Өкінішке қарай, бүгінгі жаһанданған дә уір де саясат дінді өз ырқына икемдеп, оны



жүктеу 0.61 Mb.

бет3/5
Дата13.06.2017
өлшемі0.61 Mb.
1   2   3   4   5

Әзірлеген Нұрмұхаммед МАМЫРБЕКОВ

АМАЛ


Осы тұста «Қазақстан мұсылмандары 

діни басқармасы қайда қарап, не біті ріп 

отыр?» деген де пікірлер жиі ұшы ра сады. 

Шариғат ілімін зерттеп жүрген дін та нушы, 

ҚМДБ уағыз-насихат және ин тер нетпен жұ-

мыс бөлімінің меңгерушісі Қай рат Жол ды-

байұлы үстіміздегі жылы қа лың оқырман 

на зарына «Дін мен діл» атты кітап ұсынды. 

Онда жоғарыдағы сұрақтарға Құ ран мен 

Пай ғамбар хадистеріне, сосын ис лам ғалым-

да рының еңбектеріне сүйене оты рып, ай-

шық ты дәлелдермен жауап бе рілген. 

Қазақта «дәстүрдің озығы мен тозығы 

бар» деген мәтел бар. Демек, қазақы салт-

дәс түріміздің барлығына «харам» деп қа-

рауы мыз қазақылығымызға жат, исламға да 

қайшы. Бұл туралы Құранда: «Әй, адам ба-

ласы! Шүбәсіз сендерді бір ер, бір әйел-

ден (Адам, Хауадан) жа раттық. Сондай-

ақ бір-біріңді тану ла  рың үшін, сендерді 

ұлт тар,  рулар  қыл дық.  Шы нын да,  Алла-

ның қасында ең ардақ ты ларың – тақуа-

ла 

рың. Шексіз Ал 

ла то 

лық білуші, әр 

нәр седен хабар алу шы» (Хұжрат сүресі, 

13-аят). Алланың өзі қа сиет ті Құран Кәрімде 

адам баласын ұлт пен руға бірін-бірі танып-

білуі үшін жаратқанын айтады. Демек, ұлт 

болған соң, ұлтқа тән түр-келбетіміз, салт-

дәстүріміз, ұлттық өнеріміз, дәстүрлі музы-

ка мыздың, ең аяғы ұлттық киіміміздің де 

бо лары хақ. Әйтпесе қытай, жапон, кәріс се-

кіл ді шығыс халық та рының түрлері ұқсас, 

алай да діні бөлек қой. Дәстүріміздің, мә-

дениетіміздің алға қо йылар тұсы да – осы. 

Ал олардың ішінде ша риғатқа қайшы кел-

мей тінін қолдану еш әбес тік емес. Керісінше, 

ұлтымызға деген Ал ла алдындағы құрметіміз. 

Ендеше осы лар дың етек жайып, көкейкесті 

бол ғандарына  тоқталсақ. 



«ҚҰРАН – ТЕК ТІРІЛЕР ҮШІН, 

ӨЛГЕНДЕРГЕ ПАЙДАСЫ ЖОҚ» 

ДЕУШІЛЕР ТАБЫЛЫП ЖҮР 

 «Құранды аруақтарға бағыштауға бол-

майды, ол тек тірілер үшін түсірілген» деп 

жүр  гендер бар. Соңғы уақытта Құранды ақ 

ма таға орап, қастерлеп төріне іліп қою шы-

лар көбейді. Құранға адам қайтыс бол ған-

да, ас бергенде, зират басына барғанда ғана 

оқылатын кітап деп түсіну – қате. Ол – Ұлы 

Жаратушы тарапынан жіберілген ақы ретке 

дейінгі адам баласының рухани да, мате-

риал дық да, әлеуметтік, қоғамдық өмі ріне 

қа тыс ты бүкіл сұрағына жауап бере тін қа-

сиетті кітап. Сондықтан іздеген сұ ра ғымызға 

жа уапты да содан алып, жа нымызда бой-

тұмардай ұстап жүру, күн де лікті тіршілікте 

қол дану тек пайдасын ғана ти гізбек. 

Бұл туралы жоғарыда айтылған Қайрат 

Жол дыбайұлының «Дін мен діл» кітабында 

бұл сұраққа дәлелді жауап берілген: «Әбу 

Ха нифа алғашқыда қабір басында Құран 

оқу ды мәкрүһ (тыйым салу. автор) санаған. 

Са  хаба Абдуллах ибн Омардың зират ба сын-

да «Бақара» сүресінің алғашқы және соң ғы 

аят 

тарын оқығандығы жөнінде риуаят 

тан 

хабардар болғаннан кейін, ол ойынан 

қайтқан...Ибнул-Қаййм әл-Жаузия «Рух» атты 

кітабында былай делінген: «Өлі ге бағышта ла-

тын істердің ең абзалы – са дақа, өлі үшін дұға 

жасау, кешірім сұрау және қажылыққа бару. 

Ал Құран оқып, ба ғы штауға келетін болсақ, 

оны ақысыз оқып, бағыштаған жағдайда 

сауабы өліге тие ді». 

Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Өлілеріңе «Йа-

син» сүресін оқыңдар!» деген (Мағқал ибн 

Ясардан жеткен хадис Әбу Дәуідтің кіта бынан).

Ислам діні – бейбітшілік діні, сондықтан 

шариғат заңдылықтары тек адалдық пен 

имандылыққа, бейбітшілікке үндейді. Олай 

болса, үлкенге құрметті, әсіресе, ата-ананы 

қастерлеуді алға қоятын исламда қазақы 

дәс  түр бойынша жаңа түскен келіннің үлкен-

дер ге «сәлем салуы» қалайша Аллаға серік 

қо су болмақ? Жүйрік әрі сыйлы адамға ба-

ланың «тұсауын кестірту» де харам да, серік 

қосу да емес. Үлгі боларлықтай адамға ұқса-

сын, өмір жолы да, мінезі – сол кісінікіндей 

жа ғымды болсын деген ниетпен істелетін 

тәлім ді іс. Ал қазақтың жүріп өткен жолы 

мен тарихынан сыр шертетін «тәтті» күйлері 

мен «көңілге түрлі ой салатын әсем әндері», 

ма ғыналы да мазмұнды ұлттық музыка өнері 

қа зақты азғырып, аздырмайды, керісінше, 

Абай ша айтсақ, «есті өнер» тыңдаушының 

кө ңілі мен жүрегін нұрлан дырады. Бұзық 

ойы мен азғырар қасиеті жоқ дәстүрлі ән 

мен күй қалайша «харам» болмақ?! 

Жадыра ЖҰМАКҮЛБАЙ

Исі мұсылман дәл осы сәт қасиетті Құрбан айтты күтіп, әрі Меккеде 

қажылық парызын өтеу үстінде. Әлемдік діндер арасын татулыққа ша-

қырған елімізде діни мәселелер мен қайшылықтар жоқ емес. Өзге мақ-

саттағы секталарды айтпағанда, өз ішімізде дәстүр мен діннің арасында 

қан шама түсініксіз сұрақтар кезіп жүр. Мәселен, «Мазхаб ұстанған жөн бе?», 

«Намаз оқығанда «Әминді» дауыстап айту керек пе?», «Музыка ха рам ба?» 

Келіннің беташарда сәлем салғаны Аллаға серік қосу емес пе?», «Аруақтарға 

Құран бағыштауға бола ма?», «Шалбардың ба лағы тобықтан асса, күнә ма?» 

деген сынды болмашы сұрақтар мұсыл ман дыққа бет бұрған бауырлардың 

арасында алауыздық туғызып, тіпті бір елдің ішінде бір ғана исламның өзін 

түр-түрге, ағымдарға бөліп, жік сал ды. 

ТҮЙІН: Алла елшісінің (с.а.у.): «Шын мәнінде, амалдар тек қана ниет арқылы 

бағаланады» (Әл-Бухаридың кітабынан Әбу Хафс Омар ибн Әл-Хаттабтан жеткен 

хадис). Ендеше кез келген істе алдымен Алланы еске ала отырып, Құранда айтылған 

тыйым салынған дүниелерден аулақ болып, жақсылыққа ниет етсек, Алла да 

ниетімізге қарамақ. 

Адамзат үшін жарқын да жалғыз үлгі – Мұхаммед Пайғамбар болса, қазаққа 

үлгі болған – Абай атамыздың:«Алланың өзі де рас, сөзі де рас, Рас сөз ешуақытта 

жалған болмас», деген өлең жолдарын қаперде ұстау ләзім. Алла сөзі – Құраннан 

ғибрат алған жан тасада қалмасы анық. 

«Кім бойындағы сараңдықтан сақтанса, 

міне, солар нағыз құтылушылар».

ТҮЙІН: Мінекей, бауырлар, айттың алғышарттары 

осындай. Ендеше Алла разылығы үшін шалған 

құрбандықтарыңыз қабыл болып, үш күніңіз сауапқа толы 

өтсін!

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№199 (425) 



16.11.2010 жыл 

сейсенбі 



www.alashainasy.kz

e-mail: info@alashainasy.kz

4

ҒИБРАТ



Берік ТҰРҒАНБЕКҰЛЫ

   


?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІ

ТА

ЛДА


У

Халал мен кашруттың қағидасы ұқсас



Кошер мен халал тағамдарының айырмашылығы қандай? 

Нұрлан ШӘРІПОВ 

Кошер деп иудейлердің тамақ-

тануға арналған кашрут заңының 

талаптарына толық жауап беретін 

тағамдарды айтады. «Кашрут» деген 

сөздің өзі иврит тілінен аударғанда 

«жарамды» деген мағынаны білдіреді. 

Кошерлік тамақтану жүйесі еврей 

халқының қадым заманнан бері 

сақталып қалған қазынасы деуге де 

болады. Оған сәйкес, адам өз ағза-

сына зиян келтірмейтін асты ғана 

қабылдауы тиіс. Осы тұрғыдан 

келгенде, халал мен кашруттың бір-

бірінен соншалықты айырмашылығы 

жоқ. 


Халал ас туралы қасиетті Құранда 

анық жазылған. Ол бойынша, мұ-

сылмандарға шошқа етін, сондай-ақ 

жыртқыш аңдардың (жолбарыс, 

арыстан, қасқыр және т.б.), жыртқыш 

құстардың (бүркіт, қыран және т.б.), 

ит пен есектің етін жеуге тыйым 

салынады. Сондай-ақ малдың қанын 

(таза күйінде), мал етінің ішкі секреция 

бездерін, жыныс мүшелерін, өті мен 

қуығын жеу – харам. 

Халал өндірісі қарқынды



Соңғы жылдары халал өнімдеріне деген сұраныс ерекше. Осыған орай, 

әлемдік халал өндірісінің көлемі қандай және өз елімізде халал 

тағамдарын шығаратын қанша кәсіпорын бар?

Мәдина ЖАРҚЫНОВА

Еліміздегі мемлекеттік «Халал» стан-

дарты техникалық комитетінің төрағасы 

Марат Сәрсенбаевтың айтуынша, 

әлемдік халал өндірісінің жылдық көлемі 

1 трлн 300 млн долларды құрайтын 

көрінеді. Ал Halal Foods MS 1500-2004 

ста н да рт ы н а   с ә й ке с   кел ет і н 

сертификаттаудан әлемдік биз 

нестің 


Coca-Cola Company және Microsoft 

сияқты алыптары да өтіпті. 

Соған қарағанда, халал өндірісінің 

болашағы жарқын екені дау тудырмайды. 

Бізде де халал өнімдерді өндіретін 

кәсіпорындар қатары молайып келеді. 

Мәселен, осыдан бес жыл бұрын жүзге 

тарта өндіріс орны болса, қазір «Халал» 

стандартына сай өнім шығаратын кәсіп-

орын саны 500-ге жетіп қалған. 

Әрі «Халал» мемлекеттік стандартына 

сай сертификатты азық-түлік өнімдері 

ғана емес, қаржы және туристік қызмет, 

киім-кешек пен парфюмерия, тіпті 

мәдениет пен білім мекемелерінің де 

алуына болады.



«Білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар».

ҚҰРБАННЫҢ ХИКМЕТI

 Қоғамда әл-әуқаты жоғары байлар және орта 

жағдайдағы адамдармен қатар жылдар бойы ет жемей, 

ашқұрсақ болып ғұмыр кешетiн қаншама сiңiрi шыққан 

кедейлер бар. Көбiне мұндай адамдар ала қанын жаюға 

арланып, ешкiмнен көмек сұрай қоймайды. Құрбан айт 

мейрамы осындай жоқ-жiтiктер үшiн Алланың жаса ған 

шарапаты болып табылады. Құрбан айттағы илаһи 

жарылқаумен жоқ-жiтiктер 

дiң көңiлдерi райланып, 

қоғамның байлы ғын бiрге бөлiседi. Бұл әлеуметте әдiлет-

тiлiктiң сақталып, адамдардың бiр-бiрiне деген құрметi мен 

сүйiспеншiлiгiн арт тырады. 

Бұл күнi мұсылмандардың жүрегiнде достық, бауыр-

машылдық, сүйiспеншiлiк, өз ара құрмет, шер бөлiсу, бiр-

бiрiне қол ұшын беру секiлдi сезiмдерi атқақтап тұ рады. 

Бұл күнi жеккөрушiлiк сезiм су алып, өшпен дiлiктiң тасы ерiп 

сала бередi. Ұлы Жарату шының ризашылығы үшiн ша-

лынған құрбанның қаны адам дардың жүрегiндегi кiр-

қоқыс пен көңiлiндегi пен делiктiң сыңғырын жуып-шайып, 

оның орнына сүйiс пеншiлiктiң гүлi қауыз жара ды.

 

ҚҰРБАН ШАЛУДЫҢ ШАРТТАРЫ 

  Пай ғам барымыз  (с.а.у)-ның  хадис-шарифтерiнде 

«Құрбан шалыңыз. Өйткенi бұл – бабаңыз Ибрахим нiң 

сүннетi. Жағдайы түзелген шақта (дiни өлшем бойынша 

бай болған кезi 

ңiзде) құрбан шалмаған адам, бiздiң 

маңайымыз ға  (намазхандарымызға,  мешiттерiмiзге) 

жақында масын»  деген. 

Әрбiр муким (бiр жерде тұрақты тұру шы) дiни өлшем 

бойынша ынсап мөл шерiнде материалдық жағдайы болса, 

құрбан шалуға мiндеттi болып табылады. Имам Мұхаммед 

секiлдi ғалымдардың көзқарасы бойынша құрбан шалу 

үшiн ақыл есi бүтiн болуы және балиғат жасына толуы шарт 

болғанмен, Имам Ағзам мен Имам Юсуфтың пiкiрiнше, 

бұл екi шартсыз да қамқоршылар олардың атынан құрбан 

шала алады. Құрбан шалудағы материал 

дық ын 


сап 

мөлшерi, пiтiр садақасын беруi тиiс материалдық 

жағдаймен мөл шерлес болып табылады (екi жүз дирхем 

күмiс мөл шерiнде мүлкi болса). Құрбандағы материалдық 

жағ 

дайдың ынсап мөлшерiн 



де болуы, зекет берудегi 

материалдық жағ 

дайдың бiр жыл уақыттың өтуiмен 

өлшен бейдi. Бiр мұсылман кедей болып, дәл құрбан шалу 

уақытында материалдық жағдайы түзелген болса, оған 

құрбан шалу уажiп саналады. Керiсiнше, ма териалдық 

жағдайы жақсы бiр мұсыл манның құрбан шалар сәтте 

материалдық жағдайы күрт төмендеп кеткен болса, ол 

мұсылманға құрбан шалу уажiп болмайды. 

Жоғарыдағы айтылған екiншi хадис-шарифке 

қарағанда материалдық жағдайы түзелген мұсылман 

себепсiзден-себепсiз құрбан шалмаған болса, оның 

жағдайы ауыр екендiгi айтылады. Сондықтан ынсап 

жағдайы бар әрбiр мұсылманның құрбан шалуы аса 

маңызды. 

 

ҚҰРБАНДЫҚ ШАЛУ – 

БЕРЕКЕТКЕ СЕБЕП

Айт күндері құрбан шалу – ғибадат. Ал құрбандық 

шалудағы ең маңызды жайт оны – Аллаға арнап сою. 

Ниеттің адалдығы жай ғана істің өзін ғибадатқа 

айналдырады. Құрбандыққа шалынған мал – Жаратушы-

ның берген ризығы болғандықтан, етін сол жанұя 

мүшелерімен қоса, кедей-кепшіктер де жейді. Күнделікті 

өмірде жағдайы тым нашар адамдардың бар екенін 

ұмытпаған жөн. Мұсылман ғалымдардың айтуынша, 

шалынған құрбанның етінен жеу – мұстахап, мұқтаж 

жандарға үлестіру – уәжіп. Имам Ғазали өз шығарма-

ларының бiрiнде саха 

балардың жеткiзуiмен: «Ұлы 

Жаратушыға жасалған тiлектiң қабыл болатын төрт күнi бар 

дейді. Олар: Жұма күнi, Арафа күнi, Құрбан айттың бiрiншi 

күнi және Пiтiр-садақа таратылған күн». Иншалла, Хақ-

Тағаланың назарындағы барша мұсылман қауымының 

тiлегi қабыл болып, Құрбан айт мерекесiнiң сауабын 

иеленiп, бұл дүниеде һәм ақырет күнi иманы берiк, жүзi 

жарық бола берсiн деп тiлеймiз. 



Сейілбек АСАНОВ

Құрбан айт – 

құтты мереке

ҚҰТТЫҚТАУ!

«Біз халқымызды бейбітшілік пен келісімге, адам-

гершілік дәстүрлерін сақтауға, қайырымдылық пен әлеу-

меттік қызмет саласындағы өзара іс-әрекетке, жалпы-

азаматтық жобалардағы бірлескен қызметке тағы бір 

шақырамыз. Біз жаһандық қауіптердің алдында өзіміздің 

діни сенімімізге адал болуда, әлемді құдай жаратты 

деген түсінігімізде, ақыр соңында жақсылық жеңеді де-

ген нық сенімімізде бірміз. Ақ баталы Қазақстан үшін 

мұсылмандық пен православиенің рухани дәстүрлерінің 

маңызы айрықша және қоғамға аса қажет. Мен еліміздің 

мұсылман дінін ұстанатын барлық азаматын Құрбан айт 

мерекесімен құттықтап, оларға мықты денсаулық, табыс 

және Отанымыздың игілігі үшін жасалатын еңбектері 

үшін Құдайдың асқан жомарт көмегін тілеймін!»

Астана және Қазақстанның 

митрополиті Александр

ӨСІМҚОРЛЫҚ ТАРИХЫ

Өсімқорлықтың тарихы тереңде жатыр. Өсімақы 

тіпті әлі ақша пайда болмаған бағзы замандардан 

басталады. Біздің дәуірімізге дейінгі үшінші 

мыңжылдықта ежелгі Вавилонда, Крит-микендер 

өркениетінде, кейінірек Шумерлерде, Қытайда 

натуралды айырбас негізінде пайда болған өсімақы 

алғашқы ақша белгілері айналысқа енісімен, бірден 

кең таралған құбылысқа айналды. Өйткені еңбек-

теніп, тер төгіп ақша тапқаннан гөрі, қолдағы жинал-

ған капиталды қаржыға мұқтаж еңбек адамына 

өсімге беріп қою анағұрлым оңай да тиімді болатыны 

белгілі.

Әйтсе де өсімқорлық қоғамға зиянды құбылыс 

ретінде әрдайым айыпталып келді. Вавилон патшасы 

Хаммурапидің заңдарынан бастап, ассириялық 

және хетт заңдары, Библия (Исход, Левит) және 

Құран (2,3 сүрелері) өсімқорлыққа шектеу қойып, 

немесе толықтай тыйым салғаны белгілі. Ежелгі Рим 

заңдары бойынша өсімқор ұрыдан да жаман 

саналған. Платон, Сенека, Цицерон, Аристотель 

тәрізді адамзаттың ұстаздары да «ақша өзінен-өзі 

туындап, ақша жасамауы тиіс» деп есептеген. Әйтсе 

де ресми билік пен діни билік өсімқорлыққа теріс 

көзқараста болуына қарамастан, бұл құбылыстың 

біртіндеп белең алып, бүгіндері бар әлемді жаулап 

алуына не себеп? Мәселе мұнда қай діннің қандай 

қағида ұстанғанына байланысты болса керек.



ТОРА НЕ ДЕЙДІ?

Негізінде иудейлердің діни кітабы Тора да 

өсімқорлыққа қарсы шығады («нағыз діндар өсімге 

ақша бермейді және өсім алмайды», Йехезк, 18:8). 

Бірақ бұл жағдай иудейлерге ғана қатысты болған 

Халал қаржы қайда бар?

Бүгіндері еліміздің қаржы 

жүйесіне ислами қаржы институттары 

дендей еніп отыр. Әйтсе де қазіргі 

қалыптасқан әлемдік қаржы 

жүйесі мен ислами жүйенің 

айырмашылығын әлі де біле 

бермейміз. Сырттай қараған адамға 

екі жүйе де қарызға берген ақшаны 

бәрібір өсімімен қайырып алатын 

жүйе тәрізді көрінеді. Ал ислам қаржы 

жүйесінің ерекшелігі неде, қарыз бере 

отырып, оның өсімінен қалай бас 

тартуға болады? Қарыз алу қалайша 

мойынға қамыт кию емес, керісінше, 

іскерліктің бастамасы болмақ?

(«Менің халқыма қарызға ақша бергенде оны 

қыспаққа алма, ондан өсім алушы болма» Шмот, 

22:4), ал өзге халықтарға деген ұстанымы бөлек 

(«өз бауырыңның қарызын кеш, ал жатжұрттықты 

қыспаққа алуыңа болады» Шмот, 22:24). Өзге 

діндер өсімқорлықты тыюға, тым болмаса, шектеу 

қоюға тырысып отырса, Тора керісінше оны басты 

кәсіп санайды («...көптеген халықтарға қарыз 

беретін боласың, ал өзің қарыз алма, сол арқылы 

барлық халықтарға үстемдік ететін боласың, ал олар 

саған үстемдік ете алмайды» Дварим, 15:6). Бұл 

ұстаным жемісін берді ме, жоқ па,  оған бүгінгі 

өсімге сүйенген әлемдік қаржылық жүйенің 

қалыптасқан архитектурасы дәл жауап бере алады. 

Әлемнің қаржы алпауыттарының басым бөлігі осы 

дін өкілдері, демек, әлемдік экономикаға да, 

әлемдік саясатқа да ықпал етіп отырғандар кімдер 

екені белгілі.

ХРИСТИАНДАРДЫҢ ҰСТАНЫМЫ

Библия да әуел баста өсімқорлыққа тыйым 

салады, ал қарыз алатындарды өзім және өзге деп 

бөлмейді («өз жауларыңды сүйіңдер, мейірім 

жасаңдар, өсімін күтпей қарыз беріңдер» Лука, 

6:35). Орта ғасырда олар да өсімқорлықты барынша 

айыптады, діннен аластады, барынша күресіп 

бақты. Орта ғасырларда Европада бұл құбылысқа 

17 Рим папасы, 28 собор тыйым салды. Англияда 

– 1341 жылы, Францияда –1312 жылы, 1286 жы-

лы Италияда өсімқорлыққа мемлекеттің өзі ресми 

тыйым салды. Мысалы, Пиза қаласында өсім-

қорлардың қалада тұруына, Верона қаласында 

олардың қала және қала маңына енуіне тыйым 

болса, Голландияда 1647 жылға дейін олар шіркеуге 

жіберілмеген. Бірақ сауда мен өндірістің дамуы 

ұдайы айналымға қаржы талап еткендіктен, ақшаға 

деген сұраныс өте жоғары бола бастады. Біртіндеп 

оның тиімді салаға айналғаны сонша, ортағасырлық 

еуропалық діни институттардың өзі ірі қарыз беру-

шіге, өсімқорлықтың ордасына айналды. Өсімге 

негізделген қазіргі қаржылық жүйенің негізін қа-

лаған Тамплиерлер Орденінің сол кездегі Еуропада 

құдіретті болғаны сондай, талай елдер олармен 

билікпен де, жерімен де, қамал, қала ларымен де 

бөлісуіне тура келген. Қазіргі қаржы лық жүйенің 

көптеген түсініктерін, тер 

миндерін де солар 

қалыптастырған. Бір қызығы, католикалық шіркеу 

ХІХ ғасырдың ортасына дейін бұл мәселеге нақты 

пәтуа шығармаған. Қазір де бұл мәселе жөніндегі 

діни таластар бола қалғанның өзінде мәселе оны 

айыптауға емес, қандай процентті құдайға жағымды 

деп тануға болатынына тіреледі. «Алтын көрген 

періште» осылайша жолдан тайды.

ИСЛАМ ЖҮЙЕСІ 

НЕСІМЕН ЕРЕКШЕ?

Өзгелерге майдай жаққан өсімқорлыққа бірден 

тыйым салып, 15 ғасыр бойы Құран қағидасын 

(«Алла саудаға рұхсат берді және рибаға тыйым 

салды», 2:275) нық ұстап келе жатқан мұсылмандар 

қазіргі қаржы жүйесінен қағыс қалғанымен, 

кедейленіп қалған жоқ. Олар шариғат принциптеріне 

сүйенген балама, халал қаржы жүйесін құра білді. 

Мұнда ақшаны берген күннен бастап, оның өсімі 

тынымсыз жүрмейді, несие мерзімі кешіккен сайын 

өсім үстіне үстеме қосылмайды, банк кез келген 

жобаға өз қаржысымен қатысып, оның табысын да, 

шығынын да бірдей бөліседі. Демек, қарыз 

алушының бар табысын бірден сорып алуға тырыс-

пайды, керісінше, оның тез аяқтан тұрып кетуіне, 

жобасын тиімді жүзеге асыруына мүдделі. Екі жақ 

та жұмысын ашық, жария жүргізгеннен кейін мұнда 

қаржылық қулық-сұмдықтарға да орын жоқ. Нақты 

жобаға бағытталатын болғандықтан, мұнда құны 

миллиардтаған доллар тұратын жасанды құнды 

қағаздар да жоқ, яғни, өтірік дефолттар мен төтенше 

дағдарыстарға да шыдамды. Бұл жүйе де дәстүрлі 

қаржы жүйесі ұсынатын қызметтердің бәрін көрсете 

алады. Қазір ислами жүйедегі банктердің активтері 

2 триллион долларға жуықтады, АҚШ-тың өзінде 

бұл жүйеде 400-ге жуық банк жұмыс істейді.

Демек, еліміздің тиісті заңнамаларға өзгерістер 

енгізе отырып, отандық қаржы жүйесі таза ұстанымға 

негізделген жолға қадам басуы еліміз үшін игіліктің 

бастамасы болмақ. 



ИСЛАМ ДІНІ – ТҮРКІЛЕРДІҢ 

ТАРИХИ ТАҢДАУЫ

VII ғасырда ислам діні қазақ даласына күштеп 

емес, мәдени үндестік негізінде үйлесім тауып 

енгізілді. Қазақ даласына ислам жая келген 

«Сайрамда сансыз баб, Түркістанда түмен баб» 

дегендей, әулие-бабтар түркілік дәстүр мен Ислам 

дінінің рухани өзегін бір арнаға тоғыстыра білді. 

Қазақтың дәстүрлі әдет-ғұрпы мен шариғат 

заңдары, екі дүниетаным бір-бірімен біте қайнасып 

қатар өмір сүріп қоймай, әл-Бируни, Ибн-Сина, 

әл-Фараби, әл-Хорезми, А.Иүгүнікилер соқпақ 

салған мұсылман ренессансына ұласты. Қожа 

Ахмет Ясауи салған сара жол түркі баласын 

біріктірді. Бір қызығы, араб халифаты орнаған 

елдер араб мәдениетінің ықпалына ұшыраса, қазақ 

даласы өзінің төл мәдениеті мен дәстүрін сақтап 

қалды. Яғни қазақ даласы ислам дінін түбегейлі 

қабылдағанымен, басы бүтін арабтанған жоқ. 

Ханафилік мазхаб, матуридилік мектептерді 

ұстанған қазақ жұрты көшпенді болмысына сай 

далалық үлгідегі исламды қабылдады. 

Орталық Азияда Қараханидтер қағанатында 

Сатұқ Боғра хан ислам дінін мемлекеттік дін етіп 

жарияласа, моңғол дәуірі кезінде Алтын Ордада 

Қожа Ахмет Ясауидің шәкірттері Баба Түкті Шашты 

Әзиз (Баба Туклас), Садр ата, Бадр ата, Ұзын 

аталардың ықпалымен Өзбек хан ислам дініне 



1   2   3   4   5


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал