Оқушыларға іс-әрекетпен, қарым-қатынас негізінде тәрбие беру жолдары



жүктеу 23.41 Kb.

Дата19.03.2017
өлшемі23.41 Kb.

Оқушыларға іс-әрекетпен, қарым-қатынас негізінде тәрбие

беру жолдары

ага оқытушы  СдыковЖ.С.

М.Өтемісов атындагы Баты Қазацстан 

мемлекеттік университеті

Окушыньщ  іс-әрекетімен  қарым-қатынасын  қалыптастыру  бұйрықпен,  құр  талап 

етумен  жүзеге  аспайды.  Мектеп-интернатга  алғаш  жұмыс  істеген  жылдары,  бірде  тақтаға 

жауап  беріп  тұрған  оқушыға  түсіндіру  барысында,  дауысым  қатты  шыгып  кетсе  керек,  ол 

маған  қарал,  ағай  жайлаңызшы  деген!,..  сол  сияқты,  тоқсан  бойы  оқушылардың  химиядан 

білімдерінің  төменділігін  байқап,  үйірме  ұйымдастырып,  заттардың  оттегінде  жану  т.б. 

қызықты тәжірибелерді көрсеткеннен кейін оқушылардың химия сабағына бет бұра бастаған, 

оқушылармен  сабақтан  бос  уақыттарында  спорт  залында  теннис,  волейбол,  шахмат 

ойнайтынбыз.  Енді  бірде  тәрбиеленушілердің  кешкі  тамақтан  кейінгі  демалыс  сәттерінде 

бөлмелеріне кіріп қабырғада ілулі тұрған домбыраны алып Құрмангазьшың екі күйін орындап



жібергеннен  кейін  оқушылардың  маған  деген  ықыласын  өзгере  бастағаны,  т.б.  мысалдарды 

көп  келтіруге  болады.  Жанашыл  мұғалімдердің  «Мұғалімнің  іс-әрекеті,  оқушынында  іс- 

эрекеті»,  деп  түжырым  жасауы  тектен-тек  емес.  Мүғалім  оқушылардың  іс-әрекетін 

ұйымдастыру  арқылы  олардың  қарым-қатынасында  қальштастырады,  өзі  де  араласады.  Бұл 

жерде,  мұғалімнің  жан-жақтылығы,  өз  пэні  бойынша  білім-іскерліктері,  әдетгілігімен 

тапапшылдығымен, 

оқушыларды қызықтыра білуі, іс-әрекетті ұйымдастырып, қарым-қатьшас 



қалыптасуьшьщ 

басты себебі деп білу керек.

Жаңашыл педагогтар, Шаталовтың сабақ басталарда, «Наташа, бүгІн сен мұғалімсің,» 

деп  журналды  оқушыға  беруі,  Ш.Амонашвилдің  мектепке  жаңа  келген  оқушыға  гүл  беріп, 

бетінен сүйіп класқа көтеріп алып кіру, Е. Ильиннің 9-11  сыньш оқушыларын, қане жас жігіт, 

қане  бойжеткен,  бүгін  сіздің  даусынызды  естуге  құмар  болып  түрмыз  деп  оқушының 

алаканын  ұстап  тақтаға  ең  жылы  ишаратпен  алып  шығып,  жауап  бергеннен  кейін  рахмет 

айтып  құрметпен  орньша  отырғызуы,  мұғалімнің  класпен,  оқушылармен  қарым-қатынас 

қүруының  тамаша  үлгісі  емес  пе?  «Жүмыс  жоқтық,  тамақ  тоқтық  аздырар  адам  баласын» 

дегендей адам өз іс-әрекетімен қарым-қатынасы арқылы дамып мұратына жетеді. Сондықтан, 

пэн  сабақтарының  өзінде,  бала  бос  отырмай  белгілі  бір  іс-әрекет түрімен  айналысуы  керек. 

Кейде  соңғы  партада  отырған  оқушылар  оқудың  орнына  басқа  іс-әрекетпен  айналысып 

отырады.  Ал  мұғалім  алдағы  партадаіы  немесе  жақсы  оқитын  5-6  оқушымен  ғана  жұмыс 

жасай береді. Көптеген жағдайда,  мұғалімдер сыртқы бет әлпеті тартымды,  ерекше қылықты 

оқушылармен  жиі  араласады  да  көп  мэн  бермейтін  оқушылар  ұстаз  зейінінен  тыс  қалады, 

тыңдамайтын,  өзін жоғары ұстайтын оқушылар мүгалімдерге ұнамайды. Сондықтан осындай 

келенсіз жайтгар  болдырмау үшін,  сабақ жоспарын  қүрған кезде эр оқушының  іс-әрекетімен 

мұқият  ұйымдастырылып,  түрлі  оқьпу  әдістері  арқылы  сабаққа  қызықтыру  жақтары 

қарастырылуы керек. Карточкалар дайьшдау түрлі тапсырмалар беру арқылы балалардың бэрі 

іс-әрекетке  тартылады.  Сабақ  түсіндіру  барысында  мұғалім  соңғы  партадағы  оқушылардан, 

Серік,  сен  қалай  ойлайсьщ?  Қанат  қайталап  жіберші,  деп  унемі  оларды  іс-әрекетке  тартып 

отыру  да жақсы  нәтиже  береді.  Мүғалімнің  мІндеті  материалды  қызықты  етіп  жеткізе  білу, 

оқушылардың  түгел  қатысып  отыруын  қадағалау,  оларды  іс-әрекетке  қосу.  Бұл  жерде 

оқушышында  белгілі  бір  іс-әрекетке  деген  белсенділігі.бейімділігі,  қабілеті  болуы  керек. 

Шыньша келгенде класс  оқушыларды бірдей пәндерді оқиды,  шамамен ьірдей уақыт сабаққа 

дайындапады.  Бірақ  олардың  үлгерімдері  әртүрлі  болады.  Кейде  қабілеті  төмен  деген 

оқушының  өзі  материалды  меңгеруге  белсенділік  көрсетсе  үлкен  жетістіке  жетеді.  Бапаның 

белсенділігін  артыруға  сабақ  үстінде  іс-әрекет  түрлерін  араластырып  отырса  зор  нәтиже 

береді.  Күнделікті  сабақты  лекция  түрІнде  емес,  ойын,  жарыс,  еңбек  түрінде  өзкізсе 

белсенділігі  артады.  Мектеп  жағдайында,  нақты  сабақтарда  мұғалім  жоспарлаған  қарым- 

қатынас  дәл  орындала  бермейтіндігі  де  мэлім,  себебі  мүғалім-оқушы  қарым-қатынасы 

кластағы жағдайға қарай, мұғаліммен оқушыньщ көңіл-күйіне қарай қалыптасады.

Сондықтан қарым-қатынас тиімді қүрылу үшін мыналарды ескеру қажет:  Біріншіден, 

мұғалім қарым-қатынас жасайтын оқушыларға ілтипатты болып, класпен, жеке оқушылармен 

қарым-қатынас  үндестігін  ескеру  қажет,  екіншіден,  оқушылармен  байланыс  кезінде  зө 

бақылауын  дамытып,  әңгімелесушінің  жауабын  әрқашан  алдын-ала  біліп  отыруы  қажет, 

үшіншіден,  оқушылардың  мінез-құлқын,  темпераментін  білуі  тиіс.  Мысалы:  мұғалім 

темпераменті-холерик,  ал  оқушы  болса  флегматик,  оның  жауабы  тым  баяу,  ол  орнынан 

жайдап  тұрып,  жай  ойланады.  Мұғалімнің  бірнеше  секундтан  соң  шыдамы  бітеді.  Себебі 

ұстаз  қарым-қатынас  жасап  отырған  баланың  нерв  жүйесінІң  типін  ескермей  отыр. 

Төртіншіден, мұғалім кіммен қарым-қатынас жасап отырғанын үнемі ойлап, өзін сол баланың 

орнына қоя білуі тиіс. Балалармен дұрыс қатынас орнатып оқушыға тілін алдырту мұғалімнің 

беделіне  де  байланысты.  Барлық  уақытта  қатал  болып,  окушылардан  әр  істі  міндетті  түрде 

талап  етіп,  керекті  жерінде  оның  бұрынғы  колайсыз  істерін  атай  бермей,  оған  сеніммен 

ризашылық  білдіру  мұғалімге  қажетті.  Эрине,  эр  жағдайда  мүғалімге  өзін  ұстай  білу  оңай 

емес.  А.С.  Макаренконың  айтуынша  мұғалім  тэртіп  бүзған  баламен  қарым-қатынас  кезінде 

кейде  тым  қатал  кетіп,  қатты  шара  қолданудан  тайынбай,  бірақ  тэртіп  бұзған  балаға  кек 

сактамай,  оны  ұмытып  кеткен  сияқты  болып  жүруі  керек,  окушының  тілін  табу  олармен 

байланыс  жасаудьщ  шарты.  Тэртіп  бүзган  оқушының  көбі  істеген  ісінен  теріс,  эдептілікке 

жатпайтынын  өзіде  жақсы  біледі.  Сондықтан  тәрбиеші  сөзі  өтімді  болу үшін  окушылардың 

оэРіне бірьщғай  эдіс қолдана бермей түрлендіріп, қандай әдістің өтімді  екенін ойластырғаны 

тиіс.


• k i c k




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал