О. Л. Кузнецов 2001 жылдың 14-15 желтоқсанда Мәскеу қаласында ӛткен



жүктеу 0.54 Mb.

бет1/6
Дата03.05.2017
өлшемі0.54 Mb.
  1   2   3   4   5   6

 

Б.Е. Большаков 



О.Л. Кузнецов 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

2001 жылдың 14-15 желтоқсанда Мәскеу қаласында ӛткен  

кӛрнекті орыс ғалымы Побиск Георгиевич Кузнецовты 

 еске алуға арналған халықаралық  

«Табиғат-қоғам-адам ғаламдық жҥйе эволюциясындағы Кеңістік пен 

Уақыт» халықаралық симпозиумындағы  

«

П.Г. Кузнецов 

және табиғат-қоғам-адам жҥйесіндегі Адамзаттың 

тҧрақты дамуының мәселелері» атты баяндамасы 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Дубна, 2014 ж. 



 



Мазмұны 

Авторлардың алғы сӛзі. 

1.

 



Кіріспе. 

2.

 



Нақты текетірес. 

3.

 



Кӛзқарастар дағдарысы. 

4.

 



П.Кузнецов идеяларының негізі. 

5.

 



П.Г.Кузнецов жҧмыстарының барлығын не біріктіреді?  

6.

 



П.Кузнецов ашылымдарының бастаулары.  

7.

 



П.Г.Кузнецов ӛзінің алдындағы Ҧлы ғалымдармен салыстырғанда ғылымда қандай 

жаңалық ашты?  

8.

 

Неге  табиғат  заңдарын  білмей  адамзаттың  тҧрақты  дамуының  мәселелерін  шешу 



мҥмкін емес? 

9.

 



Табиғаттың жалпы заңы. 

10.


 

Қуат сақталу заңын табиғаттың жалпы заңы ретінде кім ашты? 

11.

 

Табиғаттың жалпы заңдарының әмбебап жҥйесінің ашылуы. 



12.

 

Ӛмірдің даму заңдары. 



13.

 

Адамзат даму тарихының инварианттары. 



14.

 

Қоғамның даму тарихында Ӛмірдің жалпы даму заңдарының пайда болуы. 



15.

 

Даму, Тҧлға, Адамзат популяциясының дамуында Сананың қалыптасуы. 



16.

 

П.Кузнецов ӛмір бойы айналысқан ғылымды қысқаша қалай атауға болады? 



17.

 

П.Кузнецов ғылыми кӛзқарасқа қандай жаңалық әкелді? 



18.

 

П.Кузнецов кӛзқарасын қалай атауға болады? 



19.

 

Оның нақты жаңалықтары. 



20.

 

Қорытынды. 



21.

 

Қосымша1. Ӛмірбаян беттері. 



22.

 

Қосымша 2. П.Кузнецов басылымдарының тізімі. 



 



Авторлардың алғы сөзі



 

 

Концепт  Аналитикалық  Орталығы  (Мәскеу)  және  Университет  «Дубна» 



(инициаторы,  қҧрастырушысы  және  редакторы  С.П.Никаноров)  шығарған  «Побиск 

Георгиевич Кузнецов: идеялары және ӛмір» деген кітаптың шыққанына бір жылдан сәл 

ғана асты. Бҧл П.Кузнецовтың кӛзі тірісінде шыққан екінші басылым, алғашқысы 1999 

жылы шықты. 

2000  жылы  4  желтоқсанда  Побиск  Георгиевич  ӛмірден  озды,  бірақ  оның  рухы 

мен идеялары қазір де тірі. Қазір біз жаңа жҧмысты жариялап отырмыз.  



Біз оны не ҥшін жариялап отырмыз

Оның бірнеше себептері бар.  



Біріншіден,  –  ӛткен  жылда  екі  монографиясы  шықты.  Олар  П.Кузнецовтың 

кӛзінің  тірісінде  бірлестікте  дайындалған,  бірақ  жарыққа  ол  ӛмірден  озғасын  шықты.  

Оның  біреуі:  «Табиғат  –қоғам  –адам  жҥйесі:тҧрақты  даму».  Баспа  «Ноосфера»,  М., 

2000, 390 б.  

Екіншісі  –  «Тҧрақты  даму:  жаратылыстану  және  гуманитарлық  ғылымдардың 

кірігуі». РЖҒА – Университет  «Дубна», 2001, 280 б. Ағылшын тілінде қысқа нҧсқасы 

жарияланған.  

Бҧл  кітаптар  жарық  кӛргеннен  кейін  тҧрақты  даму  туралы  негізгі  идеяларды 

сҧрап  кӛптеген  ҧсыныстар  тҥсті,  соның  ішінде  мысалы  мынадай  сҧрақ:  «  Неге  БҦҦ- 

ның жҧмысына қарамастан әлеми дағдарыстан шыға алмай отырмыз?» 



Екіншіден,  –  2001жылы  Мәскеуде  П.Кузнецовты  еске  алуға  арналған  екі  ірі 

шара  ӛтті.  Оның  біріншісі  4  желтоқсанда  Мемлекеттік  Думада  ӛтті.  Ӛткізілген 

тыңдалымдар мынаны кӛрсетті: П.Кузнецов идеяларына тек қана ғылыми қоғамдастық 

қана  емес,  сондай-ақ  саясаткерлер  де  қызығушылық  танытады.  Біз  де  ӛз  пікірімізді 

білдіргіміз келеді? 

Екінші ірі іс-шара – РҒА тҥпкілікті зерттеулер Қоры және Schiller –Institut Ресей 

мәдениет  пен  білімді  дамыту  Академиясы  14-15-желтоқсанда  ӛткізген 

«Табиғат-

қоғам-адам  ғаламдық  жҥйе  эволюциясындағы  Кеңістік  пен  Уақыт»  атты 

халықаралық  симпозиумы. 

Симпозиум  жҧмысына  АҚШ,  Германия,  Ресей, 

Украина,  Қазақстан  ғалымдары,  философтар,  математиктер,  физиктер,  химиктер, 

биологтар,  экологтар,  экономистер,  психологтар,  заңгерлер,  әлеуметтанушылар, 

саясаттанушылар  сияқты  табиғат-қоғам-адам  жҥйесіндегі  қазіргі  заманғы  ӛркениет 

эволюциясының  заңдылықтарын  зерттейтін  мамандар  қатысты.  Вашингтонда 

симпозиум материалдары жарияланды. Симпозиум П.Кузнецов идеяларын талқылауда 

және тҧрақты дамуға кӛшуде ӛзекті мәселелер туралы ҥлкен қызығушылық бар екенін 

кӛрсетті.  

Біздің  ойымызша,  П.Кузнецов  идеялары  мен  ашылымдары  мәселені  басқа 

қырынан қарауға мҥмкін еместі мҥмкін болатындай етіп кӛрсетеді. 



Ҥшіншіден, 2002 жылы осы атпен екінші ғылыми симпозиум ӛткізілмекші және 

біздің бҧл мәселені оның ашылуына дейін талқылап алуға мҥмкіндігіміз бар.  

Ҥш нақты мәселе талқылауға тҥседі: 


 

 



Біз неге П.Кузнецовты қазіргі заманның кӛрнекті ғалымы деп есептейміз? 

 

Неге  қазіргі  таңдағы  басым  кӛзқарас  негізінде  қала  отырып,    адамзаттың 



тҧрақты даму мәселесін шешу мҥмкін емес?  

 

Тҧрақты дамуға кӛшуде қандай кӛзқарас керек? 



Тӛртіншіден,  2002  жылы  қыркҥйекте  ОАР-да  тҧрақты  даму  мәселелері 

бойынша Халықаралық саммит ӛткізіледі, сонда біз аталмыш мәселелердің талқылануы 

орынды деп есептейміз.  

Бесіншіден,  2002  жылы  ақпанда  «Тҧрақты  даму:  табиғат-қоғам-адам  жҥйесін 

жобалаудың  ғылыми  негіздері»  деген  біздің  оқулығымыз  шығу  керек.  Оқулық 

П.Кузнецовтың жарқын бейнесін еске алуға  арналған. Оның идеялары кітаптың негізі 

болып  табылады.  Себебі  бҧл  кітаптың  бірегейлігі  табиғат-адам-қоғам  жҥйесінде 

жобалауды қамтамасыз ететін теория мен әдіс бҥтін жҥйені қҧрайды.  

Біз  тҧрақты  дамуға  кӛшу  мәселелерін  шығармашылықпен  шешетін  қабілетті 

жҥзеге  асыратын  адамдардың  пайда  болуына  кӛмектесетін  оқулықтың  ҧрпақтардың 

«эстафеталық таяғы» болғанын қалаймыз. 



 

Ӛмір сҥретін ҧрпақтың болашақ ҧрпақ 



ҥшін  қамқорлығы  -  ӛз  қабілетін 

шығармашылықта 

жҥзеге 

асыра 


алатын адамдардың пайда болуы. 

П.Г.Кузнецов 

 

1.

Кіріспе

 

 Симпозиумның  «Табиғат-қоғам-адам  ғаламдық  жҥйе  эволюциясындағы  Кеңістік 

пен  Уақыт»

 

деп  аталуы  дҧрыс  бағыттайды  және  П.Г.Кузнецовтың  әлемдік  ғылымға 



қосатын ҥлесін айқындауды жеңілдететіне назар аударғымыз келеді.  

Мәселенің  тым  жоғары  кӛтерілгендігі  соншалық,  адамзаттың  тҧрақты  даму 

мәселелері мен П.Кузнецов идеяларын талқылауға мҥмкіндік береді. 

Осы деңгейден жоғары - Шығармашылық сана - Жаратушы.  

Ішінде – барлығы табиғи, біз ӛмір сҥретін комоғаламдық жҥйенің әлеуметтік және 

рухани қҧбылыстары. 

Адамзаттың ӛзекті мәселелерін талқылау тҧрмыстық деңгейде жҥреді және оның 

деңгейінің жоғарылылығы байқалмайды. 

П.Г  Кузнецов  идеяларының  әмбебеп  негізі  мен  Адамзаттың  тҧрақты  дамуының 

терең  мәселелерінің  негізі  Универсумның  екі  жағы  -  онда  барлығы  ӛзгереді  және 

ӛзгеріссіз қалады. 

Табиғи  және  гуманитарлық  ғылымдардың  кірігуі;  «ӛсу  шегінде»  Адамзаттың 

қауіпті  және  ресурстық  шектеулерді  жоюы  осы  сияқты  мәселелерді  шешуде 

Адамзаттың  алдында  тҧрған  қиындықтар,  ӛмір  қҧбылыстары  мен  Кеңістік-Уақыт 

мәселелері,  кеңістік-уақыт  ӛлшеміндегі  ӛмірдің  жалпы  даму  заңдарының  қалыптасуы 

болып табылады.  

П.Кузнецов 

ашылымдары 

Адамзатқа 

осы 


қиындықтарды 

шешудің 


жаратылыстану-ғылыми негіздерін береді.  

Оның ішіне біз ҥш кӛрнекті ашылымды кіргіземіз: 

1. Табиғаттың жалпы даму заңдарының Кеңістік-уақыттық жҥйесі.  

2.  Ӛмір  дамуының  жаратылыстану-тарихи  инварианты  (қоғамдық  ӛмірді  қоса 

алғанда) Ғаламшарлық қҧбылыс ретінде.  

3.  Әлем  болашағын  әмбебап  заңдар  арқылы  тензорлық  тҧрғысында  жобалау 

қағидаттары. 

 

Біз неге бұл ашылымдарды кӛрнекті деп есептейміз? 

Себебі  бҧл  ашылымдарсыз Адамзаттың тҧрақты даму  мәселелерін шешу  мҥмкін 

емес.  


Осы мәлімдеме неге негізделген? 

1987 жылы БҦҦ-ның Бас Ассамблеясы мақҧлдаған,  1992 жылы РИО қабылдаған 

және  100  шақты  елдің  жетекші  сарапшыларын  қатыстыра  отырып,  Халықаралық 

Комиссия жасап шығарған әлем қауымдастығының тҧрақты даму Тҧжырымдамасы бар. 

Иә, бҧл шын  мәнінде осылай. Бҧл әлем қоғамдастығының ҥлкен жетістігі болып 

табылады. Осы ашылымдарсыз әлемдік дағдарыстың алдын ала алмаймыз және ҥлкен 

болашақты қамтитын Адамзаттың тҧрақты даму сатысына шыға алмаймыз.  

Неге?  Себебі,  қазіргі  бар  кӛзқарас  шын  әлемге  сәйкес  емес.  Бҧл  тҥпкі  нәтижеде 

ғаламдық 

дағдарыстың 

себебі 

болып 


табылады. 

 



2. 



Нақты текетірес

 

Тарихта кӛптеген дағдарыстар, шиеленістер, соғыстар болды. Бірақ бір рет те Жер 

ӛркениетінің тҧтас ӛмір сҥруі, ал Жер шектеулілігінің ғылыми шешімінің қажет болуы 

туралы мәселе туындаған емес. 

Даму  траекториясын  таңдағанда  кейбір  елдердің  тҧрақты  дамуы  туралы  табиғат 

заңдары  мен  динамикасымен  сәйкестендірілмеген  ҧғымдар  стратегиялық  қателерге 

әкеліп соғуы мҥмкін деген қорқыныш бар. Стратегиялық қателердің болуының негізгі 

себебі  –  кеңістік-уақыт  болашағын  тҥсінбеу,  мәселеленің  ғылыми  тҧрғыда  жеткілікті 

ойластырылмауы және оның нақты шешу мҥмкіндіктерінің болмауы.  

Таңдауды анықтайтын екі кеңістік-уақыт болжамдары бар:

 

1.

 



Жер  –  жабық  жҥйе  және  ӛмір  тек  оның  аумағында  болуы  мҥмкін..  Егер  ондай 

таңдалым жасалған болса, оның салдары ретінде – даму шегі және сәйкесті және 

елдің геноцидті идеялары болуы мҥмкін. (Мысалы, танымал идея, Жерде бір ғана 

«алтын» миллиард адам ғана тҧруға мҥмкіндік алады. 

2.

 

Жер  –  ашық  жҥйе  және  Жердегі  барлық  тіршілік  ғаламторлық  қҧбылыс.  Ондай 



таңдалым  жасалған  болса,  онда  оның  салдары  ретінде  –  онда  Ӛмірді  тек  қана 

Жерде ғана емес, сондай-ақ Ғаламшарда да сақтап қалу мҥмкіндігі. 

Ондай  таңдалымда  қате  болуы  мҥмкін  емес,  басым  кӛзқарас  тҧрғысында  қала 

отырып, сондықтан шешуге мҥмкін болмайтын объективті қарама-қайшылықты тҥсіну 

маңызды.  Бҧл  қарама-қайшылық  Жердің  Кеңістік-Уақыт  шектелуінде  және  бҧл 

шектеулерге қарамастан Адамзат дамуын сақтап қалу қажеттігі.  

Кеңістік  шектеулік  Жердің  тҥпкілікті  пішінімен  анықталады.  (L-шектілік).  Одан 

барлық Жер ресурстарының тҥрлерінің шектілігі келіп шығады.  

Уақыт шектілігі ғылымда бір рет жазылған эволюция дамуынан келіп шығады – 

термодинамиканың екінші басталымы (Т-шектілік).  

Егер Жер жабық жҥйе болса, онда LT-шектеуден қарама-қайшылықты екі сӛзбен, 

яғни жалпы санада әбден қалыптасқан деп анықтауға болады. Ол – «Ӛсу шегі».  

Басым кӛзқарас «ӛсу шегі» бар деген негізді ҧстанады. Халық санының ӛсу темпі 

сақталған кезде, адам популяциясының салмағы Жердің салмағымен теңелетін  «шекті 

уақытты»  есептеу  қиын  емес,  ал  табиғи  ресурстарды  қолданудың  артуы  шекке,  яғни 

Адамзаттың ресурстық базасының жойылуына алып келеді. Азайып бара жатқан ресурс 

кӛздерін  иемдену  барлық  кҥрес-шиеленістер  мен  соғыстардың  негізінде  жатыр. 

Кедейлік пен байлық – осы кҥрес салдары.  

«Алтын миллиард» тҧжырымдамасы ӛзінің ғылыми негізінде осы ресурстық  LT-

шектеулерді  білдіреді.  Іс  «бір  миллиардта»  емес,  сондай-ақ  «жҥз  миллиардта  емес»  – 

кӛрсетілген  кеңістік-уақыт  шектігімен  анықталатын  ӛсу  мҥмкіндігінің  шектеулі 

болуында.  

Бірінші  дҥниежҥзілік  соғыс  кезінен  бастап  осы  идеяны  белсенді  тҥрде 

жҥргізушілер  Б.Рассел  және  Г.Уэллс  болды.  Олар  халықты  қоныстандыруды  шектеу 

идеясын «жиіркенішті болса да, бірақ қажетті» деген қағида бойынша жҥргізді. Олар – 

1953 


жылы  басшылыққа  алынған  «нӛлдік  постиндустриалды  ӛсу»  деген 

тҧжырымдаманы  жасаушылар.  Оның  негізі  -  Ғаламшар  елдің  болып  жатқан  ӛсуін 

деңгейін  кӛтере  алмайды,  ал  «даму»  тек  таңдаулы  адамдардың  тағдыры  ғана  деп 

саналды.  1955  жылы  Б.Расселдің  басшылығымен,  Лондонда  «Әлем  парламентарилері 

әлемдік  ҥкімет  ҧйымдастыруға  қарсы  емес»  деген  конференция  ӛтті.  Рассел  ӛз  ойын 

барынша  ашық  айтты:  «Адамзат  ҧжымдық  тҥрде  «жарыместердің»  басшылығымен 

және  ақылды  қҧлдардың  ӛнертапқыштығы  арқасында  ҧлы  іспен,  ӛзін-ӛзі  қҧртумен 

айналысуда». Конференция идеялары анық саясатта ӛз бейнесін тапты: 

 

 Тууға шек қойылады. 



 

 Білім деңгейінің тӛмендеуі. 



 

 



 Қазіргі заманғы қоғамның агроиндустриалды дамуының негіздерін бҧзу. 

Бҧл геноцидті саясат ӛзінің белгілі бір жемістерін берді.  

1-кесте. ХХ ғасырдың 2 жартысындағы әлем дамуының динамикасы 

Жылдар 


60- 

70- 


80- 

90-


1

 

Ӛсудің орта әлемді қарқыны, ЖІӚ, % 



5,2 

3,4 


2,9 

0,6 


Ел ӛсуінің қарқыны, % 

2,1 


1,9 

1,5 


1,24 

 



–90-жылдардың  басында  аштық  пен  аурудың  салдарынан  жыл  сайын  13  млн  бала  ӛліп  отырды.  Туу 

деңгейінің  тӛмендеуі  қарт  адам  санын  азайтады,  себебі  олардың  ӛмірін  қамту  экономикалық  жағынан 

қиын.  

 

Экономиканың  қҧлдырауы  әлемде  4  млрд.  кедей  мен  1  млрд.  жҧмыссыздықтың 



болуына әкеліп соқтырды. 

Кедейшілік,  жұмыссыздық  пен  ӛлімнің  жоғарылылығы  –  «нӛлдік  ӛсу» 

мақсатты геноцидті саясаттың нәтижесі. Қҧлдыраған экономика ҥлкен қиындықтармен 

жоғалып  кетпейтін  тҧтынушылық  талаптарын  қамтамасыз  етеді.  Осындай 

экономикалық  саясатты  кҥш  қолданбай  жҥргізу  мҥмкін  емес  Әлемде  лаңкестік 

аумағында  ҥлкен  шу  шығып  отыр,  оған  әлі  де  анықтама  берілген  жоқ.  Ал  ол 

қалыптасқан  әлем  тәртібінің  кӛлеңкесі  болып  табылады.  Насихат  осындай 

тыңдамайтындарға  қарсы  кҥш  кӛрсетуді  ҧсынады,  оларға  «лаңкестер»  деген  айып 

тағылуы  мҥмкін.  Осындай  саясат  жаңа  қҧрбандарды  болдырады,  миллиондаған 

адамдар  оның  қҧрбаны  болады.  Ӛмірді  қамтамасыз  етудің  маңызды  жҥйелерінің 

бҧзылуы, мысалы, дән ӛндірудің жаңа ӛлім легіне алып келеді. Бірақ әлемді басқа нҧсқа 

жоқ,  эволюция  аяқталды  және  «ғаламдық  тазарым»  болуы  мҥмкін  дегенге  ҥйретеді. 

Бірақ жауап ретінде қарсы қозғалыс «жаһандыққа қарсы қҧбылыс» пайда болады.  

 

3. 

Көзқарастар дағдарысы

 

Адамзат  ҥшін  алдыңғы  кезекте  дҧрыс 

кӛзқарас  қалыптастыру  маңызды  (шын 

мәнінде Ӛлім мен Ӛмір турасында) 

Дж.Л.Синг 

 

«Орасан  зор  кҥш  жұмсалса  да  неге  әлемдік  қоғамдастықтың  тұрақты 



дамуында табысқа жету мҥмкін болмай отыр?» 

 

Тӛменде  біз  әлемдік  қоғамдастық  алдында  кездесетін  8  кӛзқарасты  келтіреміз. 



Ғылыми құралмен және адекватты кӛзқараспен қаруланбаса, бұл мәселе алдында 

экологтар,  қаржыгерлер  мен  экономистер,  саясаткерлер  де  дәрменсіз  екенін 

кӛрсеткіміз келеді.  

 

1.  «Ақша  жетпейді».  Онда  мына  фактіні  қалай  тҥсіндіруге  болады:  бірнеше 

миллиард жыл бойы Табиғат әр адам қолданатын ӛнім шығарады (суды, ауаны, тағам 

ӛімдерін, энергия мен материалды), ал оның біреуіне де ол бір цент те  жҧмсаған жоқ. 



Неге  табиғат  ақшаның  жетіспеуіне  шағымданбайды,  бірақ  біздің  әрекетімізге 

шұғыл  жауап  береді?  Біз  табиғаттың  бізбен  сӛйлесетін  тілін  тҥсіне  аламыз  ба?  Біз 

ӛзіміздің әрекетіміз бен шешімімізді оның тілінде айта аламыз ба? 

 

2.  «Анық  емес:  әлемдік  қаржылық  нарық  тұрақты  дамуды  қолдайтын 



немесе оны тежейтін кҥш болып есептеле ме?». Бірақ қаржы нарығы тҧрақты дамуды 

қалай  қолдайды  егер  ол  осы  мәселелер  бойынша  қаржылық  шешім  салдарын  есептей 

алмаса?  Оның  ӛз  шешімін  сәйкестендіре  алатын  қоршаған  ортаны  ӛлшейтін  тҧрақты, 

сенімді  ӛлшеуіші  жоқ.  Тҧрақты  даму  жолына  кӛшкенде  инвестицияларды  тиімсіз 

басқарудан қорғайтын тетіктер де айқын емес.  


 

 



3.  «Саясаттың кӛрсоқырлығы  кінәлі».  Саясат  неге  кӛрсоқыр  болмайды,  егер 

қаржылық ақпарат қоршаған ортаның ӛзгеруі туралы шынайы ақпарат бермесе, ал ақша 

кӛлемінде  тек  қана  қаржылық  салдарды  ғана  емес,  сондай-ақ  саяси  шешімдерді  де 

болжау мҥмкін емес. Тҧрақты ӛлшеуіш жоқ. 

 

4. Адамдардың санасының дайын еместігін алға тартады. Ал ол қалай дайын 



болады,  егер  біз  ӛмір  сҥретін  және  табиғат-қоғам-адам  деп  аталатын  біртҧтас  жҥйе 

біздің  санамызда  «бӛлшектерге»  бӛлінген  кәсіби  тілдердің  вавилонды  мҧнарасы 

тҥрінде болса? Осыған байланысты тек қана саясаткерлер, заңгерлер, экономистер мен 

қаржыгерлер ғана емес, сондай-ақ жаратылыстану мен техникалық ғылымдар ӛкілдері 

де  қиыншылыққа  тап  болды.  Кәсіби  тілдер  адамдарды  жақындастырмады,  керісінше, 

адамдарды  бӛле  бастады,  мәселені  тҥсініп,  шешуде  қиындықтар пайда  болды.  «Қалай 

барлық бӛліктер біртҧтас жҥйе қҧрады?» деген сҧраққа ешқандай «атақты» кәсіби тілде 

жауап беру мҥмкін емес. Онда біз ӛзімізден сҧрауымыз керек: Жҥйе тҧтас қандай тілде 

ҧсынылады? Біз оның заңдарын тҥсіне аламыз ба? 

 

5.  Қоршаған  орта  мен  даму  туралы  Халықаралық  комиссияда  айтылды:  «Біз 



Адамзаттың тұрақты дамуына кӛшу жолында ӛз әрекетімізді келістіре аламыз»

Бірақ,  Адам  әрекетін  табиғи  заңдармен  қалай  келістіретіні  туралы  айтылмады? 

Болжалды,  әр  ел  мен  аймақ  ӛз  тҧжырымдамасы  мен  бағдарламасын  ӛз  бетімен 

дайындайды.  

14 жыл ӛтті, бірақ мәселе сақталып қалды. 

6. Парадокты жағдай қалыптасты. 

Ғылымда  сақтаудың  фундаменталды  заңдары  белгілі.  Бірақ  мҧнда  тҧрақты 

дамудың қандай қатысы бар. Кез-келген даму – бҧл әрқашан бір нәрсенің ӛзгеруі. Бірақ 

бір  нәрсе  қалай  ӛзгере  алады  және  бір  мезгілде  тҧрақты  сақтала  алады,  әрине,  ӛзгере 

алмайды.  

Ғылымда  ӛзгерудің  фундаменталды  қағидаттары  белгілі.  Оның  біреуіне 

сәйкесінше,  –  әлем  бей-берекет  қозғалысқа  келе  жатыр.  Екіншісіне  сәйкес  -



ноосфераға,  Санаға.  Әлемдік  қоғамдастық  қайда  жылжиды:  Бей-берекетке  пе, 

ноосфераға ма? Осы сҧраққа жауап беру ҥшін біз қандай сҧрақ қолдана аламыз? 

Әр адам, халық және кез-келген жҥйе ӛз бастауының тҧтқыны болып табылады.  

1.

 



Еркін энергияның ЖИНАЛУЫ  

2.

 



Еркін энергияның ТАРАУЫ

Осы  бастаулардың  кҥресі  ҥнемі  болып  тҧрады:  даму  кезеңінде  біріншісі  басым 

болады, деградация кезеңінде – екінші бастауы. Ҥшінші басталу да болуы мҥмкін, ал 

алғашқы екеуі оның бақылауында болады.  

Брундтланд комиссиясының шешімі еркін энергияның таратылуының салдарынан 

келістіріледі деген шешім айтады. Еркін энергия ӛзінен кейін жинау керек, ал аз жинау 

ҥшін  аз  тҧтыну  қажет.  Ал  аз  тҧтыну  ҥшін  аз  кӛбею  қажет,  энергия  сақтау 

технологиялары  қажет.  Ал  оларды  ӛндіру  ҥшін  ҧйымдастыруды  ӛзгерістер  және 

инвестициялар бағытын қайта бӛлу қажет. Бірақ ол туралы мәлімет беруге қаржыгерлер 

асықпайды. Неге? 

Егер  Жоғары  мектеп  оқулықтарын  жинап  алса,  философиядан  математикаға 

дейін,  физика  мен  қҧқыққа  дейін,  онда  мынау  шығады:  Қоғамның  тұрақты  дамуын 



сақтап  қалатын  және  оны  қоршаған  ортамен  әрекетін  сәйкестендіретін  табиғат 

заңдары оқулықтарда жоқ.  

Барлық  жақсы  белгілі  сақталу  заңдары  тек  жабық  жҥйеге  ғана  тән.  Бірақ  біздің 

тірі табиғатымыз Адам мен Адамзатты қосқанда тҥгелімен – ашық жҥйе.  


 

Ғылымда  сақталу  заңы  белгілі  ме,  ашық  жҥйелерге  тән,  екі  фундаменталды 



қағидат шығады.  

Егер  ондай  заң  жоқ  болса,  онда  ҧлттық  бағдарламалары  бола  тҧра  әлемнің 

тҧрақты дамитынына кепіл бар ма?  

ХХ  ғасырдың  фундаменталды  ғылымының  негізін  екі  теория  қалыптастырды: 

кванттық  теория  және  салыстырмалылық  теориясы.  Жалпы  белгілі  жаратылыстану 

ғылымдармен  ҥйлесе  отырып,  олар  20  ғасырдағы  басым  ғылыми  кӛзқарас  негізін 

қалыптастырды, бірақ «ай астында ештеңе мәңгі емес». 

Академик  М.М.  Лаврентьевтің  шолу  баяндамасында:  «Жаңа  ғасыр  мен  жаңа 

мыңжылдық  табалдырығында,  ғылым  мен  тҧтас  әлем  алдында  тҧрған  мәселе  – 

Адамзаттың тҧрақты тарихи дамуын қамтамасыз ету.  

Барлық  мәселелер  тура  немесе  жанама,  біліп,  білмей  табиғат  заңдарын  бҧзудан 

туындайды.  

Анықталды : 

1.

 



Жарық  жылдамдығының  тҧрақтылық  қағидаты  кеңістік  геометриясында 

бҧрын айтылғандай басым рӛл атқармайды.  

Классикалық  механика  мен  термодинамика  заңдарын  бҧзу  ерте  басталады, 

басқа жағдайларда да, ол арнайы салыстырмалылық теориясынан шығады.  

2.

 

Бордың  кванттық  механикадағы  белгілі  «сәйкестік»  қағидаты  ойдан 



шығарылған, қате ұғым, а Борно теориясы – формальды ұғым… 

Егер сӛз белгілі бір эксперименттер мен байқаулар туралы болса, математикалық 

суреттеу теорияның нақты материалға сәйкестігін кӛрсететіні қҧпия емес. Егер фактілі 

материал фрагменталды емес, тҧтас тҥрде  қарастырылатын болса,  бҧл  иллюзия ғайып 

болады. Онда адекватты емес жағдайда қиыстырылған сипатта екенін байқауға болады.   

Егер ҥлгі тек «тҥсіндіретін», бірақ ештеңе болжамайтын болса, онда ол дамудың 

кейінгі  жолын  анықтай  алмайды.  Сәйкесінше,  ол,  негізінде,  прогреске  әсер  ете 

алмайды. 

«Кванттық  физика  шеше  алмайтын  мәселелерге  кезікті,  әрі  тҧйыққа  тірелді»  (Л. 

де Бройль). 

«Кванттық механика біз ҥшін қымбат, бірақ шындық қымбатырақ» (Р.Р. Ньютон). 

(М.М.  Лаврентьев,  2000ж).  «Ерікті  не  еріксіз  ірі,  «корпоротивті»,  ғылыми 

объективсіздік туралы  айтуға болады, қатал айтқанда, ол немесе  қҧзыретсіздік немесе 

фальсификация. Бҧл жағдайда, Адам ӛмір сҥретін және әрекет ететін шындыққа сәйкес 

әлемнің ғылыми суретіне негізделген дҧрыс кӛзқарасты қалыптастыру ӛте ӛзекті» 

Сәйкесінше, дҧрыс кӛзқарас Кеңістік-Уақыт әмбебап тілінде тірі және ӛлі табиғат 

заңдарына  қарсы  келе  алмайды,  Бҧл  заңдар  жҥйесі  шындыққа  сәйкес  ғылыми 

кӛзқарастың  ядросы  болуға  тиісті.  Бірақ  басым  кӛзқарас  аясында  біз  осындай  жҥйені 

таба аламыз ба?  

7.  Жер  немесе  кез  келген  тірі  жҥйе,  Адам  және  Адамзат  біртҧтас  ашық  жҥйе 

екенінде  кҥмән  жоқ,  олар  ҥздіксіз  сыртқы  ортамен,  энергия  легімен  алмасады. 

Дегенмен  барлық  болжамдар  жаһандық  жҥйені  жабық  деп  суреттейтін  заңдар  мен 

ҥлгілерге негізделген. Сӛзсіз, осындай ҥлгілерде әрқашан ӛсу шегі болады.  

Дегенмен Жер Кеңістік және Уақытпен, сәйкесінше, шектелген энергоресурстарға 

ие.  


 

10 


Оларды  жеделдете  тҧтыну  және  Жерге  тҥсетін  нҧрлы  ғаламшар  энергиясының 

кӛбеймеуі космоғаламдық масштабтағы сыни жағдайға әкеліп соқтырады.  

8.  Сондықтан  біз  мынадай  сҧрақ  қоямыз:  «Адамзатты  қоса  алғанда,  Ӛмір 

дамуының тарихи-жаратылыстану заңдары бола ма?» 

Егер ондай заңдар болатын болса, онда: 

 

Олардың табиғаттың фундаменталды заңдарымен қандай байланысы бар екенін 



анықтау, кӛрсету.  

 

осы заңдардың Адамзат тарихында қалай анықталатынын кӛрсету, соғыстар мен 



шиеленістерде, апатты жағдайларда

 

Барлық  пән  салаларында  практикалық  әрекетте  олармен  сәйкестікте  болатын 



нысанын кӛрсету керек.  

Ҧлы И.Кант кӛрсеткендей, тарихи даму заңдары болмаса, онда тура қарама-қарсы 

қағидаттардың әділеттілігін дәлелдеуге болады.  

Ал бҧл адамзат, ел, аймақ қайда бара жатыр деген сҧраққа біз дҧрыс немесе бҧрыс 

жауап бере аламыз деген сӛз. Бҧл жерде дҧрыс не бҧрыстық жоқ, Адамзаттың тҧрақты 

дамуына  кӛшу  жолдары  да  жоқ.  Субъективті  басқару  ғаламдық  жҥйелі  дағдарыс 

ретінде Заңмен қайшылыққа тҥседі.  

Сонымен,  фундаменталды  ғылыми  мәселе  бар,  оның  шешімінен  Жер 




  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал