Өмірбаяны للها هحمر يواحطلا ماملإا ةايح خيازكا > Islamic kz сайтынан



жүктеу 43.56 Kb.

Дата17.02.2017
өлшемі43.56 Kb.
түріӨмірбаяны

 

1437


 

 

 



Имам әт-Тахауидің, оны 

Аллаһ рақым етсін, 

өмірбаяны 

 

للها هحمر يواحطلا ماملإا ةايح 



 

< Қазақ тілі – Kazakh – 

 خيازكا >

 

 

 



 

 

 



Islamic.kz сайтынан 

 

Islamic.kz



 

 نم


:عقوم

 


 

Имам әт-Тахауидіо өмірбаяны 

 

1 



        Имам әт-Тахауидіо, пны Аллаһ рақым етсін, өмірбаяны 

 



Атақты

 ханафи ғалымдасы 

Имам Абу Джа’фас Ахмад бин Мухаммад бин Салѐма бин Сальма бин ‘Абдульмалик юл-

Азди юл-Хаджаси юл-Митси, имам ют-Тахауи деген (Мытысдағы туылған жесініо атына 

байланытты) атымен танылған.  

Оныо  шюкісті  ибн  Юнуттыо  хабаслауынша,  ют-Тахауи  239  х.ж.  дүниеге  келген  жюне, 

бипгсаф  ғалымдасыныо  көршілігініо  рікісінше,  321  х.ж.  қайтыт  бплған,  алайда  Ибн 

Надим пныо 322 х.ж қайтыт бплғанын тұжысымдайды. 

Имам ют-Тахауи білімдаслығымен жюне тектілігімен танылған птбатыда өтті. Оныо юкеті 

асаб рпэзиѐтыныо білімразы сетінде ғана емет, тпнымен қатас білімді жюне дана кіті 

сетінде  танылған  еді.  Ал  пныо  шешеті  имам  юш-Шафиғидіо  ізбатасласы  мен  пныо 

табақтасына қатытқан кітілесдіо қатасында аталады. Оныо нағашыты Итмаил бин Яхьѐ 

юл-Музани  –  имам  юш-Шафиғидіо  алдыоғы  қатаслы  ізбатасы  жюне  пныо  білімін 

тасатушы бплған.   

Имам  ат-Тахауи  алты  атақты  хадит  жинақтасыныо  автпсы  бплған  хадиттанушы 

имамдасдыо жюне тпл кездіо батқа да көснекті ғалымдасыныо   замандаты бплған жюне 

тпласмен бісге кейбіс хадиттесді жеткізуде қатытқан.  

Жиысма  жатқа  тплған  шағында  пл  юш-Шафиғидіо  мазхабын  таттар,  имам  Абу 

Ханифаныо мазхабына ілетті, бұған бісқатас фактпслас ютес еткен бплатын.  

1. Ол өзініо немесе ағатыныо Абу Ханифа кітартасын ыждағатты түсде зесттейтінін, ал 

плас  пныо  бесген  рютуаласына  ютес  ететінін  байқайтын.  Мухаммад  бин  Ахмад  юл-

Шусути пдан: «Сен не үшін немесе ағаоныо мазхабынан бат тастыр, Абу Ханифаныо 

мазхабына  ілеттіо?»  -  дер  тұсаған  кезінде,  пл:  «Мен  немесе  ағамныо  үнемі  Абу 

Ханифаныо кітартасына жүгінетінін көсетінмін, тпндықтан да пныо мазхабына ілеттім», 

- деген екен.  

2. Ол юш-Шафиғи мен Абу Ханифаныо атақты ізбатасласыныо рікістайыттасына кую 

бплған еді.  

3. Даулы мютелелес бпйынша рікіслес баѐндалған екі мазхабтыо да ілетушілесі жазған  

еобектес.    Мыталы,  юл-Музани  Абу  Ханифаға  бісқатас  мютелелес  бпйынша 

келітреушіліктесін  жазған  «Әл-мухтатас»  кітабы,  ал  бұл  кітарқа    казы  Баккас  бин 

Кутайба өзініо мазхабын қпсғар кітар жазды.  


 

Имам әт-Тахауидіо өмірбаяны 

 

2 



4. Қазы Баккас бин Кутейба, ибн Абу Имсан жюне Абу Хазим тиѐқты Мытысға қазылық 

қызметті атқасу үшін келген Абу Ханифа мазхабына ілетуші шейхтас.  

Оты фактасласдыо баслығы пныо тума тираттасымен, жан-жақты білімділігімен жюне 

«мужтахид» дюсежетіне деген ұмтылытымен бісге пны екі мазхабты да тесео зесттеуге, 

пласды  талыттысуға  жюне  өзін  тпған  жатқызатын  юсі  кейіннен  қпсғайтын  ханафи 

мазхабын таодауға итесмеледі.   

Абу  Джа’фас  ат-Тахауидіо  біс  мазхабтан  екінші  мазхабқа  өтуінде  таоқалуға  немете 

төгітке  лайықты  ешнюсте  жпқ,  өйткені  пдан  алдыоғы  буыннан  жюне  пныо 

замандаттасынан бплған көртеген ғалымдас біс мазхабтан екінші мазхабқа өтетін, юсі 

мұндай нюсте тпл кезеоніо ғалымдасы тасарынан айырталмайтын. Мыталы, имам юш-

Шафиғидіо шюкісттесініо көбі бұсын имам Маликтіо ілетушілесініо қатасында бплған, 

пласдыо  асатында  имам  ют-Тахауи  білім  алған  ғалымдас  да  бас  еді.  Бұл  тпқыс 

ілетушіліктіо, еліктеудіо немете бютекелеттіктіо нютижеті емет, дюлелдесді, райымдасды 

зесттеудіо жюне дюйектесмен қанағаттуныдыо нютижетінде псын алатын.   

Ибн Зулак былай деген: «Мен Абульхатан Али ибн Джа’фас ют-Тахауидіо былай дегенін 

еттігенмін:  «Мен  юкемніо  Абу  Убайда  бин  Хасбауайхтыо  астықшылықтасын  жюне 

фиқхтағы білімін атар, былай дегенін еттігенмін: «Біз пнымен кейбіс тұсақтас  бпйынша 

рікісталататынбыз,  жюне  бісде  мен  пныо  тпндай  біс  тұсағына  жауар  бесгенімде,  пл 

маған бұл Абу Ханифаныо рікісіне тюйкет келмейді дер жауар бесді. Мен пған: «Уа, қазы, 

тпнда мен Абу Ханифаныо айтқан төздесініо баслығын қайталауым кесек ре?» - дедім. 

Жюне пл маған: «Мен тені пныо тпқыс ілетушіті ғана дер пйлайтынмын», - деді.  Мен: 

«Фанатиктес ғана тпқыс түсде ілетеді», - дедім, ал пл: «Немете тпраттас», - дер қптты. 

Кейіннен бұл төздес Мытысда кео тасалғандығы тпншалықты – пл адамдасдыо етінде 

тақталыр қалған хикаѐға айналды». 



Ғалымдардыо имам әт-Тахауи туралы айтқан сөздері  

Ибн Атакис өзініо «Тасих» (7/368) кітабында хабаслағандай, Ибн Йунут былай дерті: «Ол 



хадит жеткізуде тенімге лайықты, жақты етте тақтау қабілетіне, ақыл-расататқа және фиқх 

тусалы білімдесге ие еді және өзіне тео келеслік ешкімді қалдысмады».  

Өзініо «ют-Силѐ» кітабында Матлѐма ибн юл-Қатим, бұл тусалы Ибн Хаджас өзініо «юл-

Литан» (1/276) кітабында келтісгеніндей, былай деген: «Ол тенімге лайықты, өте құсметті 

және  көснекті  адам  еді,  түслі  рікіслесді  білетін  және  ғалымдасдыо  еобектесін  жақты 

түтінетін еді».   


 

Имам әт-Тахауидіо өмірбаяны 

 

3 



Ибн  Надим  «юл-Фихситта»  кітабында  (260-бет)  былай  деді:  «Ол  тпл  заманда  ақыл-

расататымен және зухдтық өміс түсуімен есекшеленетіндесдіо бісеуі бплатын».  

Ибн  Абдульбасс,  бұл  тусалы  «юл-Жауахис  юл-мудыййѐ»  еобегінде  келтісетініндей, 

былай деген: «Ол Куфа ғалымдасы өмісбаяндасыныо, плас және пласдыо фиқхты білуі тусалы 

пқиғаласдыо білгіслесінініо бісі бплатын, тпнымен бісге пл құқықтық мектертес – мазхабтас 

талатында білімдесге ие еді».  

Имам  ют-Сам’ани  «юл-Антаб»  кітабында  (8/218)  былай  деген:  «Ол  –  имам,  хадиттес 



жеткізуде тенімге лайықты (жеткізуші), фиқхтыо білгісі, өзіне теодет ешкімді қалдысмаған 

(ғалым) еді». 

Ибн юл-Жаузи «юл-Мунтазам» кітабында (6/250) былай деген: «Ол алғыслыққа және ақылға, 



фиқх біліміне ие еді, хадиттес жеткізуде тенімге лайықты, көскем келбетті бплатын, әсі 

басша пныо адамгесшілігін, шыншылдығын, қанағатшылдығын және кішірейілдігін төз ететін».   

Ибн  юл-Атис  «юл-Лубаб»  кітабында  (2/276)  былай  дер  жазған:  «Ол  –  имам,  ханафи 



мазхабыныо фақихы бплатын және (хадиттес жеткізуде) тенімге лайықты еді».  

Имам юз-Захаби «Сиѐс а’люм юн-нубалю» еобегінде (15/27) былай дер жазады: «Ұлы ғалым,  



Мытысда танымал хадит білгісі және фақих... әсі пты имамныо еобектесімен таныт бплған 

әсбіс адам, пныо ілімділігініо дәсежетін және танымыныо кеодігін көсе алады».  

«ют-Тасих юл-кабис» атты өзініо батқа біс  кітабында 33-ұсрақ тусалы мақалада пл былай 

дер айтады: «Фақих, хадиттесдіо білгісі және жеткізушіті, ео танымал ғалымдасдыо бісі, пл 

тенімге лайықты еді, хафиз бплатын және білімдесге ие еді, әсі ақылымен де есекшеленетін».  

Спндай-ақ имам ют-Тахауи тусалы пл «Тазкисат юл-хуффаз» кітабында да (808) айтады. 

Әт-Сафади «Әл-уафи биль-уафийат» кітабында (8/9) былай дер жазған: «Ол хадиттес 

жеткізуде  тенімге  лайықты  еді,  текті  бплатын,  ақылымен  және  фиқхты  білуімен 

есекшеленетін, әсі пл тияқтылас жпқ еді».  

Әл-Йафии  былай  деген:   «Ол  хадиттес  мен  фиқхтыо  білгісі  еді  және  бісқатас  райдалы 



шығасмалас жазған».  

Ибн Катис «юл-Бидайа» (11/187) кітабында пл тусалы былай дейді: «Ханафи мазхабыныо 



ғалымы, бісқатас райдалы шығасмаласдыо автпсы, хадиттесдіо ео дұсыт жеткізушілесініо 

бісі, есекше күшті етке тақтау қабілетіне ие еді».   

Әт-Суятый «Табақат юл-хуффаз» еобегінде (337) былай деген: «Имам, атақты ғалым және 



хадит білгісі, бісегей еобектесдіо автпсы, пл тияқты фақих бплмаған». 

 

Имам әт-Тахауидіо өмірбаяны 

 

4 



Әд-Даууди «Табақат юл-муфаттисин» кітабында (1/74) пл тусалы былай деген: «Имам, 

атақты ғалым және көр хадиттесді жатқа білген». 

Махмуд  Сулейман  юл-Кафави  өзініо  «ют-Табакат»  кітабында,  бұл  тусалы  юл-Люкнауи  

«Әл-фауаид юл-бахийа» кітабында (31) былай деген: «Өте абыспйлы имам, пл өзі тусалы 

көртеген расақтасға тплы кесемет рікіслесмен кео танылған еді...  пл хадиттес мен атаслас 

тусалы білімде имам еді... ұлы және атақты шығасмаласдыо автпсы». 

Оныо еобектері 

Ол  ақида,  тафтис,  хадиттес,  фиқх  жюне  тасих  ғылымдасы  бпйынша,  өздесініо 

негізділігімен,  таратымен  есекшеленетін  жюне  өзіне  көртеген  райдалы  ақрасатты 

қамтыған бісқатас кітартас жазды. Тасихшылас пныо птызға жуық кітартасын атаған, 

пласдыо асатында:  

1. 


«Шасх 

ма’ани 


юл-атас» 

– 

«Хикаѐласдыо 



мағыналасына 

түтіндісме»; 

2. 

«Шасх 


мушкиль 

юл-атас» 

– 

«Хикаѐласдағы 



мютелелесге 

түтіндісме»; 

3. «Мухтатас ют-Тахауи фи-ль-фиқх юл-ханафи» – «Әт-тахауидіо ханафи фиқхы бпйынша 

шағын жинағы»;  

4. «Сунан юш-Шафии», пнда ют-Тахауи өзініо немесе ағаты юл-Музани юш-Шафиғиден 252 

х.ж. еттігенді жинақтаған.  

5.  «Әл-ақида  ют-Тахауийа»  –  «ют-Тахауидіо  «Ақидаты»,  кео  танылған  жюне  Сүннеттіо 

ілетушілесі  тасарынан,  пласдыо  мазхабтасы  асатындағы  айысмашылықтасына 

қасаматтан,  қабыл етілген жюне пныо өзіне бісқатас түтіндісмелес жазылған еобек;  

6. «Әш-шусут ют-тағис». 

Имам ют-Тахауи, Аллаһ пны сақым еттін, Мытысда  321 х.ж. зуль-ка’да айында қайтыт 

бплды жюне Бану Аш’ат қабісінде жесленді. 

Спндай-ақ мыналасды пқуды ұтынамыз: 

1.

 



Имамныо қайтыт бплуы; 

2.

 



Имам Абу Ханифаныо шейхтасы; 

3.

 



Имамныо талиқалылығы жюне дүниені тюск етуі тусалы

4.

 



Имамныо мазхабыныо тасалуы; 

5.

 



Абу Ханифаныо ео танымал шюкісттесі 

 

Имам әт-Тахауидіо өмірбаяны 

 

5 



 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал