Қостанай, 2016 2 Әож 581. 4 75. 8) Кбж 28. 66 я 73



жүктеу 5.01 Kb.

бет1/21
Дата02.06.2017
өлшемі5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21

 

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі 
 
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті 
 
Ветеринария және мал шаруашылығы өнімдер технологиясы факультеті 
 
Ветеринариялық санитария кафедрасы 
 
 
 
 
 
 
 
М. Айсин 
Г.Алиева 
 
Жануарлар морфологиясы  
 
Оқу -әдістемелік құрал 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Қостанай, 2016 
 

 

ӘОЖ 581.4 (0.75.8) 
КБЖ 28.66 я 73 
А 31 
 
Рецензенттер: 
Туякова  Рауза  Какенқызы      Қостанай  облысының  филиалы  «Республикалық 
ветеринариялық  зертхана»  Азықтық  қауіпсіздік  бөлімі,мал  дәрігері  –
бактериолог,ветеринария ғылымының кандидаты, доцент                                                       
Шайкамал Гульшат Иманжанқызы А.Байтұрсынов атындағы Қостанай 
мемлекеттік университеті, ауыл шаруашылық ғылымының кандидаты,  МӨӨТ 
кафедрасының меңгерушісі 
Кауменов Нурлан Сарсенбайүлы А.Байтұрсынов атындағы Қостанай 
мемлекеттік университеті ветеринария ғылымының кандидаты, ветеринарлық 
санитария кафедрасының меңгерушісі 
 
 
Авторлар: 
Айсин Марат Жаппасұлы, ауылшаруашылық ғылымының кандидаты, доцент 
Алиева Гүлнұр Козықызы, ветеринария ғылымдарының магистрі 
 
 
А 31Айсин М. Ж., Алиева Г.К. 
 
Жануарлар морфологиясы.  Қостанай: А.Байтұрсынов атындағы  ҚМУ, 2016. – 
237 бет. 
 ISBN 978-601-7481-19-3 
Оқу-әдістемелік 
құралда 
10 
бөлім 
қарастырылған 
(остеология, 
синдесмология,  миология,  дерматология,  спланхнология,  тыныс  алу,  зер  бөлу, 
көбею  мүшелері,  ангиология,  жүйке  жүйесі).  Әр  бөлімдері  бойынша  арнайы 
тақырыптары бар. 
Ветеринария  мамандығы  бойынша  күндізгі  және  сырттай  бөлімдерінде 
оқитын студенттерге арналған. 
ӘОЖ 581.4 (0.75.8) 
КБЖ 28.66 я 73 
 
А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің Оқу-
әдістемелік Кеңесімен бекітілген, хаттама________________ № ____ 
 
ISBN 978-601-7481-19-3                                        ©Айсин М.Ж., Алиева Г.К.,2016 

 

Мазмұны 
 
Кіріспе............................................................................................................................6 
1 Қаңқа, оның бөлімдерге бөлінуі,  анатомиялық 
терминдер.......................................................................................................................7 
1.1Үй жануарларының біліктік қаңқасын игеру........................................................9 
1.2 Қаңқаның мойын омыртқалары...........................................................................13 
1.3 Бел, құймышақ, құйрық бөлімдері......................................................................16 
2 Бас қаңқасы мен бас сүйек......................................................................................19 
2.1 Бас қаңқасы мен шүйде сүйегі.............................................................................19 
2.2 Сынаша сүйек құрылысы.....................................................................................22 
2.3 Самай, тастық сүйектерінің құрылысы...............................................................24  
2.4 Жұпты мандай суйегі, торлы сүйек, төбе сүйегі................................................26 
 2.5 Бас қаңқасының бет бөлімінің сүйектері...........................................................28 
3 Алдыңғы аяқ қаңқасы..............................................................................................33 
 3.1  Шеткі қаңқа, жауырын, тоқпан жілік................................................................33 
3.2 Білек қаңқасы, кәрі жілік, шынтақ сүйегі, алдынғы жіліншік..........................35 
3.3 Жамбас белдеуі.....................................................................................................39 
4 Артқы аяқ қаңқасы...................................................................................................42 
 4.1 Ортан жілік, сирақ сүйектері, бақай сүйектері.................................................42 
5 Біліктік қаңқа сүйектерінің байланысы.................................................................46 
 5.1 Алдыңғы аяқ сүйектерінің байланысы..............................................................50 
 5.2 Артқы аяқ сүйектерінің байланысы...................................................................53 
6 Бас қаңқасының бұлшықеттері...............................................................................58 
 6.1 Ымдау бұлшықеттері...........................................................................................58 
 6.2 Шайнау бұлшықеттері.........................................................................................60 
7 Біліктік қаңқа бұлшықеттері...................................................................................61 
 7.1 Омыртқа бағанының бұлшықеттері...................................................................61 
 7.2  Омыртқа  бағанының  вентральды  бұлшықеттері  мен  жауырынды  тұлғаға 
бекітетін бұлшықеттер...............................................................................................65 
7.3 Тыныс алу бұлшықеттері мен дем шығару бұлшықеттері...............................66 
7.4 Құрсақ бұлшықеттері...........................................................................................68 
8 Алдыңғы аяқ бұлшықеттері....................................................................................69 
8.1 Иық буынына әсерін тигізетін бұлшықеттер................................................... .69 
8.2 Шынтақ буынына әсерін тигізетін бұлшықеттер.............................................. 71 
8.3 Тізе буынына әсерін тигізетін бұлшықеттер......................................................72 
8.4 Бақай сүйектерінің буынына әсерін тигізетін бұлшықеттер............................73 
9 Артқы аяқ бұлшықеттері.........................................................................................74 
9.1  Жамбас- ортан жілік буынына әсерін тигізетін бұлшықеттер........................74 

 

  9.2 Жамбас- ортан жілік буындары мен тобық буынына әсерін  
 тигізетін бұлшықеттер...............................................................................................76 
  9.3 Тілерсек буынына әсер ететін бұлшықеттер....................................................77 
  9.4 Бақай буынына әсер ететін бұлшықеттер.........................................................78 
10 Дерматология........................................................................................................79 
10.1 Терінің құрылысы мен оның кейбір туындылары –түк................................79 
10.2 Терінің туындылары: тері бездері, сүт безі....................................................83 
10.3 Майтабан, тұяқша, тұяқ, тырнақ пен мүйіз....................................................86 
11   Спланхнология (Ішкі мүшелерді зерттейтін ілім)..........................................92 
11.1 Азық қорыту аппараты.....................................................................................92 
11.2 Ауыз қуысы, ерін, ұрт, қызыл иек ..................................................................92 
11.3 Тістер..................................................................................................................94 
11.4 Қатты және жұмсақ таңдай, ауыз қуысының түбі, тіл..................................99 
11.5 Құлақтүбі безі, төменгі жақ безі, тіласты безі мен жұтқыншақ.................104 
11.6  Өңеш, қарын...................................................................................................109 
11.7  Көп бөлімді қарын..........................................................................................113 
11.8  Ащы ішек........................................................................................................116 
11.9 Бауыр мен ұйқы безі.......................................................................................121 
11.10 Жуан ішек......................................................................................................125 
12  Тыныс алу аппараты.........................................................................................129 
12.1 Мұрын мен мұрын қуысы..............................................................................130 
12.2 Көмекей мен кеңірдек.....................................................................................134 
12.3 Өкпе мен көкірек перде (плевра)...................................................................139 
13 Зәр бөлу мүшесі..................................................................................................142 
13.1 Бүйрек...............................................................................................................143 
13.2 Несепағар, қуық пен несепшығар өзек..........................................................146 
14 Аталықтың көбею мүшелері.............................................................................149 
14.1 Ен, ен қосымшасы, енбау, шәуетжол және енқап........................................149 
14.2 Несеп-жыныс өзегі, қосымша жыныс бездері..............................................154 
14.3 Жыныстық қатынас мүшесі мен күпек.........................................................157 
15 Аналықтың көбею мүшелері.............................................................................160 
15.1 Жұмыртқалық, жатыр түтігі мен жатыр.......................................................160 
15.2 Сыртқы жыныс мүшелері...............................................................................165 
16 Ангиология.........................................................................................................167 
16.1 Жүрекқап, жүректің құрылысы....................................................................168 
16.2 Өткізгіш жүйе, жүректің тамырлары мен жүйке-жүйесі............................171 
17 Қан тамырлары..................................................................................................173 
17.1 Кіші қан айналым шеңберінің тамырлары, аорта мен жалпы иық-бас 

 

бағаны......................................................................................................................173 
17.2 Бас артериясы.................................................................................................177 
17.3 Алдыңғы аяқ артериясы................................................................................182 
17.4 Көкірек және құрсаққолқасының артериясы..............................................187 
17.5 Жамбас қуысы қабырғасы мен артқы аяқ артериялары.............................190 
18  Үлкен қан айналым шеңберінің веналары.....................................................196 
18.1 Бас, мойын аумағының және алдыңғы аяқ  веналары................................196 
18.2 Жамбас, құрсақ қуысы мен артқы аяқ веналары.........................................200 
19 Лимфа айналым жүйесі.....................................................................................204 
19.1 Бастың, мойынның, алдыңғы  және артқы аяқтың лимфа 
түйіндері..................................................................................................................204 
19.2 Көкірек қабырғасы мен қуысы мүшелерінің және құрсақ пен жамбас 
қабырғаларының лимфа түйіндері........................................................................208 
19.3Құрсақ және жамбас қуыстары мүшелерінің лимфа 
түйіндері..................................................................................................................210 
19.4 Лимфа тамырлары..........................................................................................212 
20  Қан жасау мүшелері.........................................................................................213 
20.1 Көкбауыр, айырша без бен сүйектің қызыл кемігі майы...........................213 
21 Жүйке жүйесі.....................................................................................................215 
21.1 Жұлын, жұлынның қабығы...........................................................................215 
21.2 Ми, мидың қабығы.........................................................................................218 
21.3 Соңғы ми.........................................................................................................220 
21.4 Аралық пен ортаңғы ми.................................................................................223 
21.5 Ромб тәрізді ми...............................................................................................226 
22  Жүйке жүйенің перифириялық бөлімі...........................................................230 
22.1 Мойын, көкірек жүйкелері мен иық торабы................................................230 
22.2 
Бел, құйымшақ және құйрық жүйкелері.......................................................233 
 Қолданылған әдебиеттер тізімі............................................................................237 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
Кіріспе 
 
Осы  аталған  әдістемелік  нұсқау  жануарлар  морфологиясы  остеология, 
дерматология,  спланхнология,  ангиология  және  миология  бөлімдері  бойынша 
құрастырылған  және  оның  негізгі  мақсаты  тәжірибелік  білімін  бекіту 
мақсатында  студенттерге  көмек  көрсету  үшін  және  ветеринариялық  пен 
санитариялық  дәрігерлердің  тәжірибелік  жұмысы  барысында  ғылыми  негізде 
дұрыс бағытта жұмыс істеу үшін көмек ретінде құрастырылған.  
Жануарлар  морфологиясынтек  кітап  арқылы  игеру  мүмкін  емес, 
сондықтан осы аталған нұсқауда нақты кеңес пен материалдар берілген, яғни: 
қаңқалар,  бөлек-бөлек  сүйектер,  басқа  жануарлар  сүйектерінің  түрлік 
ерекшеліктері,  өлекселерді  немесе  бөлек-бөлек  мүшелерді  бөлу  әдістері, 
сонымен  қатар  бұлшық,  буын,  аяқ  буындары,  дене  облыстары  мен 
бөлімшелерінің  шекарасын  анықтау  бойынша  қысқаша  сипаттамалар 
көрсетілген.  
Жануарлар морфологиясы құрамында көптеген  деректік материалдар бар және 
келесі:  физиология,  патологиялық  анатомия,  хирургия,  ветеринарлық 
санитарлық сараптау және т.б пәндерді  меңгеруде негізгі пәндердің бірі болып 
табылады, яғни осы пәнді меңгеру ветеринарлық мамандарды дайындауда оқу 
жоспарына сәйкес жүргізіледі.  
Жануарлар  морфологиясын  оқуда  тәжірибелік  сабақтар  маңызды  орын  алады, 
бұнда  студенттер  жануарлар  мүшелерінің    құрлысын,  түрін  ,орналасу 
жағдайымен  танысады  жалпы  анатомиялық    шеберлікті  меңгереді.Бұл    оқу  - 
әдістемелік    құралдың  негізгі  мақсаты  студенттерге  тәжірибелік  шеберлікті 
қалыптастыруға    және  ветеринарлық  ,санитарлық  дәрігерлерді  дайындауда 
тәжірибелік  жұмыстың  ғылыми  негізде  дұрыс  бағыттауға    көмектеседі.Әр 
бөлім  бойынша  арнайы  тақырыптар  бар.  Белгілі  бір  мүшелерді  сипаттағанда 
қазақ  тілімен  қатар  халықаралық  номенклатураға  сәйкес  латын  тілінде  де 
атаулар кездеседі 
Әдістемелік  нұсқау  қысқа  және  нақты  түрде  көрсетілген,  сонымен  қоса 
омыртқа,  қаңқа,  аяқтың  бөлек  буындары  сурет  түрінде  көрсетілген  және 
сүйектің элементтері орыс  және латын тілінде белгіленген. 
 
 
 
 
 
 

 

 
1 Қаңқа, оның бөлімдерге бөлінуі, анатомиялық терминдер 
 
Сабақтың мақсаты: 
1. Ағза үшін қаңқаның маңызын және оның бөлімдерге бөлінуін оқып-зерттеу. 
2. Дененің жазықтығы мен бағытын оқып-зерттеу. 
3 Негізгі анатомиялық терминдерді игеру. 
 
 
Қаңқа  (грек  тілінен  алынған  сөз  «skeletos»  кеуіп, қатып  деген  мағынаны 
білдіреді).  Белгілі  бір  заңдылықпен  байланысқан  қатты  заттар  -  сүйек, 
шеміршек және сонымен қатар сіңірді айтады.   
 
Денеде  ол  қатты  зат  болып,  дене  бітіміне  белгілі  бір  пішін  береді. 
Сүтқоректілер үшін, ол олардың барлық жұмсақ заттарын таситын сауыт болып 
келеді.  
 
Сонымен  қатар,  қаңқа  ағзаның  тіршілігі  үшін  ми  және  жұлын,  кейбір 
сезім мүшелері, жүрек, өкпе мен сүйек майы үшін  қорғайтын қатты қабырғалар 
түзеді.  
 
Қаңқа  мен  бұлшық  ет  сүтқоректілердің  дене  бітімін  қалыптастырады. 
Қаңқа  мен  бұлшық  еттер  арқылы  сүтқоректілер  кеңістікте  қозғалады.Қаңқа 
минералды зат алмасуда өте негізгі орын алады.  
 
Қаңқа  өзінің  беріктілігімен  және  жеңілдігімен  ерекшеленеді.  Қаңқаның 
салмағы салыстырмалы алғанда ауыр емес, мысалы: тірі салмағынан алғанда ірі 
қара малда 10%-ға дейін, жылқыларда 13%-ға дейін қаңқаның үлесіне тиеді..  
 
Ауыл  шаруашылық  үй  жануарларының  денесінде  сүйектер  саны 
келесідей: жылқыларды – 200-206, ірі қара малда – 200-205, қойларда – 186-207, 
шошқаларда  –  272-275,  ал  адамда  212  сүйек  санауға  болады,  оған  32  тісті 
қосуға  болады.  Қаңқа  сүйектері  пішіні  бойынша  келесі  үш  типке  бөлінеді: 
жазық  немесе  пластиналық  сүйектер,  ұзын,  қуысты  сүйектер  және  қысқа 
сүйектер  болып  бөлінеді.  Жазық  немесе  пластиналы  сүйектерден  денеде  бас 
сүйегі,  кеуде  қуысы,  жамбас  сүйегі  мен  жауырын  құрылады.  Ұзын,  қуыс 
сүйектер  малдың  алдыңғы  аяқ  пен  артқы  аяқтарында:  ортан  жіліктік,  үлкен 
ортан  жілік,  тоқпақ  жілік  пен  тағы  басқа  сүйектерде  орналасқан.  Қысқа 
сүйектер, олардың биіктігі енінен де аспайды, оларға: бақай сүйектері мен тізе, 
тілерсек, тиек сүйектері жатады.    
 
Сүтқоректілердің қаңқасы біліктік және шеткі болып екіге бөлінеді.  
Біліктік қаңқа осындай бөлімдермен ерекшеленеді: бас сүйек, мойын, көкірек, 
бел, құйымшақ және құйрық.  
Шеткі қаңқа алдыңғы және артқы аяқ сүйектерінен құралған. 

 

 
Жануардың денесі симметриялы. Ол оң және сол жақ бөліміне бөлінеді. 
Симметрия  –  жануардың  дене  пішінің  оқып-зерттеуге    жеңілдетеді  және  үш 
жазықтық өткізуге мүмкіндік береді.(сурет 1) 
1.  Жазықтық,  жануардың  денесінен  тік  жоғарыдан  төменге  қарай  өткізілген 
және денені екі тең бөлікке бөлгенді – орталық немесе сагиттальды деп атайды.  
2 Жазықтық, көлденең төмен өткізілген, жануардың денесін жоғары және төмен 
бөлікке бөлгенді - сегментальды деп атайды. .  
3.  Жазықтық,  жануардың  денесінен  көлбеу  өткізілген  жазықтық,  яғни  бірінші 
екі жазықтыққа перпендикулярлы және маңдайға параллельді болып келетінді – 
көлбеу немесе фронтальды деп аталады. 
 
 
1- сурет. Жануарлар денесінен жүргізілген жазықтықтар мен бағыттар 
Жазықтықтар :а–а-сагиттальды; б-б-сегментальды;в-в-фронтальды. 
Бағыттары: г- краниальды (басқа қарай);д-каудальды ; е-дорсальды (арқаға 
қарай); ж- вентральды (құрсаққа қарай); з- проксимальды; и-дистальды; 
н- ауызға қарай (мұрынға қарай); о- аборальді, ауызға қарама-қарсы;                      
п- медиальды;р-латеральды. 
 
 
Жануарлардың  қаңқасы  мен  денесін  оқыған  кезде,  анатомиялық 
тәжірибеде келесі латын терминдері қолданылады: 
1. Краниальды бағыт – бұл бассүйекке бағытталған, бассүйек - cranium 
2. Каудальды бағыт – бұл құйрыққа қарай, құйрық – cauda. 

 

3.  Дорсальды  бағыт  –  бұл  арқаға,  омыртқаға  қарай  бағытталған,  омыртқа  – 
dorsum. 
4.  Вентральды бағыт – қарынға қарай бағытталған, қарын – venter. 
 
Бассүйекте келесі бағыттарды қарастырады: 
5.  Ауызға  қарай  немесе  мұрынға  қарай  бағытталған  бағыт  (ог-ауыз,  nasus-
мұрын). 
6. Аборальды бағыт (ауызға қарама-қарсы) шүйдеге қарай бағытталған бағыт. 
Бағыттармен қатар, екі жақты да қарастырады.  
1. Латеральды жақ – яғни сыртқы. 
2.  Медиальды жақ - ішкі. 
 
Қаңқаның қуысты сүйектерінде (алдыңғы және артқы сүйектері) екі шеті 
мен  ортасын  ажыратады.  Проксимальды  немесе  үстіңгі  ұшы,  тұлғаға  жақын 
орналасқан жақты айтады  (proximus -жақынырақ). 
3.  Дистальды  немесе  төменгі  ұшы,  тұлғадан  алысырақ  жатқан  төменгі  бөлігі 
(distalis- алысырақ) деп аталады. 
4. Диафиз (diaphis – сүйектің ортасы), проксимальды және дистальды ұштардың 
ортасында орналасқан. 
Алдыңғы және артқы аяқтарын осы терминдер қолданылады: 
1.  Волярлы,  яғнибетінде  немесе  алақан,  алдыңғы  аяқтың  басында  орналасқан 
(vola- алақан). 
2. Плантарлы, яғни табан артқы аяқтың басында орналасқан (planta-табан). 
 
Бақылау сұрақтары: 
1 Қаңқа деген не және оның ағзадағы рөлі? 
2  Адам мен әртүрлі жануарлар денесінде сүйектер саны? 
3  Сагиттальды, сегментальды және фронтальды жазықтықтар деген не? 
4 Қандай анатомиялық терминдерді білесіздер? 
 
 
1.1 Үй жануарларының біліктік қаңқасын игеру 
 
Сабақтың мақсаты: 
1.  Қаңқада  кеуде  қуысы  мен  омыртқа  жотасын,  қабырға,  төсқұрылысың  және 
анатомиялық терминдерді оқып зерттеу. 
2.  Ең  маңыздысы  әртүрлі  жануарларда  кеуде  қуысы  құрылыстарының 
ерекшеліктерін оқып-зерттеу. 
 
 

 
10 
Қаңқаның кеуде бөлімі. 
Кеуде  омыртқаларынан,  қабырғалардан  және  төс  сүйектен  құралып, 
барлығы көкірек куысының негізін түзеді. 
Кеуде (көкірек) қуысы - thorax. 
Үй  жануарларында:  омыртқа,  екі  жақтың  қабырғалары,  төс  (алдыңғы 
қуыс жағында орналасқан) кіреді. 
Әртүрлі  үй  жануарларының  омыртқа  саны  да  әртүрлі  болып  келеді:  ірі 
қара малда -13, жылқыларда 17-18 және 19, шошқаларда 14,15,16,17, итте 13. 
 
Кеуде (көкірек) омыртқасы- vertebrae thorаcales- 
Қабырғалар және төс сүйекпен байланысып, көкірек омыртқасын түзеді (сурет 
2). 
Омыртқада төрт жақты ажыратады: 
1. Краниальды немесе алдыңғы, омыртқаның басы орналасқан жері. 
2. Каудальды немесе артқы, омыртқаның ойысы бар жер. 
3. Дорсальды немесе жоғары, қылтықты өсінді орналасқан жер. 
4. Вентральды немесе төмен, вентральды жота орналасқан жер. 
 
Көкірек  омыртқасы  денеден  –  corpus  және  омыртқа  имектен  – 
arcusdorsales тұрады. Олар бірге қосылып омыртқа ойысын - foramen vertebrales 
түзеді, мұнда жұлын орналасады. Омыртқа имектің үстінен қылтықты өсінді  - 
processus spinosus өтеді. Омыртқа денесінің астында вентральды жотаны - cristo 
ventralis  ажыратады.  Омыртқаның  екі  жағында  көлденең  өсінділер  -  processus 
transversus  орналасқан.  Оларда  қабырға  ойысын  -  fovea  costales  ажыратады. 
Краниальды  жағынан  омыртқаның  басы  -  caput  vertebrae  орналасқан. 
Краниальды буын өсінділері- processus articularis cranialis, краниальды қабырға 
ойысы - fovea costalis cranialis, краниальды омыртқа ойығы - incisura vertebralis 
cranialis. 
 
Омыртқаның  каудальды  жағында:  омыртқа  тесігі-fossa  vertebralis, 
каудальды  буын  өсінділері  -  processus  articularis  caudalis,  каудальды  қабырға 
ойысы-fovea  costalis  caudalis,  каудальды  омыртқа  ойығы  -  incisura  vertebralis 
caudalis. 
Краниальды  және  каудальды  омыртқа  ойықтары  көршілес  жатқан 
омыртқамен  бірге  қосылып  омыртқа  арасындағы  ортақ  шұңқыр  түзеді.  Осы 
шұңқыр  арқылы  жұлын  жүйкелері  мен  қан  тамырлары  өтеді.  Омыртқаның 
барлық  өсінділері,  буынды  өсіндіден  басқасы,  барлығы  да    тұтқаның  рөлін 
атқарады. 
 

 
11 
 
 
2- сурет. Көкірек омыртқасы. А – жылқылардың, Б – ірі қара малдың, В – 
шошқа; Г – ит. 1 – караниальды қабырға ойысы; 2 – каудальды қабырға ойысы; 
3 білікті өсінді; 4 – краниальды буынды өсінді; 5 – каудальды буынды өсінді; 6 
– емізікше өсіндісі; 7 – омыртқаралық тесігі. 
 
Ерекшеліктері:  Ірі  қара  малда  көкірек  омыртқасы  (денесі)  ұзын,  өзіндік 
омыртқа аралық шұңқыры бар. Шошқаларда көкірек омыртқасы (денесі) қысқа 
келген,  жылқыларда  пішіні  үшбұрышты,  иттерде  көкірек  омыртқасында 
(денесінде)  вентральды жотасы мүлдем  жоқ.  Қылтықты  өсіндісі жуан,  бірінші 
омыртқада иілген. 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   21


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал