Отан соғысы кезінде көрсеткен ерлік өмірі баяндалады



жүктеу 52.22 Kb.

Дата10.06.2017
өлшемі52.22 Kb.

9 ( с )  2 7 

Қ52 


Ұ

лы Отан 


соғысының 

Б А Т Ы Р Л А Р Ы 

Ж.  ҚАШҚЫНОВ 

К А З Ы Б Е К 

Н Ұ Р Ж А Н О В 


9(с)27 

Жеңіс  Қашқынов 

Қ

АЗЫБЕК 


НҰРЖАНОВ 

Очерк 

"ЖАЗУШЫ" БАСПАСЫ, 

АЛМАТЫ - 1972 


7 - 6 - 3 

2 5 5 - 7 2 

9 ( С ) 2 7 +  9 К а з 2 7 ( 0 9 2 ) 

Қ 5 2 

БАЛАЛАР МЕН ЖАСТАР  Ә Д Е Б И Е Т І Н І Ң 

БАС  Р Е Д А Қ Ц И Я С Ы 

Мұнда Совет Одағының Батыры  Қазыбек Нұржа-

новтың өскен ортасы, балалық, жастық шағы,  Ұлы 

Отан соғысы кезінде көрсеткен ерлік өмірі баяндалады. 



Ж е н и с  К а ш к ы н о в 

К А З Ы Б Е К  Н У Р Ж А Н О В 



О ч е р к 

(на казахском языке) 

Издательство «Жазушы» - 1972 

Редактор X. Талгаров. Художник И. Криушин. Худ. редактор А. Рахманов. 

Техн. редактор К. Зауренбайулы. Корректор К. Утегенова. 

Сдано в набор ІЗ/ХІІ-71 г. Изд. № 98. Подписано к печати 16/11-72 г. УГ0І423. 

Бум. тип. № 2. 70Х108УЗ2=0,75 П. Л. = І,05 усл. п. л. (Уч.-изд. 0,93 л.). 

Тираж 12000 экз. Цена 3 коп. 

Заказ № 6505. Типография № 18 Главполиграфпрома Госкомитета Совета 

Министров КазССР по печати, г. Алма-Ата, ул. Утепова, 23. 



Өткен  ж ы л д ы ң  ж а з ы . Жексенбі күні болатын. Ақто-

ғай ауданының орталығындағы 

Қ азыбе к  Н ұ р ж а н о в 

атындағы көшенің бойымен серуендеп келе  ж а т қ а н біз-

дерге бейтаныс адам жолықты. Ол амандық-саулық 

сұрап болғаннан кейін: 

- Менің бір сауалыма  ж а у а п бермес пе екенсіздер? 

Сіздердің аудандарыңызға командировкаға келіп едім. 

Бұл жердің сырына онша  қанық емеспін. Осы  Н ұ р ж а -

нов  Қазыбек атындағы көшемен жүргенде: «Бұл адам 

кім болды екен?» деген сұрақ ойыма оралады да тұра-

ды. Сол кісі жайлы білгім келеді,- деді. 

- Бұл бір  ұ з а қ шежіре. Оны айту үшін біраз уақыт 

керек,- деді біздің  қасымыздағы жолдасымыз.- Білгі-

ңіз келеді екен, бәрібір серуендеп жүрміз ғой, «Шатыр-

ша» бөктеріне шығып,  Қазыбек жайлы кеңірек отырып 

әңгіме етейік. 

Біздер де бұл  ұсынысқа  қарсы болғанымыз жоқ. Ал, 

серігіміз болса, өз әңгімесін «Шатырша» тауына жетпей-

ақ бастап кетті. 

* * * 

... Елуінші  ж ы л д а р д ы ң  а я қ кезі еді. Біздің ауыл То-



қ ырауы н өзенінің жағасын а орналас қ а н Киров атында-

2 Ж.  Қашқынов 



ғы колхозды мекен ететін. Колхозымыз шағын болған 

соң ба, бала-шағасынан бастап, еңкейген кәрісіне шейін 

бірін-бірі өте  ж а қ с ы білетін. 

Ж а д ы р а п  ж а з шығысымен күні бойғы тіршілік  қаре-

кеттен кейін ауыл  а қ с а қ а л д а р ы есік алдындағы көгалға 

шығып, малдастарын  құрып отырып алып, әңгіме-дүкен 

құратын. Ләпи сияқты  а қ с а қ а л д а р бұрынғы замандағ ы 

батырлар  ж а й л ы  қиссаны  ж а т қ а айтса, енді бірі  қазіргі 

дәуірдегі тұрмыстың жақсарып, елдің өркені өсіп, мол-

шылық орнай бастағанын сөз ететін. Ал, әңгіменің же-

лісі соғыс тақырыбына ауысқанда бәрі де тұнжырап, 

үнсіз отырып  қалатын. Өйткені соғыс салған ауыртпа-

лық пен  ж а н ғ а түскен  ж а р а әлі де болса көпшілігінің 

көңілдерінен кете  қоймаған еді. Әсіресе,  Н ұ р ж а н ақса-

қ а л  қатты күрсініп: 

- Соғыс еске түссе, тұла бойым мұздап, тітіркеніп 

кетемін. Жүрегіме ине шаншылғандай болады,- деп 

кейіп сөйлейтін. 

Нұржекеңнің көңіл-күйі мен сырына  қ а н ы қ  қария-

лар: 


- Өйтіп жүн-жұрғаң түспесін.  Қазыбекті жаманшы-

л ы қ қ а жорыма. Балаңнан әлі де хабар келіп  қ а л а р . 

Осы газеттер із-түзсіз жоғалып кетті дегендердің өзде-

рін табылды деп жазып  ж а т қ а н ы  ж а й л ы балаларымыз 

оқып беріп  ж ү р . Сол сияқты  Қазыбек туралы да бір 

күні жазылуы мүмкін. Өмір бойы аты шықпай, өшіп 

кетуі тиісті  е м е с , - д е п басу айтып, үміттендіріп  қоятын. 

Мұндайда: 

- Әрине, бір хабары білінуі керек  қой, бірақ соғыс 

аяқталғалы он-он бес жылдай болып  қалса да әлі күнге 

шейін  Қазыбегім жайлы еш сыбыстың шықпауы мені 

кей кездері  ж а м а н ойға итермелейді,- дейтін екі иығы 

салбырап, үн-түнсіз отырып  қалып. 

-  Ж а м а н хабар  қашан да  ұ з а қ жатпайды.  Қазыбек 

ел намысын, ер намысын бермейтін  қайсар да,  қайрат-

ты жігіт екенін осы отырғандарымыз өз кезімізбен көр-



гендерміз. Сондықтан оның  ж а с ы қ т ы қ  ж а с а у ғ а ары 

бармайды. Сен өйтіп уайымға салына берсең, тез  қар-

тайып, мыжырайып, шөгіп кетесің. Үміт жібін үзбе,-

деп  құрдастары әңгіме аяғын әзілге айналдыруға тыры-

сатын. 

- Әлі есімде,- дейтін әңгіме өзегін басқа  ж а қ қ а 



бұрып Нұржекеңнің  құрдасы Ләпи ақсақал,- ана жы-

лы осы ауылда ешкімге бас бермеген кер  құнанды сол 

Қ азыбе к еді ғой үйреткен. 

- Иә, сол болатын.  Ж ұ р т т ы ң бәрі бастапқыда  қо-

рықса да, артынан батылдығына сүйсінді емес  п е ? - д е п 

ж ы л қ ы ш ы  Қасым таңдана  қоштады. 

- Соны бұғалық салып  ұстаудың өзі де оңайға түс-

педі. Алпамсадай бес-алты жігіт әзер дегенде ауыздық-

тағанда, үйретуге мінер ешкім табылмады. Ақыры  Қа-

зыбек үйретпекші болғанда: «Буыны бекіп, бұғанасы 

қ атпаға н балан ы асау  қ ұ нанғ а мінгізуге болмайды»,-

деп жұрттың көпшілігі  қарсылық білдіргенде, Нұржеке, 

өзің рұқсат бергенің есіңде ме? - деді Ләпи жылы жүз-

бен үн  қатып. 

- Неге есімде болмасын. Бәрі көкейімде сайрап 

тұр. 


- Ал,  Қазыбегің ерлік, батырлық  ж а й л ы  ж ы р л а р д ы 

ж а т қ а айтқанда:  « Б а л а Ләпи» деп осы Ләпи  құрдасы-

ңа  ұқсатушы едік  қой. «Ер Тарғын», «Қобыланды» 

жырларынан естіген үзінділерді неге  ұмытайын,- дей-

тін  ж ы л қ ы ш ы  Қасым. 

- Ереуіл атқа ер салмай, 

Егеулі найза  қолға алмай, 

Еңку-еңку жер шалмай, 

Ерлердің ісі бітер ме?-

деп Махамбеттің өлеңін ерекше бір жалын, жігермен 

ж а т қ а айтқанда мен ақын болар деп іштей  қуана ойлай-

тынмын,- деп әңгімені сабақтай түсетін Ләпи  а қ с а қ а л . 

Ауылда жүргенде  б а л а л а р д ы ң бәрі бірдей сияқты 



көрінеді. Ал көзден таса болса, олардың ерекше бір  қы-

лығын, істеген ісін, мінезіндегі өзгешелікті еске аласыз. 

Сондай кезде оған деген ілтифатыңыз, сүйіспеншілігіңіз 

көбейеді. 

- Бәріңіз де білетін шығарсыздар,- деп әңгімеге 

ж ы л қ ы ш ы  Қасым тағы да араласты.-  Қазыбек  Қ а р қ а -

ралыдагы училищені бітіріп ауылға мұғалім болып кел-

ген. Осындағы мектепте көрші  қыстақтағылар өз бала-

ларын ортадан бөлінген ат-арбамен әкеліп жүрді ғой. 

- Иә, білеміз,- деді 

қ асындағыла р  ж ы л қ ы ш ы н ы ң 

не айтпақшы болып отырғандығына ой жеткізе алмай. 

- Бұрынғы жегіп жүрген аттары табылмай, сол ба-

лаларды әкелетін  Ж ұ м а б е к  қарт көршісінің арбаға  ж а -

ңа ғана үйретілген жиреніменен мектеп артындағы өзек-

ке түсе бергенде алдынан ауыл иттері абалап шығады. 

Олардан секем алған ат көкке оқша атылып, беті ауған 

ж а қ қ а жөңкіп жөнеледі.  Қарт  қанша күш салып делбе-

ні тартқанмен ат бой бермейді. Арбада отырған он 

шақты бала үрпиісіп,  қорыққандарынан бір-біріне ты-

ғылып, жұмылған жұдырықтай домаланып  қалады. 

Осы  қолайсыз көріністі көргендер: 

- Ойпыр-ай, мына арамқатқыр, балаларды  ж а з ы м 

етпесе  ж а р а р еді,- деп  ж а ғ а л а р ы н  ұстайды. 

Ел өстіп дабырласып, үрейленіп тұрғанда,  қайдан 

шыққанын білмеймін  Қазыбек әлгі ат-арбаға  қарсы жү-

гірді. 

Ж ұ р т ы ң : 



- Асау ат  қағып кетер,  а у л а қ жүр,- дегеніне де  құ-

л а қ аспай  қасынан өте бергенде ауыздығына жармасты. 

Біраз жер өзін екпініменен сүйретсе де, ақыр аяғы атты 

аяңдатып барып ауыл сыртындағы  ж а з ы қ т а тоқтатты. 

Сөйтіп,  қарт пен оқушы балаларды аман алып  қалды 

ғой. 


- Ондай батылдығы да бар  б о л а т ы н , - д е д і басқа-

лары сабырлы пішінде. 

- Шіркін,  Қазыбегім бір төбе де, басқа балаларым 



бір төбе еді. Оның орыны бөлек-тін,- дегі  Н ұ р ж е к е ң 

тәтті  қиялға беріліп, баласының соғыстан бұрынғы  қы-

лықтарын ойына алатын. 

- Майданға аттанған соң алғашқы  ж ы л д а р ы хат-

хабар алып тұрдық. Ал, соғыстың ортасынан кейін ха-

бар-ошарсыз кетті.  Б а с қ а л а р ғ а баласының  қайтыс бол-

ғаны жайлы  қара  қ а ғ а з д а р да келіп жатты. Ал, біздің 

Қ азыбекті ң өлі-тірісін де ести алмай, әбден діңкеміз  құ-

рыды ғой,- дейтін  қабағы ашылмай. 

Осы кезде бала болғандықтан ба, біздер бұл сөздер-

ге онша мән бере  қоймайтынбыз. Кейін өсе келе мек-

тепке барып жүрген кезімізде 

Қ азыбе к жайл ы кейбір 

мағлұматтарды еститін болдық. Сөйтсек ол соғыстың 

алдында 

Қ а р қ а р а л ы педагогтік училищесін бітіріп, 

осындағы біз оқып жүрген мектепке мұғалім болып ке-

ліпті. Біздің ағаларымыз бен апаларымыз сол кісіден 

оқыпты. 1939 жылы армия  қатарына шақырылып, Ха-

баровск өлкесіне әскерлік міндетін атқаруға барады. 

Оны бітіріп, елге оралмақшы болып жүргенде соғыс 

басталады да сол  ж а қ т а н яғни еліміздің шығысынан 

батысына келіп,  Ұлы Отанын жаудан  қорғауға майдан-

ға кірді. Бір-екі  ж ы л д а й жазған хаттарын ағайын-ту-

ыстары үзбей алып тұрыпты. Содан кейін  Қазыбек ха-

бар-ошарсыз кетеді. 

Нұржекең  а қ с а қ а л ғ а осы жағы  қатты бататынын 

есейе келе білдік. 

* * * 

Алпысыншы  ж ы л д а р д ы ң басы-тын. Бір күні ауылда-



ғы почташы  қарт аудан  ж а қ т а н атын борбайлатып, 

даусын шығарып айғайлап келе жатты. Ауыл адамда-

рының бәрі дүрлігіп, үйлерінен  д а л а ғ а жүгірісіп шықты. 

Ол ауылға таянғанда атының басын Нұржекеңнің үйіне 

қ а р а й бұрды. Н ұ ржеке ң бар қ ы т шапаны н иығына жа -

мылып, есік алдына шығып тұрған болатын. Оны көр-

генде: 



- Ойпыр-ай, не болып  қалды екен, мынаның суыт 

жүрісін-ай!- деп  қобалжи бастады. 

Почташы Нұржекеңнің жанына тақай бере атынан 

аударылып түсті де: 

- Шүйінші,  ш ү й і н ш і ! - д е д і дауысы көтеріңкі шы-

ғып. 


- Ойпыр-ай,  Қазыбегімнен бір хабар білдің бе, айт-

саңшы тезірек. Мә, шүйіншіңе,- деп үстіндегі шапанын 

шешіп,  ұсына берді. 

- Білдім,  Қазыбегің жай ғана хабар-ошарсыз жоға-

лып кетпеген көрінеді. Ол асқан ерлік жасап,  қасиетті 

жері мен елі үшін жанын пида етіпті. Сол үшін «Ұлы 

Отан соғысының батыры» деген атақ беріліпті. 

Н ұ р ж е к е ң мен почташы  қарт  құрдас еді. Сондықтан 

ол әзілдеп тұр ма деп сеніңкіремей: 

- Оны сен  қайдан біле  қойдың,- деп  қазбалай сұ-

рай бастады. 

-  Ж а ң а ауданға облыстан соғыс комиссариатының 

бір адамы келіпті. Аупартком сені ауданға алдырмақ-

шы. Сонда толық еститін шығарсың,- дей бергенде 

аудан  ж а қ т а ғ ы  қара жол бойынан машинаның шаңы 

көрінді. 

- Міне, мынау дәл саған келе  ж а т қ а н болу керек,-

деді почташы. 

Айтқанындай-ақ бұл Нұржекеңе арнайы келген ма-

шина болып шықты. Сонымен ауданға барып  Қазыбек-

тің наградталғаны туралы  қағазын алып, кешкісін ауыл-

ға оралды. 

- Біздер біліп айттық емес пе,  Қазыбектің хабарсыз 

мүлдем жоғалып кетуі мүмкін емес және оның жауына 

оңай берілмейтін өжеттігіне де сендік  қой,- деп ауыл 

адамдары Нұржекеңнің  қуанышына ортақтасып той 

үстінде өз ойларын айтып жатты. 

- Менің осы уақытқа шейін ойлап келгенім көзім 

тірісінде бір хабарын естіп білу еді, міне бүгін сол тіле-

гім орындалып отыр. Арыстай  ұлымның Отаны үшін 



10 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал