 
Дүньяның гелиоорайлық системасы.  


 
Классикалық  физиканың  тийкарғы  бағдарларының  раўажланыўы.  Механиканың  XIX 
əсирдиң  биринши  ярымындағы  раўажланыўы.  Классикалық  электродинамиканың  пайда 
болыўы ҳəм Максвелге шекемги болған прогресси.  
Өзбекстанда жүргизилген физикалық изертлеўлер, физика илиминиң қəлиплесиўи ҳəм 
раўажланыўы. Элементар бөлекшелер физикасы.  
 
Программаның информацялық-методикалық тəмийинлениўи 
 
Пəнди  оқытыўда  билимлендириўдиң  ҳəзирги  замандағы  усыллары  (интерактив 
тəризли), 
педогогикалық 
ҳəм 
информациялық 
коммуникация 
технологиялары 
(электронлық-дидактикалық)  қолланылады.  Тийисли  темалар  бойынша  пайдаланыў 
имканияты болған техникалық қураллар жəрдеминде демонстрация тəжирийбелери, пəнге 
тийисли  болған  нызамларды  көрсетиўши  оқыў  филъмлери  жəне  интернет 
материалларынан пайдаланылады.  
 
Пайдаланылатуғын тийкарғы сабақлықлар ҳəм оқыў 
 қолланбаларының дизими 
 
 Тийкарғы сабақлықлар ҳəм оқыў қолланбалары 
 
1.  П.С.Кудрявцев.  Курс  истории  физики.  Том  I.  От  древнести  до  Менделеева. 
Государственное  учебно-педагогическое  издательство  Министрества  просвещения 
РСФСР. Москва. 1956. 565 с. 
2.  П.С.Кудрявцев.  Курс  истории  физики.  Том  II.  От  Менделеева  до  открытия  квант 
(1870  -1900  гг).  Государственное  учебно-педагогическое  издательство  Министрества 
просвещения РСФСР. Москва. 1956. 488 с. 
3.  П.С.Кудрявцев.  Курс  истории  физики.  Том  III.  От  открытия  квант  до  создания 
квантовой механики (1900 – 1925). Государственное учебно-педагогическое издательство 
Министерства просвещения РСФСР. Москва. 1956. 565 с. 422 с. 
4.  П.С.Кудрявцев,  И.Я.Конфедератов.  История  физики  и  техники.  Государственное 
учебно-педагогическое издательство Министрества просвещения РСФСР. Москва. 1960.  
5. Б.И.Спасский Б. И. История физики. Москва. «Высшая школа» Часть I. 1977. 320 c.  
6. Б.И.Спасский Б. И. История физики. Москва. «Высшая школа» Часть II. 1977. 309 c.  
7.  Дорфман  Я.  Г.  Всемирная  история  физики  (С  начала  XIX  до  середины  XX  вв). 
Москва. Издательство “Наука”.  1970. 317 с. 
8. Марио Льоши. История физики. Издательство «Мир». Москва. 1970. 463 с.  
http://ziyonet.uz/uzc/library
 сайты материаллары. 
http://abdikamalov.narod.ru
 сайты материаллары. 
 
 
Қосымша əдебиятлар 
 
1.  М.Лауэ.  История  физики.  Государственное  издательство  технико-теоретической  
литературы. Москва. 1956. 230 с. 
2. Назиров Э. Н., Хасанов Э. Г. Физический факультет. Т. ТошДУ. 1987.  
3.  Матвиевская  Г.  П.,  Розенфельд  Б.  А.  Математики  и  астрономы  мусульманского 
средневсковья и их труды (VIII-XVII). М. Наука 1983. Т. I, II, III.  
4.  Григорьян  А.  Т.  Рожанская  М.  М.  Механика  и  астрономия  на  средневековом 
востоке. М. Наука 1980.  
5. Рожанвский И. Античная наука. Москва. Наука 1980.  
6. Абу-Али-Ибн-Сино и естественные науки. Ташкент. Фан. 1981.  


 
7.  Научное  наследство.  Из  истории  физико-математических  наук  на  средневеком 
востоке. Т. 6, 8.  
8. Мамадазимов М. Улуғбек ҳəм оның расадхонаси Ташкент. 1994.  
9. Назаров А. У. «Физика тарийхы» курсыдан лекциялар матни. Т. ТошДУ-1999.  
10. А.Тўраев, И. Каримов. Нобель мукофоти сохиблари. Ташкент. 2001.  
11.  Хоразм  Маъмун  академияси  ҳəм  оның  дунё  илм-пəни  тараққиётидаги  ўрни.  
Лекциялар матни. Ташкент 2011.  
12. Фалта Я., Новы Л., История естествознания в датах. Москва. Прогресс, 1987.  
13. Душутин Н. К., Космологические модели (учебное пособие) Иркутск 1990.  
В.П. Гайденко   Г.А.Смирнов.  Западноевропейская  наука  в  средние  века  (общие 
принципы и учение о движении). Средневековая физика. 
http://www.philosophy.ru/
  library/ 
gaid/ vgaid_physics.html, В.П. Гайденко, Г.А.Смирнов Западноевропейская наука в средние 
века: Общие принципы и учение о движении. — М., Наука, 1989. — с. 214 – 345 (разд. 3 
«Средневековая физика»). 
История физики. 
http://ru.wikipedia.org/wiki/История_физики

History of physics. http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_physics. 
История  физики.  Материал  из  свободной  русской  энциклопедии  «Традиция» 
http://traditio.ru/wiki/История_физики. 
http://www.ihst.ru/aspirans/Fizika.htm#_Toc100457282

Кары-Ниязов Т.Н. Астрономическая школа Улугбека. – М.: Изд. АН СССР, 1950. 
Леонов Н.И.  Улугбек  –  великий  астроном  XV  века.  –  М.:  Издательство  технико-
теоретической литературы, 1950. 
Дорфман  Я.  Г.  Всемирная  история  физики  с  древнейших  времен  до  конца  XVIII 
века.— М.: Наука, 1974;  Всемирная история физики с начала XIX до середины XX в.— 
М.: Наука,  1979. 
Розенбергер Ф. История физики.- М.; Л.; ОНТИ, 1934-1937.- Ч. 1. 1934; Ч. 2. 1937; Ч. 
3. Вып. 1. 1935; Ч. 3. Вып. 2. 1936. 
 
Физика тарийхы бойынша орыс тилинде жарық көрген əдебиятлар 
дизими
 
  
Белъкинд  АД,  Конфедератов  И.Я.,  Шнейберг  Я.А.  История  техники.  М.-Л.: 
Госэнергоиздат, 1956, 491 с.  
Даннеман  Ф.  История  естествознания.  Естественные  науки  в  их  развитии  и 
взаимодействии.  М.-Л.:  ОНТИ,  1932,  т.1,  пер.  А.Г.  Горнфельда,  432  с;  т.2,  пер.  П.С. 
Юшкевича, 1935,408 с; т.З, пер. П.С.Юшкевича, 1938, 357 с.  
Дорфман Я.Г. Всемирная история физики с древнейших времен до конца XVIII века. 
М.: Наука, 1974, 352 с. 
Дорфман Я.Г. Всемирная история физики с начала XIX до середины XX вв. М.: Наука, 
1979,317 с.  
Дягилев Ф.М. Из истории физики и жизни ее творцов. М.: Просвещение, 1986, 255 с.  
Кудрявцев  П.C.  История  физики.  2-е  изд.  М.:  Учпедгиз,  1956,  т.1.  От  древности  до 
Менделеева. 563 с; т.2. От Менделеева до открытия квант (1800-1900 гг.). 487 с; т.З, 1971, 
423 с.  
Кудрявцев П.С. Курс истории физики. 2-е изд. М.: Просвещение, 1982, 447 с.  
Кудрявцев  П.  С,  Конфедератов  И.Я.  История  физики  и  техники.  2-е  изд.  М.: 
Просвещение, 1965, 571с.  
Лакур П., АппельЯ. Историческая физика. Пер. с нем. Одесса: «Матезис», 1908, т.1,436 
с; т.2, 434 с. 2-е изд. Под ред. О.Д.Хвольсона, М.-Л.: ГИЗ, 1929, т.1, 470 с.  
Лауэ М. История физики. Пер. с нем. Т.Н.Горнштейн. М.: ГИТТЛ, 1956, 230 с.  
Лъоцци М. История физики. М.: Мир, 1970, 464 с.  


 
Любимов Н.А. История физики. Опыт изучения логики открытий в их истории. СПб. 
4.1, 1892, 264 с. 4.2, 1894, 206 с.Ч.З, 1896. 694 с.  
Ольшки  А  История  научной  литературы  на  новых  языках.  Пер.  с  нем.  А.Ф.  Коган-
Бернштейн и П.С. Юшкевича. М.-Л.: ПТИ, 1933-34. Т.1, 303 с, т.2, 1934, 211 с, т.З, 324 с.  
Розенбергер Ф. История физики. Пер. с нем. под ред. И.Сеченова. СПб.: Риккер, ч.1, 
1883,  178  с;  ч.2,  1886,  422  с;  ч.3(1),  1892,  326  с,  ч.3(2),  1892.  2-е  изд.  Пер.  под  ред.  В.С. 
Гохмана. М.-Л.: ОНТИ. 4.1. 1937, 127 с; 4.2. 1937, 312 с; 4.3(1). 1935, 302 с; 4.3(2). 1936, 
448 с.  
Спасский  Б.И.  История  физики.  Учебное  пособие  для  вузов.  М.:  Изд.  МГУ.  4.1.  От 
древности  до  начала  XIX  века.  1956,  359  с.  4.2,1964.2-е  изд.  М.:  Высшая  школа, 
1977,4.1,320 с. 4.2,212 с.  
Спасский Б.И. Физика в ее развитии. М.: Просвещение, 1979, 208 с.  
Таннери П. Исторический очерк развития естествознания в Европе (с 1300 по 1900 гг.). 
М.-Л.:  ГТТИ,  1934,  310  с.  Уэвелъ  В.  История  индуктивных  наук  от  древнейшего  до 
настоящего времени. СПб., 1867, т.1, 589с; т.2, 813 с; т.З, 912 с. 
Эйнштейн  А.,  Инфелъд  А  Эволюция  физики.  Развитие  идей  от  первоначальных 
понятий  до  теории  относительности  и  квант.  Пер.  С.Г.  Суворова.  М.-Л.:  Гостехиздат, 
1948, 267 с; 2-е изд. 1956, 279 с; 3-изд.: 1965, 327 с; 4-е изд. 1966, 267 с. 
 
Физика илиминиң раўажланыў дəўирлери 
(дəўирлердиң бөлиниўи шəртли рəўиште алынған) 
 
Əййемги  дəўирлердеги  физиканың  тарийхы  (бизиң  эрамыздан  бурынғы  600  -  700 
жыллар).  
1.  Физика  таза  натурал  философия  сыпатында  (бизиң  эрамыздан  бурынғы  600  –  300 
жыллар). 
2.  Математикалық  физика  дəўири  (бизиң  эрамыздан  бурынғы  300-жылдан  бизиң 
эрамыздың 150-жыллары). 
3.  Əййемги  физиканың  тамам  болыў  дəўирлери  (бизиң  эрамыздың  150  -  700 
жыллары). 
Орта əсирлердеги физика тарийхы (бизиң эрамыздың 700 - 1600 жыллары).  
1. Араб физикасы дəўири (бизиң эрамыздың 700 - 1150 жыллары) 
2. Орта əсирлер физикасынының христианлық дəўири (бизиң эрамыздың 1150 – 1500 
жыллары). 
3. Орта əсирлер физикасының əўири (бизиң эрамыздың 1500 – 1600 жыллары). 
Жаңа дəўир физикасының тарийхы (1600 – 1780 жыллар). 
1. Жаңа физиканың пайда болыў дəўири (1600 - 1650 жыллар).  
2. Эксперименталлық физика тийкарғы физиканың орнын ийелеў дəўири (1650 – 1690 
жыллар).  
3. Математикалық физиканың тийкарғы орын ийелеў дəўири (1690 - 1750 жыллар).  
4. Сүйкелиўдиң себебен пайда болатуғын электр дəўири (1750 - 1780 жыллар).  
Буннан кейинги жүз жыл даўамындағы физика тарийхы (1780 - 1815 жыллар).  
1. Салмақсызлық дəўири (1780 - 1815 жыллар). 
2. Жыллылық теориясы (1780 - 1800 жыллар). 
3. Ҳайўанлардағы электр (1790 - 1800 жыллар). 
4. Механика (1790 - 1810 жыллар). 
5. Жыллылық кеңейиўи, жыллылық өткизгишлик (1800 - 1815 жыллар). 
6. Вольта батареясы (1800 - 1820 жыллар). 
7. Хладни акустикасы (1800-жыллар). 
8. Толқынлақ теория, жақтылықтың поляризациясы, реңлер ҳаққындағы тəлимат (1800 
- 1815 жыллар). 


 
XIX əсирдеги физиканың раўажланыўының екинши дəўири (1815 - 1840 жыллар).  
1. Күшлердиң айланысы дəўири (1815 - 1840 жыллар). 
2. Жақтылықтың толқынлық теориясы (1815 - 1830 жыллар). 
3. Электромагнетизм (1815 - 1840 жыллар). 
4. Жыллылық ҳаққындағы тəлимат (1820 - 1840 жыллар). 
5. Механика (1815 - 1840 жыллар). 
6. Толқынлар ҳаққындағы тəлимат ҳəм акустика (1820 - 1840 жыллар). 
7. Фарадей. Электр бойынша изертлеўлер (1830 - 1850 жыллар). 
8. Оптика (1830 - 1840 жыллар). 
XIX əсирдеги физиканың үшинши раўажланыў дəўири (1840 - 1860 жыллар).  
1. Күштиң сақланыў нызамының табылыўы. 
2. Күштиң сақланыўы. Майер, Джоуль, Гельмгольц (1840 - 1850 жыллар). 
3. Жыллылық теориясының түрлениўлери (1840 - 1860 жыллар). 
4. Механика (1840 - 1860 жыллар). 
5. Оптика (1840 - 1860 жыллар). 
6. Электр теориясы (1840 - 1860 жыллар). 
XIX əсирдеги физиканың үшинши раўажланыў дəўири (1860 - 1880 жыллар). 
1. Кинетикалық физиканың пайда болыўы (1860 - 1880 жыллар). 
2. Материя философиясы (1860 - 1880 жыллар). 
3. Молекулалық механика (1860 - 1880 жыллар). 
4. Жыллылық қозғалыслары механикасы (1860 - 1880 жыллар). 
5.  Спектраллық  анализ,  жақтылық  эфири  менен  молекулалар  арасындағы 
тəсирлесиўлер (1860 - 1880 жыллар). 
6. Сес сезимлери физикасы, сес қозғалыслары механикасы (1860 - 1880 жыллар). 
7. Электр теориясы, электротехника (1860 - 1880 жыллар). 
XIX əсирдиң ақырындағы ҳəм XX əсирдеги физиканың раўажланыўы. 
Микродүньяға  экспериментлерде    кирип  барыў;  классикалық  физиканың  кризиси; 
дүньяның  электромагнитлик  –  майданлық  картинасы.  Рентген  нурлары,  радиоактивлик, 
электронның  ашылыўы,  П.Зееман  эффекти.  Классикалық  физиканың  кризиси:  эфир 
самалы  проблемасы,  қара  денениң  спектриндеги  энергияның  бөлистирилиўи. 
Х.А.Лоренцтиң  электронлық  теориясы  ҳəм  дүньяның  электромагнитлик  –  майданлық 
картинасы. 
М.Планктың  квантлық  нурланыў  теориясы.  А.Эйнштейнниң  жықтылық  квантлары 
(1900-жыллар).  Жақтылық  ушын  корпускулалық-толқынлық  дуализмниң  ашылыўы. 
Фотоэффекттиң квантлық теориясы. 
Арнаўлы салыстырмалық теориясы (1900 – 1916 жыллар). А. Майкельсон - Э. Морли 
тəжирийбеси.  Фитцджеральд  –  Лоренц  қысқарыўы  ҳəм  Лоренц  түрлендириўлери. 
Салыстырмалық теориясының экспериментте тастыйықланыўы. 
Улыўмалық салыстырмалық теориясы (1910 – 1920 жыллар).  
Н.Бордың водород атомы ушын дөреткен квант теориячсы (1910 - 1920 жыллар). 
Квант механикасы (1925 - 1930жыллар). 
Квант  электродинамикасы,  электронның  релятивистлик  квант  теориясы  ҳəм 
майданның квант теориясы (1927— 1940 жыллар) 
Атом  ядросы  менен  элементар  бөлекшелер  физикасы.  Космос  нурлары  ҳəм 
зарядланған  бөлекшелердиң  тезлеткишлери.  Нейтронның,  протонның,  позитронның  ҳəм 
басқа да элементар бөлекшелердиң ашылыўы (1930 - 1950 жыллар)  
Ядро қуралы ҳəм ядро реакторлары. Термоядролық реакция.  
Конденсацияланған  ҳал  физикасы  ҳəм  квант  электроникасы.  Аса  өткизгишлик,  аса 
аққышлық. Фазалық өтиўлер теориясы. 
Мазерлер менен лазерлердиң дөретилиўи. Квнат генераторлары. 
Жоқары  энергиялар  физикасы.  Стандарт  модельдиң  дөретилиўи  жолындағы 
жумыслар. 


 
Майданның квант теориясы.  
Релятивистлик  астрофизика  ҳəм  космология.  Астрономиядағы  уллы  ашылыўлар. 
Пульсарлар, қара қурдымлар, аса жаңа жулдызлар, қараңғы материя, қараңғы энергия. 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   37


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал