Оқулық Алматы, 2014 Әож 577 (075. 8) Кбж 28. 072я73 к 98



жүктеу 1.59 Mb.

бет10/14
Дата22.04.2017
өлшемі1.59 Mb.
түріОқулық
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Я
мРНК
Репрессор
Ко-индуктор
Катаболиттік репрессия
[
ДНК
мРНҚ
Инакгивті репрессор 
Репрессор делециялары кайтымсыз
Ко-индуктор
t / t
Инактивті индуктор
Активті индуктор 
Индуктор делециялары индукцияланбайды
Триптофан опероны
ДНК
и
о
V
р.
п
о
О,
мРНҚ
]
ДНК
Ко-репрессор
мРНҚ I
Ж Г '  ШШ Ш
  7
Ко-репрессор
Инактивті репрессор 
Акгивті репрессор
Репрессор делециялары кайтымсыз (кайта репрессиялангаи)
Акгивті индуктор
Инактивті индуктор 
Индуктор делециялары индукцияланбайды
П. 13-С У РЕТ.  Гендер  реттелуінід  негізгі  механизмдері. 
Олар  индукцияланатын  немесе репрессияланатын 
бола алады.  Сонымен қатар оң немесе теріс реттеледі.
ДНК
t
Реттеу
сайттары
мРНК
Аттенуатор
■!
r
Щ
Ш
1
Антранилат
синтазанын
I компоненті
Антранилат
синтазанын
П   ІС0 М П 0 Н С Н Т І
т й »
Триптофан
синтазанын
р-суббөлігі
Антранилат
еннтаза
(КЫ2К0ІІ2)
N-(5 ’ -фосфорибозил) 
антранилат изомераза
Ицдол-З-глицерии 
фосфат еннтаза_____
Трштті
синтаі

_
j u i a n
*
іаныи
І Й Л І Г І

J
------- 
1
Триптофан 
синтеза (а202)
Хоризмат
Глутамин
Антранилат
Глутамат
+ пируват
PRPP
ҺЦ5’-фосфо-
рибознл)
антранилат
Энол-1-о-карбо- 
кенфеннламнпо- 
1 -дезокс ирибулоза
фосфат
Индол-З-ппшерин 
фосфат
L-серин
L-трнптофан
Глнцеральдегид-З-фосфат
11.14-СУ РЕТ. Е.соіі-дін tr p  опероны.
Транскрипция атенуациясы
Репрессиямен катар 
trp
 опероны транскрипция атенуациясымен ретгеледі. Ретгеу 
механизмі  транскрипцияны  басталғаннан  кейін  терминация  немесе  тоқгату  көмегімен 
өзгертуге  негізделеді.  Прокариоттарда  транскрипция  мен  трансляция  бөлінбейді. 
trp
  опероиның  бірінші  гені  — 
trpL
  — лидерлік  тізбекті  кодтайды.  Лидерлік  тізбекге

90 
11-ТАРАУ
Генетикалык кодтың транскрипциясы:  РНҚ-ның биосинтезі
триптофанның  маңызды  екі  қаддыгы  болады.  Лидерлік  мРНҚ-ның  трансляциясы 
триптофанмен байланысқан тРНҚ мөлшеріне тэуелді (9- жэне  12-тараулар).  Триптофан 
жеткіліксіз  болған  жағдайда  оперон  қалыпты  трансляцияланады.  Триптофан  мол 
болғанда лидерлік тізбектің  140 нуклеотиді транскрипцияланғаннан кейін тоқтатылады. 
Бұл  жағдайға  лидерлік  тізбек  мРНҚ-сының  екінші  реттік  кздрылымы  жауапты 
(11.15-сурет). 

V-
РНҚ-ның  екінші  реттік  қүрыльшы  транскрипцияның  атёнуациясына 
қалай эсер етеді?
Осы  РНҚ-да  үш  түйреуіш  ілмек  түзіледі  -  1*2  үзіліс  кұрылымы,  3*4  терминатор 
немесе  2*3  антитерм инатор.  Транскрипция  қалыпты  басталады  да,  92-орынға  дейін 
жүреді, осы орында  1 *2 үзіліс  құрылымы түзіле алады.  Осы жағдайда РНҚ-полимераза 
синтезде үзіліс жасайды. Рибосома лидерлік тізбектің трансляциясын бастайды да, РНҚ- 
полимеразаны босатады жэне транскрипция жалғасады. Рибосома РНҚ-полимеразаның 
артынан  жүреді  (11.16-сурет).  Рибосома УГА стоп  кодонында тоқтайды  жэне 2*3  анти­
терминатор түйреуішінің орнына 3*4 терминатор ілмегі түзіледі. Бұл ілмекте гһо-тәуелді 
терминациясына тэн урацилдердің қатары болады. Терминаторлық құрылым түзілгенде 
РНҚ-полимераза транскрипцияны тоқгатады. 


л
Триптофан  болмаган  жағдайда  рибосома  мРНҚ-ның  триптофан  кодонының 
аймагында  тоқтайды.  Осының  нәтижесінде  мРНҚ  2*3  антитерминатор  түйреуішін 
түзеді  де,  РНҚ-полимераза  қалған  оперонды  транскрипциялайды.  Транскрипция  амин 
қышқылдарының  синтезіне  байланысты  бірнеше  басқа  оперондарда  тоқТайды.  Осы 
жагдайда  триптофан  кодондарының  орнына  басқа  амин  қышқылдарының  кодондары
ұқсас әрекет етеді. 
,  , 
<
Г и
/  Трп 
G
Трп  — 

G
кодондары
С
G
Лидерлік 
пептидтің 
стоп кодоны
А
С
С
G
Г
9
-   А
А
С
с
А
С
и
и
А
и
G
и
G
А
С
7 0 -
V ”
Ч
и
G
А
С
U
и
G

р
и
—  
Н
G
Iе  ~ | VJ
и
A
  U - I А
G
і ц Г
G
А -
и
С
и - А
G
О - '
Щ\
С
-  | г
-110
1 '2  
3 -4
Паузалык кұрылым  ‘Терминатор
1*
2*3
“Антитерминатор
А - аденин 
G - гуанин 
С - цитозин 
U - урацил
Щ П Ш 1
с
130
11.15-СУРЕТ.  trp  опероны  үшін  мРНҚ-ныц  лндерлік  тізбегі  альтернативті  екінші  ретгік  куры.іым  түзе 
алады. 
1- жэне 2-аудандардагы  байланыс (сары және қоңыр) раузалық құрылым деп аталады.  Кейін 3- және
4-аудандар (күңгірт) терминаторльщ түйрегіш ілмегін түзеді. 2- жэне 3-аудандар арасындагы альтернативыі 
байланыс антитерминаторлъщ қүрылым түзеді.

Б иохим ия 
91
БИОХИМИЯЛЬЩ  БАЙЛАНЫСТАР
БАКТЕРИОЛОГИЯ
Рибосвитчтер патогендерге қарсы жаңа кару бола алады
Алғашкы  бөлімдерде  транскрипцияньщ  рет- 
телуі 
жолдарымен 
катар 
прокариоггарда 
мРНҚ транскрипттің  өзіне  негізделген  ретгеу 
механизмдері  ашылды.  Кейбір  витаминдер 
мен  кофакторлардың  метаболизмін  зерттеу 
барысында  зерттеушілер  витаминдерді  алу 
жолына  қатысты  мРНҚ-лар  витаминдермен 
байланысатынын 
аиггы. 
мРНҚ-ның 
екі 
функциясы 
болады 
-  
сезу 
және 
ше- 
шім 
қабылдау. 
Осы 
екі 
функция 
бірге 
рибосвитчтер  деп  аталады.  Рибосвитч  екі 
бөліктен тұрады. 5'-ұшында аптамер атты сезу 
домені  орналасады.  Белгілі  рибосвитчтердің 
бірі тиамин пирофосфатын (витамин, thiamine 
pyrophosphate 
-  
ТПФ) 
байланыстырады. 
мРНҚ-ның  аптамер  бөлігі  ТПФ-пен  байла­
нысады да,  сенсор  қызметін  атқарады.  Рибос­
витч  витаминді  сезген  кезде ол  трансляцияны 
болдыртпайды.  ТПФ  сенсоры  жағдайында 
түйреуіш  ілмек  түзіледі  де,  трансляцияның 
инициация  сайты  бөгеттеледі.  Трансляцияны
Рибосвитч
Полимераза
тоқгататын  басқа  да  жол  ашылды.  Бір  ри­
босвитч  флавинмононуклеотид  (flavin  mono­
nucleotide  -   FMN)  деп  аталатын  метаболитті 
таниды.  FMN  аптамермен  байланысқан  кез­
де терминаторлық ілмек түзіледі. Басқа мысал- 
да, 
глюкозам ин-6-фосфат 
(glucosamine-6- 
phosphate  -   GlcN6P)  кантын  танитын  ри­
босвитч өздігінен ыдырайды.
Көптеген  адам  патогендерінде  рибосвитчтер 
болады.  Зерттеушілер  бэсекелестік  ингибитор 
қызметін 
атқара 
алатын 
молекулаларды 
іздеуде.  Егер  рибосвитч  өмір  сүруге  қажетті 
процесті 
реттейтін 
болса, 
рибосвитчті 
тежеу  патогендерді  өлтіреді.  Рибосвитчтер 
нысаналары 
Bacillus  anthracis,  Hemophilius 
influenza, H elicobacter pylori, Salm onella enteric 
жэне 
Streptococcus pneum oniae
  сияқты  адамга 
зиянды  эсер  ететін  көптеген  бактерияларда
табылды.
М етаболнттік  сезу  (сенсинг). 
(а)  полимеразадан босанган  тиамин  пирофосфат  (ТПФ)  коэнзимінің аптамері 
белгілі  құрылым  (сол  жақта)  түзеді.  ТАФ  болган  жагдайда  аптамер  онымен  байланысады  да,  молекуланы 
бекітеді (оң жақта).  Рибосвитч жауаптары: рибосвитчтер белок түзілуін көптеген әртүрлі стратегиялар- 
мен реттейді.  ТПФ жоқ жагдайда экспрессиялық платформа трансляция  инициация сайтын рибосома үшін 
ашық қалдыра алады (ә, сол жақта).  ТПФ аптамермен байланысқанда экспрессиялық платформа трансляция­
ны тежейтін  ілмек тузе алады  (э,  оң жақта).  Рибосвитчті сезетін флавин мононуклеотид (ФМН)  трансля­
цияны тежейтін терминаторлық ілмек тузеді (б). Глюкозамин-6-фосфатпен (ГлкМбФ) қоздырылган қалыпсыз
рибозим взін өзі ыдыратады (в).
11.4 Эукариоттар транскрипциясы
Біз  прокариоггарда тек  бір  РНҚ-полимераза  РНҚ-ның барлық түрлерін  синтездей- 
тінін білеміз.  Полимеразалар өзінің о факторын  әртүрлі  промоторлармен  әрекетгесуге 
багыттай  алады,  бірақ  минималды  фермент  өзгеріссіз  қалады.  Транскрипция  процесі

92 
И-ТАРАУ
Генетикалык кодтың транскрипциясы:  РНҚ-ның биосинтезі
Триптофанның жоғары  концентрациясы
trpL мРНҚ-сы
мРНҚ-ның 
лидерлік 
пептидін транскрипциялайтын 
рибосома
Транскрипция
терминаторы
«терминацияпанған» 
РНҚ полимераза
Лидерлік пептид
Триптофанның төмен концентрациясы
trp оперонын кодтайтын ДНҚ
Тандемды 
trp кодон- 
дарында 
тоқтаған рибосом
Транскрипция 
лайтын  РНҚ 
полимераза
trp оперонының 
мРНҚ-сы
11.15-СУРЕТ.  tr p   оп ерон ы   үш ін  м Р Н Қ -н ы ц   л и д ер л ік   тізбегі  а л ь т е р н а т и в т і  екін ш і  р е т т ік   қ ү р ы л ы м   түзе
а л а д ы .  / -  
ж эне 2-аудандардаиы байланыс (сары жэне қоцыр) раузаіы қ құрылым деп аталады.  Кейін 3

және
4-аудандар (күңгірт) терминаторльщ түйрегіш іт егін  түзеді.
  2- 
ж әне 3-аудандар арасындаш  альтернативті 
байланыс антитерминаторлық құрыльш түзеді.
эукариоттарда  күрделірек  келеді.  Эукариоттарда қызметтері  эртүрлі  болатын  үш  РНҚ- 
полимераза  ферменттері  белгілі.  Олардың  әрқайсысы  әртүрлі  гендер  жиынтығын 
транскрипциялайды жэне эртүрлі  промоторларды таниды:
1.  РНҚ-полимераза  I  — ядрода  табылған  және  рибосомалық  РНҚ  бастамаларының 
барлығын емес, бірақ көпшілігін синтездейді. 
тШШящ
2.  PHҚ-полимераза  II  -   нуклеоплазмада  (ядро  шырыны)  табылған  жэне  мРНҚ 
бастамаларын синтездейді. 
\  
IV 
і
3.  РНҚ-полимераза  III  -  нуклеоплазмада табылған  жэне тРНҚ,  5S  рРНҚ мен  мРНҚ 
процессингі  жэне  белок  тасымалына  қатысты  басқа  кіші  РНҚ-лардың  бастамаларын
синтездейді.  ,
Эукариоттық  РНҚ-полимеразалардың үшеуі  де  үлкен  (500-700кДа)  жэне  10  немесе 
одан  да  көп  суббөліктерден  тұратын  күрделі  ферменттер  болып  табылады.  Олардың 
соңғы күрылымы эртүрлі, бірақ бірнеше суббөліктері ортақ болады. Олардың үшеуінде 
де  прокариоттық  р  жэне  p ’-суббөліктерінің  гомологтары  болатын  екі  үлкен  суббөлігі 
болады.  Оларда  ферментті  промоторларга  бағыттайтын  а-суббөліктер  болмайды.  Эу­
кариоттарда  транскрипцияланатын  генді  анықтау  әртүрлі  жолмен  жүреді  жэне  саны 
мен  түрі  100-ден  асатын  транскрипциялық  факторлардың  маңызы  көбірек  болады.

Биохим ия 
93
Өсімдіктерде  қосымша  екі  (Pol  IV  Pol  V)  полимераза  болады  жэне  олар  кіші  РНҚ 
молекулаларының синтезіне қатысады (11.6-бөлімді  қара).
РНҚ-полимераза II ферментінің құрылысы
Ү ш ферменттің ішінде РНҚ-пол имераза ІІ-сі ең жақсы зерттелген жэне 
Saccharomyces 
cerevisiae
  ашыткысы  ең  кең  қолданылатын  модельді  организм  болып  табылады. 
Ашытқының  РНҚ-полимераза  II  ферменті  12  суббөліктен  тұрады  (11.2-кесте). 
Суббөліктер RPB1 -ден RPB12-ге дейін аталады. 
RPB -  RN A polymerase В 
сөз тіркесінен 
шықкан, себебі басқа жіктеу жүйесі бойынша үш ферментті латын тілінің А,  В жэне С
эріптерімен белгілейді.
Көптеген  суббөліктердің  функциясы  белгісіз.  Минималды  суббөліктер  (RPB1- 
RBP3) өздерінің прокариоттық гомологтарына ұқсас қызмет атқарады. Олардың бесеуі 
ферменттердің  үшеуінде  де  кездеседі.  RPB1  ферментінің  С-ұш ының  доменінде 
(С-term inal dom ain -  CTD) 
қайталанатын PTSPSYS тізбегі болады. Треонин, серин мен 
тирозин  транскрипция  инициациясының  маңызды  қадамы  болатын  фосфорильдеудің
нысаналары болып табылады.
Рентген  сәулелік  кристаллография  комегімен  РНҚ-полимеразаның  құрылымы 
анықталды.  RPB1,  RPB5  жэне  RPB9  суббөліктері  тар  өзек  түзеді.  Белсенді  сайттың 
маңында  RPB1,  RPB2  жэне  RPB6  суббөліғсгері  қысқыш  қалыптастырады.  Қысқыш 
ДНҚ:РНҚ  гибридтік  байланысын  тұрақтандырады.  11.17-суретте  РНҚ  полимераза
ферментінің құрылысы көрсетілген.
Прокариоттық  жэне  эукариоттық  РНҚ-полимеразалардың  зерттеулері  таңғажайып 
мэліметтер  берді.  Бактерия,  ашытқы  мен  адам  РНҚ-полимеразаларының  минималды 
ферменттерінің  арасында  күшті  гомология  көрінуде.  Нәтижелер  РНҚ-полимеразаның 
тек прокариоттар пайда болған кезден бері бар екенін дәлелдейді. Күрделі организмдер 
пайда болған жағдайда басқа суббөліктердің қабаттары қосылып, күрделі метаболиттік
жэне  компартментализациялық  процестерді  іске  асыру  үшін  минималды  фермент
■і
эвол юцияға ұшырады.
Ашыткы  РНК-полимераза  II  ферментінін субоөліктері
11.2-КЕСТЕ
Е .соһ
 гомологтары
Қасиеттері 
______ __
Фосфорильдеу сайты 
НТФ байланыстыру сайты 
Минималды фермент құрастыру
Промоторды тану 
Pol I, II, III  ферменттер құрамында 
Pol I,  II, III ферменттер құрамында 
Тек Pol  II  ферментіне тән 
Pol I, П, III ферменттер құрамында
Массасы (кДА)
191.6
138.8
35.3
25.4
25.1 
17.9
19.1
16.5 
14.3
Суббөлік
RPB1
RPB2
RPB3
RPB4
RPB5
RPB6
RPB7
RPB8
RPB9
RPB10
RPB11
RPB12
Pol  I, II, III ферменттер құрамында
Pol  I,  II,  III ферменттер құрамында

Pol II ферменті 
транскрипцияланатын 
ДНҚ-ны қалай таниды? 
Pol II промоторлары
Pol 
II 
промоторларының 
4 элементі болады (11.18-сурет).
Біріншілеріне 
энхансер 
не­
месе  сайленсер  қызметін  атқа- 
ратын  старт  сай ты н а  дейін- 
гі  элем енттер  кіреді.  Энхан­
сер  жағдайында  арнайы  бай- 
ланыстырушы  белоктар  транс- 
крипцияны  қалыпты  деңгейге
94 
11-ТАРАУ 
Генетикалык кодтың транскрипциясы:  РНҚ-ның биосинтезі
і СС-ке деиінгі 
элементтер
ТАТА
Іпг 
TCC-тен кейінгі
элементтер
қарағанда  жоғарылатады, 
ал
сайленсер  жағдайында  төмен- 
11.17-СУРЕТ. 
Ашытқылардың 
РНҚ полимераза  ІІ ферментінің 
детеді. 
Минималды 
(негізгі) 
І^ Р ЫЛ
ы с ы * 
ДНҚ-НЫҢ (спиральді 
құрылым) РНҚ-га (қызыл) транс
-
___ 
-  
крищ иялануы  көрсетілген.  ДНҚ-ның  матрииалық  тізбегі  көк.
P. 
Р 
ақын 
аимақта 
ап  кодтайтын  тізбегі  жасыл  түспен  көрсетілген.  Транскрип-
екі  ортақ  элемент  орналасады: 
ция  активті  сайттың  қысқыіи  ауданында  орын  алады  (орталық
ГГГЦГГ  консенсусты  тізбегі 
°ff  жаФ-  ДЩ-ны 
ұстайтын  қысқыштар  төменгі  сол  жақта 
бар 
ГЦ 
боксы 
(-40) 
жэне 
кәрсетілген- (RoSer Kornberg/Stanford 
Университеті)
ГГЦЦААТЦТ консенсусты тізбегі бар ЦААТ боксы (-110 ауданына дейін созылады).
Екіншісі, -25 ауданда табылатын ТАТА бокс. Оның консенсусты тізбегі ТАТАА(Т/А) 
болады. 
^  
'  ".  ^
Үшінші элементке 1 1  орнындағы старт сайты жатады, бірақ эукариоттар жағдайында 
ол  и н и ц и ато р л ы қ элем ент (/иг)  атты тізбекпен  қоршалады.  Бұл тізбек тұрақты  емес 
Мысалы, белгілі  бір геннің бұл тізбегі  3ҮҮСАҮҮҮҮҮ^ болуы мүмкін. Ү әрпі кез кел- 
ген пиримидинді, ал А эрпі транскрипция старт сайтының 
( Т ТТТТ)  
пуринін белгілейді.
Төртінші  элемент  ТЦЦ-ден  кейін  орналаса  алатын  элемент  бола  алады,  бірақ  олар 
сирек-кездеседі.  Табиғатга  кездесетін  промоторлардың,  кем  дегенде  бір  элементі 
болмайды.  Инициатор  мен  ТАТА  боксы  негізгі  промоторды  құрайды  жэне  көптеген 
түрлер мен гендерге ортақ келеді. Кейбір гендердің ТАТА боксы болмайды; олар «ТАТА- 
сыз» деп аталады. Кейбір гендерде ТАТА бокс транскрипция үшін міндетгі жэне ТАТА 
бокстыц делециясы транскрипцияныц тоқтауына әкеледі.  Басқаларда ТАТА бокс  РНҚ 
полимеразаны дұрыс бағыттайды. ТАТА бокстың жойылуы нәтижесінде транскрипция 
эртүрлі  нүкге^ерде  басталады.  Промотор  құрамына  кіретін  реттегіш  элементтер 
ТЦЦ-ге  жақьін  (50-200  жн)  орналасады  жэне  спецификалығы  жэне  бағытталуымен 
ерекшеленеді.  Промотор  құрамына  кірмейтін  элементтер  ТЦЦ-ден  алые  орналасады 
жэне олардын бағыты нақты бол-майды. Зерттеулер нэти-жесінде осы тізбек-тердің теріс
багытта орналасса да 
немесе  алыстатылса 
да  жұмыс  істейтіні 
дэлелденді.
Т р а н ск р и п ц и я  
инициациясы 
П р о к а р и о т т ы қ  
жэне 
эукариоттық
11.18-СУРЕТ. Pol II промоторларыныц торт элементі

Б иохи м и я 
95
транскрипцияның  непзп  аиырмашылығына  эукариоттық  транскрипцияға  қатысатын 
белоктар  санын  жатқызуға  болады.  Транскрипцияны  реттейтін  жэне  РНҚ  полимераза 
қүрамына  кірмейтін  эр  белок 
транскрипциялық  фактор 
деп  аталды.  Эукариоттық 
транскрипциялық  факторлар  өте  көп.  Pol  II  толық  кешені  жэне  барлық  қатысатын 
белоктардың молекулалық массасы 2,5 миллион Да-нан асады.
Транскрипция 
инициациясы 
преинициаторлық  кешеннің 
қалыптасуынан 
басталады  жэне  транскрипцияның  реттеу  қадамдарының  көпшілігі  осы  сатыда  орын 
алады.  Бұл  кешенге  РНҚ полимераза II  мен  алты 
негізгі транскрипциялық фактор­
лар (general transcription factors -  GTFs) -  TFIIA, TFIIB, TFIID, TFIIF 
жэне 
TFIIH
-  жатады.
Эукариоттық транскрипциялық факторлар не істейді?
Негізгі 
транскрипциялық 
факторлар 
барлық 
промоторлар 
үшін 
қажет. 
Преинициаторлық  кешеннің  барлық  компоненттері,  олардың  құрамы  мен  қызметін 
анықгау  бойынша  зерттеу  жұмыстары  қарқынды  түрде  жүргізілуде.  Әр  ГТФ-тің 
спецификалық функциясы  болады жэне олар кешен  құрамына белгілі бір рет бойынша 
қосылады.  11.3-кестеде преинициаторлық кешеннің құрамдас бөліктері келтірілген.
11.19-суретРоІ II іске асыратын транскрипция кезеңдерін көрсетеді. Преинициациялық 
кешен түзілуінің алғашқы кезеңінде TFIID-ні ТАТА боксы таниды. Бұл транскрипциялық 
фактор бірнеше белоктан тұрады. Негізгі белок 
ТАТА-байланыстырушы белок (ТАТА- 
binding protein -  ТВР) 
деп аталады. ТВР-мен көптеген 
ТВР-байланысқан факторлар 
(TBP-associated factors -  TAFIIs) 
бірігеді. TBP Pol I жэне Pol II ферменттері үшін қажет 
болғандықтан  ол  әмбебеп  транскрип-циялық  фактор  болып  табылады.  ТВР  жоғары 
консервативті  болады.  Ашытқы,  өсімдіктер,  жеміс  шіркейі  жэне  адамдардың  ТВР- 
ларының аминқышқылдық құрамы 80%-ға ұқсас келеді. ТВР ДНҚ-ның кіші  орамының 
ТАТА боксымен С-ұшының соңғы  180 амин қышқылымен байланысады.  11.20-суретте 
ТВР  белогының  ДНҚ  үстінде  ер-тоқым  сияқты  отырғаны  көрсетілген.  ДНҚ-ның  кіші 
орамы ашық жэне 80° бұрышта байланысқан.
11.19-суретте  көрсетілгендей,  TFIID  байланысқаннан  кейін  TFIIA  байланысады. 
TFIIA ДНҚ-мен  жэне  TFIID-мен  байланыс  түзеді.  TFIIB  TFIID-мен  де  байланысады 
жэне ТВР мен  Pol  II  арасында көпір түзеді. TFIIA жэне TFIIB  басқа ретпен байланыса 
алады,  бірақ  олар  бір-бірімен  әрекеттеспейді.  TFIIB  инициация  кешені  мен  нақты 
транскрипциялық старт сайтының қалыптасуы үшін өте маңызды. Осыдан  кейін TFIIF 
Pol  II  ферментімен  берік  байланыс  түзеді  де,  спецификалық  емес  байланыстарды 
тежейді. Келесі сатыда Pol II мен TFIIF промотормен байланысады. TFIIF факторы Pol II, 
ТВР, TFIIB жэне TAFIIs-термен әрекеттеседі. Сонымен қатар TFIIF CTD фосфатазаның
белсенділігін реттейді.
TFIIE  жэне  TFIIH  факторлары  соңғы  болып  қосылады.  TFIIE  фосфорильденбеген 
Pol II ферментімен эрекеттеседі. Бұл екі фактор Pol ІІ-нің фосфорильденуіне қатысады. 
TFIIH  факторьшың хеликазалық белсенділігі  бар.  Осы  екі  фактор фосфорильденбеген 
Pol  ІІ-ге  қосылғаннан  кейін  преинициаторлық  кешен  толық  құрылады.  Сонымен 
қатар  TFIIH  факторының  репарациялық  белсенділігі  де  аныкталды  (Биохимиялық 
байланыстар Генетика мен эпидемиология бөлімін қара).
Транскрипция  басталуының  алдында  преинициаторлық  кешен  ашық  кешен  түзуі 
қажет.  Ашық  кешенде  Pol  II  CTD  фосфорильденеді  де,  ДНҚ  тізбектері  ажырайды
(11.19-сурет).

96 
11-ТАРАУ
Генетикалык кодтың транскрипциясы:  РНҚ-ның биосинтезі
11.3-КЕСТЕ
Неі ізі і  транскрипцияны  инициациялайтьш  факторлар
Фактор
Суббөліктер
Массасы
(қДа)
Функциясы
ТҒІІВ-ТВР
TFIID-TA-
15-250
TFI1A
TFI1B
ТҒІІҒ
TF1IE
TFI1H
ТАТА боксын тану, TF1IB мен Pol  II айнала- 
сында ДНҚ-ны орналастыру
Негізгі промоторды тану (ТАТА емес 
элементтер), теріс және оң реттеу
126  196 35 
ТВР және ТАҒ-ДНҚ байланысын
тұрақгандыру
ТҒІІҒ пен Pol II рекрутингі, старт сайтын тану
Барлығы  156 
Промоторды нысанаға алу
Барлығы 92 
TFIIH рекрутингі,  TFIIH-тің хеликазалық,
АТФ-азалық және киназалық белсенділігін 
өзгерту, промотордың балқуы
Барлығы 525 
Промотордың балқуы, CTD фосфорильденуі
көмегімен промоторды тазарту

1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал