Н.Ә. Назарбаев. Аянышты тағдыр аңдатпа



жүктеу 0.57 Mb.

бет4/5
Дата09.01.2017
өлшемі0.57 Mb.
1   2   3   4   5

Үсен ӨМІРЗАҚОВ,

Қазакстан Жазушылар одағының 

мүшесі.

Жетісу 

университеті



ТҰРМЫС ТЫНЫСЫ

бейсенбі, 5 ақпан, 

2015 жыл

8

“Жақсы  сөз-жарым  ырыс”-  дейді  атам  қазақ.  Әрине,  алғашқы  кездері 

мұндай ағаңыз айтпас жақсы сөздерді, атаңыз бермес баталарды бөтеннің 

сізге тілеп, бағыштап отырғанын көріп, ішіміз жылып, бұрылып қалтамыздағы 

біраз тиын-тебенімізді қағып беріп өтетініміз рас еді..

Әрі, ол кезде қайыр сұрап отыратын қайыршылардың ұлты да бөлек жан-

дар болатын. Көбіне-көп сығандар мен т.б. ұлт өкілдерінен тұратын. Ал енді, 

кейінгі  жылдары  бұл  жаман  әдет  өзіміздің  қазақтардың  да  қанына  сіңісті 

болып  кетті.  Қазір  көшеде  қайыр  сұрап  отырған  қайыршылардың  80%  - 

на  жуығын  қазақ  ұлты  құрап  отыр.  “Бұған  не  себеп?”,  “Мұндай  жағдайға 

түсулеріне қандай жағдай итермелеп отыр?”

Бұл  сұраққа  талай  жыл  болды  барша  БАҚ–ның  байбалам  салып  жауап 

іздеп  жүргендеріне.  Жауап  бар.  Бірақ,  ол  жауаптың  соңы  жоқ.  Халықтың 

әлеуметтік жағдайынан бастап бір шетін сөгіп алсаң тарқатылып кете беретін 

көнетоз бөздей ыдырап бітпес бір күрмеулі мәселе.

Сондықтан  біз  бұл  тақырыптың,  бұл  қоғам  дертінің  екінші  жағына  үңіліп 

көрмекшіміз.

Әрине, бұлар мына қиын заманның көшіне ілесе алмай, екі қолға бір күрек 

таппай жүрген жаралы жандар болар. Бірақ, өмір сүрудің, өз еңбегімен нәпақа 

табудың өзге де жолдарын іздестірмей, дереу осы бір лас, бірақ, жеңіл жолға 

түсушілер өздерінің сандары күннен - күнге артқан сайын қарапайым адам-

дарды тасжүректілікке бастап бара жатқанын біле ме екен?

Алдына  келіп  алақан  жайғанында  бір-екі  рет  аяушылықпен  тиын-тебенін 

тастап  өткенімен,  кез-келген  адам  үшінші-төртінші  рет  бала-шағасына  деп 

өзі  әрең-әрең  тиыннан  теңге  жасап  жүргенінде  қайдағы  бір  қайыршыға 

несібесін беруші ме еді? Оның үстіне көшеде жолығатын бұл бір қайыршы 

ғана емес. Он жерде он қайыршы тұрса оның бәріне ақша үлестіріп шығар 

болса, қалтасындағыдан былай айтқанда, “мәдениетті жолмен” қағылады да 

шығады. Мұны ешбір зорлықсыз, адамды өз еркімен мәдениетті түрде “тонау” 

десе де болғандай.

Сондықтан да, бір рет қайырым жасаған адам екінші рет қайыршыларға 

қарамай  өте  шығуға  тырысады.  Міне,  содан  бастап  әлгі  “қайырымды” 

адамның бойынан автоматты түрде адамға деген аяушылық сезім бірте-бірте 

жойылып, керісінше, ар-иманнан жұрдай, тас жүректі, жабайы өзімшілдік де-

ген “ауру” пайда болады. Бұдан кейін әлгі адам қайыр сұрап тұрған адам бы-

лай тұрсын, көшеде аштан бұралып, өлейін деп жатқан адамды көрсе де селт 

етпей өте шығатын жағдайға жетеді.

Міне, адамның азғындауы деген осыдан келіп шығатын нәрсе.

Жасырын емес, біз бұл күнге де жетіп үлгердік. Қазір, көшеде біреу сүрініп 

жығылып құлап жатса оның жанынан неғұрлым тезірек өте шығуға асығамыз. 

Ол өлім аузында жатқан адам ба, әлде, өліп кеткен адам ба, бізге бәрібір. 

Бізге бәрі маскүнем. Өйткені жүрегіміз қаскүнем.

Бізді мұндай дәрежеге сол жаңағы қайыршылардың көбеюі әкеп жеткізді. 

“Қойшы көп болса, қой арам өледі” дегендей, қазір “Қайыршы көбейген са-

йын  қайырым  азая”  бастаған  заман  болды.  Бүгінде  қайыршылар  қауымы 

алдымызға келіп көзімізге көзін сүзіп тұрып қайыр сұраса да, дәл бір жаны 

жоқ  зат  секілді  мелшиіп,  есту,  көру  сезімінен  жұрдай  адамша  міз  бақпай 

тұратын халге жеттік. Бойымызда адамшылық, жүрегімізде аяушылық сезімі 

түп тамырымен жойылып біткен. Жаныңызда балаңыз тұрады. Аң-таң. Не ана 

қайыр  сұрап  тұрған  қайыршыны  аярын  білмейді,  не  жаңағыдай  күйде  тас- 

тай мелшиіп тұрған сізді кінәларын білмейді. Қайыршы кеткен соң: “Балам, 

бұларға  ақша беру бекер. Ешқашан аяп, ақша беруші болма!” дейміз. Сөйтіп, 

қоғамды тағы бір тасжүрекпен толықтырамыз.

Мүмкін, мұнымыз дұрыс та шығар. Әрине, дұрыс демегенде не дейміз. Бірақ, 

сөз соңында айтарымыз, көшедегі қайыршыға қалтамыздан ақша бөліп бер-

месек те, жүректерге жылу сыйлар мейірімімізден айырылмайықшы, ағайын!



ЖАҢА ЗАҢ

Ќайыршыныњ 

кµптігі...

“Алла сені қолдасын балам!”, “Жолыңыз 

болсын!”, “Оразаңыз қабыл болсын!”, 

“Көмек бере көріңіз!”, “Алла сізге жар бол-

сын!” Міне, бұл өзіміздің күнделікті көшеге 

шыққан кезімізде естіп жүрген жақсы да тегін 

баталарымыздың бір парасы.

А. ТҰРҒАНБЕКҰЛЫ, 

журналист.

Бүгінгі  таңда,  өз  қолымызбен  өзімізді  түрлі 

дерттерге  душар  етудеміз.  Соның  бірі  – 

құлаққапты  үздіксіз  пайдаланудың  сал-

дарынан  құлақ  мүкістерінің  көбеюі.  Бұл 

аталмыш  құралды  пайдаланушылардың 

қатары  күн  санап  артып  келеді.    Неше 

жыл  бұрын  тек  жастардың  құлағынан 

ғана көруші едік, ал қазір әлеуметтік орын-

дарда,  жасы    үлкендер  кішілерге  ақыл 

айтқанның  орнына  өздері  де  қалыспай 

тағып  алатын  болды.  Жасты  жастығы 

ақтап 

алар,  ал  жасамыстың  бұл   



әуестігі көзге де, көңілге де 

сыймайды.  Жан-жағыңызға 

зер  салып  қарасаңыз, 

қазір жастар жағы өзімен-

өзі  өмір  сүре  беретін 

болды.  Дос  іздеп 

сандалмайды, 

тек 


компьютері, 

жақсы 


қолтелефоны  болса 

жеткілікті.  Көзі  ұйқыға 

жұмылғанша,  соларға 

ҚОРШАҒАН ОРТА

құлақ мүкістігін көбейтеді

Ќ¦ЛАЌЌАП


Т

ЕХНОЛОГИЯ ҰШҚАН ҚҰСТАЙ ДАМЫҒАН МЫНА ЗАМАНДА ЖАС ТА

ЖАСАМЫС ТА ДӘУІР КӨШІНЕН ҚАЛМАУҒА ТЫРБАНЫП, ДӘСТҮРЛІ 

ҚҰНДЫЛЫҚТАРДАН ЖЫРАҚТАП БАРА ЖАТҚАНЫМЫЗДЫ БАЙҚАМАУ 

МҮМКІН ЕМЕС. ХХ ҒАСЫРДЫҢ    70-ЖЫЛДАРЫНЫҢ СОҢЫНА ҚАРАЙ ЖАПО-

НИЯДА ШАҒЫН ПЛЕЕР ОЙЛАП ТАБЫЛҒАН СОҢ ҚҰЛАҚ МҮКІСТІГІ КӨБЕЙДІ. 

СЕБЕБІ,  ҚҰЛАҚҚАП (НАУШНИК) АРҚЫЛЫ СҮЙІКТІ ӘУЕНДЕРДІ ЕШ ҮЗІЛІССІЗ 

ТӘУЛІК БОЙЫ ТЫҢДАУҒА МҮМКІНДІК ТУДЫ. ҚАЗІРГІ ТАҢДА  КӨШЕДЕ 

ҚҰЛАҚҚАПТЫ ҚҰЛАҚҚА САЛЫП АЛЫП, ЖӨН СҰРАҒАН ЖАНҒА, ИЫҒЫН 

КӨТЕРІП, МЕҢІРЕУ КҮЙ ТАНЫТАТЫН ҚЫЗ БЕН ҰЛҒА ТАҢЫРҚАУДЫҢ ДА 

КЕРЕГІ БОЛМАЙ ҚАЛДЫ. ОСЫНЫҢ САЛДАРЫНАН БІРЕУЛЕР  КЕРЕҢ БОЛЫП

МЕҢІРЕУ КҮЙ КЕШСЕ, ӘЛДЕКІМДЕР БІТЕУ ҚҰЛАҚПЕН КӨЛІК АСТЫНА ТҮСІП, 

МЕРТ БОЛҒАН ЖАЛҒЫЗЫНАН, ЖАҚЫНЫНАН АЙЫРЫЛЫП, ЕТЕГІ ЖАСҚА ТО-

ЛУДА. АЙТПАҒЫМЫЗ, ӨЗГЕНІҢ ТАЛҒАМЫМЕН ТАЛАСУ ЕМЕС, ОРНЫ ТОЛМАС 

ӨКІНІШКЕ ҚАЛМАС ҮШІН, «АТАЛМЫШ ҚҰРАЛДЫ ТЕК ОРЫНЫМЕН УАҚЫТ 

ТАЛҒАП ПАЙДАЛАНСА ЕКЕН» ДЕГЕН АҚ ТІЛЕГІМІЗ ҒАНА БАР. 

байланып,  маңайынан  мүлде  бейхабар  меңіреу  жандар  қатарымызды  толықтыруда.  Кей 

ата-аналар  баласының  үйінен  шықпай,  қасында  осылай  отырғанына  мәз.  Мұндай  құлағына 

құлаққабын киіп алып, өзгелермен шаруасы жоқ, өзімен-өзі әбігерге түсіп, бірде көзіне күлкі 

үйіріліп,  ал,  бірде  налып  келе  жатқан  жасты  кез  келген  жерде  кездестіруге  болады.  Көше, 

оқу орындары, базар, кафе, бақ және үйде тамақ ішіп отырғанда да айтулы құрал құлаққа  

жапсырылған. 

Орын  мен  уақыт  талғамай  құлаққап  киюдің  салдарынан  қоғамымызда  неше  түрлі 

жантүршігерлік оқыс оқиғалар орын алып жатқанын құлағымыз шалып, көзіміз көруде. Нақты 

мысал  келтірер  болсақ,    Алматының  қайнаған  сауда  орталығы  барахолка  базарында  орын 

алған оқиға-өрімдей жас қыздың тіл тартпастан қас пен көздің арасында бұл жарық дүниемен 

қоштасуы. Бұл жайды көзімен көргендер құлағына құлаққап тағынған  қаракөздің  бағдаршамға 

бағынбай,  жолдың  қарсы  жағына  өтіп  бара  жатқанында,  тас  жолда  зымырап  келе  жатқан 

автобустың сигналы мен жол шетінде тұрған адамдардың жан ұшыра айқайлаған дауыстарын 

естімей, таудай жол көлігінің соққысына 

ұшыраған шынашақтай балаусаның өлім 

құшқанын айта алмай қиналған еді. Ба-

зардан керек-жарағын алып, музыканың 

қызығына  батып  бара  жатқан  қыз,  өз 

өмірінің  соңғы  сәті  осылайша  көшеде, 

тіл-тартпай кететінін ойлады дейсіз бе? 

Осыдан  кейін,  «Бар  үмітім,  байлығым, 

қызығым»  деп  отырған  ата-анасының 

халін  айтпай-ақ  қояйық.  Естігісі,  көргісі 

келгені  бұл  емес  еді  ғой.  Тағдырды 

кінәлап,  тәңірге  тіл  тигізгеннен  басқа 

амалы  бар  ма?  Құдай  да  «Сақтансаң 

сақтаймын»  деген  ғой.  «Ажалдың  ай-

тып келмейтіні рас» десек те, сақтықпен 

жүргенге жетері жоқ. 

Осы  жан  түршігерлік  оқиғадан  кейін 

жастар  арасында  көшеде  жүрген 

уақытта құлаққап кию аз уақытқа болса 

да азайған еді. Алайда, бұл ұзаққа бар-

мады, ай өтпей қайтадан тағып үлгердік. 

Мұндай келеңсіз жағдайлар тек бұл ғана 

емес, әр елді мекенде  орын алып жатыр. 

Орын  мен  уақыт  талғамай  музыка  тыңдаудың  тағы  бір  мысалы  -  ол  оқу  орындарындағы 

жастардың  өрескелдігі.  Мектеп  оқушыларын  білмеймін,  студент  жастар  арасында  лекция-

да  құлаққаппен  отыру  әдетке  айналғалы  қашан?  Жалғыз  мұғалім  жүзден  артық  студенттің 

қайсысын  бақылап  үлгерер  дейсіз,  мүмкін  кейбір  ұстаздарға  сабағын  жүргізуге  кедергі 

келтірмей,  солай  тыныш  отырғаны  керек  те  шығар.    Қыздар  шашын  жайып,  құлағын  жаба-

ды  да  бренд  құралды  тағып  алып,  музыканың  қызығына  батып  отыра  береді.  Мұғалімге 

тыңдап  отырған  түр  танытып,  өзінше  «мұғалімді  қатырдым»  деп  отырғандай  міз  бақпайды. 

Шындығында өзіне ор қазып отырғанын  түсінгенде, бәрінің кеш боларын сезбейді де. 

Енді  құлаққаптың  есту  қабілетімізге  келтірер  зияндары  турасында  айтайық.  «Біздің  есту 

қабілетіміз - бұл мидың белгілі бір орталықтары дыбыс ретінде қабылдайтын электр сигнал-

дары» - дейді  жоғары санатты оториноларинголог И.М.Сеченов атындағы құлақ, мұрын және 

тамақ аурулары клиникасының ғалымдары. Мамандар, электр сигналдары ішкі құлақта корти-

ев органының сезімтал жасушаларының тербелістері арқылы жасап шығарылады және олар 

құлақ жарғағы және есту сүйектерінің тізбектері арқылы берілетіндігін айтады.

Н. ҚҰРАЛАЙ


Жетісу 

университеті



СОЦИУМ

четверг, 5 февраля, 

2015 жыл

9

Молодой композитор рассказал Нурсултану Назарбаеву, что свою любовь к 

родине он выражает через музыку.

Студент национальной консерватории им. Курмангазы написал письмо президенту Ка-

захстана Н. Назарбаеву, в котором выразил уверенность в процветании страны, а также 

рассказал, что свою любовь к Родине он выражает через музыку. 16-летний Рахат-Би Аб-

дысагин является автором нескольких серьезных произведений, и хочет в дальнейшем 

посвятить свою жизнь музыке.

Наиболее  ярко 

любовь  к  Роди-

не  выражается 

в  музыкальном 

п р о и з в е д ен и и 

А б д ы с а г и н а 

«Казахская  рап-

содия», 


напи-

санном  им  для 

фортепиано 

и 

симфонического 



оркестра.  «В  му-

зыке  я  выразил 

свое  восприятие 

со в р е м ен н о г о 

Казахстана, ощу-

щение  стреми-

тельного  разви-

тия. Я постарался передать свои чувства при помощи понятных каждому музыкальных 

символов.  Важно,  чтобы  в  развивающейся  мировой  культуре  среди  множества  других 

ясно проглядывались самые лучшие черты культуры нашего народа, нашей страны!» — 

пишет автор письма. Рахат-Би Абдысагин «по-взрослому» подчеркнул, что «наблюдаются 

процессы диффузии традиций различных народов мира».

Также юный музыкант выразил поддержку лично Нурсултану Назарбаеву в его стрем-

лении сделать республику процветающим: «Каждый гражданин Казахстана должен вне-

сти посильный вклад, развивая программы, озвученные президентом». Автор уверен, что 

анонсированная стратегия «Казахстан-2050» станет успешной и будет реализована уси-

лиями всех сограждан.

По материалам социальных сетей

Известно, что 2015 год в Казахстане был объявлен Гла-

вой  государства  Н.А.  Назарбаевым  годом  Ассамблеи 

народа Казахстана. Президент поручил все культурные 

мероприятия проводить под эгидой нашей гордости – 

Ассамблеи  народа  Казахстана,  которая  уже  более  20 

лет является важнейшим фактором сплочения разных 

национальностей, проживающих на территории Респу-

блики Казахстан, их сплочения и единства. 

Недавно в Секретариате Ассамблеи народа Казахста-

на состоялась церемония награждения победителя Конкур-

са на создание юбилейной эмблемы (логотипа), посвященно

го Году АНК. В торжественной обстановке заместителем Предсе

дателя - заведующим Секретариатом АНК Ералы Лукпановичем Тугжановым был вручен 

Диплом и Сертификат финалисту и победителю конкурса – Васильеву Валерию Яковле-

вичу. 


Конкурс на создание юбилейной эмблемы был объявлен в сентябре 2014 г. обществен-

ным фондом «Фонд Ассамблеи народа Казахстана» совместно с Министерством культу-

ры и спорта РК в рамках подготовки проведения мероприятий, посвященных Году АНК.

Согласно Положению о проведении Конкурса, опубликованного на официальном сайте 

АНК  www.assembly.kz,  а  также  разосланных  официальных  сообщений  в  региональные 

АНК в конкурсе приняли участие все желающие. Работы принимались с 1 октября по 1 

ноября 2014 г.

Всего в Конкурсе приняли участие согласно поданным заявкам 17 участников. Конкурс-

ная комиссия определила победителя Конкурса. Им стал известный дизайнер из г. Аста-

на Васильев В.Я.

Юбилейная эмблема была утверждена на заседании Государственной комиссии по ор-

ганизации и проведению Года Ассамблеи народа Казахстана.

Все казахстанцы должны знать, как выглядит логотип, символизирующий 2015 год – 

год дружбы и единства народа Казахстана!



Алексей Дегтярёв. 

В конференц-зале Жетысуского государственного университета им. И. Жансу-

гурова состоялось выездное заседание областного Клуба ведущих журналистов 

и экспертов при АНК на тему: «Особенности освещения вопросов стабильности, 

межнационального согласия и религии в средствах массовой информации», по-

священный 20-летию Ассамблеи народа Казахстана. 

В нем приняли участие: руководитель клуба, главный редактор областной обществен-

но-политической  газеты  «Огни  Алатау»  Атсалим  Идигов,  заместитель  председателя 

правления АО «Медиахолдинг «Жетiсу-Ақпарат» Галым Жазылбеков, проректор универ-

ситета по научной работе, инновационным технологиям и международным связям Ман-

сур Кантуреев, преподаватели и студенты ЖГУ по специальности «Журналистика».

Мероприятие проходило в формате открытой доверительной беседы: без высоких три-

бун и часовых докладов. Свою вступительную речь Атсалим Идигов, выступивший моде-

ратором встречи, начал с истории создания Клуба ведущих журналистов и экспертов при 

Ассамблее народа Казахстана:

- Инициатива создания данного клуба принадлежит Президенту Республики Казахстан 

Нурсултану Абишевичу Назарбаеву, который озвучил данную идею на 15-й сессии Ас-

самблеи, - пояснил он, - наш Клуб – это своеобразная школа, в которой журналисты, и я в 

том числе, учатся как писать, что писать, какие искать подходы при освещении вопросов 

межнациональных отношений. 

Были  разъяснены  основные  задачи  и  направления  Клуба,  деятельность  Ассамблеи. 

Также в ходе «круглого стола» выступил Галым Жазылбеков. Он отметил, что на сегод-

няшний день важно быть универсальным журналистом, необходимо знать несколько язы-

ков для того, чтобы выходить в мировое пространство.

Особо  было  отмечено,  что  религиозный  и  национальный  вопрос  –  это  очень  тонкая 

грань и самая деликатная тема, к которой нужно относиться предельно осторожно, и в 

этом вопросе большую роль играют СМИ.

Студенты внимательно слушали выступающих и свободно могли вступить с ними в ди-

алог, задавая интересующие вопросы. Кроме основной темы, за «круглым столом» были 

обсуждены и другие аспекты, такие, как патриотизм, проблемы государственного языка. 

Немало слов было сказано о журналистской этике, правах и обязанностях журналиста, о 

свободе слова. 

На эту тему высказался и Муса Бисенкулов, преподаватель ЖГУ, кандидат филологи-

ческих наук, доцент, процитировав слова известного классика: «Нам не дано предугадать, 

как слово наше отзовется». Обращаясь к студентам, сказал: «Это приемлемо в поэзии, 

но не в журналистике. Журналист – это тот человек, который должен предугадывать, как 

отзовется каждое его слово в обществе, к чему оно приведет – к тому, что люди начнут 

делиться или же, наоборот, будет способствовать тому, что они станут добрее, чище, 

лучше. Внутри каждого человека должна быть своя внутренняя цензура!».

За «круглым столом», в ходе активного диалога и дискуссий, студенты получили много 

полезной информации. Завершая мероприятие, Атсалим Идигов пообещал студентам и 

преподавателям проводить подобные встречи чаще. 

Лимара Удасова.

ognialatau.kz

Пролетевший несколько дней назад мимо нашей планеты космический объект 

BL86 и его спутник был сфотографирован NASA. Данные снимки накануне было 

опубликованы в открытом доступе, передает sdnnet.ru.

Изображение астероида было получено при помощи телескопа с расстояния в 1,3-1,6 

миллиона километров. Ближайшая точка орбиту космического тела от нашей планеты 

находилась несколько ближе, на расстоянии в 1,2 миллиона километров, однако в мо-

мент, когда был сделан снимок, космические объект уже прошел ее и стремительно уда-

лялся от Земли.

Для  получения  изображения  был  использован  мощный  радар  «Gldston»,  который  и 

послал непрерывный радиосигнал в направлении космического тела. После этого, отраз-

ившийся от поверхности двух частей BL86 сигнал был пойман радиотелескопом «Green 

Bank Telescope».

Несмотря на то, что разрешение фотографии не позволяет разглядеть детали косми-

ческого тела, очень хорошо видно 70-метровый спутник астероида. Диаметр большого 

фрагмента BL86 составляет почти 400 метров.

Интернет-СМИ

Чем слово наше отзовется?

16-летний музыкант написал 

письмо Президенту Казахстана

Творческие вузы передали 

Минкультуры и спорта



Министерство образования осталось без творческой молодёжи. Отныне бу-

дущих певцов, хореографов, художников и циркачей будет курировать другое 

ведомство – Минкультуры и спорта. В результате очередной реформы образова-

тельной системы сразу девять учебных заведений, в которых готовят будущих 

мастеров искусств, вывели из подчинения Аслана Саринжипова.

В ведение Министерства культуры передают, в частности, все три творческих вуза - 

академию искусств имени Жургенова, консерваторию и столичный университет искусств. 

Кроме того, из системы Минобразования исключили четыре колледжа и два интерната. 

То есть теперь всё, что связано с учебным процессом - образовательная программа, 

экзамены, аттестация и, конечно же, финансирование - ложится на плечи Арыстанбека 

Мухамедиулы. Для этого при Министерстве культуры и спорта уже создали специаль-

ный департамент по образовательной и научной работе. Ведомство будет отвечать не 

только за качественное обучение студентов, но и за трудоустройство выпускников куль-

турных вузов.

Динислам Болатханулы, директор департамента Министерства культуры и спорта РК:

-Теперь это будут не шаблонные образовательные программы. Они непосредственно 

будут направлены на более детальное и углубленное изучение своих дисциплин, которые 

и определяют будущего специалиста.    

Логотип 2015 года.  Вы должны 

знать, как он выглядит

На парад Победы в Москву 

поедут около 70 казахстанских 

ветеранов

На парад Победы в Москву поедут около 70 казахстанских ветеранов. Это почти 

вдвое больше, чем пять лет назад. Все расходы берет на себя казахстанская 

сторона.

Ежегодная квота для нашей страны не более 3-4 человек. Лимит устанавливает Рос-

сийская Федерация. Но учитывая особые добрососедские отношения, количество казах-

станских гостей каждый год увеличивается. К слову, на 65-летии Победы в Москве на 

Красной площади побывали 32 ветерана. Сейчас в МИДе этот вопрос взят под особый 

контроль. Наше посольство берет обязательства по размещению, перевозке и отвечает 

за экскурсионную программу. Со слов замминистра иностранных дел Самата Ордабае-

ва, после парада ветеранов повезут по местам боевой славы. Сейчас наши дипломаты 

ведут переговоры и с Беларусью. В Астане же парад к 70-летию Победы пройдет 7 мая.  

ktk.kz

NASA выложило в интернет 

фотографии астероида BL86


Жетісу 

университеті



ҚАЗАҚ ХАНДЫҒЫНА - 550 ЖЫЛ

бейсенбі, 5 ақпан, 

2015 жыл

10

Осы  кезеңдегі  оқиғаларды  баяндайтын 

деректер  Қасым  ханды  «белгілі  сұлтан 

және  атақты  баһадүр»  деп  атайды.  Ширек 

ғасырға  созылған  Сыр  бойы  үшін  күресте 

Қасым хан және Жәнібек ханның басқа да 

ұлдары  Сығанақ,  Сауран,  Отырар,Сайрам 

түбінде  бірнеше  рет  Шайбани  хан  әскерін 

тас-талқан  етіп  жеңеді.  15  ғасырдың  90 

жылдары  жасалған  бейбіт  келісім  бойын-

ЌАСЫМ ХАН

(1511-1518 ж.ж. билік құрған)

Жәнібекұлы Қасым хан (1445-1518) қазақ хандығының негізін 

қалаушылардың бірі – Жәнібек ханның ортаншы баласы.  Тарихта 

Қасым ханның есімі Қазақ хандығының күшеюі және нығаюымен 

тікелей байланысты. Жазба деректерде Қасым хан 15 ғасырдың 

70 – 90 жылдары Қазақ хандығының Сыр бойындағы қалалар мен 

өңірлер үшін жүргізген күрестерге белсене қатысады, басшылық 

етеді. Бұл кезде қазақ ханы Керейдің ұлы Бұрындық, қазақ әскерінің 

қолбасшысы Қасым хан болды. 

ша  Қазақ  хандығына  Сығанақ  пен  Сауран 

өтеді.  Бұл  қалаларда  Жәнібек  хан  ұлдары 

билік  жүргізеді.  15  ғасыр  басында  Мауе-

раннахрды  бағындырып,  үлкен  күшке  ие 

болған  Мұхаммед  Шайбани  хан  1506  –  10 

жылдары үздіксіз төрт рет қазақтарға жорық 

ұйымдастырады.  Бұрындық  хан  Шайба-

ни  ханның  алғашқы  үш  жорығына  тойта-

рыс  ұйымдастыра  алмайды.  Оның  беделі 

Осыған  орай  елімізде    жаңа  жылдың 

алғашқы  күндерінен-ақ  мерекелік  шараларға 

арналған  жұмыстар  ауқымды  түрде    жүзеге  

асырыла бастады.  Жыл бойында республика 

көлемінде Қазақ хандығының 550 жылдығына 

қандай  шаралар атқарылмақ деген мәселеге 

келсек,  бұл  жөнінде    Мәдениет  және  спорт 

министрі  Арыстанбек  Мұхамедиұлының  

мәлімдемесіне  жүгінсек жетеді. 

Министрдің  айтуынша,  негізгі  шараларды 

алғаш Қазақ хандығының туы тігілген Шу мен 

Талас өзендерінің арасындағы алқапта өткізу 

жоспарланған.  Сондай-ақ,  биыл  мемлекеттік 

мерекелер  мен  атаулы  күндерге  байланы-

сты шаралардың көпшілігі Қазақ хандығының 

550  жылдығы  аясында  өткізіледі.  Жоспар-

ланып  отырған  істердің  бір  бөлігі,  әрине,  

ғылыми  бағыттағы  жұмыстар.  Ғылыми  кон-

ференциялар  өткізіліп,  сонымен  қатар,  неміс 

ғалымдарымен  бірлесіп,  археологиялық 

қазба  жұмыстарын  жүргізіледі.  Өздерін  Ұлы 

Даладан  кеткен  жауынгер  тайпалардың 

ұрпақтары  санайтын  венгрлер  де  Қазақ 

хандығының  550  жылдығына  орай  өтетін  іс-

шараларға  қатысады.  «Алтайдан  Дунайға 

дейін»  деп  аталатын  халықаралық  экспе-

диция  ұйымдастырылмақ.  Республикалық, 

халықаралық деңгейдегі спорттық жарыс-

тар да ұйымдастырылатын болады.

Тарихымыздың  даңқты  тұстарын  на-

сихаттау 

бағытында, 

ғылыми-көпшілік 

бағдарламалар,  деректі  және  көркем  филь-

мдер  түсіріп,  оларды  жетекші  орталық  теле-

арналар  арқылы  тарату  ісіне  ерекше  көңіл 

төмендейді.  Ал  жаз-

ба  деректерде  «бұл 

кезде  Қасым  хан 

билікте  болмаса  да, 

оның  беделі  хан-

нан  күшті  болды» 

және  «өзін  дербес 

ұстау үшін Бұрындық 

ханнан 

алыста 


көшіп-қонып  жүрді» 

делінеді.  1510  жылы 

Шайбани 

ханның 


соңғы, 

төртінші 

жорығы 

Ұлытау 


өңіріндегі 

Қасым 


ханның 

ұлысына 


бағытталады.  Қасым 

хан  әскері  Шай-

бани  хан  әскерін 

тас-талқан  етеді  де, 

жауды  Сыр  бойынан  қуып  шығады.  Осы 

жеңістен соң, ешкім де Бұрындық хан тура-

лы ойламай, Қасым хан билігін мойындай-

ды. Бұрындық болса Самарқан жаққа кетуге 

мәжбүр болады. 1511 – 13 жылдары Қасым 

хан Шайбанилар ісімен айналысады. 1512 – 

13 жылы ерте көктемде Қараталдағы Қасым 

ханға Сайрам қаласының әкімі Қаттабектен 

адам  келіп,  Қасым  хан  билігін  алуын 

сұрайды. Қасым хан Қаттабектің ұсынысын 

қабыл алып, ол жаққа бір әмірін жібереді де, 

өзі Тараз жаққа бағыт ұстайды. Қаттабектің 

ұсынысымен Қасым хан Ташкентке жорық 

жасайды.  Бірақ  жорық  сәтсіз  болып, 

Қасым  хан  Сайрам  маңына  қайта  орала-

ды.  1513  жылы  жазында  Шу  бойындағы 

Қасым  хан  Ордасына  Әндіжаннан  моғол 

ханы  Сұлтан  Сайд  хан  елшілікпен  келеді. 

Оның  мақсаты  –  Ташкенттегі  Сүйініш 

ханға,  жалпы  Мауераннахрдағы  шай-

банилар  әулетіне  қарсы  бірігіп  күрес 

ұйымдастыру еді. Қасым хан бұл ұсынысқа 

дипломаттық жолмен жауап береді. Сұлтан 

Сайд  хан  мақсатына  жетпесе  де,  Қасым 

ханның  көрсеткен  құрметіне  өте  риза  боп 

қайтады.  1517  –  21  жылдары  Қасым  хан 

Қазақ  хандығының  батысында  белсенді 

саясат  жүргізеді.  Ноғайлардың  бір  бөлігі 

қазақтарға  қосылып,  шекара  Еділге  дейін 

жетеді. Орыс деректері бойынша Қасым хан 

1521  жылы  қыста  қайтыс  болады.  Денесі 

Сарайшықта  жерленеді.  Мұхаммед  Хай-

дар  Дулатидың  жазбаларына  қарағанда, 

Қасым  хан  1518  жылы  қайтыс  болған.  Ал 

Тахир Мұхаммед өзінің «Раузат-ат Тарихи-

рин»  атты  еңбегінде  Қасым  ханның  өлген 

уақыты  1523—24  жылдар  деп  көрсетеді. 

Қасым  хан  тұсында  қазақ  әскерінің  саны 

200 мың, халқының саны 1 млн-ға жетеді. 

Шекара батыста – Еділге, оңтүстікте Таш-

кентке  дейінгі  жерлерді  қамтыды.  Қасым 

хан өз тұсында берік және адал хандардың 

бірі болды.

БАБАЛАР САЛЃАН ¦ЛЫ ЖОЛДА



Е

лбасы Н.Ә.Назарбаев 

«Нұрлы Жол – болашаққа 

бастар жол» атты Жол-

дауында: «2015 жыл – ұлттық 

тарихымызды ұлықтау және бүгінгі 

биіктерімізді бағалау тұрғысынан 

мерейлі белестер жылы. Қазақ 

хандығының 550 жылдығын

Қазақстан халқы Ассамблеясы мен 

Конституциямыздың 20 жылдығын, 

Ұлы Жеңістің 70 жылдығын атап 

өтеміз. Осынау тарихи белестер 

Жаңа Қазақстандық Патриотизмді 

ұрпақ жадына сіңіруде айрықша 

рөлге ие»- деп көрсеткен болатын. 

бөлінбек.  Әсіресе,  Қазақ  хандығы 

тарихына  арналған  20  сериялы  теле-

хикая  түсірілетіні  туралы  хабарды 

көпшілік  қуанышпен  қабылдады.  Бұл 

Елбасымыздың  тікелей  тапсырмасы 

екенін де айта кетелік.

Республикалық деңгейдегі  осындай 

шараларға  өзіндік бағдарламалармен  

үн  қосу  біздің  білім  ордамызда    да 

жоспарлы  түрде    орындалуда.  Бұған 

дәлел  ретінде    ЖМУ    тәрбие  және 

әлеуметтік  жұмыс  жөніндегі  бөлімнің  

ұйымдастыруымен  жуырда  өткен 

«Қазақ  хандығының 

550  жылдығы»  атты 

жастар    форумын 

айтуға болады. 

  –    «Бұдан  бес  жа-

рым  ғасыр  бұрын 

даңқты  Керей  мен 

Жәнібек 


бабалары-

мыз  іргетасын  құрып 

берген  Қазақ  хандығы 

талай  тар  жол,  тайғақ 

кешулерді 

бас- 


тан  кешті.  Қасым 

ханның  қасқа  жолы, 

Есім 

ханның 


ескі 

жолы,  әз  Тәукенің 

Жеті 

Жарғысы 


х а л қ ы м ы з д ы ң 

Темірқазығы 

бол-

ды.    Кезінде  біздің 



революцияға  дейінгі  тарихымызға  көп  көңіл 

бөлінбеді.  Кеңес  тұсында  қазақ  хандығына 

қатысты  дәуір  зерттелмейтін.  Қазіргі  кезде 

мүмкіндік мол. Осыны біз тиімді пайдаланып,  

дәрістерде    білімгерлерге  кеңінен  ұқтырып, 

тағы  басқа  іс-шараларда  жүзеге  асыруы-

мыз  керек»,  -  деді      форумда  сөз  сөйлеген  

ғылыми  инновациялық  технология  және 

халықаралық байланыстар  жөніндегі порек-

тор М.Кантуреев. 

 – Қазақ тарихының 

тамыры 


тереңде 

жатыр.  Біз  –  Орта 

Азиядағы 

ежел-


ден  келе  жатқан 

м е м ле к е т т е р д і ң 

біріміз. 

Ежелгі 


ескерткіштер  біздің 

т а р и х ы м ы з д ы ң 

тереңде 

екендігін 

дәлелдейді. 

Осы 


уақытқа  дейін  біз  та-

рихта  орыс  және  ба-

тыс  ғалымдарының 

жазбаларын  пайда-

ланып  келдік.  Шын 

мәніндегі 

тарихты 

әр  халық  өзі  жазуы 

керек.  Олар  бұрын 

тарихты 


орыстық 

көзқарас,  батыстық 

көзқарас дүниетаным 

тұрғысынан 

жаз-

са,  енді  біз  өзіміздің 



көзқарасымыз  бой-

ынша 


Тәуелсіздік 

тұрғысынан 

қарап 

төл тарихымызды  са-



ралап, бағалауымыз  керек,- деп толықтырды  

«Қазақ хандығының пайда болуы Қазақстан жерінде 

14  -  15  ғғ.  болған  әлеуметтік  -  экономикалық  және 

этникалық - саяси процестерден туған заңды құбылыс. 

Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсүйектердің экономикалық 

қуатының артуы, феодалдық топтардың тәуелсіздікке ұмтылуы, 

осы  негізде  Әбілхайыр  хандығы  мен  Моғолстан  арасындағы 

тартыстың  өршуі,  әлеуметтік  қайшылықтардың  үдеуі  15  ғ.  2 

жартысында бұл мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып 

соқтырды. Әсіресе, Әбілхайыр (1428 - 1468) Жошы - Шайбан - 

Дәулет - Шайх оғланның ұлы хандығы өте нашар еді.

1457 ж. Үз - Темір тайшы бастаған ойраттардан (жайылым жер 

іздеген)  Түркістан  өңірінде  жеңіліп  қалды.  Масқара  ауыр  шарт 

жасасып, ойраттар Шу арқылы өз жерлеріне кетті. Ал Әбілхайыр 

өз  ұлысында,  қатал  тәртіп  шараларын  орнатуға  кіріседі. 

Бұл  халық  бұқарасының  оған  деген  өшпенділігін  күшейтті. 

Нәтижесінде  халықтың  жартысы  Шығыс  Дешті  Қыпшақтан 

Түркістан алқаптарына және Қаратау бөктерлерінен Жетісудың 

батыс  өңіріне  көшіп  барулары  еді.  Оны  Жәнібек  пен  Керей 

басқарды.

Қазақ хандығының құрылуына себеп болған тағы бір жағдай 

Қыпшақ Қобыланды батырдың Арғын биі Ақжолды өлтіруі бол-

ды.

1466 жылы Жәнібек пен Керей Қозыбасы жерінде Қазақ 



хандығының негізін қалады».

«Біз  үшін  қай  заманғы  тарихымыз 

болмасын  қымбат,  бабаларымыз 

құрметті, әсіресе қазақ хандығының құрылуы 

тарихтағы  маңызды  оқиға.  Қазір  өзіміз  өмір 

сүріп  жатқан  Отанымыздың  іргетасы.  Өз  та-

рихын білмеген халық, өзін де сыйла-

майды»



1   2   3   4   5


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал