Орынбасар Дөңқабақ ДӘуір дүЛДҮлдері



жүктеу 7.84 Kb.

бет3/26
Дата08.01.2017
өлшемі7.84 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26

– Бұлардан басқа алда қандай кино жобалар бар?
– Мен ең алдымен «Біржан салды» атағым келеді. Не жайлы, не 
туралы  болатыны  сценарийді  оқымай-ақ  түсінікті  ғой.  Бұл  жаңа 
жобаның  авторлары  Таласбек  Әсемқұлов,  Дәмір  Манабаев  және 
мен.  Бұған  Досхан  Жолжақсынов  көмектесіп  жатыр.  Оны  осы 
идеяның  авторы  деуге  болады.  Режиссураны  қолға  алып  отырған 
режиссер кеше ғана «Кек» деген фильмі Мәскеуде өткен «Витез» 
кинофестивалінде  үшінші  бәйгі  алған  Дәмір  Манабаев.  Ал  оған 
екінші  режиссер  болып  Досханның  өзі  қосылайын  деп  отыр.  Әрі 
ол Біржан салдың бейнесін жасайды әрі режиссурада өзінің бағын 
сынап көргелі отыр. Міне, бұл көп ұзамай өндіріске кетейін деп жа-
тыр.  Осындай  өндіріске  кеткелі  жатқан  сценарийлердің  бірі  «Гүл 
өсіруші».  Бұл  баяғы  «Атаманның  ақыры»,  «Транссібір  экспресі», 
«Манжур  вариянты»  деген  картиналардың  бас  кейіпкері,  әйгілі 
чекист  Қасымхан  Шадияровтың  шал  болған  кездегі  өмірі.  Сонау 
ішкі Азияның бір қаласы Ганконг па, Сингапур ма біреуінде тұрып 
жатады. Жаңағы ажалдан хабар келген кезде ол өзінің туған жері 
Қазақстанды  көруге  келеді.  Сөйтіп  жаңа  Қазақстанды  өз  көзімен 
көреді.  Шет  елде  жүргенде  ол  үлкен  мафияны  басқарады  ал 
Қазақстанға келгенде өзі дәл сондай мафияның қолына түсіп, өзінің 
жаңағы чекистік өнерлерін көрсетеді. Шытырман оқиғалы фильм.
–  халқымыздың  өткен  кеткен  тарихынан  ой  қозғайтын, 
ерлікті  дәріптейтін,  ұлттық  намысты  оятатын,  елдігімізді 
көрсететін «Көшпенділер» сынды халықаралық ауқымдағы ірі 
жобалар болса, солар жайлы да айтсаңыз?
– Дәл қазір ондай үлкен жобалар қолға алынған жоқ. Өйткені он-
дай ірі картиналарды түсіру үшін оны көтере алатын қаржы болу 
керек. Ондай қаржы киностудияда әзірге болмай отыр. Өздеріңіздер 
жақсы білесіздер, «Көшпенділер» тікелей Елбасының қолдауымен 
түсірілді. Сондай-ақ, мемлекет оған миллиондаған қаржы бөлгені 
белгілі. Осылай үкімет пен киногерлер бірігіп жүзеге асырмаса, он-
дай  ірі  көлемді  жобаны  бұл  жерде  іске  асыру  мүмкін  емес.  Оған 
мол қаржы керек. Бірақ идеялар бар. Мысалы, «Томирис – Тұмар 
ханым».  Екі  сценарий  студия  қоржынында  жатыр.  Бұл  да  үлкен 
жоба. Ұлтымыздың патриоттық рухын көтеретін тарихтағы ең бір 
ірі  тұлға.  Сақтардың  әйел  патшасы.  Немесе  қарлұқтар  тарихы. 
Яғни  751  жылғы  Тараз-атлақ  шайқасы.  Орта  Азияның  гиосаяси 
тағдырында бетбұрыс жасаған бұл соғысқа қытайлар мен арабтар 
қатысқан. Олар Талас өзені бойында кездескен. Қытайлардың қол 

23
астында жатқан түркілер өздерінің тәуелсіздігі үшін күресте араб-
тар  жағына  шығып  кетеді  де  қытайлар  ойсырай  жеңіледі.  Содан 
бері он екі ғасыр бойы Орта Азияға қытай әскері кірген емес. Міне, 
тәуелсіздік үшін болған осы шайқасты да экранға шығару ойымыз-
да бар. Сценарийі дайын. Бірақ бұған тағы да қаржы қолбайлау бо-
лып отыр. Сол сияқты бірнеше қазақ эпостары қолға алынып жатыр. 
Сценарийстер міне осы бағытта жұмыс істеуде. Әрине, қаржы бол-
май бұлардың бәрі іске аспайды. Киностудияға жыл сайын беріліп 
отырған  жаңағы  элимиттің  көлемінде  ондай  үлкен  халықаралық 
деңгейге шығатын жобаларды жүзеге асыру мүмкін емес.
–  Сіздің  сөзіңізге  қарағанда,  біраз  көркем  фильмдер  түсі- 
рілген екен әрі түсіріліп те жатқан көрінеді. Енді сол фильмдер 
қайда?  Олар  ел  кинотеатрларынан,  теледидарларынан  неге 
көрсетілмейді? 
– Мәселе мынада, еліміздегі барлық кинотеатрлар жеке адамдарға 
сатылып кетті. Бұрын кино жүйесі мен прокат жүйесі бір иелікте, 
үкіметтің иелігінде болатын еді. Онда «сенікі тұра тұрсын, менікі 
жүре тұрсын» деген әрі итеру, бері итеру болмайтын. Бір адамның 
балаларындай бәрі тең жұмыс істейтін. Қазір киностудия прокатқа 
бағынбайды,  прокат  киностудияға  бағынбайды.  Ал  енді  жаңағы 
жекеменшік  шынын  айтқанда,  ол  тіптен  өкіметке  бағынбайды. 
Өзіне қандай фильм ұнайды, қандай фильм көбірек ақша түсіреді 
соны жұртқа ұсынады.
Бұл жағдайды өзгерту үшін қазіргі жасалып жатқан «Кино ту-
ралы» заңды тез арада қабылдау керек. Яғни прокатқа қазақ кино-
сына үлкен жол ашылады. Жеңілдіктер берілуі қажет. Қазақ кино-
сын көрсетуге, насихаттауға прокат иелері солар барлық жағынан 
мүдделі  болуы  тиіс.  Ең  бастысы,  қаржы  жағынан  қамқорлық 
жасалып,  оған  қойылатын  салықтардың  бәрі  алып  тасталуы  ке-
рек.  Осылай  істемесе  болмайды.  Ал  қазір  еліміздің  экрандарын-
да жүріп жатқан шет елдің өнімдері ғой. Қазақстан жастарын, ел 
болашағын түгелімен кім тәрбиелеп жатыр? Шет ел фильмдерімен 
тәрбиеленуде. Күн сайын жүздеген мың адам бәрі жастар экран ал-
дында отырады, көреді. Демек біз бүкіл болашағымызды, жастардың 
тәрбиесін шет ел идеологиясына басы байлы беріп қойдық. Шет ел 
идеологиясының  қанжығасына  жастарымызды  байлап  жібердік. 
Міне,  осылай  прокатқа  біз  ие  бола  алмай,  әрі  оған  бақылау  ор-
ната  алмай  отырмыз.  Уақытында  дұрыс  заң  қабылдамадық.  Бұл 
біздің  шенеуліктердің  жалпы  ұлттық  идеологияға  деген  теріс 

24
көзқарасынан,  идеологияны  ұқпауынан,  оның  болашақ  салдарын 
таразыламауынан  туындаған  нәрсе.  Дәл  осындай  жағдай  жалғаса 
беретін болса, онда біз ұрпағымыздан айырылып қалуымыз мүмкін. 
Сондықтан  да  «Кино  туралы»  өте  қысқа  мерзімнің  ішінде  заң 
қабылдануы  керек  те,  жалпы  елдегі  кино  прокатты  мемлекет  өз 
қолына алуы аса қажет. Қолға алғанда, әрине, біреудің меншігінен 
тартып алмауы керек. Бірақ соған өз дегенін заң көлемінде жұмыс 
істеткізетіндей  мәртебе  берілуі  қажет  деп  ойлаймын.  Жат  елдік 
киноларға  заң  аясында  белгілі  бір  шектеулер  қойылып,  ұлттық 
киноға жеңілдіктер жасалса, онда қазақ кино өнерінің бағы ашы-
лар еді. Біз қатарына қосыламыз деп жатқан дамыған елу елдердің 
бәрінде де шет ел фильмдеріне шектеулер бар. Мысалы, Францияда 
алдымен француздың фильмі жүреді. Содан кейін белгілі бір пайыз 
ғана шетелдің киносы көрсетіледі. Бізде бірте-бірте осындай шара-
ларды қолдансақ, одан ұтпасақ, ұтылмаймыз.
Содан  кейінгі  бір  сорақылық.  Біз  ешбір  кинотеатрда  осы 
мемлекеттің  тілінде  жүретін  киноны  көрсете  алмаймыз.  Себебі, 
«біздің жастраымыздың бәрі орыс тілді, орыс тілі басым» дейміз де 
қаланың барлық кинотеатрларында жүретін шетелдік фильмдердің 
түгелі дерлік орыс тілінде жүреді. Қазақстан шекарасын аттап кел-
ген  кинолардың  бәрін күн  сайын  жүздеген  мың  адам көріп  отыр. 
Бұлардың бәрі өзге елдің мемлекеттік тілінде жүреді. Қазақстанның 
мемлекеттік  тілі  кинотеатрлардың  табалдырығын  аттай  алмай 
қалды. Бұл естіген құлақтан, жұрттан ұят. Ең үлкен идеологиялық 
ошақтарымыз кинотеатрларымызға ие бола алмай отырмыз. «Ұлт 
боламын  десең,  экраныңды  түзе!»  деп  ұран  көтеріп  жүрміз.  Шы-
нында  да  ХХІ  ғасыр  экранның  заманы.  Ең  үлкен  тәрбие  құралы 
экран.  Экранына  ие  болмаған  ұлт  –  ұлт  болмайды.  Сондықтан 
да  прокат  мемлекеттің  бақылауында  болғаны  жөн.  Өйткені  ол 
үлкен идеологиялық құрал. Оған қатаң заң шығарылуы қажет. Ол 
мемлекеттік тілде жүруі керек. Басқа тілдерге суптитрлер арқылы 
берілуін жолға қойған жөн. Өзін өзі құрметтейтін мемлекет солай 
істеу  керек.  Мемлекеттік  тілімізді  осылай  қорғай  білуіміз  қажет. 
Онсыз  біздің  істеп  жатқан  шаруамыздың  бәрі  құмға  сіңгендей 
далаға  кетуі  мүмкін.  Себебі,  қазіргі  заманда  адамды  кино,  теле-
экран тәрбиелейді. Бұлардан өтімді құрал әзірге жоқ. Киноға қазіргі 
беріліп  жатқан  қаражаттан  да  он  есе  көп  қаражат  берілсе  артық 
болмайды.  Сөйтіп  біз  өз  экранымызды  өзіміз  жаулап  алуымыз 
қажет. Қаражат Құдайға шүкір, елімізде бар. Қазақ теледидарлары 

25
отандық төл телесериалдарды көрсете бастайтын, соларға тапсыры-
стар беретін, тіпті өздері шығаратын, егер қолдарынан келмей жатса 
киностудияға тапсырыс беретін, сөйтіп экрандарымызда қазақтың 
өз өнімдері жүретін мезгіл жетті.
– қазір елімізде мәдениет, өнер саласында да тендрлер өткізіле 
бастады. Бұл сапалы жазылған заманауи шығармаларды мем-
лекет тарапынан қаржыландырудың жаңа тәсілі екені белгілі. 
Міне,  осындай  тендрлер  кино  түсірушілер  арасында  да  өтіп 
тұра ма?
–  Иә,  өтіп  жатыр.  Қазір  кино  түсіруші  студия  жалғыз 
«Қазақфильм» емес. Біраз жерде пайда болды. Алматының өзінде 
бірнеше  тәуелсіз  студия  бар.  оларды  атап  айтсам:  «Данафильм», 
«Сатайфильм».  Мысалы,  жоғарыда  айтылған  «Махамбетті» 
сол  тәуелсіз  студияның  бірі  түсіріп  жатыр.  Ал  «Бейбарысты» 
Шымкенттегі тәуелсіз студиялардың бірі түсірмекші. Бұданда басқа 
тендрге қатысып жүрген киностудиялар баршылық. Олар жыл сай-
ын  өздерінің  сценарийімен  Мәдениет  және  ақпарат  министрлігі 
жариялаған  тендрге  қатысып,  үздік  деп  танылғандарды  мемлекет 
тарапынан  қаржыландырады.  Жалпы  өнер  саласындағы  бұл  сая-
сатты мен дұрыс саясат деп ойлаймын. Бірақ тендрді жариялағанда 
оны өткізушілер, сарапшылар мықты әрі адал мамандар болуы ке-
рек. Біздің мәдениет және ақпарат министрлігінде бірде-бір сцена-
рист,  бірде-бір  кино  режиссер  яғни  киноның  мамандары  жоқ.  Ал 
енді кино сияқты өте бір шетін, нәзік өнердің тағдырын шешу үшін 
осы өнердің қазанында қайнаған тәжірибелі адамдар сол тендрдің 
де тағдырын шешуге араласуы керек. Онсыз жаңағы миллиондаған 
қаржы желге ұшып кетуі әбден мүмкін. Қыруар қаржыны әлдекімнің 
қанжығасына байлап жіберетін болсақ, ертең біз күткен нәтиже бол-
май, опық жеп қалуымыз ғажап емес.
–  Соңғы  жылдары  елімізде  «шәкен  жұлдыздары»  және 
«Еуразия»  халықаралық  кинофестивалдері  өтіп  жүргенін 
білеміз. Осы шаралар қазақ киносына не береді? Оның ұлттық 
кино  өнеріне  тигізетін  пайдасы  бар  ма?  Жоқ,  әлде  шетелдік 
«киножұлдыздардың»  астына  көпшік  қойып,  дәріптеп,  тек 
соларға еліктеп, таңқалу ғана ма?
–  Менің  ойымша  бұл  екі  фестивалдің  біз  үшін  пайдасы-
нан  басқа  зияны  жоқ.  Ал  өзімізде  және  шетелдерде  өтіп  жатқан 
фестивальдердің  қай-қайсысында  болсын  бәйге  алған  фильмдер 
бізде толып жатыр. Мысалы, соңғы жүлделі фильміміз жаңа айт-

26
тым  Әбіш  Кекілбайдың  «Күй»  повесі  бойынша  жасалған  «Кек» 
фильмі. Қазір бұл фильм АҚШ-та Бостон қаласында «Мен» деген 
кинофестивальге қатысып жатыр. Өздеріңізге белгілі өткен жылы 
«Еуроазия» кинофестивалінің аясында Орта Азия бойынша бәйге 
жарияланды. Оған аталған аймақтың жаңа фильмдері қатысқанын 
білесіздер. Орта Азия киногерлерінен құрылған қазылар алқасының 
шешімімен  Жәнібек  Жетіруовтың  «Стрелочник»  фильміне  бас 
жүлде берілді.
–  қазақ  киносы  кеңес  дәуірінде  белгілі  бір  талапқа  ба- 
ғынды.  Ол  кеңестік  реализм  болатын.  Түрі  ұлттық,  мазмұны 
социалистік деген принципті ұстанды. Міне, осы критерийдің 
әлі де болса салқыны қазақ киносында сақталып отыр ма деген 
ойда қаласың. Себебі, біздің кино өнері сол баяғы таптауырын 
болған сүрлеумен жүріп келе жатқан сияқты ма, қалай?
–  Еліміз  тәуелсіздік  алғаннан  кейін  барлық  ұлттық  мәдениет 
саласындағы мәселелер өзінен-өзі шешіле қояды деген бір ұшқары 
қиялдың  жетегінде  жүрдік.  Елге  өзіміз  ие  болғаннан  кейін  тіл 
мәселесі  де  өзінен  өзі  шешілетін  шығар  деп  ойладық.  Мәдениет 
те  өзінше  дами  салатын  сияқты  көрінді.  Бірақ,  өкінішке  орай,  іс 
жүзінде олай болмады. Яғни бәрі де сол жаңағы социализм зама-
нында  қалай  болса,  бүкіл  ұлттық  құндылықтарымыз  сол  өзінің 
жүгі  ауған,  мықшиған,  жарым  жан  қалпында  тірлігін  жалғастыра 
берді. Өзінен өзі ешқайсысы шешіле салған жоқ. Бұл алғашқы жыл-
дары  елімізде  орын  алған  идеологиялық  жұмыстың  жоқтығынан 
туындаған олқылықтар деп ойлаймын. Біз өтпелі кезең кезінде бір 
орталыққа  бағынған  идеологиялық  жұмысты  тоқтаттық  деуге  бо-
лады. Енді идеологияның қажеті жоқ дегендей тірлік кештік. Бұл 
үлкен қателік.
Кино  үлкен  идеологиялық  құрал  болғаннан  кейін  біздің 
мақсатымыз  –  қазақтың  ұлттық  рухын  көтеретін  көркем  филь-
мдер жасау. Міне, осы бағытта жұмыс істегіміз келеді. Бірақ біздің 
ойлағанымыздың  бәрі  бірден  іске  асып  жатқан  жоқ.  Ол  үшін 
сенің сценарийсің де, режиссерің де, актерің де, басшылық та бір 
жағадан  бас,  бір  жеңнен  қол  шығару  керек.  Себебі,  экономика 
түзелді енді өнерге бет бұру парыз. Тәуелсіз Қазақстанның тарихы, 
рух,  оның  азаттық  жолындағы  ғасырлар  бойғы  күресі  және  оның 
бүгінгі жасампаздық бейнесі, сондай-ақ әлеуметтік мәселелері бәрі 
біздің  түсіріліп  жатқан  және  түсірілетін  көркем  фильмдерімізден 
көрініс  табуы  қажет.  Біз  міне,  осындай  мақсат  талапты  қазір 

27
сценарийстердің, режиссерлердің, барлық шығармашылық топтың 
алдына қойып отырмыз. Бұл өз нәтижесін берер деген үміттеміз.
–  Мәдениетте,  әдебиетте,  өнерде,  кино  саласында  болып 
жатқан өзгерістер, жаңарулар Сізді қанағаттандыра ма? Себебі, 
Сіз  біраз  жылдар  шет  елде  жұмыс  істеп  келдіңіз.  Олардағы 
жағдайды бізбен салыстырып көрдіңіз бе?
– Әрине, біздің елдің экономикасында шынайы ірі реформалар 
жүрді.  Үлкен  өзгерістер  болды.  Оның  нәтижесін  көріп,  жемісін 
жей бастадық. Оның әр түрлі жолдары, әдіс-тәсілдері болды. Мен 
елімізде  экономикалық  реформалар  дұрыс  жасалды  деп  ойлай-
мын. Ал енді мәдени саладағы біздің тәуелсіз Қазақстанның иде-
ологиясына  сай  мәдениетіміз  оң  бағыт  алды  деп  айта  алмаймын. 
Өйткені бұл салада реформа болған жоқ. Меніңше, реформа деу бұл 
жерде  ауырлау.  Тек  қана  оның  бағытын  өзгерту  керек  еді.  Бұрын 
социалистік идеологияға жұмыс істеген Қазақстан мәдениеті ендігі 
жерде тәуелсіз Қазақстанның мүддесіне оның болашағына жұмыс 
істеу  заңдылық  болатын.  Яғни,  мынау  он  бес  миллион  халықтың 
санасына өз Отанына деген сүйіспеншілікті сіңіретіндей, Отанына 
деген мақтаныш сезімді ұялататындай, демек жаңа Қазақстан аза-
матын қалыптастыратындай идеология бізге ауадай қажет. Кино сол 
жүкті арқалауы қажет. Соны жүзеге асыру керек. Бүгінде біз осы 
жолда жұмыс істеп жатырмыз. Бірақ бұл бір күнде нәтиже беретін 
шаруа  емес.  Біздің  ойымызша  қазіргі  кездегі  ұлттық  мәдениеттің 
кез  келген  саласы  қазақ  ұлтын  қалпына  келтіруге  қызмет  еткені 
жөн. Біз кеңестік дәуірден ойсырап шыққан әрі халқымыздың тең 
жартысы орыстанып кеткен, жойылуға бет алған халықпыз. Мінеки, 
осындай жағдайда идеология бұрынғыдан да екі есе күшті жұмыс 
істеуі  қажет  еді.  Өйткені  кеңестік  идеология  жетпіс  жыл  бойы 
қазақ  халқының  ұлттық  болмысын,  ұлттық  белгілерін  жою  үшін, 
оның  ұлттық  бет-әлпетін  өзгерту  үшін  жұмыс  істеді.  Өзгертті  де. 
Ал енді оны қалпына келтіру үшін бізге екі есе артық жұмыс істеу 
керек.  Бірақ,  осы  идеология  саласындағы  жұмысымыз  өте  баяу, 
жүйесіз,  науқаншылықпен  жүріп  жатыр.  Он  жеті  жыл  бойы  тіл 
бір қалыпқа келмеуі әрі бұл мәселенің түбегейлі шешілмеуі соның 
бір  көрсеткіші.  Соңғы  жылдары  идеологияға  жете  көңіл  бөліне 
бастағаны белгілі. Бұл жүрегімізге оптимистік сезім ұялатады. Егер 
біз бұлай істемейтін болсақ, онда келешек жас ұрпағымыздан айы-
рылып қаламыз. Сондықтан да мәдениеттің барлық саласы тәуелсіз 
Қазақстанның рухына сай болу керек.

28
–  Бүгінде  еліміздің  кино  және  телеэкрандарын  шет  елдің 
атыс-шабыс,  кісі  өлтіру,  секс  сияқты  біздің  менталитетімізге 
жат  көріністерді  насихаттайтын  арзанқол  фильмдер  жаулап 
алды. Бұған неге шектеу қойылмайды? Бұл жөнінде сіз не ой-
лайсыз?
– Қазіргі таңда жыл сайын шет елден біздің елге жүздеген фильм 
кіреді. Осыншама телефильмдер келуі мүмкін. Күн сайын еліміздің 
экраны  арқылы  шетелдік  идеология  өз  насихатын  жүргізіп  бізді 
тәрбиелеп  жатыр.  Оған  қарсы  тұруға  жалғыз  «Қазақфильмнің» 
шамасы  келмейді.  Мұндай  жағдайда  олармен  бәсекелесе  алатын 
фильмдерді  көптеп  шығаруымыз  керек.  Ол  үшін  елімізде  кино 
түсіретін  студияларды  көбейтіп,  оған  мемлекеттік  қолдау  көрсету 
қажет. Қазір Шымкентте «Шымкент пикчерс» деген киностудия бар. 
Ол өнім бере бастады. Осы сияқты тәуелсіз киностудиялар барлық 
бай  компаниялардың  көмегімен  Қазақстанның  өзге  аймақтарында 
да  өмірге  келіп  жатса  құба-құп  болар  еді.  Ол  ең  болмағанда 
облыстық  кино,  телеэкрандарды  жаулап  алады  ғой.  Бұл  аз  шаруа 
емес. Оның ішіндегі сапалылары елімізде және шет елде көрсетілуі 
мүмкін. Қазақ мұнай, газынан түсіп жатқан миллиардтар енді қазақ 
халқының санасын шетелдік идеологиядан азат ету жолында, оның 
шабуылына тойтарыс беру мақсатында жұмыс істеу керек. Ол үшін 
экранды жаулап алу керек. Ол үшін қаржы жұмсалуы қажет. Мы-
салы, бір Үндістанның өзінде бір жылда сегіз жүзден астам кино-
фильм шығады. Ал біз жылына алты-жеті ғана фильм шығарамыз. 
Сондықтан  да  елді  ел  жасау  үшін  бізге  әлі  де  он  есе  артық  кино 
өнімін шығарып, сол арқылы ғана өз экранымызға өзіміз ие бола 
аламыз.
– Өтпелі кезең кезінде қазақ өнері әсіресе, кино өнері біраз 
аумалы-төкпелі кезеңді бастан кешкен сияқты. қайта құрылу, 
қайта қосылу деген тәрізді мәселелер орын алғанынан хабар-
дармыз. Осындай тартыстар кино өнімдерін өндіруге кері әсер 
еткенін байқау қиын емес. қазір олар толығымен шешілді ме?
–  Осы  «Қазақфильмді»  және  оның  басшылығын  сынаушылар 
өте  көп.  Бұның  бірнеше  себебін  айтқым  келеді.  Бірінші  себебі: 
«Қазақфильм»  киностудиясында  жылына  алты-жеті  ғана  фильм 
түсіріледі. Ал енді кино түсіргісі келетіндер алпыс-жетпіс адам бо-
луы мүмкін. Мінеки, сол себептен де жаңағылар кезекте тұратын 
болса, онда олар ондаған жылдар бойы кино түсіруге иүмкіндік ала 
алмауы  мүмкін.  Бірақ,  енді  оның  бір  шешетін  жолдары  бар.  Көп 

29
жігіттер оны іздемейді. Ол демеушілер тауып, тәуелсіз киностудия 
ашып,  фильмдер  шығара  беру.  Екінші  себебі,  жаңағы  фильм  ала 
алмаған азаматтар киностудия басшылығына өкпелеп жатады. Қазір 
бәрін мемлекет есебінен жүзеге асыруға болмайды. «Маған ананы 
бер, мынаны бер, қаржы бер» деп қол жайып «Қазақфильмге» қарап 
отыратын  заман  өткен.  Егер  де  өндірісті  тоқтатып  қойып,  жан-
жақтан  келген  әуесқой  режиссерлерге  есікті  ашып  қойып  отыра 
беретін болсақ, онда мына мемлекеттік киностудияның жағдайы да 
қиын болады ғой. Ал, енді жұрттың бәрінің көңілінен шығу мүмкін 
емес. Өйткені үкіметтің бөлген қаржысы да шектеулі. Басы артық 
қаржы бізде жоқ. 
Жалпы  киностудия  соңғы  төрт-бес  жылда  аяғынан  тұрды. 
Оның  алдында  бұның  мүліктері  кім  көрінгеннің  қанжығасында, 
тістегеннің  аузында,  ұстағанның  қолында  кеткен.  Қанқиған  төрт 
қабырға қалған жағдай болатын. Ал, қазір бұл  киностудия қалпына 
келген.  Бүгінде  кино  түсіруге  мүмкіндігі  бар  кәдімгі  заманауи 
киностудияға айналған.
–  Бүгінде  «қазақфильм»  киностудиясының  материалдық-
техникалық  базасы  қандай  дәрежеде?  Жаңа  замандық  озық 
технологиямен жабдықталған ба?
–  Мақтанып  айтуға  болады,  біздің  «Қазақфильм»  қазір  Орта 
Азиядағы  ең  озық  техникалық  базаға  ие.  Осы  ретте  біз  ресми 
түрде  «киностудия  көшіріледі»  деген  сөзді  бірінші  рет  естідік. 
Бұрын қауесет деп келсек, енді шын мәнінде киностудия көшірілуі 
мүмкін.  Бірақ,  киностудияны  көшіру  үшін  алдымен  киностудия 
салу  керек.  Онсыз  Қазақстанның  кино  өндірісі  далада  шашылып 
қалуы  мүмкін.  Әрине,  бәсекелестік  үшін  тәуелсіз  киностудия-
лар көп болғаны дұрыс. Бірақ, үлкен өндірістік база болуы керек. 
Бүкіл кино техникаға, кино мамандарына ие болып отыратын бір 
орталық қажет. Мысалы, АҚШ-та жүздеген киностудия бар, бірақ 
киноның  тағдыры  Голливудта  шешілетіні  белгілі.  Сондықтан  біз 
бұл  орталықтан  ажырап  қалмауымыз  керек.  Себебі,  біз  негізінен 
ұлттық ауқымдағы, ұлттық көлемдегі жобаларды жүзеге асырамыз. 
Мемлекет киносына ие болмай, бұны тәуелсіз киностудияларға та-
ратып жіберетін болса, онда ол біздің ұлт ретінде қалыптасуымызға 
үлкен  кесапатын  тигізуі  мүмкін.  Әсіресе  кино  саласында  бәрін 
жекешелендіру өте қауіпті.

30
ДУЛаТ иСаБЕКОв,
жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты
Драматургия талантты жас қаламгерлерге зәру
қазақ әдебиетінде өзінің жазу мәнерімен ерекшеленіп, соны 
соқпағын салған майталман қаламгер драматургияда да өзінің 
жүйріктігін танытты. Жазушының ойы мен ұшқыр қиялынан 
туған повестер, романдар, пьесалар ұлттық әдебиетіміздің ал-
тын  қазынасын  толтырған  құнды  шығармалар  десек  артық 
айтқандық  емес.  қазақ  және  шет  ел  сахналарында  қойылып 
жатқан пьесалары біздің осы айтқанымыздың дәлелі. Бүгінде 
әдебиетіміздің ардақты аға буынына айналған қазақстан Рес- 
публикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Дулат исабе-
ковпен кездесіп, қазақ драматургиясының маңызды мәселелері 
жайлы сөз қозғаған болатынбыз.
– Еліміздің өмірінде, қоғамда орын алған өтпелі кезең рухани 
дүниемізге  де  өзінің  көлеңкесін  түсіргені  ешкімге  құпия  емес. 
Осындай аумалы төкпелі шақта қолыңыздан қаламыңыз түспей, 
жаңа  шығарма  жазуды  бір  сәтке  тоқтатпағаныңызды  жақсы 
білеміз. Осы жылдар ішінде бірнеше пьесаңыз көрермендерге 
жол  тартты.  Сіздің  осы  қайыспас  қайсарлығыңызға  қайран 
қаламын. Сонда сіз неге сендіңіз?
– Мен өзім жазудан жалықпайтын адаммын. Өз ісіме былайша 
айтқанда шын мәнінде ғашықпын. Одан ләззат аламын. Сол себеп-
тен  де  жазбай  отыра  алмаймын.  Мен  мәселені  мынадан  бастасам 
деймін.  Өзіңізге  белгілі  ескі  қағидалардың  бәрі  өзгеріп  келмеске 
кетті. Осындай кезде кешенді түрде, кешенді деген сөздің барлық 
жерде мағынасы сәйкес келе бермейді. Комплексті түрде ескінің бәрі 
өзгерген  кезде  солардың  бір  компоненті  болып,  әдебиет  те  өзінің 
әдеттегі  көшбасшылық  рөлінен  айырылып  қалды.  Өйткені  күн 
көрудің  қамымен  жанталасып  жатқан  жандарға  көркем  әдебиетті 
оқып  отыру  мүлде  қажет  болмай  қалды.  Сондай  әсер,  сондай 
көңіл күй бүкіл бұқара халықта болғаннан кейін, ол міндетті түрде 
жазушыларға да тікелей әсер етеді. Мен басқалар үшін жауап бермей-
ақ қояйын. Өз басым осындай күйді бастан кештім. Ал бірақ соған 
қарамастан жанталасып жазып жатырмын. Өткен жолы жазушылр 
құрылтайы  алдында  Елбасы  алты  жазушыны  қабылдады.  Соның 

31
ішінде мен де бармын. Біздің жазушыларымыз жағымпаздыққа дай-
ын тұрады. Мен осыған таң қалам. Сен жыл сайын Елбасымен кез-
десе бермейсің. Қайта өзіңнің көкейіндегі елдік ойыңды кездесуді 
пайдаланып айтып қалу керек. Сондағы бір айтқан сөзім. Құрметті
Нұраға, «Қазақстан-2030» бағдарламасын біз стратегиялық мақсат 
етіп қойып отырмыз. Ал маған бірақ нәрсе анық, Сіз болып, біз бо-
лып ұмтылып отырған 2030 жылды біз драматургсіз қарсы аламыз. 
Не боп қалды? – деді Нұрекең. Қазір отыздағы драматург жоқ. Ең 
жасы қырықта. Олардың бәрі бір-екі пьесамен шектеліп қалды. Онда 
не істеу керек? Алдын алу керек. Ұрпақ үшін қызмет етіп жатыр-
мыз. «2030»-ды сол үшін қабылдадыңыз. Амандық болса, жетеміз 
деген үмітіміз бар. Бірақ осы Сіздің сол үлкен ұлттық стратегиялық 
жоспарды  қабылдап,  жүзеге  асырып,  елу  елдің  қатарына  қосу 
мақсатында  еңбек  етіп  жатырмыз,  аман-есен,  елу  елдің  қатарына 
емес,  он  елдің  қатарына  қосылсақ  қандай  жақсы  болар  еді.  Ал 
солардың қатарына сол кезде драматургсіз барамыз ба? «Ол үшін не 
істеу керек?» – деді. Ойларымды айтып бергендей болдым.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал