Қоғамдық-саяси газет / Общественно-политическая газета Газет 2001 жылдың 7 тамызынан шыға бастады №2 (641)



жүктеу 0.9 Mb.

бет1/8
Дата10.09.2017
өлшемі0.9 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

Қоғамдық-саяси газет / Общественно-политическая газета

Газет 2001 жылдың 

7 тамызынан

шыға бастады

№2 (641)

09.01.2014

alatau_offset@mail.ru

БОЛЖАМ

Құрметті қауым!

Қадірлі  оқырман!  «Алатау»  қоғамдық-саяси  газетінің  ұжымы 

сіздерменен жылқы жылы қайтара жүздестірген Аллаға мың  да 

бір шүкіршілік айтады. Өткенге салауат айтып, келер күнге үмітпен 

қарайтын  қарға  тамырлы  қазақтың  айы  оңынан,  күні  соңынан 

туып,  жылқының  шабысындай  шабыс,  қартасындай  несібе, 

қазысындай ырыс, жал-жаясындай молшылық, қыл құйрығындай 

ғұмыр, тұяғындай тектілік тілеймін Алашыма!

Бүгінде  дүниенің  бәрі  техникаға  алмасып,  бір  түйменің 

жетегімен  жүзеге  асып  жатқан  заманда,  оқырманның  да  наза-

ры компьютерге ауып, электронды жүйеге көшті. Бұл - заманның 

ағымы. Кезінде, Ыбырай Алтынсарин жырлаған «айшылық алыс 

жерлерден, жылдам хабар алғызған» дейтін өсиеті бүгінгі күнге дөп 

келді.  Себебі,  көзді  ашып-жұмғанша  керекті  материалдарыңды 

компьютер  дейтін тайқазан сорпасының майын бетіне шығарып, 

қолыңа  ұстата  қояды.  Өсек  те,  кесек  те,  қысқа-нұсқа,  «құйрығы 

жоқ,  жалы  жоқ,  аяғы  бар,  қолы  жоқ»  әлемнің  ақпаратының  бәрі 

осы қалқанқұлақ жәшіктің ішінде жүр. Біріне құлай сенсең,  енді 

бірінен жылай қашасың. Шындығы шырмауыққа оранып, жалғаны 

саңырауқұлақтай  қаулаған  қауесет  те  осы  торкөзде  шелденіп 

тұр.  Ақпаратта  не  қымбат  газет-журнал  қымбат,  тәуелдісі  бар, 

тәуелсізі  бар  бірімен-бірі  жарысып,  үзеңгісін  қағыстырып, 

өтімсізі  өтімдісінің жолын, қолдаушы қорғаушысының арқасында  

кес-кестеп,  азуын  ақситып,  тізесін  батырып  әлек.  Жанармай 

қымбаттаған сайын, халықтың рухани азығы, «көзі, һәм құлағы» 

баспасөздің  де  бағасы  оқырманның  басын  ауыртып,  балтырын 

сыздатты. Қазір екінің бірі газет-журнал алып оқитын дәрежеден 

қалып қойды. Алатындар  сол баяғы бюджеттік мекемелер, айдан-

айға жалғап айлық алатындар. Ал қарапайым халықтың қалтасы 

көтере  бермейді.  Әйтсе  де,  Жетісу  өңіріндегі  басылымдардың 

ішіндегі ең арзаны «Алатау» қоғамдық-саяси газеті болды. Біз өзге 

басылымдардың    қоржынына  қол  салып,  таразысын  теңшемей-

ақ  қоялық.  Біздің  көздеген  меже  20000  тираж  еді.  Қазіргі  күнге 

жеткен межеміз 18 мыңның үстінде. Демек, біздің оқырманымыз 

баршылық.  Алматы облысынан бөлек, Астана, Алматы, Шығыс 

Қазақстан,  Қызылорда,  Қостанай,  Батыс  Қазақстан  облыстары-

на тарайтын Алатаудың адымы жылдан-жылға қарыштап келеді. 

Алатаудан  шығып  Атырауға  аялдайтын  басылымға,  сүйініп  те, 

тұмсығын  шүйіріп  те  қарайтындар  бар.  Себебі  «Алатауға»  атты 

адам аялдап, жаяу адам бұрылып бұйымтайын айтады. Редакция 

қоржынына келіп түскен хаттарда есеп жоқ. Тіпті билік өкілдеріне 

сөздерін  өткізе  алмаған,  заң  орындарынан  әділдік  таба  ал-

май  араша  түсуін  өтінген  талай  жандардың  арыз-шағымдарын 

аяқсыз  қалдырмадық.  Бірінші  болып  баспасөзге  оң  көзбен 

қарап,  қол  ұшын  созған  облыс  әкімі  Аңсар  Мұсаханов,  облыс 

әкімінің орынбасары Серік Мұқанов, Алматы облыстық ішкі сая-

сат  басқармасының  бастығы  Гүлжиян  Сүлейменова,  облыстық 

соттың бұрынғы төрағасы Тілектес Бәрпібаевқа, облыс прокуро-

ры Ғабит Миразовқа, үлкен алғысымызды айтамыз. «Алатау» ба-

сылымы құқық қорғау органдарымен және сот жүйесі саласымен 

тығыз қарым-қатынаста.

Құрметті оқырмандар!

Өздеріңіз  сүйіп  оқитын  «Алатау»  басылымы  алдағы  жыл-

да  да,  сіздердің  тілектеріңізді  ескеретін  болады.  Мұндағы  бас-

ты  тақырып  газеттен  айшықты  орын  алып  келе  жатқан  тарихи 

құнды  дүниелер,  әрі  ұлттық  өнер,  білім  мен  денсаулық,  спорт  

тақырыптары  жиі қамтылады. Сондай-ақ, қаңтар айынан бастап 

баспасөзге  жазылу    әрмен  қарай  жалғасатынын  хабарлаймыз. 

Алдағы  уақытта  өздеріңізді  толғандырып  жүрген    және  газеттің 

безендіруімен  қамтылған  тақырыптың  аясы  жөнінде  пікірлеріңіз 

болса  сіздермен  бөлісуге  біз  әмәнда  дайынбыз.  Ойтолғақты 

оқырманымыз көп болғай, әрі үздіксіз қалам тартып жүрген елді 

мекендегі  аузы  дуалы,  қолы  шебер,  көзі  қырағы  тілшілерімізге 

жазбаларыңыз көбейсін дегім келеді!



Айтақын БҰЛҒАҚОВ,

"Алатау" қоғамдық-саяси газетінің 

бас редакторы.

РЕДАКТОРЛЫҚ  БАҒАНА

«АЛАТАУҒА» 

атты адам 

аялдап, жаяу 

адам бұрылып 

бұйымтайын 

айтады

«БИЫЛ ЖАЗ КЕШ ШЫҒЫП, 

ҚЫС СӘУІРГЕ ДЕЙІН СОЗЫЛАДЫ»

Онсызда желтоқсан айының соңын ала 

қысып  берген  ақшұнақ  аяз,  жаңа  жылға 

ұласып,  Солтүстік  облыстардағы  күре 

жолдарда  ақтүтек  бораннан  жанармай-

лары  қатып  жолда  қалған  автокөліктер 

ел-  жұртты  әуре-сарсаңға  салуда.  Бұл  

құбылмалы  ауа  райы  Алматы  облысын-

да  жалғасып,  5-6  қаңтарда  жолаушылар 

таситын  Алматы-Өскемен  бағытындағы 

автобустар  қар  астында  қалды.  «Каз-

гидромет»  орталығының  болжауынша 

қақаған  аяз  апта  соңына  дейін  ұласып, 

ары  қарай  қалыпқа  түседі  делінген  бо-

латын.  Ал  белгілі  жұлдызшының  берген 

мәліметіне  көз  сүзсек,  жылқы  жылына  

қам жасамағандар жұтап кететін сыңайлы. 

Бұл  әсіресе,  мал  шаруашылығымен 

күн  көріп  отырғандарға  аса  қолайлы 

болмай  тұр.  Малдың  жем-шөп  қорын 

тыңғылықты дайындамағандар, «көктемге 

жетсе,  көтерем  де  өлмейді»  дейтін  үміті 

ақталмайтын  түрі  бар.  Себебі,  Назар-

бек  Қожамсейітовтің  айтуынша,  бірде 

аяз  қысып,  бірде  күн  жылынып  ауа  райы 

құбылмалы болмақ. Қаңтардың 9-12-сінен 

бастап  ұйытқып  боран  соғып,  24-26-сын-

да  аяз  30-35  градусқа  жетеді.  Ал,  ақпан 

айының 9-12-де  күн қайта суытып,   боран 

үдеп, ауа температурасы солтүстік облы-

старда  35-37,  шығыста  40-47  градусқа 

төмендейді.  Бұл  суық,  наурыз  айының 

20-22-сі  аралығында  арты  қарға  ұласып, 

сәуірдің  9-12-сінде  қар  борап,  кей  жер-

лерде  27-29  күндері  қар  аралас  жаңбыр 

да  жауады.  Биыл  көктем  ұзаққа  созыла-

ды  мамырда  қар  аралас  жаңбыр  жауып, 

27-сінен  маусымның  5-6-сына  дейін  күн 

салқын, қорыта айтқанда жылдың жарты-

сы суық болады  дейді. Егер жұлдызшы, 

тамырды  басқан  тәуіптей,  табиғаттың 

тылсым  күшін  тура  болжаса,  онда  жер-

ге  түрен  салатын  диқандар  үшін  биылғы 

жыл  қолайлы  жыл  болып  тұрған  жоқ. 

Бірақ,  жұлдызшының  бәрі  Оспанхан 

ағамыз  айтпақшы  «Құдай  емес,  егер 

айтқаны айнымай келсе, Құдайдан былай 

емес» болғаны. Қазақ жақсы сөзді жарым 

ырыс  дейтін.    Жылқы  тектес  халық  өзін-

өзі сабырға шақырып, «жаман айтқанның 

жағына  жылан  жұмыртқаласын»  аузы 

бар  айта  береді,  бірақ  бәрі  бір  Алланың 

қолында деседі.

                



                   А. МҰХАМАДИ.

Әйгілі  сықақшы  марқұм  Оспанхан  Әубәкіровтің  дәрігерлер  жайлы 

айтқан    «Соқырішек»  туралы  шымшымасы  ойға  еріксіз  оралып  тұр. 

«Рас  дәрігер  Құдай  емес,  Құдайдан  бір  былай  емес»  деген  жорама-

лы бар. Қазір не көп құшнаштай қаптаған көріпкелдер мен жұлдызға 

қарап  жорамал  жасайтындар  көп.  Соның  бірі  Қостанай  өңірінің 

түлегі,  ауылшаруашылығының    маманы  белгілі  жұлдызшы  Назар-

бек  Қожамсейітов  босағадан  енген  жылқы  жылына  жорамал  жасап 

үлгеріпті. Altainews.kz    интернет  порталына  берген  сұхбатында  2014 

жылда жаз кеш шығып, қыс сәуірге дейін созылады депті. 

2

Қабанбай батыр көшесі, 32

Тел.: 24-12-84, 24-58-87, факс: 24-75-66

E-mail: alatau_offset@mail.ru, www.alatau.kz@mail.ru

№2 (641) 09.01.2014



ЌОЃАМ 

Мен  газет-журналдардан  күнделікті  қоғамдық-саяси,  мәдени 

жаңалықтарды  оқып  отырамын.  Әсіресе,  облыстық  газетіміз 

«Жетісу», «Дала мен қала», соның ішінде сүйіп оқитын газетім «Ала-

тау» қоғамдық-саяси газеті де бар. Алатау газетінің қараша айындағы 

Тараздағы  Сұраншы,  Саурық  батырларға  арналған  айтыстан  көп 

нәрсені  білдім.  Алдағы  уақытта  да  аталмыш  басылым  бетінен  

ақындар айтысын беріп тұрсаңыздар екен деген тілегім де бар. Ай-

тысты теледидардан бергенде кейде көре алмай, уақытымыздың реті 

келмей  жатады.  Сондықтан  айтыстың  газетке  басылуы  біздер  үшін 

өте  тиімді.  «Алатау»  өзге  газеттерден  үзбей  айтыс  беріп  тұруымен 

ерекшеленеді.  Бүгін  сіздерге  қалам  алып  хат  жазып  отыруымның 

да  басты  себебі  осы.    Осы  ретте  16-желтоқсан  2013  жылғы 

Астанадағы  Тәуелсіздік  күніне  арналған  айтыстың  толық  нұсқасын 

жарияласаңыздар екен деген өз өтінішімді де білдірейін.

 К. Ерқасымов, 

зейнеткер. 

-  Бүгінгі  күнге  дейін  оқырмандар  сұранысы  бойынша 

республикалық,  облыстық  деңгейлерде  өткізіліп  жүрген  ақындар 

айтысының  түпнұсқасын  жариялап  келдік.  Алдағы  уақытта  да 

бұл  дәстүрді  үзбей  өзіңіз  секілді  оқырмандардың  өтінішін  орын-

дау бізге парыз. Сондықтан бүгінгі саннан бастап 8 желтоқсанда 

Астана  қаласында  өткен  «Жырың  болып  төгілемін,  елім»  атты 

республикалық ақындар айтысын ретімен жариялайтын боламыз. 

ҮШБУ ХАТ

АЙТЫСЫМЕН 

ЕРЕКШЕЛЕНЕТІН «АЛАТАУ»

Салықтың  көтерілуі  Мә-

жілістің Қаржы және бюджет 

комитетінің 

отырысында  

қызу  талқыға  түсті.  Алайда, 

бұл  заң  жобасы  Парламент-

ке  жетпей-ақ  айқай-шу  ту-

дырды.

Өйткені, депутаттар салық-

тың  өсуіне,  әсіресе  көлік 

салығын  арттыруға  түбегейлі 

қарсылық 

білдіруде. 

Ал 

Экономикалық  және  бюджетті 



жоспарлау 

министрі 

Ер-

болат  Досаев  қозғалтқыш 



көлемі  3-тен  4-ке  дейінгі 

Алматы  әлемнің  10  қаласының  қатарына  енді.  Алматы  2014 

жылы міндетті түрде сапарлау қажет қалалар тізімінің ондығына 

кірді.  Кapital.kz  порталының  хабарлауынша,  оңтүстік  астана 

аталған тізімде 7-ші орында тұр.

Алматы  астана  мәртебесінен  айырылғанына  қарамастан 

Қазақстанның  ең  тартымды  қалаларының  бірі  саналады.  Рейтинг 

түзушілердің  пайымынша,  туристерді  мегаполистің  орналасқан  орны, 

яғни  тарихи  Жібек  жолы  мен  әдемі  тауы  өзіне  тарта  түседі.  Сондай-

ақ  аталған  рейтинг  түзушілер  Алматыға  сапарлағаннан  кейін  Борат 

фильміндегі елдің Қазақстанға мүлдем қатысы жоқ екендігіне көзің анық 

жететіндігін баса атап өткен.

Сонымен  2014  жылы  міндетті  сапарлау  қажет  деген  қалалардың 

тізімі мынадай:

1. Рио-де-Жанейро, Бразилия

2. Сараево, Босния мен Герцеговина

3. Ливерпуль, Англия

4. Умео, Швеция

5. Львов, Украина

6. Марсель, Франция

7. Алматы, Қазақстан

8. Роттердам, Нидерланды

9. Глазго, Шотландия

10. Портленд, АҚШ

Ал Алматы билігі мұны «Көкжайлау» тау шаңғысы курорты арқылы 

туризмді дамытуға бағытталған шаралардың қолға алынуымен байла-

ныстырады. Есте болса, таяуда ғана Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа 

барлық  маусымға  арналған  «Көкжайлау»  тау  шаңғысы  курортын  да-

мыту  тұжырымдамасы  таныстырылған  еді.  Мемлекет  басшысы  Ал-

маты  облысы  және  жалпы  республика  үшін  туризм  индустриясының 

маңыздылығын атап өткен болатын. 

«Алматыда  және  облыста  туризмді  дамыту  100  мыңға  жуық 

қосымша жұмыс орнымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қаланың 

қарқынды  дамуы  тауларымызды  ұтымды  пайдалануға  байланысты 

болмақ. Еуропаның көптеген елінде адамдар кішкентайынан спорттың 

қысқы  түрімен  айналысады.  Тау  шаңғысы  курортына  баратын  турист 

жылы және теңізі бар елдерге баратын туристерге қарағанда 6 есе көп 

кіріс әкеледі», - деген еді Қазақстан Президенті.



BAQ.KZ

С

А

ЛЫҚ

АЙҚАЙ  ТУДЫРҒАН  ЗАҢ  ЖОБАСЫ

ТЕРЕЗЕМІЗ ТЕҢ



ӘКІМДЕРДІҢ

Жылдағы дәстүр бой-

ынша ауыл  және кент 

әкімдерінің   халық ал-

дында есеп беру науқаны 

басталды. «Балапанды 

күзде санайтыны секілді» 

бұл есеп-қисаптың жөні 

мүлде бөлек. Әкімнің 

халық алдындағы беделін 

өсіретін де, өшіретін 

де осы жиын.  Әсіресе, 

ауыл әкімдері бұрын 

«қолымызда мөріміз 

болғанымен бюджетіміз 

жоқ, кәсіпкерлер мен 

шаруа  қожалықтарына 

алақан жайып жүрміз», – 

деп зар жылайтын.

есеп беру науқаны басталды

  Былтыр  сайлау  өте  салы-

сымен  бұл  түйін  тарқатылды. 

Құдайдан 

бір, 

жоғарғы 


эшалондағы  дөкейлерден  екі 

қайтара  сұрай  жүріп,  жергілікті 

жердегі 

жиналған 

салық 

әкімдердің қоржынында қалатын 



болды. Бұл аз да болса, өздері 

басқарып  отырған  ауыл  мен 

округтердің  түйткілді  мәселесін 

шешуге  демеу  болады.  Енді 

бармақтай  мөрімен  қоса,  бүйірі 

бұлтиған бюджеті бар.

Осындай  мүмкіндікті  халық-

тың  кәдесіне  жаратты  ма,  жоқ 

талан-таражға  салып  таратты 

ма деген сауалды қалың бұқара 

сұрайды,  ұлардай  шулайды, 

ертоқымдарын  бауырына  алып 

тулайды.  Себебі,  «Ақбұлақ 

бағдарламасы» 

мен 

«Жол 


картасына»  ілікпей,  түнекте 

қалған  қараңғы  ауылдар  бар. 

Бұған  нақты  дәлелді  көгілдір 

экранның 

түймесін 

басып 


қалсаңыз,  Алматы  қаласының 

маңайында  орналасқан  Талғар, 

Еңбекшіқазақ,  Қарасай,  Іле 

аудандарына 

тиесілі 

ауыл 


тұрғындарының,  жаңбыр  жау-

са  резеңке  етік  киіп,  батпақ 

илеп,  машиналарын  арқанмен 

сүйреп,    жаяу-жалпылы  ит 

арқасы  қияннан    қоларбамен 

су  тасып,  күші  адал,  өзі  арам 

есекке бөшкелерін артып, «арқа 

еті  арша,  борбай  еті  борша» 

болғанын көресің.

  Тіпті,  ХХІ  ғасырда  өмір 

сүрсе  де,  қараңғы  түнекте 

шам  жағып  отырған  ауылдар 

бар.  Міне,  осындай  күйдегі 

ауылдардың  қожайыны,  яғни, 

ауыл  әкімдері.  Әлгі  қалың 

қауым  аузын  ашып,  алақанын 

жайып,  жергілікті  билікке  ба-

рады.  Жылағанды  жұбататын, 

жарлыны  жарылқайтын,  әлсізді 

әлдіден  қорғайтын,  жыртығын 

жамап,  ескісін  екшеп,  жаңасын 

жаңғыртатын  ауыл-аймақ  әкім-

дерінің  есебінде  талай-талай 

тағдырдың  тіршілігі  айтылады. 

Бізге  жеткен  ақпарат  бойынша 

Талдықорған қаласына қарасты 

«Өтенай»,  «Еңбек»,  «Мойнақ», 

«Пригородные»  және  «Еркін» 

ауылдарының  әкімдері  Ер-

лан  Жетібаев  пен  Жандос 

Жолдықанов  6-8-9-10  қаңтар 

күндерінде  халық  алдында 

есеп бермек. Ал, қала әкімі Ер-

мек  Алпысов  мырза  болса  4-7 

ақпан  аралығында  ел-жұртпен 

жүздеседі.

  Шыны  керек,  Ермек  Ал-

пысов  қала  тізгінін  қолына 

алғалы  ақпарат  құралдарымен 

емен-жарқын,  әрі  қоян-қолтық 

араласуда. 

Өткен 


жылғы 

есебінде  қаланың  түйткілді  

проблемаларының  бірі  сая-

жай  басты  мәселе  ретінде 

көтерілген-ді. Саяжайлар кезең-

кезеңімен  қала  қарамағына 

өтетінін  айтқан  әкім  ондағы 

жол,  ауызсу,  мектеп  мәселесін 

шешудің  күрмеуі  бір  жылда 

шешіле  салмайды  деген  бо-

латын.  Ісіне  мығым  сөзі  ширақ 

Ермек  мырза  алғаш  әкім  бо-

лып  келгенде  қазақшасы  «не-

важный»  еді,  қазір  қамшы  сал-

дырмайтын  ақтангер  болды. 

Айрықша атап айтатын тағы бір 

мәселе қала әкімі  жыл соңына 

таман  өзіне  баспасөз  хатшы-

сын  таңдап,    тағайындады. 

Бұл  да,  ақпарат  құралдарымен 

тығыз  байланыс  орнатқанын 

көрсетеді.



А. МҰХАМАДИ.

 

автокөліктердің  салығын  15 



айлық  есептік  көрсеткіштен 

66-ға  дейін  көтеруді  ұсынып 

отыр.  «Қымбат  көлік  міндің  бе, 

салығын  төлеуге  тиіссің»  деген 

министр Ерболат Досаев мырза 

алған бетінен қайтпақ емес. 

Қазір айлық есептік көрсеткіш 

– 1731 теңге. Яғни көлік салығы 

26  мыңнан  60-80  мыңға,  ең 

жоғарғысы  114  мың  теңгеге 

дейін  ұлғаймақ.  Қозғалтқыш 

көлемі 3-4-ке дейінгі 112 көліктің 

25 пайызы соғыс ардагерлерінің 

атына жазылған. Оларға жеңіл-

діктер  қарастырылады.  Ал 

қалғандары  тиісті  салықты 

төлеуге міндетті болмақ. 

Министрдің 

айтуынша, 

салықты  толығымен  төлеудің 

арқасында  бюджетке  1  мил-

лиард  700  мың  теңге  түсіруге 

болады. 

Аталған  бұл  жаңа  Заң  жо-

басы  бойынша  Астана,  Алма-

ты және облыс орталығындағы 

баспананың 

салығы 


да 

ұлғаймақ.  Яғни  көлемі  150 

шаршы 

метрден 


жоғары 

пәтерлер  мен  300  шаршы 

метрден жоғары тұрғын үйлер 

үшін салық артады.

Астана  мен  Алматыда  әр 

шаршы метр салығы 30-дан 60 

мың  теңгеге  дейін,  ал  облыс 

орталықтарында  18-ден  36 

мың теңгеге дейін көтерілмек. 

құжат  қабылданса,  салық  ке-

лер жылдан бастап көбейеді.  

«Зейнетақы  мен  жала-

қының көтерілгендігінен пайда 

не, салық жыл сайын өсіп, ке-

рек  десеңіз  ішер  асымыздың 

құны  да  күн  санап  шарықтай 

берсе» деген халық өз мұңын 

шағып отыр. 



ӨЗ ТІЛШІМІЗ.

АВТОБУСТЫ ЌАР АСТЫНАН АРШЫП АЛДЫ

Солтүстік  облыстарда  болған    саршұнақ  аязбен  ақтүтек  боран 

Оңтүстікке де келіп жетті. Сақылдаған сары аязда жолға шығып кет-

кен автокөліктер қар астында қалып қойды. Қаңтардың 5-6-на қараған 

түні Өскемен-Талдықорған бағытындағы қалааралық автобусты Ал-

маты облысының полицейлері қалың қардан аршып алды. Сондай-

ақ,  Алматы-Өскемен  бағытына  кетіп  бара  жатқан  «Мерседес»  мар-

калы  40  орынды  жолаушы  тасыйтын  автобус  қатты  аязға  шыдас 

бермей,  жылыту  жүйесі  істен  шығып,  606  километр  қашықтықта 

бораған қардың астында қалып қойған. Ішінде 40 жолаушысы бар бұл 

автобусқа да  әмбебап полицейлер көмекке келген, абырой болғанда 

барлығы дін аман, 40 жолаушының бесеуі балалар. 40 градус қақаған 

суыққа тонған жолаушыларға үш экипаж, екі қарлы боранға арналған 

автокөлік  пен  камаз  көлігі  көмекке  келіп,  жапа  шеккендер  Алакөл 

ауданының Үшарал қаласының жолға жақын бір кафесіне жеткізіліп, 

медициналық көмек көрсетілді. Ал екі бірдей жолаушы тасыйтын ав-

тобустар, шопырларымен бірге аудан орталығына жеткізілді. 

                                                   



А. ДІНИСЛАМ.

3

№2 (641) 09.01.2014



Қабанбай батыр көшесі, 32.

Тел.: 24-12-84, 24-58-87. Факс: 24-75-66.

E-mail: alatau_offset@mail.ru, www.alatau.kz@mail.ru

НОВОСТИ  РЕСПУБЛИКИ

ЧЕЛОВЕК И ЗАКОН

Полосу подготовила Ирина КАРЯКИНА.

В Казахстане акцизы ударят по карману 2 млн. курильщиков

Пока цены на табачные изделия остались прежними.

С этого года в Казахстане повышен акциз на табачные изделия 

почти  вдвое.  Минимальная  цена  на  сигареты  составит  190  тенге, 

сообщил заместитель председателя правления Национальной па-

латы предпринимателей Казахстана Рахим Ошакбаев.

По мнению Ошакбаева, такое резкое повышение цен станет бо-

лезненным для порядка 2 млн потребителей, на которых приходит-

ся 48% рынка недорогих сигарет.

«В  течение  3  лет  акцизы  в  Казахстане  повышались  на  30%  с 

2011 года. Осенью прошлого года было принято решение об их по-

вышении почти в 2 раза, и сейчас акциз составляет 3 тыс. тенге на 

1000 сигарет», — сказал Ошакбаев.

Представители  НПП  Казахстана  опасаются  также  возможного 

роста контрабанды и ввоза контрафактных сигарет, в частности из 

КНР. В настоящее время на Китай приходится до 80% контрафакт-

ной табачной продукции.



В Казахстане снизились цены на топливо, 

металлы и продукты

Больше всего подешевели благородные металлы, особен-

но свинец

Цены предприятий — производителей промышленной продук-

ции в декабре 2013 г. снизились на 0,2%, сообщает Агентство РК 

по статистике.

В декабре  по сравнению с ноябрем цены в горнодобывающей 

и обрабатывающей промышленности снизились на 0,3%. Произве-

денная продукция подешевела на 0,3%, услуги производственного 

характера подорожали на 0,6%.

В прошедшем месяце уменьшение цен отмечено: на конденсат 

газовый — на 1,3%, мазут топочный — на 1,2%, дизельное топливо 

— на 0,6%, газ природный — на 0,3%, их увеличение — на пропан 

и бутан сжиженные на 2,1%, керосин — на 1,1%, бензин — на 0,8%.

Цены  на  благородные  металлы  за  месяц  стали  ниже  на  5%, 

свинец — на 4,7%, цинк — на 2,4%, прокат черных металлов — на 

1,9%, медь — на 1,6%, алюминий необработанный — на 1,1%, фер-

росплавы — на 0,2%.

Снижение цен наблюдалось на сахар — на 1,9%, муку пшенич-

ную  —  на  0,4%,  повышение  —  на  маргарин  на  4,1%,  рыбу  —  на 

3,1%,  масло  растительное  —  на  1,1%,  молочные  продукты  —  на 

0,5%.


НОВОСТИ  МИРА

АКТУАЛЬНО

После ухода сил НАТО южный Афганистан достанется талибам 

Стратегически  важная  провинция  южного  Афганистана  - 

Гильменд попадет под контроль талибов сразу же после того, 

как в текущем году её покинут британские войска.

Об этом предупредило военное командование Великобритании.

«Уже сейчас находящиеся в Гильменде военнослужащие пра-

вительственных  сил  Афганистана  осуществляют  патрулирование 

провинции совместно с повстанцами». На сегодняшний день в Аф-

ганистане находится британский контингент численностью в 5,2 тыс 

военнослужащих.  Большинство  из  них  сейчас  развернуто  на  юге 

страны. В ближайшие 12 месяцев все боевые части Великобрита-

нии будут выведены из Афганистана.

Источники сообщают о трудностях на переговорах между США 

и  нынешним  правительством  Афганистана  по  заключению  согла-

шения, позволяющего нахождение на территории страны западных 

военных  инструкторов.  «В  результате  есть  угроза,  что  к  декабрю 

2014 года весь персонал НАТО покинет Афганистан, что, по мнению 

британских специалистов, станет полной катастрофой».

Бывший начальник штаба обороны Соединенного королевства 

генерал Дэвид Ричардс говорит о том, что «без поддержки со сторо-

ны НАТО возможности афганской правительственной армии прово-

дить операции против талибов быстро сойдут на нет».

Россия будет блокировать сайты, 

подозреваемые в экстремизме

Владимир Путин подписал закон о досудебной блокировке 

сайтов по подозрению в экстремизме. 

Закон, внесенный депутатами ЛДПР, КПРФ и «Единой России», 

предусматривает  блокировку  интернет-ресурсов  за  распростра-

нение экстремистской информации. К ней относятся, в частности, 

призывы к беспорядкам, участию в террористической деятельности 

или любых мероприятиях, проводимых с нарушениями установлен-

ного порядка, а также разжигание межнациональной и межконфес-

сиональной розни.

Блокировка ресурсов осуществляется по запросу Генпрокурату-

ры. Согласно принятой процедуре, генеральный прокурор или его 

заместители  уведомляют  о  необходимости  закрыть  тот  или  иной 

сайт Минкомсвязи, а министерство должно оповестить об этом опе-

раторов и провайдеров. На удаление противоправной информации 

отводятся одни сутки.

Закон вступит в силу 1 февраля.

Ученые назвали главную причину 

онкологических заболеваний

Основной причиной онкологических заболеваний у людей 

является загрязнение воздуха. Об этом заявил представитель 

Международного агентства по изучению рака Керт Стрейф.

«Мы можем констатировать, что загрязнение воздуха представ-

ляет угрозу не просто для здоровья в целом, но и является главной 

причиной возникновения онкологических заболеваний», — отметил 

он.

По  его  словам,  в  распоряжении  экспертов  МАИР  находятся 



«веские доказательства» того, что именно загрязненный воздух яв-

ляется основной причиной онкологических заболеваний, особенно 

если речь идет о раке легких и мочевого пузыря.

«С недавних пор в воздухе, который мы вдыхаем, содержатся 

вещества, вызывающие возникновение онкологии», — заявил Керт-

Стрейф.


По данным МАИР, собранными начиная с 2010 года, причиной 

около 223 тысяч случаев заболевания раком легких стало загряз-

нение воздуха.

Эксперты МАИР пришли к такому выводу, опираясь на большое 

количество медицинских исследований, проведенных в различных 

частях мира.



Нашу

мевшее 

дел

о

  

   КРИМИНАЛ                          КРИМИНАЛ   

      КРИМИНАЛ

С 1 января 2014 года вступило в силу действие пун-

ктов  Правил  осуществления  пенсионных  выплат  из 

ЕНПФ  за  счет  ОППВ,  утвержденных  постановлением 

Правительства РК от 2 октября 2013 года № 1042.

Право на получение пенсионных выплат за счет ОППВ 

возникает у лиц, имеющих пенсионные накопления в ЕНПФ:

при достижении 50-летнего  возраста  и наличии  стажа 

работы не менее 5 лет по профессиям, входящим в пере-

чень  производств,  работ,  профессий  работников,  опреде-

ленным Правительством РК, и достаточности пенсионных 

накоплений  для  обеспечения  выплаты  не  ниже  размера 

минимальной пенсии;

выезжающих или выехавших на постоянное место жи-

тельства за пределы РК и представивших документы, под-

тверждающие намерение или факт выезда.

Указанные лица имеют право заключить договор пенси-

онного аннуитета со страховой организацией об осущест-

влении  страховых  выплат  пожизненно  с  использованием 

пенсионных  накоплений,  сформированных  за  счет  обяза-

тельных пенсионных взносов и (или) обязательных профес-

сиональных пенсионных взносов. При этом размер месяч-

ной страховой выплаты из страховой организации не может 

быть  ниже  размера  минимальной  пенсии,  действующего 

на дату заключения договора пенсионного аннуитета. Пен-

сионные выплаты ЕНПФ осуществляются путем перевода 

пенсионных  накоплений,  сформированных  за  счет  ОППВ, 

в страховую организацию на основании договора пенсион-

ного аннуитета в порядке, предусмотренном законодатель-

ством Республики Казахстан.

Иностранцы и лица без гражданства, являющиеся по-

лучателями  пенсионных  накоплений  за  счет  ОППВ,  вые-

хавшие  на  постоянное  место  жительства  за  пределы  РК, 

должны представить в единый накопительный пенсионный 

фонд:

1) заявление;



Как будут осуществляться пенсионные выплаты 

из ЕНПФ за счет ОППВ

2) при передаче через средства почтовой связи или по-

веренное лицо:

копию заграничного паспорта либо удостоверения лица 

без  гражданства  с  отметкой  о  разрешении  на  выезд  за 

пределы  РК  на  постоянное  место  жительства  и  оригинал 

для обозрения. Копия заграничного паспорта должна быть 

нотариально  засвидетельствована  (если  нотариальное 

свидетельствование производится в государстве прожива-

ния) и легализована, за исключением случаев, когда иное 

установлено  международными  договорами,  ратифициро-

ванными РК;

3) при личном обращении получателя:

копию заграничного паспорта либо удостоверения лица 

без гражданства и оригинал паспорта либо удостоверения 

лица без гражданства для обозрения с отметкой о разреше-

нии на выезд за пределы Республики Казахстан на постоян-

ное место жительства и оригинал для обозрения;

копию  миграционной  карточки  и  оригинал  миграцион-

ной карточки для обозрения, при его наличии.

В случае возникновения сомнений в факте оформления 

разрешения на выезд за пределы РК на постоянное место 

жительства, ЕНПФ направляет запросы в территориальные 

подразделения  миграционной  полиции  органов  внутрен-

них дел, а также нотариусу, заверившему доверенность на 

представление интересов вкладчика (получателя) на полу-

чение пенсионных выплат третьему лицу, с уведомлением 

об этом получателя. При этом срок исполнения заявления 

о  назначении  пенсионных  выплат  приостанавливается  до 

получения ответов на указанные запросы.

Граждане  РК,  имеющие  право  на  получение  пенсион-

ных выплат за счет ОППВ, выехавшие на постоянное место 

жительства за пределы РК, представляют в ЕНПФ:

1) заявление;

2)  копию  паспорта  гражданина  РК  с  отметкой  о  раз-

решении  на  выезд  за  пределы  РК  на  постоянное  место 

жительства  и  оригинал  для  обозрения.  Копия  паспорта 

должна  быть  нотариально  засвидетельствована  (если  но-

тариальное  свидетельствование  производится  в  государ-

стве проживания) и легализована, за исключением случа-

ев, когда иное установлено международными договорами, 

ратифицированными РК.

В  случае  смерти  лица,  имеющего  пенсионные  нако-

пления в ЕНПФ за счет ОППВ, они наследуются в порядке, 

установленном законодательством РК.

Раздвоение власти

Государство  и  само  почти  уверовало  в  победные 

реляции о том, что уровень жизни в Казахстане растет 

в геометрической прогрессии.

Это еще раз подтверждает тезис о стремительном рас-

слоении казахстанского общества: верхи живут своей жиз-

нью, а как низы – как и положено - своей.

Впрочем,  официальная  статистика  как  раз  свидетель-

ствует о мощных достижениях Казахстана и, в частности, 

высокой социальной ответственности властей. Уже доволь-

но продолжительное время министерство труда и социаль-

ной защиты населения вбивает через официальные СМИ в 

мозги  граждан  одну  простую  мысль:уровень  безработицы 

в стране стабильно низкий  - на уровне 5,2%. Для сравне-

ния: в Европейском союзе данный показатель выше 10%, в 

США – 7%. То есть, формально наши власти гораздо более 

социально  ответственны,  чем  их  европейские  или  амери-

канские коллеги.

На самом деле ситуация с безработицей в Казахстане 

весьма сложная.

Давайте  для  начала  обратим  внимание  на  динамику 

«самостоятельно занятых», занятого населения и безрабо-

тицы. Согласно данным Агентства РК по статистике, в 1991 

году  самостоятельно  занятых  было  326,7  тыс.  человек,  в 

1992-м – 367,6 тыс., в 1993-м – 369 тыс., потом с 1994 года 

он резко вырос до 552 тыс., а в 1995-м подскочил еще почти 

в 2 раза – до 1085,1 тыс. Потом до 2001 года показатель 

опять-таки рос и достиг 2835,5 тыс. человек. Затем варьи-

ровался до 2012 года в пределах 2700 тыс. человек: когда 

больше, когда меньше.

Причем, число занятого населения  в то же время со-

гласно официальной статистике менялось довольно стран-

ным образом. Например, в 1991 году в экономике Казахста-

на было занято 7716,2 тыс. человек и показатель падал до 

2000 года, когда число занятых составило 6201 тыс. чело-

век, а затем росло и падало, пока по итогам 2012 года не 

достигло 8507,1 тыс. человек.

Вместе с тем, еще интереснее и загадочнее дела с из-

менением  процента  безработных.  До  1994  года  данных 

официальной статистики по безработице просто нет. Затем 

с 7,5% в 1994 году она начала неуклонно расти, и достигла 

своего  максимального  значения  в  13,5%  от  экономически 

активного населения в 1999 году.

Начиная с 2000 года, статистическое агентство дает по-

зитивный  тренд:  уровень  безработицы  12,8%  в  2001  году 

неуклонно падал до 5,3% в 2012 году.

Вот и подумайте, как эту статистику воспринимать? С 

точки  зрения  обыкновенной  логики?  Число  самозанятых 

растет,  занятого  населения  выросло  на  небольшую  вели-

чину,  при  этом  число  безработных  с  2000  года  только  со-

кращается. 

Если  в  2006  году  на  тысячу  тенге  можно  было  приоб-

рести 1 пакет молока, 1 пакет кефира, пол палки копченой 

колбасы и хлеб, то сейчас только колбасу, но почти в 2 раза 

меньше. Кстати, в течение нескольких последних лет мони-

торинг цен, который дает агентство КазТАГ, также подтверж-

дает данный факт.

В  конце  декабря  агентство  сообщило,  что  данные  о 

розничных ценах Агентства РК по статистике на основные 

продовольственные продукты в Казахстане значительно за-

нижены.


В частности, цены статагентства на куриные яйца за де-

кабрь занижены в 12 городах Казахстана. Например, если 

в Уральске этот продукт, по данным статистиков, стоит 215 

тенге за десяток, то согласно мониторингу цена достигает 

235 тенге. В Талдыкоргане цена выше, чем в данных стата-

гентства,  на  80  тенге,  что  является  наибольшей  разницей 

среди прочих городов.

А разница в цене за 1 кг говядины достигает 786 тенге - 

согласно данным, собранным по рынку продовольственных 

товаров  в  центре  околостоличной  Акмолинской  области  – 

городе Кокшетау. В целом по Казахстану цены на этот про-

дукт в 13 городах, согласно статданным, ниже, чем в мони-

торинге агентства.

Если нет особых причин доверять ценовому мониторин-

гу Агентства РК по статистике, то возникает закономерный 

вопрос: можно ли доверять его данным по инфляции?

С одной стороны, покупательная способность тенге за 

последние 7 лет резко упала, тогда как инфляция вроде как 

снижается. Об ее уровне можно судить по индексу потре-

бительских цен. В 2006 году он составил 108,4%, в 2007-м 

– 118,8%, а потом снижался с 2008-го (109,5%) до 2012 года 

включительно (106%).

С  другой  стороны,  реальная  заработная  плата  в  2006 

году составила 110,3 тыс. тенге, а в 2008 году упала до 99 

тыс., тогда как в 2012 выросла до 107 тыс.

Если реально оценивать вышеприведенные данные, то 

можно  сделать  вывод,  что  зарабатывать  стали  меньше,  а 

тратить,  принимая  в  расчет  крутое  пике  индекса  потреби-

тельских цен в 2007 году, намного больше.

Вот  и  получается,  что  мы,  если  верить  официальной 

статистике,  должны:  1)  гордиться  низким  уровнем  безра-

ботицы; 2) свысока поглядывая на развитые страны, радо-

ваться низкой инфляции (по 2013 году власти прогнозируют 

даже ниже 5%) и 3) верить, что живем лучше и лучше.

Правда, по ощущениям накануне и сразу после празд-

ничных новогодних трат, становится слегка тревожно за за-

втрашний лично свой день и светлое будущее сотен тысяч 

казахстанцев.



Челах, возможно, уехал в Европу

Осужденный Владислав Челах, вероятно, освобож-

ден,  говорят  родители  его  погибших  сослуживцев.  По 

слухам, он сейчас может находиться в Германии. 

Защитник Владислава Челаха Серик Сарсенов от-

рицает эту информацию. В доказательство он приводит 

рассказ его матери Светланы Ващенко.

«Это все туфта! Вчера только я говорил с матерью 

и  дедом  Челаха.  Мать  была  недавно  на  свидании  с 

Челахом,  это  было  в  двадцатых  числах  декабря.  На-

строение у него, по ее словам, хорошее. Сам Челах 12 

декабря направил ходатайство в суд о пересмотре дела 

в порядке надзора. Я это же писал и мне отказали, теперь 

Челах  написал  –  ответа  пока  не  было»,  -  заявил  адвокат 

Сарсенов.

По его мнению, жалоба от Челаха заставит суд приза-

думаться.  Серик  Сарсенов  сказал,  что  в  документе  есть 

«убийственный довод, который он умышленно не приводил 

в своей жалобе».

«В  уголовно-процессуальном  кодексе  РК  есть  статья 

459.  По  пункту  два  второй  части  говорится,  что  вступив-

шие  в  законную  силу 

судебные  акты  также 

пересматриваются 

в 

порядке судебного над-



зора,  если  приговорен-

ное  лицо  осуждено  к 

сметной  казни  либо  к 

пожизненному 

лише-

нию  свободы.  К  этим 



актам  относятся  все 

вынесенные  по  Челаху 

–  приговор,  апелляци-

онная,  кассационная  и 

так далее. Что тут еще понимать – закон прямо обязывает 

пересмотреть!», - объяснил Серик Сарсенов.  

Он также добавил, что в данное время занят техниче-

ской работой по подготовке жалобы в Комитет по правам 

человека при ООН. Для составления документа, ему нужно 

будет увидеть ответ на ходатайство осужденного Челаха.



4

БІЛІМ

Қабанбай батыр көшесі, 32.

Тел.: 24-12-84, 24-58-87. Факс: 24-75-66.

E-mail: alatau_offset@mail.ru, www.alatau.kz@mail.ru

№2 (641) 09.01.2014



ОРАЗКҮЛ АСАНҒАЗЫҚЫЗЫ: 

МИНИСТР САРЫНЖІПОВ МЫРЗА, МЕКТЕПТЕГІ 

БІЛІМ МЕН ТӘРБИЕ МӘСЕЛЕСІ УШЫҒЫП КЕТТІ!

Жаңа  жыл  басталмай  тұрып,  бұдан  бір  ай  бұрын  Парламент 

Мәжілісінде  өткен  кезекті  Үкімет  жиналысында  Білім  және  ғылым 

министрі  Аслан  Сарынжіпов  депутаттардың  алдында  «Қазақстан 

Республикасындағы  білім  мен  ғылым  жүйесінің  жағдайы  мен  ба-

сым  бағыттары»  тақырыбында  баяндама  жасап,  қалаулылардың 

көңілін алаңдатқан сан салалы сауалдарға жауап берген болатын. 

Әдеттегідей 

баяндамадан 

соң, 


«Сұрақ – жауап» бөлімі, одан кейінгі кезек 

дәстүрлі «Жарыссөзде» депутат Оразкүл 

Асанғазықызы 

жылармандай 

хәлге 

түсіп,  он  минуттан  астам  уақыт  бойы 



ұлтымызды  ұшпаққа  шығаруға  қатысты 

кесек-кесек  ой  айтты.  Бүгінгі  таңдағы 

заманауи  ақпараттық  стильге  сай, 

орашолақ,  қысқа-нұсқа  етіп  бөлшектеуге 

келмейтін,  түйдек-түйдек  терең  ойды 

қағазға  түсіріп  қаз-қалпында  жариялай 

алатын басылым мен сайт іздеп бірнеше 

БАҚ  құралының  электронды  поштасына 

жөнелткенді жөн санадық. Мақсатымыз – 

ұлт жанашырының ұрымтал тұста айтқан 

сөзін оқырманға жеткізіп, ұрпақ санасына 

сіңіру. Сонымен…

-  Бүгінгі  таңда  ата-аналар  өздерінің 

құқықтарын өте жақсы біледі. Баласынан 

мұғалім  біліктілікке  қатысты  бірдеңені 

талап  ететін  болса,  бірден  сотқа, 

прокурорға  жүгінеді.  Ал  жеке  өздерінің 

жауапкершіліктерін 

білмей 

жатады. 


Жергілікті жерде осы мәселеде бала ата-

ана мен ұстаздың арасындағы екі ортада 

көп  қиналады.  Сондықтан  менің  арнайы 

Сізге  өтінішім  бар.  (мен  бұрынғы  ми-

нистрге  ресми  хат  жіберген  едім,  маған 

әншейін жауап келген болатын) Жауабы 

мынадай:  Елбасымыз  «Қазақстан  Стра-

тегиясы  –  2050»  Жолдауында,  кешегі 

«Нұр  Отан»  партиясының  доктринасын-

да отбасылық тәрбиеге үлкен мән берді».

Оқушы  отбасында  ата-ананың  тәр-

биесін жақсы алса, Сізге білім беру жеңіл 

болады. Сондықтан, Сіздің ЖОО-лар мен 

арнаулы  оқу  орындарында  отбасылық 

тәрбиені  үйрететін  кафедралар  жоқ. 

Сізден  қаражат  алып  өткізетін  отбасы 

университеті  мамандарды  Ресейден 

шақырады.  Оған  да  рақмет,  шақырып, 

оқытып жатқанына. Ал біздің ЖОО-ларда 

жалпы психология бар, ал отбасылық пси-

хология деген жоқ. Сіздің бүгінгі отырыста 

айтылған  көптеген  мәселелеріңізді  сол 

отбасылық  психологтар  шешер  еді.  Мен 

отбасы институтының кезекті бір кеңесіне 

қатысқанымда,  өңірлерден  келген  пси-

хологтары  мектептерде  ата-аналармен 

болатын  сұмдық  текетірестердің  жайын 

айтып, жылармандай күйге түсті.

Біздің  балаларымыз  дүниеге  кел-

генде  Жаратқан  Иеміз  ер  азаматтар-

ды  артық  жаратады.  Олардың  міндеті 

үлкен.  Статистикалық  көрсеткіштерге 

көз жүгіртер болсақ, елімізде жыл сайын 

жаңа  туылған  нәрестелер  арасында  қыз 

балаларға  қарағанда,  ұл  балаларымыз 

50-60 мыңға дейін көп болып дүние есігін 

ашып  жатады.  Алайда,  мектеп  бітірер 

жасына  жеткенге  дейін  біз  осылардың 

жартысына  жуығынан  көз  жазып  қалып 

жатады  екенбіз.  Неге?  Біз  Алла  берген 

перзенттерімізден ажырап қалып жатыр-

мыз. Мектептерде де ер азамат жоқ. Неге 

дегенге, менің бірнеше әріптесім «ер аза-

мат отбасын асырау үшін оған жеткілікті 

жалақы қажет. Елу мың теңгемен қай ер-

кек отбасын асырайды?» деп үн қатады.

Біздің  бала  күнімізде  ұстаздарымыз-

дың  80  пайызы  ер  азаматтар  болатын. 

Ал  мен  директор  болып  қызмет  етіп 

жүргенімде  бұл  көрсеткіш  50  пайызға 

төмендеді.  Қазір  200  мұғалімнің  ішінен 

екі  еркек  тапсаңыз  табасыз,  болма-

са  ол  да  жоқ.  Сондықтан  да  бұл  күнде 

бүлдіршіндеріміз  қарап,  бой  түзеп 

өсер  азамат  жоқ.  Мұны  қалай  айта-

сыз,  кімге  дәлелдейсіз?  Менің  Сізден 

өтініп  сұрайтыным,  жалақыны  көбейтіп 

осы  олқылықтың  орнын  толтыруға 

күш  салсаңыз  екен.  Кезінде  мына-

дай  да  бір  тәжірибе  болды  емес  пе?! 

Әскерден  келген  жігіттерді  конкурссыз-

ақ  мұғалімдік  қызметке  алған.  Сол 

сияқты  пединституттарға  қандай  да 

бір  жеңілдіктер  беріп,  оқуға  түсе  ал-

май  қалған  ауылдың  жігіттерін  демеп 

жіберсеңіздер,  солардан  қазақылықтың 

исі  бойына  дарыған  нағыз  мамандар 

шығады деп сенемін.

Біз  мектепке  барғанда  ер  мұғалім-

қазақ  1996  жылы  Елбасының  атына 

хат  жазған.  Мыңжасағыр  Елбасы  екі  ай 

өтпей жатып арнайы Жарлық шығарды. 

Осы  Жарлық  сол  96-шы  жылдан  бері 

бір  министрдің  аузына  түспеді.  Мен 

Сіздің  айтқан  сөзді  қабыл  алатын,  ұлт 

үшін  бүйрегі  бұратын  азамат  екеніңізді 

таныдым.  Осы  Жарлықпен  Сіз  біздің 

балаларымыздың  ең  алдымен  ата-тегін 

жөндеңізші.

Одан кейінгі айтарым, бізде орыс тілді, 

неміс  тілді,  украин  тілді  мектептер  бар. 

Біз  осылардың  барлығын  Қазақстанның 

мектебі екенін, біздің жерімізде білім алып 

жатқанын сездіріп, тіл үйренуден, соның 

ішінде  сәлемдесуден  басталатындығын 

білдірейікші.  «Сәлеметсіз  бе?»-ні  жат-

тауға болады ғой. Осындай сәлем сөзді 

айтпайтын  мектебіңіздің  директорла-

ры  бар.  Ұлтына  бөлмей-ақ  қояйын.  Иә, 

үш  тілді  білу  керек  деді  Елбасы.  Бірақ, 

ол  кісі  айтты.  Қазақ  тілі  үш  тілдің  біреуі 

емес.  Біріншісі.  Негізгісі.  Маңыздысы. 

Ол  –  мемлекеттік  тіл  деді.  Осы  тілді 

білдіру  Сіздің  ең  бірінші  мақсатыңыз 

болсыншы.  Сіздің  алдыңыздағы  ми-

нистр  мырза  Әлемдік  конференция 

шақырып, әлем геологтарын жиып алып, 

Қазақстанда  маңызды  тіл  орыс  тілі  деп 

Елбасыға  қарсы  шықты.  Ата-ана  мен 

ұлтты  таңдай  алмаймыз.  Біз  Жарату-

шымен  үйлесімді  өмір  сүруіміз  керек. 

Жаратушымыз  айтады:  «Ей,  пендем. 

Әрқайсыңның  өзіңе  лайық  тіл  бердім, 

өзіңе  лайық діл  бердім, өзіңе  лайық дін 

бердім»  дейді.  Олай  болатын  болса, 

Алла  берген  тілімізді  басқасын  қойып, 

осы 75 пайыз балаларымызға дұрыстап 

үйретіп,  оқытайық.  Орыс,  неміс,  украин 

тілінде оқып жатқан қазақтың баласы бір 

дерден  аяқ  тартып  тұратынбыз.  Бүгінгі 

білім  ошақтарында  «әй  дейтін  әже,  қой 

дейтін  қожа»  қалмай  барады.  Мүмкін, 

ұлттық  немесе  ұлттану  деген  пәнді 

енгізесіз  бе?  Жоқ,  факультатив  сабақ 

ретінде  жүргізесіз  бе?  Қалай    болғанда 

да, түпкі ниетіміз қазақ болуымыз керек.

Статистикаға сүйеніп өзіңіз айттыңыз, 

қазақ балаларының 75 пайызы ана тілінде 

білім  алады.  Ал  қазақ  ұлты  деген  кім? 

Ол ұлттың мүддесінде не жатқан? Олар 

атасын  не  деп,  әкесі  мен  әжесін  қалай 

атаған?  Осы  әке-шешесінің  ататегі  қате 

жазылған жандар аз емес қазіргі қоғамда. 

Грантқа  түскен  балалардың  тізіміне  көз 

жүгіртсеңіз, 85 пайыз «Мөлдіріңіз» – «Мал-

дыр», «Тілекқабылыңыз» – «Тилекгабыл» 

болып жүр. Аты-жөнін жөндемеген адам-

нан  қандай  сауат  күтеміз.  Елбасының 

1996  жылы  2  сәуірде  шыққан  Жарлығы 

бар.  Осы  Жарлықты  басқаны  былай 

қойғанда,  мектеп  директорларының  өзі 

де  білмейді.  Бұл  мәселе  ата-аналардың 

арасында  кеңінен  насихатталмайды. 

Қазір  туған  балалардың  өзі  «…евич,  …

евна»  болып  келеді.  Кезінде  Бауыржан 

Момышұлы  айтқан  екен:  «сенің  ерлігің 

Мәскеуге  фашистерді  жібермеген,  соған 

лайық.  Бірақ,  ата-тегің  бүлдіреді.  Осы 

жолы біз сені «Момышов» деп жіберейік» 

деген  кезде:  «Пәллі,  мен  сонда  ба-

тыр  болам  деп  сиыр  болуым  керек  пе? 

Біздің  ауылда  «…ов,  …ов»  деп  сиыр-

ларды шақырады» деген екен. Осындай 

мәселені  көтеріп  қырық  жеті  нарқасқа 

ауыз  қазақша  білмейді.  Білмегеніне  на-

мыстанбайды  да.  Бұл  қасірет  емей,  не-

мене?! Мінекей, осындай мәселелермен 

айналысқаныңызды қалар едім.

Мен сізден зор үміт күтемін. Сіз жеке 

басыңыздың үлгісін бүкіл республиканың 

ұстаздарына  көрсетіңіз.  Қалай  талап 

етсеңіз де болады? Өйткені, өзіңіз маған 

айттыңыз «Ореке, Алматыда мен оқыған 

мектепте қазақ тілін оқыған жоқпыз» деп. 

Солай  бола  тұра  қазақшаңыз  ешкімнен 

кем  емес.  Барлық  салада  жұмыс  істеу 

қиын.  Осындай  қиындықтардың  бәрі  де 

өз-өзінен  шешіледі,  егер  мектеп  қазақ 

тілінде  сөйлесе.  Ауыл  туралы  айтқан 

ойыңызға  қосылмасам  да,  ауылдың 

мәселесін көтеріп, өз-өзіңді қамшылаған 

ұжымыңызға  сол  ауылдың  мәселесін 

қаладан  биікке  шығарғанша  сарқылмас 

күш-қайрат  тілеймін.  Ерекшелеп  айта-

рым  сол,  бұл  ауылдың,  өңірдің  немесе 

аймақтың мәселесі дегенді ұмыту керек. 

Балаға  тәрбие  беруде  бір-ақ  адам  бар. 

Ол – министр. Ал әкімнің 26 басқармасы 

бар. Олар қай министр көп сауал қойып, 

көбірек қозғау салса, соның шаруасымен 

айналысатыны белгілі. Барлық әкім осы 

білім  министрінің  мәселесімен  айналы-

сатындай абырой, жұмысыңызға сәттілік 

тілеймін, – деп сөзін тәмамдады Оразкүл 

Асанғазықызы.

   


   Нұрлыбек ДОСЫБАЙ.

Намыс.кз      

БҮЛДІРШІНДЕР ҚОЛДАУДЫ ҚАЖЕТ ЕТЕДІ

Қазақ жерінде тұңғыш рет мектеп ашқан ағартушы-педагог Ы.Алтынсарин 

шығармаларынан еңбек тақырыбы негізгі орынды алатыны белгілі. Баланы жас 

кезінен еңбекқор етіп тәрбиелеуге үйрету оның басты мақсаты болды. Алтынсариннің 

әрбір шығармасы балаларды адал болуға, еріншектік, жалқаулық сияқты әдеттерден 

сақтанып, еңбек етуге дағдылануға, еңбексүйгіштікке баулиды.

Қазақта  "Баланың  істегені  білінбес", 

"Істегенің  маған  жақсы,  үйренгенің  өзіңе 

жақсы"  деген  сөздер  бар.  Осы  сөздердің 

де  еңбекке  ықпал  етер  мәні  көп.  Әрине, 

баланы  жас  күнінен  еңбекке  баулу  оңай 

емес.  Бастаған  ісін  сырттай  бақылай  оты-

рып,  аяғына  жеткізгенше  қадағалау  үшін 

бастысы,  төзім  керек.  Тәжірибеде  байқап 

жүргеніміздей,  кейде  15  жастағы  бала  да 

айтқан  тапсырмаларыңды  толықтай  орындай 

алмауы  мүмкін.  Сондықтан  әр  жеткіншекке 

жылы сөйлеп, әр әрекетін тұрақты қадағалап, 

төзіміне  дем  беріп,  ересек  адаммен 

сөйлескендей  қолдап  отырсаңыз  тәрбиеңіз 

нәтижелі  болады.  Ұрсу,  зеку,  дауыс  көтеру 

оның  еңбекке  деген  ынтасын  жояды.  Біз 

ойлағандай, кез келген балаға барлық шаруа-

ны тапсырылғандай орындап шығу оңай емес. 

Ең  бастысы  еңбек  етуге  ынталанса,  талабын 

қайтармау қажет. Баланың ынтасы ауған жұмыс 

оған қызықты көрінеді. Тек нәтижесін бақылап 

отыру керек. Психологтар мен педагогтардың 

зерттеулері  бойынша,  бала  кішкене  кезінде 

эмоцияға көп беріледі, еліктейді. Балалардың 

эмоциясы қас-қағымда ауысып отырады екен. 

Сондай-ақ,  бала  өзінің  әрбір  жасаған 

әрекетіне  қуанады.  Содан  мақтау  күтеді.  Біз 

көбінде ескере бермейміз, бала ойыннан гөрі 

еңбек етуге ынталы.  Бірақ үлкендер жағы «саған 

әлі ерте» деген сылтаумен, яғни сенімсіздіктен, 

еңбекке  баулуға немқұрайлылық танытып жа-

тады. Ал, психологтардың пайымдауынша, 5-7 

жастағы  бүлдіршіннің  өзіне  «шамасы  келеді» 

деген  кейбір  шаруаларды  күнделікті  сеніп 

тапсыруға  болады.  Мысалы,  еденді  сүрте 

салу, ыдыс жуу, гүлге су құю, тағы басқа. Бұл 

жұмыстар оның міндеті мен жауапкершілігін 

арттырады, 

мінезінің 

ұстамдылығына, 

мейірбан  болып  өсуіне  ықпал  етеді. 

«Тәрбие - тал бесіктен» деген осы. Бірқатар 

адамдар  бүлдіршіндерді  еңбекке  баулуға 

уақыттарымыз  жоқ  деп  ақталады.  Біздің 

кемшілігіміз  сол,  балалармен  сөйлесуге 

онша мән бере бермейміз. Тез-тез киіндіріп, 

жылдамырақ 

тамағын 

беріп, 


алтын 

уақытымызды  қор  қылмауға  тырысамыз. 

Сондықтан, әрдайым баладан артық байлық 

жоқ екенін естен шығармауымыз керек. 



Д. ӘБДІМОМЫНОВ,

№7 орта мектептің 

еңбекке баулу пәнінің мұғалімі.

5

ОЙТYРТКІ

Қабанбай батыр көшесі, 32.

Тел.: 24-12-84, 24-58-87. Факс: 24-75-66.

E-mail: alatau_offset@mail.ru, www.alatau.kz@mail.ru

№2 (641) 09.01.2014



Әлемде аса сәнге айналған 

киім түрі – джинси екені рас.  

Алғаш Тәуелсіздік алған 

жылдары импортталып 

келген киімдердің ішінен 

кигенге ыңғайлы және сәнді 

болғаны үшін ол көпшіліктің 

сұранысына бірден ие болды.

Бүгінде  джинси  киюге  кәрі 

де,  жас  та  құмар.  Әсіресе,  бұл 

брендтың 

саудасын 

қызды-


рушылар  легі  нәзік  жанды-

лар.  Ал  қолданыстан  түспейтін 

осы  «ғажайып  киім»  туралы  не 

білеміз?


Алғаш  рет  аталмыш  киім 

«Бояушы,  бояушы  дегенде 

сақалын  бояпты»,  -  дегендей,  

бастарын  бет-ауыздарымен  қоса 

қара  матамен  тұмшалап  алатын 

қыз-келіншектер  мен  жас  боз-

балалардың  сәждеге  бастарын 

қоя салысымен балақтарын кесіп, 

сақал  қоюы  міндеттелмесе  де, 

бұлай киінбегенше шын мұсылман 

бола  алмайды  дейтіндер  де  бар. 

Шын  мәнінде  дінге  бет  бұрудың 

басты  мақсаты  –  бетауызды  тұм-

шалау мен балақ кесу емес.

Хиджаб  –  сөзінің  тікелей 

аудармасы  «жабық  киім»  де-

ген  ұғымды  білдіреді.  Бұл  Араб 

мемлекетіндегі  шөлді  климатта, 

құмы көп аймақта өмір сүретін әйел 

адамдардың  қорғану  мақсатында 

жабынатын  киімі  болып  табы-

лады  екен.  Қазақстанда  көптен 

бері  бір  жақты  шешілмей  келе 

жатқан діни даудың бірі – хиджаб 

мәселесі. Қоғамда хиджаб туралы 

екі  түрлі  пікір  қалыптасқан.  Бірі 

қыздардың  хиджаб  киюіне  тый-

ым  салу  тұтастай  дінге,  пенденің 

ішкі  сеніміне  кедергі  келтіру 

десе,  келесі  пікір,  қазақ  әйелдері 

ешқашан  жүзін  жауып  жүрмеген, 

біздің 


тарихымызда 

мұндай 


нәрсе ешқашан болмаған, - дейді. 

Әрине,  адам  болғаннан  кейін, 

әртүрлі  көзқарастар  қалыптасуы 

да заңды құбылыс.

Хиджаб емес - б‰рмелі кµйлек, 

жамылѓы жамылса¶



Бүгінде жер-жерде мұсылмандыққа бет бұрған қазақ 

жастарының арасында киім киюдің бұрын-соңды кездеспеген 

жаңа бір үлгісі өрістеп бара жатқандығын аңғару қиын емес. 

Әрине, шариғат бойынша тақуалыққа ден қойған жан баласы 

әуретті жерлерін жауып, таза әрі сыпайы киіну қажеттігі

айтпаса да түсінікті.

Қалай  дегенмен  де,  «қазақ 

әйелдері,  апаларымыз  ешқашан 

жалаңбас, ашық-шашық жүрмеген. 

Сәукеле  киген,  орамал  тартқан, 

жамылғы жамылған. Бірақ, ол хид-

жаб  деп  аталмаған.  Кірме  сөзге 

жабысқанша,  төл  сөзімізде  бар 

жамылғы,  орамал  десек  орынды 

шығар», - дейді Бас муфти.

Ал,  мен  білетін  қазақ  әйелі  – 

инабатты, білімді, текті, көрегенді, 

ұстамды,  киіну  мәдениеті,  әдеп 

деңгейі  жоғары.  Иә,  қазақ  қыз 

тәрбиесіне  ерекше  ден  қойған, 

тәрбиемен қатар жас бойжеткеннің 

жан,  тән  дүниесінің  сұлулығын 

біртұтас  қараған.  Менің  ойымша, 

бетті  тұмшалап,  қара  матамен 

оранып жүргенше, әдемі тағынған 

орамал  мен  бүрмелі  көйлек  ки-

ген әлдеқайда артық па дер едім. 

Ежелден  шайырлардың  қазақ 

әйелінің  қыпша  белін,  бүрмелі 

көйлегін,  әшекейінің  құпиясын 

жырға қосып әспеттегені белгілі. 

Оған А.Қоразбаевтың әні куә:

Сыңғыр шолпы шашбауын

жарасады таққаның,

Осы сәнің тұрғанда қаламаймын

 басқаны.

Үкілерің желбіреп, жас жүрегім

 елжіреп,

Сүйіншілеп  жеңгейлер  «шашбау-

лы қыз» келді деп.

Мысалға  алып  отырған  әннің 

астарында қаншама тәрбие жатыр 

десеңізші. Шашбау дегеніміз – қыз 

баланың  шашымен  қоса  өрілген 

моншақты, 

күміс 

шынжырлы 



әсемдік  бұйым.  Балауса  қыздың 

жүрісін,  қимылын,  әдептілігін 

қалыптастыру  үшін  қоңыраулы 

шолпы  мен  шашбаудың  атқарар 

рөлі  жоғары  болған.  «Адам  көркі 

– шүберек, ағаш көркі – жапырақ», 

дегендей  қыз  балаға  қынама 

қамзол,  дүрия  бешпет,  кәмшат 

бөрік,  қос  етек  көйлек,  биік  өкше 

етік тіктіріп кигізген. Сырға, білезік, 

шолпы,  шашбау,  жүзік  сияқты 

әшекей  заттарды  тақтырған.  Со-

нымен бірге, қазақ әйелдері жасы 

мен  отбасы  жағдайына  байла-

нысты  өзіндік  ерекшелігі  бар  бас 

киімдер  киген.  Әйелдердің  негізгі 

бас киімдері: бергек, бөрік, жаулық, 

желек,  жырға,  кимешек,  күндік, 

орамал,  қарқара,  сәукеле,  тақия, 

шәлі.  Осы  аталған  қасиеттердің 

бәрі  қазақ  қыздарының  бойы-

нан  табылып,  ұлттық  нақыштағы 

киімдер көркіне көрік қосқан. Шы-

нымен, хиджаб пен пәренже қазақ 

қызының  әдемілігін,  сұлулығын 

тұмшалайды,    хиджаб  сөзін 

«орамал  тағу»  деп  ауыстырсақ 

дұрыс  болар  еді.  Қазақтың 

салт-санасымен  ұштасқан  киім 

үлгісімен киінсек, хиджабтың бізге 

керегі шамалы еді.

Не  айтсақ  да,  қазақтың 

қыздары  көркіне  ақылы  сай 

«Қазақтың қызы» деген ғажап атқа 

лайықты жандар.

Бақыт МАМАНОВА.

ДЖИНСИ КИЕМ ДЕСЕЊІЗ, ЗИЯНЫН ДА БІЛЕ Ж‡РІЊІЗ

түрін  1853  жылы  америкалық 

кәсіпкер  Леви  Страусс  ковбой-

лар  мен  алтын  іздеушілерге  ар-

нап  ойлап  тапқан.  Американы 

жаулаған  бұл  киімді  сол  уақытта 

тек  жұмысшылар,  теңізшілер 

және  қарапайым  шаруалар  ғана 

киген.  Бір  ғасыр  өткен  соң,  яғни, 

1960  жылдары  аталмыш  бренд 

дүниенің  әр  түкпіріне  жол  тар-

тып, лезде әлемді жаулап үлгерді. 

Қазіргі уақытта жер бетінде джин-

си кимейтін адам жоқ десе де бо-

лады. 

Бүгінгі  жастардың  қалыптас-



тырған  киім  үлгісін  джинсисыз 

елестету  мүмкін  емес.  Олардың 

киімдерінің  арасында  тіпті  бір 

емес,  бірнеше  джинси  түрі  табы-

латыны рас.   

Джинсидің  жаны  нәзіктерге 

арналған  түрі  көбінде  денеге  жа-

бысып  тұратындай  етіп  тігіледі. 

Жастар  арасында    «Джинсы 

на  бедрах»  деген  түрі  тіптен  

ерекше  сұранысқа  ие.  Бұл  бел 

омыртқадағы  сегізкөзді  әрең  жа-

бады,  ал  одан  жоғарлауын  алса 

джинсидің сәні мен мәні кететіндей 

көреді.  Қазақ    бұрымдыларының 

санасын  ұлттық  құндылық  емес, 

сән 

билегендей. 



Күнделікті 

тұрмыста  таласа  киетін  тар 

джинсидың  денсаулыққа  зиян 

келтіріп  жатқандығымен  сана-

сатын  ешкім  жоқ.    Дәрігерлер 

джинсидың  ертең құрсақ көтеріп, 

ана  атанар  қыз  денсаулығына 

тигізер  орасан  зиянын  айтып  да-

был  қағуда.  Олардың  айтуынша 

қыз бала балиғат жасқа толғаннан 

бастап ішкі ағзасы құрсақ көтеруге 

дайындалады,  ал  сол  өсіп-жетілу 

кезеңінде созылмайтын қатты ма-

териалдан  тігілген  джинси  киюге 

болмайтын  көрінеді.  Өйткені,  тар 

киім  босайтын  буынды  керісінше 

қатырып  тастайды  екен.  Олар 

джинсиді  кигеннен  кейін  терімен 

тығыз  байланыс  орнатады,  теріні 

үнемі  қажайтынын,  ал  осыдан 

терінің қабынуы,  дерматит ауруы 

туындауы  әбден  мүмкін  екендігін, 

сондай-ақ,  джинси  денедегі  қан 

айналысын тежейтіндігін жеткізеді. 

Егер, сіз тізерлеп отыра қалсаңыз, 

аяғыңызда  мүлдем  қан  айналу 

үрдісі тоқтап қалуы әбден  мүмкін 

екендігін  ескертеді.  Қазіргі  кездегі 

ана  мен  бала  өлімінің  көбеюі 

осы    «модный»  шалбарлардың 

кесірінен болмасын?! 

Сондай-ақ, бұл шалбарлардың 

тар  түрін  киетін  ер  адамдардың 

да  алар  зардабы  аз  емес 

екен.  Тар  джинсилар  белден 

төмен  орналасқан  тамырлар-

ды  қысып,  қалыпты  жұмыс  жа-

сауын  тоқтатумен  қатар,  жыныс 

мүшелерінің  түрлі  ауруларына 

әкеп  соқтыратындығын  айтады 

мамандар. 

Джинси киюшілерге 

арналған 5 ереже

-  Джинсиды  аса  ыстық 

суға  жууға  болмайды.  Оны 

жууға  40°С  жылылықтағы 

су жеткілікті.

-  Ақ  түсті  джинсиларға 

болмаса, боялған көк және 

қара  түсті  джинсиларға 

ағартқыш  сұйықтық  пайда-

лануға  болмайды.  Жуған 

кезде  сірке  суын  қоссаңыз 

артық етпейді.

-  Кір  жуатын  мәшинеге 

салар кезде теріс айналды-

рып, түймесі мен сыдырма-

сын салып қойыңыз.

-  Джинсиды  жуғаннан 

кейін  күн  көзіне  қойып 

кептіруден аулақ болыңыз.

-  Кеппеген,  дымқыл 

джинсиды  киюге  болмай-

ды.  Тізесі  мен  бөксе  тұсы 

созылып кетеді. Сондықтан 

кеппеген джинсилардың со-

зылатын  жерлерін  үтікпен 

бастыруға кеңес береміз. 



Расында  да,  қандай  джинси  түрлерін  алсақ  та  суықты 

өте  тез  тартатын  қасиетке  ие.  Қақаған  қыстың  аязын-

да  да  арулардың  сәннен  бас  тарт-қылары  жоқ.    Тыртиған  тар 

киімге  әуес  бұрымдылар,  өз  қолдарымен  ертеңгі  өмірін  ойрандап 

жүргендіктерінен мүлде бейхабар. Мүмкін, білседағы оған сенгілері 

де  келмейді.  Бірақ  біз  біреудің  талғамымен  таласып,  көсемсуден 

аулақпыз. Сондықтан да, өз денсаулығына алаңдайтын әрбір жанға 

біздің зерттеуіміздің бір пайдасы тисе болғаны.

Қ. БАЗАР.



  1   2   3   4   5   6   7   8


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал