«Орай шап» оқиғасына 100 жыл



жүктеу 0.65 Mb.

бет1/6
Дата08.09.2017
өлшемі0.65 Mb.
  1   2   3   4   5   6

4 бет

3 стр.


Легализация

имущества

продолжается

11 стр.


«Орай шап»

оқиғасына -

100 жыл

2 бет


Әлихан

Бөкейханның

туғанына 150 жыл

О подготовке

к весенне-

полевым работам

ҰЛАН АУДАНДЫҚ ГАЗЕТІ

 № 17 (7966)       8 СӘУІР  2016 ЖЫЛ       ЖҰМА      Е–mail: ulantany@mail.ru      1932 ЖЫЛДАН ШЫҒАДЫ

88

жыл



ҰЛАН АУДАНЫ

1928


Сессия

районного

маслихата

По первому вопросу по-

вестки дня «Об исполнении 

районного бюджета за 2015 

год» выступила руководи-

тель районного отдела фи-

нансов К.Бердыгожаева. С 

докладом выступила член 

областной ревизионной ко-

миссии А.Лебедева.

О реализации государ-

ственной программы по про-

тивостоянию религиозному 

экстремизму и терроризму 

в Республике Казахстан на 

2013-2017 годы в Уланском 

районе доложил руководи-

тель районного отдела вну-

тренней политики, культуры 

и развития языков Б. Мамар-

баев.

О предпринимаемых ме-



рах по борьбе с коррупцией 

среди ветеринарных работ-

ников рассказала руководи-

тель районного отдела вете-

ринарии Б.Мамадилова.

Депутаты рассмотрели так-

же и другие вопросы.

По всем обсуждаемым во-

просам повестки дня приня-

ты соответствующие реше-

ния.

В работе сессии принял 



участие и выступил аким 

района Б.Батырбаев, кото-

рый акцентировал внимание 

депутатов и присутствующих 

акимов сельских округов и 

поселков, руководителей 

организаций и предпри-

ятий на усиление работы по 

безусловному выполнению 

стоящих программ, посодей-

ствовать гражданам в ле-

гализации имущества, не 

допускать снижения посев-

ных площадей и работать 

над повышением урожай-

ности поля. 



В зале заседаний 

акимата района со-

стоялась вторая сес-

сия районного масли-

хата шестого созыва.

График

приема граждан 

Секретарь Уланского рай-

онного маслихата 

СЫДЫКОВ 

Оразай Нурсолтанович 

ведет прием граждан по 

личным вопросам по поне-

дельникам с 14.00 до 18.00 

часов и по четвергам с 09.00 

до 11.00 часов в здании 

районного акимата, каб. 

207. Тел.: 27-104.



Сәуірдің алғашқы күні Вашингтонда Ядролық 

қауіпсіздік жөніндегі IV Саммит өтті. Жаһандық 

қауіп-қатерлер асқынып, адамзаттың алдын-

да шешілуі қиын көптеген түйткілді мәселелер 

көлденеңдеп тұрған қазіргі уақытта қадірі биік 

саналатын бұл форумға Мемлекет басшысы 

Нұрсұлтан Назарбаев қатысып, сөз сөйледі.

Жаһандық қауіпсіздік

кепілі – күш біріктіру

Әлемнің 51 елінен келген 

Президенттер мен Премьер-

министрлердің, сыртқы саясат 

ведомстволары басшыларының, 

сондай-ақ, БҰҰ, Еуропалық кеңес, 

Еуропалық комиссия, МАГАТЭ және 

Интерпол сынды халықаралық 

беделді ұйымдар жетекшілерінің 

басын қосқан IV Саммитті АҚШ 

Президенті Барак Обама ашып, 

қатысушыларға құттықтау сөзін ар-

нады әрі форум жұмысына табыс 

тіледі.


Саммиттің түске дейінгі бірінші 

сессиясында, яғни алдыңғылар 

қатарында Қазақстан Президенті 

Нұрсұлтан Назарбаевқа сөз берілді. 

Мұны біз әлемдік қоғамдастықтың 

тыныштықтан өзге тілегі жоқ Қа-

зақстанның ядролық қаруға қарсы 

күрестегі белсенді іс-қимылына 

және тұрақтылық пен тыныштықты 

сақтауға сіңірген қызметінің ерен 

екендігіне берген оң бағасы деп 

ұғындық.


Саммит делегаттары алдын-

да сөйлеген Нұрсұлтан Назарба-

ев Қазақстан ядролық нысандар 

мен материалдар қауіпсіздігінің 

деңгейі ең жоғары мемлекеттердің 

алғашқы жиырмалығына кіретініне 

назар аударды. «Бізде ұлттық 

деңгейде нақты ядролық қауіпсіздік 

бойынша бірқатар кешенді шара-

лар жүзеге асырылды. Ядролық ма-

териалдарды экспорттық бақылау 

жүйесі жетілдірілген. Ядролық 

және радиоактивті материалдар-

ды біріздендіру орталығын құру 

жөнінде жұмыстар жүргізілуде. 

Алматыдағы Ядролық физика 

институтының зерттеу реактор-

лары төмен байытылған отынға 

көшірілді. Ел аумағындағы Ұлттық 

ядролық орталықтағы осындай жо-

баны жүзеге асыру жеделдетіледі. 

Ядролық нысандардың бәрі 

МАГАТЭ-нің жан-жақты бақы-

лауында тұр», – деді Мемлекет бас-

шысы.

Президент еліміз бүгінде уран 



қоры және оның кенін өндіру 

жөнінен әлемдік көшбасшы болып 

отырғанын, сондай-ақ, осы өнімді 

негізгі экспорттаушылардың бірі 

екенін атап өтті. 

Мемлекет басшысы бүгінде 

терроршылардың жаппай қырып-

жою қаруын пайдалануының 

нақты жағдайға айналып отырға-

нын, сондықтан әлем елдері 

көшбасшыларынан нақты іс-қимыл 

талап етілетінін атап айтты. «БҰҰ 

аясында барлық елдің қатысуымен 

терроризмге қарсы күрестің 

жаһандық желісін құру қажеттілігі 

пісіп-жетілді. Бұл жарияланбаған 

соғыста тек осылай жеңіске жете 

аламыз», – деді Нұрсұлтан Назар-

баев.

Сөзінің соңында Нұрсұлтан Назар-



баев ядролық қауіпсіздік саласында 

әлі шешімі табылмаған мәселелер 

көп екенін ескере отырып, саммит 

өткізу жөніндегі Б.Обаманың баста-

масы өз жалғасын табатынына сенім 

білдірді. «Қазақстанның осындай 

іс-шара өткізуге моральдық құқығы 

бар деп ойлаймын. Бұл полигонын 

жауып, әлемдегі төртінші ядролық 

қару арсеналынан бас тартқан елге 

деген ризашылықтың белгісі болар 

еді», – деді Мемлекет басшысы.

Елбасы саммитке қатысу бары-

сында бірқатар шетелдік делега-

циялар басшыларымен кездесіп, 

келіссөз жүргізді.

Айта кетейік, Ядролық қауіпсіздік 

жөніндегі саммит 2010 жылдан бері 

2 жыл сайын өткізіліп келеді. Бұған 

дейін аталған саммит 2010 жылы 

Вашингтонда (АҚШ), 2012 жылы 

Сеулде (Оңтүстік Корея) және 2014 

жылы Гаагада (Нидерланд) өткен 

болатын. Қазақстан – саммиттің 

тұрақты қатысушысы.

Ж. БАЗАР,

«Егемен Қазақстан» 

На пути инновационного развития

Вчера на состоявшейся пресс-

конференции аким области 

Д.К.Ахметов рассказал о соци-

ально-экономическом разви-

тии области за первый квартал 2016 года и задачах по 

выполнению Плана нации «100 конкретных шагов по ре-

ализации пяти институциональных реформ».

Говоря о выполнении проек-

тов Карты индустриализации, 

Даниал Кенжетаевич отметил, 

что в области реализуются 76 

проектов на 890,7 млрд тенге, 

до этого года уже реализова-

но 48 проектов на 225,7 млрд 

тенге, и в текущем году будет 

реализовано 10 проектов на 9,7 

млрд тенге.

В соответствии с поручением 

Главы государства начата ра-

бота по созданию наукоемкой 

экономики. Сегодня в области 

разрабатываются 10 значимых 

научно-исследовательских и 

опытно-конструкторских работ 

на 5,4 млрд тенге.

Большая работа предстоит и в 

строительной отрасли. В текущем 

году планируется ввести в экс-

плуатацию 322,5 тыс. кв. метров 

жилья, в том числе через систему 

Жилстройсбербанка 126 тыс. кв. 

метров. В этом году будут введены 

оставшиеся 21 из 118 объектов, 

которые строятся с 2012 года.

В рамках реализации 61 шага 

Плана нации «100 конкретных 

шагов» усилена работа по уве-

личению поголовья мясного ско-

та, породному преобразованию, 

строительству откормочных пло-

щадок.

В ходе пресс-конференции глава 



региона Даниал Ахметов особое 

внимание уделил имеющемуся 

потенциалу мясного животновод-

ства. По его словам, главная зада-

ча – сокращение импорта живот-

новодческой продукции. 

Для дальнейшего развития мяс-

ного животноводства в регионе 

предпринимается ряд мер. Увели-

чивается поголовье скота, строятся 

откормочные площадки, укрепля-

ется кормовая база за счет вовле-

чения в оборот неиспользуемых 

площадей, обеспечивается ве-

теринарное благополучие. 

Аким области также подроб-

но остановился на вопросах 

развития туризма, образования, 

культуры, здравоохранения, 

укрепления общеказахстан-

ской идентичности и единства 

общества, развития ценностей 

«Мәңгілік Ел».


2

Жұма, 8 сәуір 2016 жыл

e-mail: ulantany@mail.ru

Ұлан таңы

Сот ісін 

жүргізу 

тілі

ӘЛИХАН БӨКЕЙХАНОВТЫҢ ТУҒАНЫНА – 150 ЖЫЛ



Алаш  көсемі

Биыл алты алаш тойлайтын  Алаш көсемі Әлихан 

Бөкейханның 150 жылдығы.Осыған орай Гера-

симовка орта мектебінде Әлихан Бөкейхановты 

тану, насихаттауға байланысты ашық сабақтар 

мен мерекелік іс-шаралар өтуде.

«2016 жыл – «Алаш» ұлт-

қалыптастыруға ұмтылғанын бай-

ыптап келеді», - деп атап өтті тарих 

пәнінің мұғалімі У. Мұратқан.

8-11 сыныптар арасын-

да Әлиханды біліп таныту 

сабақтарымен, қазақ халқына 

істелінген абыройлы еңбектері 

қарастырылып, талқылануда. 

Ә.Бөкейхановтың бала кезінен дара 

кезіне дейінгі өмірбаянын, «Алаш» 

партиясының тұлғалы жұмыстары 

түсіндіріліп, қажетті мағлұматтар 

берілуде. 

1917 жылы 21-26 шілдеде Орын-

борда болған «Бүкілқазақтық» 

съезде «Алаш» партиясы 

қалыптасып, басшы органдарын 

сайлады. Оның құрамына Әлихан 

Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, 

Міржақып Дулатов, Мұстафа 

Шоқай, Мұхаметжан Тынышпаев, 

т.б. кірді.

2016 жылы қоғам және 

мемлекет қайраткері Әлихан 

Бөкейханның туғанына 150 

жылдығын ЮНЕСКО көлемінде 

атап өтіледі. 

Бұл  бүкіл қазақ халқы бір жа-

рым ғасыр күткен  тойдың негізгі 

мақсаты – жәй ғана той тойлау-

мен емес, ой ойлаумен, артынан із 

қалатын, танымдық, тағылымдық 

тұрғыдан ұлтымыздың, 

мемлекетіміздің рухын көтеретін, 

қоғамдық санаға сілкініс туғызатын 

мазмұнды шараларды іске асыру-

ды қамтамасыз етері сөзсіз.

Н.ҒАЗИЗОВ

Герасимовка ауылы

ЧЕРНОБЫЛЬ АПАТЫНА – 30 ЖЫЛ

Қасіретке айналған алапат жарылыс

Адамзатқа  орны толмас қасірет әкелген Чернобыль апатына – 30 жыл. 1986 

жылы сәуір айының 26-нда Украинада Чернобыль атом электрстансасының 

төртінші энергоблогында үлкен апат болды. Бұл алапат апатты  залалсыздандыруға 

Қазақстан азаматтары, соның ішінде ұландықтар да қатысып, Отан алдында абы-

ройлы міндеттерін атқарды.  Чернобыль апатын жоюға қатысушылардың бірі – 

Алмасай ауылының тұрғыны Жұмағали Елтайұлы БАЙТҰРҒАНОВ өзінің басынан 

өткен оқиғаларын былай деп еске алды:

– 1989 жылы Черно-

быль апаты зардабын жоюға 

Шығыс Қазақстан облысынан 

аттанғандардың қатарында мен 

де болдым. Онда жұмыс істеу 

өте күрделі болды. Өйткені, 

радиация таралған аймақта 

ұзақ жүруге болмады. Арнайы 

қорғаныс киімдерін киіп жұмыс 

істегеннің өзінде 10-15 минуттан 

кезек-кезекпен ауысып жұмыс 

істеуге тура келді. Қанша сақтық 

шараларын қолданғанымызбен 

денсаулығымызға кері әсер ет-

пей қоймады. 

Апат орнында қираған үйлерді 

жердің астына көмдік. Өзімізге 

берілген міндеттің әрқайсысын 

мұқият орындауға тырысып 

бақтық. Радиация мөлшерін 

дәрігерлер жіті қадағалап отыр-

ды. Күніне неше мәрте үстіміздегі 

радиацияның мөлшерін анықтап, 

егер денсаулығыңда ақау барын 

білсе дер кезінде емделуге жібереді. 

Чернобыль атом электрстансасында 

болған апаттан радиоактивті йод 

көп бөлінді. Бұл адам денсаулығына 

зиянын тигізді. Ауаның түсі мүлде 

өзгеше болатын. Күннің көзін қалың 

қара тұман басқан.  Ауа күлгін түске 

айналып, қара түнек болып тұрды. 

Тоғайдың жапырақтары мен жа-

сыл- желек шөптер сарғайып со-

лып қалған. Тіршіліктің тынысы 

тоқтағандай болды. Чернобыльде 

үш айдай болдым. 

Чернобыль электр стансасындағы 

жарылыс  мыңдаған адамның өмірін 

қиған бұл күтпеген оқиға қаншама 

отбасына ауыр қасірет әкелді. Шек-

тен тыс мөлшерде залалды ауа 

жұтып, денсаулығымызға нұқсан 

келсе де Отан алдындағы азаматтық 

борышымызды өтегенімізді 

мақтанышпен айта аламыз. Черно-

быль апатының зардабын жоюға 

атсалысқан отандастарымыз ел 

үкіметінің арнайы қаулысымен 

әлеуметтік қорғалуға жататын 

санаттағы азаматтар  қатарына 

енгізіліп,  заңға сәйкес әлеуметтік 

жеңілдіктер жасалып  келеді. 

Бейбітшілік миссиясына қатысып 

қайтқан жерлестерімізден қазіргі 

таңда 30-ы ғана қалған. Арамызда 

жүрген азаматтар ауданымыздың 

өсіп-өркендеуіне өзіндік үлестерін 

қосып келеді.

Бұл — мейрам емес, қаралы күн. Біз 

Кеңес Одағын ғана емес, бүкіл Еуро-

паны апат зардабынан құтқардық. 

Әскери борышын өтеп жүрген жас 

азаматтар өз денсаулығын аяма-

ды.  Елдің амандығы үшін барын 

салды. Бізге егемендік алғаннан 

кейін ғана көңіл бөліне бастады, 

Мемлекет назар аударды, бұл да 

болса Елбасының көмегі дер едім.

Қазақстандық залалсыздан-

дырушы жауынгерлерді еске 

алу және қаһармандығы мен 

патриоттық міндеттерін абырой-

мен өтегендіктерін дәріптеп, жас 

ұрпаққа үлгі ету өте орынды.

бейімдеп, ұлттық мемлекеттілікті 

Мемлекеттік тіл 

мәртебесіне ие қазақ 

тілінің қай салада бол-

масын қолданылу аясын 

кеңейту аса маңызды екені 

баршамызға жақсы мәлім.

Мемлекеттік тілдің ахуа-

лын зерделеп, оны кеңінен 

қолдану - әрине сот жүйесін 

де айналып өтпейтіні айқын. 

Сот істерін мемлекеттік 

тілде жүргізу Конститу-

ция талабы. Заңнамаға 

сәйкес, Қазақстан 

Республикасындағы мем-

лекеттік тіл - қазақ тілі. 

Мемлекеттік тіл елдің бүкіл 

аумағында, қоғамдық 

қатынастардың барлық са-

ласында қолданылатын 

мемлекеттік басқару, заң 

шығару, сот ісін жүргізу 

және іс қағаздарын жүргізу 

тілі. 

Мәліметтерге жүгінсек, 



осы күндері қаралатын 

сот істерінің 25 пайы-

зы ғана мемлекеттік тілде 

жүргізілген екен.  Алай-

да «неліктен 25 пайыз 

ғана, яғни неге 50 неме-

се 100 пайыз емес?» де-

ген заңды сауал туындай-

ды. Осы орайда бұл сала 

төңірегінде қордаланған 

мәселенің басын ашу үшін 

аталған алқалы отырыстың 

барысында айтылған ой-

түйіндерді көпшілік назары-

на ұсынуды жөн көрдік. 

Қазақстан Респуб-

ликасының іс жүргізу 

заңнамасына сәйкес, сот 

ісін мемлекеттік тілде 

жүргізуге судьялардың 

әлеуеті толық жетеді. 

Қазіргі уақытта жұмыс 

істеп жүрген судьялардың 

75 пайызы сот істерін 

мемлекеттік тілде қарай 

алады. Демек, халық сотқа 

қазақ тілінде жүгінетін бол-

са  немесе өкілетті органдар 

тергеуді мемлекеттік тілде 

жүргізсе, барлық өңірлерде 

сот істерін қазақ тілінде 

қарауға қауқарлы судьялар 

баршылық және жеткілікті.

Біздегі үрдіс бойынша 

кейде істі қарау үдерісі 

орысша қолға алынаты-

ны сынға алынуда. Алайда 

біздегі үрдіс бойынша кей-

де істі қарау үдерісі орыс-

ша қолға алынып, толықтай 

сол тілде жүргізілетіні 

жасырын емес. Енді осы 

көріністі басқаша қайта 

жасап,  біртіндеп жүзеге 

асыратын мезгіл де жет-

кен секілді. Яғни, істі қарау 

мүмкіндігінше мемлекеттік 

тілде ғана жүргізіліп, ал 

қажет болған жағдайда 

орыс немесе өзге тілде 

қолданылғаны дұрыс бо-

лар еді және осындай 

ұстанымға бекінуге елімізде 

толықтай негіз бен шартты 

ресурстар бар.

М.ХАЛМҰРЗАЕВ,

Ұлан аудандық 

          сотының төрағасы

азаттық қозғалысының 

100 жылдығы, ал сол 

қозғалыстың негізін 

қалаушы және жетекшісі, 

Алашорда үкіметінің 

төрағасы Әлихан 

Бөкейханның 150 жылдығы. 

«Алаш» ұлт-азаттық 

қозғалысының қызметі, 

жалпы Алаш идеясы – қазақ 

қоғамын еуропалық жол-

мен жаңғыртуды  басты 

бағыттарының бірі ретінде 

ұстанғанын, сол замандағы 

нақты жағдайларға 



Қылмысты ашуға көмектескен оқушы

Аудан халқының негізгі кәсібі - 

ауыл шаруашылығы, оның ішінде 

мал шаруашылығы болып табы-

лады. Сондықтан мал ұстау – ауыл 

тұрғындарының негізгі табыс көзі. 

Мал ұрлығы ауылды елді- мекен-

дерде жасалатын, азаматтарды 

негізгі табыс көзінен айыратын 

қылмыстардың неғұрлым кең 

тараған түрі. 

Осындай оқиғаның бірі аудан 

аумағында орын алды.

2015 жылдың 30 

желтоқсанында Ұлан ауданы ІІБ 

кезекші бөліміне Мамай батыр 

ауылының тұрғыны, 1977 ж.т. аза-

мат М. жасырын түрде қорасынан 

5 бас қойын ұрлаған белгісіз аза-

маттарды жауапқа тарту туралы 

арызымен жүгінді. Келтірілген 

шығын көлемі 150 000 теңгені 

құрады. Бір ай өтер-өтпестен 2016 

жылдың 24 қаңтарында дәл осы 

үйден 6 бас қойдың ұрланғаны 

туралы хабар келіп түседі, 

келтірілген шығын көлемі 180 000 

теңгені құрады. Аталған іс тергеліп 

жатқанда, 2016 жылдың 4 

ақпанында ауданымыздың Ізғұтты 

Айтықов ауылында 1978 ж.т. 

азамат Т-ның 7 бас қойы қолды 

болғаны туралы хабар келіп түскен. 

Келтірілген шығын көлемі 140000 

теңгені құрады.

Бұл кезде полицейлермен же-

дел іздеу шаралары қызу жүргізіліп 

жатқан еді. Ауыл тұрғындарынан 

жауап алу кезінде бір жасөспірім 

мал жайлап жүрген кезде ақ түсті 

автокөлікті байқап қалғанын айтты. 

Автокөліктерге қызығушылығы бар 

бала, көліктің маркісін, мемлекеттік 

нөмірін есіне сақтап қалыпты. Осы 

ақпаратты полицейлер тексере бастай-

ды, аталған көлік мектеп аумағында 

орналасқан бейнекамераның біріне 

түсіп қалады. Жүргізілген жедел іздеу 

шараларының нәтижесінде автокөлік 

иесі анықталып, осы іске қатысы бар 

күдіктілер 1993 ж.т. Е. және 1994 ж.т.  

Ж. кінәсін мойындады.

Бекжанның қырағылығының 

арқасында, малдарына қарап отырған 

қарапайым азаматтардың малына 

ауыз салған қылмыскерлер ұсталды.

17 наурыз күні Ізғұтты Айтықов 

атындағы орта мектебінде үлкен 

жиын өтті. Ішкі істер органдарымен 

бірлесіп, орын алған  қылмысты ашу-

да қайсарлық пен өжеттік танытқаны 

және өзінің азаматтық борышын 

адал атқарғаны үшін БАГИЯНОВ 

БЕКЖАН ІІБ бастығы полиция 

полковнигі Е.Сейлхановтың Алғыс 

хатымен марапатталып, сондай ақ ІІБ 

басшылығы және жеке құрамы аты-

нан смартфон сыйлады. Ұлан ауда-

ны ІІБ басшылығы, ауыл тұрғындары 

мен мектеп ұжымы Бекжанды 

тәрбиелеп өсірген апа-атасына және 

ауылына қорғау болған Бекжанға 

алғыстарын білдірді. Сара апа: 

«Менің өсірген баламның ауылына 

және ІІБ бірлесіп қылмысты ашуға 

септігін тигізгеніне қуаныштымыз» 

деп, көзіне жас алды.

Көненің көзін көрген атасы 

мен апасы жастайынан баласын 

үлкенге-ізет, кішіге- құрмет көрсетіп, 

салмақты, сыпайы, ақылды, 

біреудің ала жібін аттамауға үйретіп 

тәрбиелеген. Бекжан оқуда озат, 

достарының арасында сыйлы, 

ауылдың батырына айналды бір 

сәтте


.

Б.НАУРЫЗБАЕВ,

Ұлан ауданы ІІБ бастығының 

кадр жұмысы бойынша  

орынбасары полиция майоры

Адам және 

заң

Пятница, 8 апреля 2016 года

Уланские зори

e–mail: ulantany@mail.ru

 3

Весенняя страда - 2016

Перед


выходом в поле

В настоящее время идет под-

готовка сельхозформирований 

района к весенне-полевым рабо-

там 2016 года.

По сравнению с 2015 годом 

району доведено задание увели-

чить посевную площадь на 3,3% 

или на 4,1 га, и в итоге она долж-

на составить 125,2 га (в 2015 

году общая посевная площадь 

была 121,2 га). По предвари-

тельным данным акиматов сель-

ских округов района посевные 

площади сельскохозяйственных 

культур под урожай 2016 года 

составят 126,4 тысячи гектаров, 

или по сравнению с 2015 годом 

увеличатся на 5,3 тыс. га – 4,2%. 

Проводится оптимизация

В сравнении с 2015 годом сни-

жение посевных площадей от-

мечается в следующих сельских 

округах:

– Бозанбайский – на 197,3 га  

– это по КХ «Шоттыбаев» подсол-

нечника – 162,3 га, и картофеля 

– 35,0 га;

– Т. Тохтаровский – на 123,0га 

– это по КХ «Кантарбаев» зерно-

вые – на 114,0 га, и картофель 

– на 2,0 га; КХ «Хан» – на 5,0 га 

картофеля; и КХ «Калинская» – 

на 2,0 га. 

Для развития отрасли рас-

тениеводства и повышения его 

эффективности проводится оп-

тимизация структуры посевных 

площадей.



Озимые удовлетворительно 

перезимовали

Под урожай текущего года 

были посеяны озимые культуры 

на 1629 тыс. га, что выше уровня 

предыдущего года на 507 га или 

45,1%, в том числе озимой пше-

ницы посеяно 507 га и 1122 га 

озимой ржи. Состояние культур 

удовлетворительное.

Для укрепления кормовой 

базы

При этом намечаемая структу-

ра посевных площадей увязана 

с задачей укрепления кормовой 

базы для развития молочно-то-

варных ферм. В этих целях пла-

нируется увеличить площади 

кормовых культур и довести до 

51,5 тыс. га, что по сравнению с 

2015 годом больше на 2,5 тыс. га 

или на 5,2%; зерновые и зер-

нобобовые на площади 45,68 

тысячи гектаров или увеличе-

ние на 5,6% (2400 га) к уровню 

прошлого года, масличные на 

площади 26,3 тысячи гектаров, 

картофель – 1,3 тыс. га или на 

уровне 2015 года. Овощи на пло-

щади 0,52 тыс. га, или увеличе-

ние на 65% (КХ «Екимбаев» – 5 

(пять) га, «Нур-Береке» – 30 га, 

ТОО «Азовое» – 95 га, всего 130 га).



Влагоресурсосберегающая 

технология

Важным агроэкономическим 

преимуществом ресурсосберега-

ющей технологии является улуч-

шение водного режима почвы. 

Благодаря совокупному воздей-

ствию минимальной и особенно 

нулевой обработки и мульчиро-



Сельскохозяйственное производство и технология получения продуктов земледелия до-

вольно сложны и требуют учета многих факторов. Многообразие почвенно-климатических 

условий в различных зонах и даже в хозяйствах области подчас не дает возможности оста-

новить выбор на той или иной из конкретных и наиболее эффективных систем агротехники 

сельскохозяйственных культур. В системе земледелия предусмотрена возможность широкого 

маневрирования отдельными агроприемами в зависимости от конкретных почвенно-клима-

тических особенностей каждой зоны, поля и даже участка. Агротехника не есть свод каких-то 

постоянных и неизменных правил. Она должна быть подвижной и конкретной на каждый год 

в зависимости от погодных условий.

В отрасли растениеводства нынче продолжатся работы по увеличению производства про-

дукции на основе использования возможностей расширения посевных площадей, внедрения 

прогрессивных технологий возделывания сельскохозяйственных культур, совершенствования 

структуры посевных площадей на основе ее диверсификации, введения научно обоснованных 

севооборотов, повышения плодородия почвы. 

вания почвы соломой дает улуч-

шение влагообеспеченности по-

севного слоя до-10 см.

Влагообеспеченность является 

самой главной проблемой в наших 

условиях. При нашей традицион-

ной технологии обработки почвы 

теряется около 50% атмосферных 

осадков. Применение нулевой тех-

нологии позволяет накапливать 

влагу на 20-40 мм больше в ме-

тровом слое по сравнению с тра-

диционной технологией. Большие 

перспективы нулевая технология 

имеет в зоне рискованного земле-

делия, землях, подверженных за-

сухе, ветровой и водной эрозиям.

В текущем году будет продол-

жена работа по возделыванию 

сельскохозяйственных культур по 

влагоресурсосберегающей техно-

логии, и будет применена она на 

площади 55,7 тыс. гектаров.



Расширяем площади орошения

По данным районного отдела 

земельных отношений, в райо-

не имеется 11128 га орошаемых 

земель. В результате инвента-

ризации оросительных систем и 

подвешенных орошаемых земель 

вблизи водохранилищ на реках 

Иртыш, Уланка, Дресвянка, Жар-

тас, Тугулька, Васильевка в 2015 

году орошалось 4800 га, а в 2016 

году планируется орошать 5259 га, 

с увеличением на 459 га путем 

применения водосберегающей си-

стемы полива – дождевания. Всего 

будет работать 20 установок «Фре-

гат», 5 (пять) установок «Валлей». 

Увеличение орошаемых площадей 

под кормовые культуры планирует 

ТОО «Украинское» на 200 га, КХ 

«Сагинкумарова» – 55 га, Барат 

Задахан – 24 га, всего 279 га; под 

картофель  КХ «Бакбол» – 40 га, 

Жунуспеков Торехан – 10 га, всего 

50 га. В общей сложности расши-

рятся площади орошения на 459 

гектаров.

Чем будем сеять

Сельхозформированиями райо-

на ведутся работы по проверке ка-

чества семян сельхозкультур. Всего 

под урожай 2016 года засыпано 

6602 тонны семян, потребность 

составляет 6247 тонн. 

По предварительным данным 

АО «КазАгроЭкс», на данный мо-

мент прошли проверку 77% (5047 

тонн) от засыпанного объема. Из 

них 1 класса – 3120 тонн, 2 класса 

– 1567 тонн и 3 класса – 360 тонн. 

Остальные 1555 тонн находятся 

на стадии проверки. Работы по 

проверке качества семян сельхоз-

культур по району планируется за-

вершить до конца апреля текущего 

года. 

Для сортообновления семян и 



покрытия их дефицита в 6-ти се-

меноводческих хозяйствах райо-

на имеется на продажу 3429 тонн 

семян сельскохозяйственных куль-

тур, из них семян зерновых культур 

– 2705 тонн, подсолнечника – 440 

тонн. Семена имеют высокие ре-

продукции – от элиты до 3-й ре-

продукции. 

Контроль за ходом проверки ка-

чества семян, ремонта техники и в 

целом подготовки к весенне-поле-

вым работам – это работа не толь-

ко отдела предпринимательства и 

сельского хозяйства. К ней долж-

ны активно подключиться и акимы 

сельских округов, чтобы общими 

усилиями не допустить снижения 

посевных площадей и исключить  

применение некондиционных се-

мян.

Минеральные удобрения

Велика и ни с чем несравнима 

роль минеральных, органических 

и других удобрений в сельском 

хозяйстве. В текущем году на уде-

шевление (до 50%) стоимости ми-

неральных удобрений под урожай 

2016 года заявлено, и заключены 

договора на приобретение 10 хо-

зяйствами 643 тонн субсидиро-

ванных минеральных удобрений:  

Багратионовский сельский округ – 

264 тонны (ТОО «Багратион ВВГ», 

ТОО «Багратион ВАВ»), – Толе-

ген-Тохтаровский – 82 тонны (КХ 

«Хан», ТОО «Украинское»), Усть-

Каменогорский – 118 тонн (ТОО 

«Ұлан жеміс», ТОО «Иртыш»), 

Айыртауский – 45 тонн (КХ «Нур-

Береке»), Саратовский – 64 тонны 

(КХ «АгроБАМ»), Таврический – 

30 тонн (КХ «Бақбол»), Каменский 

– 40 тонн (КХ «Козыбаева»).

На данный момент заявленные 

объемы оплачены и производится 

вывоз удобрений с заводов Каз-

азот, Казфосфат и Казагроком-

мерц.


При достаточном и правильном 

применении удобрения улучша-

ют гумусовое состояние почв, по-

вышают содержание в них пита-

тельных веществ, способствуют 

улучшению водного, воздушного 

и теплового режимов, увеличива-

ют продуктивность всех зерновых, 

кормовых, овощных, плодовых 

культур.


Готовность и обновление 

техники

Для проведения всего комплекса 

весенне-полевых работ в районе 

имеется необходимое количество 

сельскохозяйственной техники.

Имеется 586 колесных и 287 гу-

сеничных тракторов, 240 комбай-

нов, 351 грузовой автомобиль, 9 

протравителей семян. Готовность 

почвообрабатывающей и посев-

ной техники по району составляет 

89%, на данный момент ремонт-

ные работы продолжаются и к по-

севной техника будет готова.

В общей сложности в 2015 году 

приобретено 84 единицы техники 

(в 2014-м – 24 ед.) на сумму со-

ответственно 355,3 и 176,8 млн 

тенге. В том числе комбайнов было 

закуплено четыре (в прошлом году 

– два), тракторов – 29 (22 в про-

шлом году). Обновился на 51 еди-

ницу парк почвообрабатывающей 

техники.


Обеспечение ГСМ

На весенне-полевые работы 

выделено сельхозтоваропроиз-

водителям района 2275 тонн ди-

зельного топлива, цена которого 

составляет 95422 тенге за тонну 

на общую сумму 217,1 млн тен-

ге и распределено по 3 постав-

щикам дизельного топлива АО 

«КазмұнайгазӨнімдері» – 130 

тонн для 13 хозяйств района, ПТ 

«ЮпитерШульгин и К» – 910 тонн 

для 32 хозяйств района и ТОО 

«Металл-Импекс» – 715 тонн для 

10 хозяйств района. По данному 

вопросу 14 марта 2016 года за 

№11/155 было направлено пись-

мо акимам сельских округов о до-

ведении данного объема до сель-

хозтоваропроизводителей, если 

они не доведены до хозяйств, то 

убедительная просьба к акимам 

округов срочно довести до глав 

хозяйств, что они должны предва-

рительно проплатить выделенный 

объем дизельного топлива, после 

чего поставщики поставят дизель-

ное топливо.



Финансирование АО «НК 

«Продкорпорация»

Для своевременного прове-

дения весеннее-полевых работ 

по программе форвардного за-

купа пшеницы и ячменя АО «НК 

Продкорпорация» посредством 

весенне-летнего финансирования 

за счет бюджетного кредита АО 

«НУХ «КазАгро» под гарантии АО 

«НК СПК Ертис» поданы заявки от 

шести сельхозтоваропроизводи-

телей на сумму 20,1 млн тенге. Из 

них за имеющиеся задолженности 

перед дочерними предприятия-

ми АО «Каз Агро» были исключе-

ны из списка два хозяйства – КХ 

«Шоттыбаев», «Сибе».

Напомню, что финансирова-

ние по данной программе будет 

осуществляться в хозяйствах, не 

имеющих просроченной задол-

женности перед АО «НК «Прод-

корпорация», а также возможно 

получить финансовую поддерж-

ку через АКК, согласно письма 

АО «НК Продкорпорация» за

№ 23-1-23/74 от 15 марта 2016 

года, начался прием заявок на 

форвардный закуп 2016 года.

Главные задачи дня

В районе имеются все возмож-

ности для своевременного про-

ведения всего комплекса весен-

не-полевых работ. Засыпаны и 

проверяются на качество семена, 

полным ходом идет подготов-

ка техники. Можно с уверенно-

стью сказать, что в оптимальные 

сроки проведем эту важнейшую 

кампанию, и это будет залогом 

будущего урожая, реальным уча-

стием крестьян в обеспечении 

продовольственной безопасно-

сти, воплощением в жизнь Стра-

тегии «Казахстан-2050», нацио-

нального Плана «100 конкретных 

шагов».


А. ОРДАБАЕВ,

и. о. руководителя отдела 

предпринимательства и

          сельского хозяйства

Развитие

агропромышленного

комплекса

1914 жылы басталған бірінші дүниежүзілік соғыс 

патшалық Ресейдің экономикалық жағынан да, 

техникалық жағынан да әлсіздігін айқындап берді. 

1915-16 жылдары Батыстағы біраз жерлерінен 

айырылған  Ресей армиясына адам күштері ауадай 

қажет болды... Бірақ, бұратана халыққа сенімсіздік 

білдірген Ресей қазақты солдаттыққа емес, 

майдандағы окоп жұмыстарына ғана «жаратты». 

Неге?

Жалпы, қазақтан солдат алу мәселесін алғаш рет 



1883 жылы ІІІ Александр патшаның тәж киген той-

ына барған қазақ өкілдерінің өздері көтеріп, өтініш 

жасаған екен. Алайда ол жолы «Қазақтан солдат 

алу әлі ерте» деген жауап алыныпты. Кейінірек 

тағы көтерілген бұл мәселені соғыс министрі Су-

хомлинов ұнатпаған екен. Мұсылман депутат-

тар Сухомлиновтың мұнысын қазақ халқын, һәм 

өздерін кемсіту деп өкпелескен көрінеді. 1914 

жылғы шілдеде, нақ соғыс басталар алдында 

өткізілген министрлер кеңесінде де қазақтан сол-

дат алмау керек деген тоқтам жасалыпты. Өйткені: 

«еркін өскен қазақ казарма тұрмысына шыда-

майды; бір ауыз орысша білмейтін қазақты соғыс 

ғылымына үйрету оңай жұмыс емес; қазақтың 

метіркесі болмауы себепті оның жасын білу жо-

лында толып жатқан жұмыс бар; әскер жасындағы 



4

Жұма, 8 сәуір 2016 жыл

e-mail: ulantany@mail.ru

Ұлан таңы

1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына – 100 жыл

қазақтар саны аз, барлығы жиырма мыңнан аспай-

ды – бұл көп әскер емес, еткен еңбекке тұрмайды». 

Сөйтіп «қазақтан алынған әскердің берекесі аз, 

бейнеті көп» деген тұжырым жасалған көрінеді. 

(«Қазақ» газеті, 29.02.1916 ж.).

Сондықтан да ІІ Николай патша 1916 жылғы 

25 маусымда «Соғыс жүріп жатқан аудан-

дарда бекіністер салуға, сондай-ақ мемле-

кет қорғанысына қажетті басқа да кез келген 

жұмыстарды атқару үшін империяның бұратана 

халықтарының 19-43 жас  аралығындағы ер 

адамдарын тыл жұмыстарына шақыру туралы» 

жарлығын шығарады. 

Шұрайлы жерлерінің барлығынан айырылған, 

оның үстіне соғыс қажетіне деп малын, еті мен май-

ын, киіз үйлеріне дейін беріп, ондаған есе салығын 

төлеп, қаналып, күйзеліп отырған қазақ  халқына 

бұл жарлық  ашық күнгі найзағайдай әсер етіп, тарс 

етіп жарылардай  сыздап тұрған бітеу жараның ау-

зын ашып жібереді.Шаруа бағып отырған еркек 

кіндіктінің барлығын қотарып, бір мезгілде алып кету 

дегеніңіз –алдағы қыста жаппай жұтқа ұрындырып, 

елді аштан қыру еді. Сондықтан да бұл жарлық  

қазақтар мен Орта Азия халықтарының Ресей 

отаршылдығына қарсы ұлт-азаттық қозғалысының 

басталуына себеп  болды.

Тыл жұмыстарына шақыруға қарсылық, жер-

жердегі қазақтар арасында,  болыс кеңселерін 

шабуылдап, ең алдымен отбасылық тізімдерді 

құртуға бағытталды. Өйткені метіркелік куәліктері 

болмаған қазақтардың жасын анықтайтын 

жалғыз ресми құжат осы отбасылық тізім бо-

латын ол кезде. Оның үстіне сол аласапыран 

кезінде шығарылған Дала генерал-губернаторы 

Н.Сухомлиновтың «Ақ сүйек тобына жататын, әрі 

бұл туралы қолында куәлігі бар ақ сүйек қазақтар 

тыл жұмыстарына алынбайды» деген бұйрығы да 

халықтың ашу-ызасын тудырды.Тізімге иелік ететін 

болыстар мен хатшылар, ауыл старшындары  оны 

қалай өзгертсе де өздері білді. Пара берген мал-

дылар мен әлділердің жиырмадағы балалары 

он алтыда, отызға келгендері елуде делініп тыл 

жұмыстарынан алып қалынып жатса, қолында түгі 

жоқ кедей-кепшіктің елудегі шалы қырықта, он 

бестегі баласы жиырмада делініп окоп жұмысына 

кете беретін. Сондықтан да қараңғы халық пәленің 

ең үлкені болыс пен тізімде деп есептеді.  

Жетісу, Торғай өңірлеріндегі алғаш бұрқ еткен 

қозғалыстар қарулы көтеріліске ұласты. Көлік айда-

ушы жәмшіктер, көптеген өндіріс орындарындағы 

қазақ жұмыскерлері де жұмыс орындарын тастап, 

ел ішіне кетіп, көтерілісшілер қатарына қосылды. 

Патшаның қарулы жазалаушы отрядтарының 

қысымына төтеп бере алмаған қазақтың қаншама 

боздағы қыр асып, батыс Қытайға ауып кетті. 

«Окоп» жылғы көтеріліске қазақ оқығандарының 

көзқарастары да түрліше болды. Әлихан 

Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дула-

тов «Қазақ» газетінде (11.08.1916 ж.) «Алаштың 

азаматына» ашық хат жариялады. «...Бұл соғыстың 

ылаңын ешкім тілеп алмаған шығар, біздің де 

көрейік деген күніміз бұл емес еді, - деп жазады 

олар. – Бірақ елден ала бөтен аман қаламыз деуге 

бола ма? Отандастарымыз  орыс халқы,  діндес-

қандастарымыз ноғай халқы, һәм сондай сыбай-

лас  жұрттар отына күйіп жатқанда, жалынына 

біздің шарпылмай қалуымыз қиын көрінеді. Біздің 

жұртқа айтатынымыз: бұған көнбеске болмайды, 

мұны бұрын да сан рет айттық... Көнбегенде көретін 

ауырлық: бағынып тұрған үкіметтің жарлығынан 

бас тартсақ, жау жағадан алғанда  бас қорғап, үйде 

қаламыз деп мемлекетке қамшымыздың ұшын бер-

месек, үкімет бізге құр өкпелеп қоймас, күш жұмсар. 

Ол күшті законға сүйеніп істер... Военное положение 

иғлан етілген жерде түймедей жазыққа түйедей жаза 

болады»...

Алайда халықтың толқуы ел көлеміне өрттей жай-

ылып, көп жерлерде қарулы көтерілістерге ұласты. 

Сондай қақтығыстың бірі 1916 жылы жазда Өскемен 

уезіне қарасты, негізінен алты старшын  Өтеміс руы 

мекен еткен Тайынты болысында орын алған . Ол 

жергілікті халықтың жадында «Орай шап» оқиғасы 

деген атаумен сақталып қалған.Бұл оқиға туралы 

әр кездері жазушы Қасым Қайсенов («Лениншіл 

жас», 1967 ж.), тарихшы Зейнолла Қайсенов («Ди-

дар»,1996 ж.), педагог Қапаш Қайыржанұлы («Ди-

дар», 1996 ж.),Жүсіпбек Уәлитов («Мәдениет және 

тұрмыс», 1968 ж.), журналист Зәбер Баянов ерте-

ректе «Коммунизм туында» мақалалар жариялаған 

болатын. Біз ресми мұрағаттық деректерге көбірек 

көңіл бөле отырып, көтерілістің бір ғасырлық айтулы 

датасына орай, оқырман назарын  өңіріміздегі «Орай 

шап» оқиғасына тағы бір аударуды жөн көрдік. 

Тайынты көтерілісінің жетекшісі болған Сағымбай 

Жетпісұлы 1911-12 жылдары ауылға Түгелбаев 

Мұса болыс жалдап әкелген орыс мұғалімінен екі 

жыл орысша оқыған, одан соң Көкпекті жақтағы 

нағашылары Ж. Болғанбаев алып кетіп, тағы да екі 

жыл орысша оқыған көзі ашық, көкірегі ояу азамат 

болған. Ол 1916 жылы Тайынтыға қайтып келеді. 

Оның патша өкіметіне деген көзқарасына,  жалпы 

көтеріліске  сол кезде «Правда» газетінің тілшісі бо-

лып жүрген  нағашысы Жұбандық Болғанбаевтың 

біраз әсері тиген сияқты. Жүсіпбек Уәлитовтың жа-

зуы бойынша, бұл көтеріліске дем бергендердің 

тағы бірі – он жасында жетім қалып, шешектен 

екі көзінен бірдей айырылған, Тұрғысын жақтағы 

революциялық пиғылдағы қашқын орыстармен 

тығыз байланыста болған жергілікті ақын Еламан 

Баулықұлы болған. «Орай шап» көтерілісінің ал-

дында тайынтылық жігіттер Еламанмен ақылдасып 

келуге алабақ руынан Дулаттың Аманбегі мен бос-

мойын руынан Бәйімбеттің Қанапиясын түнделетіп 

жібереді. Көңіл көзі ашық, соқыр ақын оларға: «Бұл 

соғыс Ресейге ырыс өндіретін соғыс емес. Ағылшын 

мен француз капиталистеріне ырыс болар соғыс. 

Осыны түсінген орыс солдаттары майданнан қашып, 

үйлеріне келіп жатыр. Енді бұрын солдат алмаған 

ұлттардан азаматтарды жинап, оқ астына апарып 

салғалы отыр. Патшаны тақтан тайдырмай бұл соғыс 

басылмайды. Шындық, міне, осы! Көтеріл, я бағын 

деп мен кесіп кеңес бермеймін. Жеңіліп, қырғынға 

ұшырасаңдар, обалдарыңды маған артасыңдар. Ал 

енді қарсы шайқаспай, қан төгіспей, ол істің тынбай-

тынын мен де білем, сендер де білесіңдер. Менің бар 

айтарым осы», дейді Еламан.

- Майданда өліп, денемізді ит пен құсқа азық ет-

кенше, осы туған жерден-ақ топырақ бұйырсын! – 

деп белдерін бекем буған екі жігіт ақынға алғыстарын 

айтып, шұғыл жүріп кетеді...

Тарихи оқиға ойдан шығаруға немесе бұрмалауға 

келмейді. Сондықтан  өңір тарихын зерттеу ісіне көп 

еңбек сіңірген, көптеген мақала, бірнеше кітаптар 

жазған тарихшы Зейнолла Қайсеновтың «Орай шап» 

көтерілісіне қатысқан тайынтылық Отыншы Ерінбесов 

ақсақалдан 1972 жылы жазып алған мақаласынан 

үзінді келтіруді жөн көрдік.

... Маусым айының соңындаТайынты болысын 

мекендеген қалың ел Қарабалапан, Үйгентас жайла-

уына көшіп, қондық. Көпшілік ығы-жығы киіз үй тігіп, 

мал сойып, қоныс майлар ретінде бірін-бірі қонаққа 

шақырысып, мәре-сәре болып жатты...  

Тыл жұмыстарына шақырудың  дақпырты ел ішінде 

дүрбелең туғызып, ауылдың бір топ жастары шөп шай 

дайындаймыз деп, қарағай арасында жиі-жиі жина-

лыс өткізетін болды. Ал Мұса болыс өзінің старшын-

дарымен өткізген жиналыста да жігерлі қарсылыққа 

тап болып, халықтың қаһарынан қорқып, «ел 

окопқа кісі бермейміз деп жатыр» деп Бұқтырмаға, 

жандаралға кісі шаптырады. Осындай шиеленістің 

барлығын естіп, көріп отырған бір топ жігіт аттанып 

барып, Мұса болыстың Шыбынды өзені бойындағы 

алты бөлмелі кеңсесінің терезесін қиратып, ішіндегі 

шкафтың аузын бұзып, сақтаулы тұрған құжаттардың 

жыртқанын жыртып, жыртылмағанын далаға 

шаштық. Кеңсенің ішіне кірген жасақ басшылары бо-

лысты ұстап алып, терезеден сыртқа лақтырды. Дай-

ын тұрған жігіттер болысты көкпарға тартқан лақтай 

қағып алып, Қарабалапан жақтағы қалың қарағай 

ішіне алып кеткен болатын...

Болыстан хабар жетісімен 31-шілде күні 

Қарабалапанға әскер де жетеді. Қарулы солдаттардың 

көпшілігін  киіз үйге жасырып қойып, түске таман 

елді жинап, Өскемен уезі бастығының көмекшісі 

Брюханов  деген офицер жиын өткізеді: «Мұса бо-

лысты тез тауып әкеліп, сол жасаған тізім бойынша 

алынатын адамдарды тезірек аттандырыңдар» деп 

сес көрсетеді. Жиналғандардың ішінен Аманбай 

атып тұрып, «Біз окопқа кісі бермейміз, солдатқа 

тағы бармаймыз. Не көрсек те осы жерде көреміз. 

Істеріңді істей бер.Осы отырған баршамыздың сөзіміз 

біреу-ақ»  деп, топтан шығып,бөркін шешіп, қалың 

қарағай жаққа бұлғап, орнына қайта келіп отырды. 

Сол-ақ екен, қарағай ішінде тосып тұрған салт атты, 

қолдарында сойылдары бар жігіттер құйылды-ау 

келіп...

Ағып келе жатқан топ ішінен біреулердің  «Орай 

шап!.. Ора!.. Ора!..» деген айқайлары естілді. Онысы - 

солдаттарды қоршап алып, қолға түсіріңдер дегендері. 

Бұл айқай солдаттарды көтерілісшілер «Ура!» лап 

келе жатқандай  састырған болуы керек. Офицер 

жандәрмен айқай салғанда жанымыздағы киіз үйден 

дайын тұрған қарулы солдаттар атып-атып шықты да, 

командирлерінің бұйрығынан соң, жақындап қалған 

аттыларға оқ жаудырды. Жиналған халық быт-шыт 

безіп, жылап-сықтап, берекесі ұшты. Аз ғана уақытта 

оннан аса жігіт, қырық-елу ат оққа ұшты. Жақындап 

келген жасақшылар сойылмен бірнеше солдатты жа-

ралады да, жауған оққа қалай төтеп берсін, қарағай 

ішіне қайта қашуға мәжбүр болды...

Ал, енді осы қақтығыс туралы ресми деректер 

не дейді, соларды қарап көрелік. Жазалаушы от-

ряд командирі С.Воробьевтің Сібір казак әскерлері 

атаманының көмекшісі П.Ягодкинге жолдаған ра-

портында былай деп жазады:

31-шілде күні жиналған Тайынты болысының 

қырғыздары тыл жұмыстарына мобилизациялау 

жөніндегі хабарды тыңдаған соң, көтерілді. Жи-

ыны екі-үш мың адам аттарына мініп, айғайлап, 

көптігімен таптап кетпек болып, біздің елулікке (по-

лусотня) лап қойды. Жағдайдың ушыққанын көрген 

елуліктің командирі уезд бастығының көмекшісінен 

рұхсат алып, бір взвод казактарды жағалата 

тұрғызып, қырғыздар жақындағанда атуға бұйрық 

берді. Шабуылшылардың бетпе-бет келгендері тез 

сиреп, кейінгілері екі бөліне шауып, солдаттарды 

қоршап алмақ болды. Прапорщик Балакиннің қол 

астындағы келесі бір атты взвод қоршамақ болған 

қырғыздардың алдын орай оқ жаудырды. Шығынға 

батқан қырғыздардың беті тез қайтып, тау жаққа 

безіп кетті.

Қырғыздар сойылмен және өткір темірден ұш 

орнатқан ұзын таяқтармен қаруланған. Қақтығыс 

жарты сағаттан асқан жоқ. Көтерілісшілердің өз 

сөздеріне қарағанда, қырғыздар жағынан өлгені 

мен жараланғандары бар алпыстай адам мен 

соншама ат шығын болды («Восстание 1916 года  

в Средней Азии и Казахстане», Москва, 1960 г.).

Қарабалапанды сол күні қанға бөктірген 

қанішерлердің өздері де  қоналқыға қалудан 

қорқып, суыт  аттанып, отыз шақырым жердегі 

Пантелеймоновка деревнясына кетеді. Ол жерден 

қазақтар арасындағы бас көтерулерді жою үшін 

арнайы құрылған капитан Гуриннің 712-рота-

сын көмекке алып, ертеңінде Тайынты болысына 

қайтадан аттанады. Бұл жолы көтерілісшілердің 

барлығын қырып салудан тайынбай, қанына 

қарайып келген Брюханов Қарабалапаннан екі-

үш қариядан басқа адам таппайды. Барлығы, 

тіпті әйелдер мен балаларға дейін қарағай ішіне, 

одан  арғы Тарғын болысына босып кеткен. Олар 

жандәрмен болыстың бір-ер өкілін тауып, оларға 

елді жинау жөнінде қатаң бұйрық береді. 

Оның ертеңінде, 2-тамыз күні босып, жан-

жаққа шашылған халық жинала бастайды. 

Мұздай қаруланып, тіпті пулеметтеріне дейін 

сүйреп әкелген Брюханов  «Енді болыстарыңды 

әкеліп бермесеңдер, барлығыңды қырып сала-

мыз» деп тіпті күшейеді.

Ақыры қарусыз көтерілісшілер қарағай ішіндегі 

қол-аяғы байлаулы Мұса болыс Түгелбаевты алып 

келіп, Брюхановтың қолына тапсырады. Енді бо-

лыс қаһарына мініп, туған інісі Рүстемді қосып, он 

сегіз адамды  Бұқтырмаға жаяу айдатып, пароход-

пен апартып, Өскеменнің түрмесіне жаптырады. 

Бұл жөнінде белгілі ғалым-тарихшы 

Г.Сапарғалиев өзінің «Карательная политика ца-

ризма» деген кітабында былай жазады: «...Сегіз 

адам сотқа тартылады. 17-қарашада Өскеменнің 

уақытша әскери соты Сағымбай Жетпісовты, Аман-

бай Кештібаевты, Оралбай Тілемісовты, Қайыржан 

Маймақовты, Құсыман Олжабаевты, Аманбек Ду-

латовты, Қанапия Бәйімбетовті және Дүйсембай 

Қалиевты  Жазалау Ережелерінің  13 бабы және 

266-бабының 3-тармағына  (мемлекет Жарлығына 

қарсылық көрсету) сәйкес қылмыскер деп тау-

ып, әрқайсысын төрт ай мерзімге түрмеге қамау 

жөнінде үкім шығарады» (Омбы мем. мұрағаты, 

қ-190, 1; іс-358).

Қазақ жерінде патшалық Ресейдің отарлау 

саясатына қарсы кеңінен қанат жайған қарулы 

көтерілістің  - он алты болыс қарайтын Өскемен 

уезінің Тайынты болысындағы бұрқ ете қалған бір 

ұшқыны осылай болған екен. Қарабалапандағы 

қанды қақтығыста орыстың оғынан шейіт болған 

он үш боздақтың басына келіп, құран бағыштаған 

Еламан ақын оларға арнап өлең шығарыпты:



Мен разы  еліме, 

Сендерді ер ғып өсірген.

Көмсе риза ем мені де,

Шайқас деп тілі шешілген!

Шаһит болған ерлерім,

Болсын жайлы бесігің.

Төгілген қан мен терлерің,

Жоғалтпас мәңгі есімің!

Қайғы шегіп қан жұтқан,

Үйлеріңе барармын.

Ата, ана, жарың қамыққан,

Көңілін аулап бағармын!

Бостандық пен еркіндік, 

Құрбансыз келмек емес қой.

Бүркітше жастар желпініп,

Бұлт бергіш жауға бермес бой!.. 

Қазір де сонау 1916 жылдың 31-шілдесіндегі 

қанды оқиғаның құрбандары, әділдік пен азаттық 

жолында қыршынынан қиылған он үш батыр 

бабаларымыздың зираттары – мәңгілік мекендері 

сол Қарабалапанда. Олар: Дайырбаев Толықбай, 

Толықбаев Тұрбала, Томышкенов Қылжыбай, 

Қадыров Кәлен, Бәйімбетов Қасен, Жылқайдаров 

Нағымбет, Қамшыбаев Кембай, Темірбаев 

Мылтықбай, Тілемісов Оралбай, Малбағаров 

Оңғарбай, Бектасов Ахметжан, Наурызов Хамит, 

Тәпенов Қайырбек. 

Диірменнің тасындай шыр айналған  дүние-

тарих  содан бері де бір ғасырды артқа тастап-

ты. Алайда сол бір қанды қырғынның сұрапылы 

неғұрлым алыстаған сайын Мәңгіліктің бекетінде 

қалған сол арыстардың бейнесі, олардың киелі 

рухы солғұрлым зорайып, өзінің халқына, 

артындағы ұрпағына жақындай түсетіндей...

Мұндай елеулі тарихи дата республика 

көлемінде атаусыз қалмайтын болар деген 

сенімдеміз. 1916 жылғы мұндай толқулар, 

көтерілістер Шығыс Қазақстанның Зайсан, Бөкен 

болыстарында да, Семей өңірінде де болған. 

Сондықтан осы ұлт-азаттық  көтерілісінің 100 

жылдығы Тәуелсіздіктің 25 жылдығы аясында 

өткізілетін шаралар тізіміне енгізіліп, облысымыз-

да да, Ұлан ауданында да  лайықты түрде атап 

өтіліп, сол оқиғаға арналып бір еңселі ескерткіш 

орнатылса ұлттың  азаттығы жолында қаза болған 

бабаларымызға да , сол маңызды тарихи кезеңге 

де көрсетілген құрмет пен сауабы мол үлкен бір 

шара болған болар еді. 

Айтмұхамбет ҚАСЫМОВ, 

Қазақстанның Құрметті журналисі.

Тайынтыдағы 

  «Орай шап» оқиғасы


Пятница, 8 апреля 2016 года

Уланские зори

e–mail: ulantany@mail.ru

 5

,

Что значит быть патриотом?

Участники игры, учащиеся 8 – 

10 классов, объединились в 2 ко-

манды: «Бірлік» (Азамат Шәкіров, 

Мақсат Ұлжан, Мұрал Санат, Туан-

же Таңнұр, Заупан Бағдар) и «Зна-

токи» (Рустам Булутханов, Наталья 

Гожеман, Юлия Кузнецова, Ста-

нислав Суслов, Дмитрий Емелья-

нов и Тимур Фисюк).

Игра проходила на казахском 

и русском языках. В первом кон-

курсе «География» ребятам было 

предложено ответить на несколько 

вопросов по физико-географиче-

скому положению и границам, по 

оро- и гидрографии страны. Обе 

команды справились с заданиями 

быстро и легко.

Во втором конкурсе «Шкатулка 

мудрости», где нужно было опре-

делить находившийся в сундуке 

предмет, команды смогли угадать 

только один предмет из двух пред-

ложенных.

С заданиями конкурса «Истори-

ческая личность» учащиеся спра-

вились «за доли секунды». 

Одной из поставленных целей 

игры было также и развитие гео-

графического мышления и речи, 

реализация которого закладыва-

лась в конкурс капитанов «Решите 

экологическую проблему Казах-

стана».


Музыкальная пауза с исполне-

нием старинного кюя дала время 

капитанам для подготовки к кон-

курсу. За это время был проведен 

блиц-опрос среди зрителей, ко-

торые могли заработать для сво-

ей команды очки. Самым актив-

ным оказался ученик 9 «ә» класса 

Мұқият Елшат, который разда-

ривал свои очки даже команде 

соперников, проявляя толерант-

ность.


Каждая команда выбрала самые 

волнующие проблемы страны: за-

грязнение воздушного бассейна и 

загрязнение водных ресурсов. Аза-

мат и Рустам рассказали о суще-

ствующих проблемах и предложи-

ли объективные пути их решения.

Заключительным этапом игры 

стала «Защита проектов». Ребятам 

заочно было дано задание раз-

работать фантастпроект на тему 

«Будущее моего села». Бурю эмо-

ций среди зрителей вызвали пре-

зентации проектов «Гагаринская 

агломерация» и «Менің ауылым». 

Оказалось, что наши дети видят 

в будущем свою малую Родину 

большим городом, в котором бу-

дут функционировать: «Самый 

большой футбольный стадион в 

мире», «Один из самых крупных 

торговых домов, аналогичный 

которому будет только во Фран-

ции», «Поликлиника, главврачами 

которой будут выпускники нашей 

школы», «Огромные тепличные 

комплексы и Ботанические сады». 

Учащиеся разработали не только 

презентации, но и даже показали 

«вид города из спутника». В итоге 

с небольшим отрывом победила 

команда «Бірлік».

Совершив «путешествие в буду-

щее», зрители вдохновились идея-

ми ребят претворить представлен-

ные проекты в жизнь.

Когда дети верят в прекрасное 

будущее своей Родины, ни это ли 

радость, ни это ли наше счастье и 

труд?


И. УТЕБАЕВА

с. Гагарино



Когда дети 

верят

в будущее…

В рамках празднования 

25-летия Независимости Респу-

блики Казахстан в Гагаринской 

средней школе прошла интел-

лектуальная игра «Атамекен». 

Цель мероприятия заключалась 

в воспитании чувства любви к 

Родине, уважения к государ-

ственным символам, историче-

скому наследию своего народа. 



  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал