Музыкалық білім беру теориясы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің ұсынысымен жоғарғы оқу орындарының 050106 «Музыкалық білім беру»



жүктеу 5.01 Kb.

бет2/12
Дата15.03.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

ІІІ ТАРАУ
МУЗЫКАЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ – БАЛА ТҰЛҒАСЫН 
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ОШАҒЫ
3.1   Оқушылардың   тұлғасын   сапалық   деңгейде   дамытудағы
музыкалық білім беру үрдісінің приоритетті маңызы
Оқушылардың   әртүрлі   музыкалық-шығармашылық   қызметі
тәжірибесінен   көрінетін   және   тұлғаны   қалыптастырудың   әр   қырлы
жақтарының музыкалық қаблеті, креативтік және эмпатиялық түрлерін
жеке алып қарастыруға болады.
Музыкалық қаблет
Музыкалық   қаблеттілік   жеке   тұлғаның   музыкаға,   ән-күйге
бейімділігі,   оған   деген   жоғарығы   көңіл-күйі,   музыкалық   есту   қаблеті,
жады, ойлауы, музыкалық сұранысы, әр түрлі музыкалық-шығармашылық
қызметтерді игеріп, меңгеруді жоғары-сапалық нәтижесі болып табылады.
Б.М.Тепловтың  пікірінші:  «Музыкалық  қаблеттіліктің ең басты
белгісі – музыканы кейбір бейнесі сөздердің мазмұнын түсінгендей сезіне
білу». 
Сондай-ақ,   Б.М.Теплов   мынаған   баса   көңіл   аударады:  «Музыканы
жан-жақты, жан-тәніңмен сезінуің үшін ең алдымен оның дыбыстық
жағын қабылдай білу керек», - дейді.
Зерттеуші   музыкалық   қаблеттіліктің   бір-бірінен   ажырамайтын,
бірінсіз екіншісінің мағынасы ашылмайтын эмоциялық және есту қаблеті
сияқты екі жағына баса назар аударады.
Қазіргі   кезде  музыкалық   есту   қаблетінің  мынандай   түрлері   бар:
дыбыс   биіктігі,   аралық,   әуезділік,   үйлесімділік,   көпүнділік
(полифонический),   саздылық,   ырғақтылық,   бояулылық,   әсерлілік,
фактуралық, құрылымдылық, вокалді, хорлы т.б.
Музыкалық есту қаблеттілігінің екі түрі бар: сыртқы есту және ішкі
есту қаблеттері.
Сыртқы   есту  –   музыканың   өзін   тікелей   қабылдау.   Сыртқы   есту,
негізінен, сезім компоненттерін жинақтап, даралау арқылы қабылдаудың ең
маңызды белгілерін ажырата отырып сезімдік әсерге сүйеніп іске асады.
Ішкі   есту  –   музыканы,   әуенді   оймен   елестету   арқылы   қабылдап,
дамиды.   «Ішкі   есту   қаблетінің   басты   мақсаты   –   адам   мен   музыка
арасындағы  үздіксіз  қатынасты   қолдау   болып   табылады»,   -   дейді
12

М.С.Старчеус «Слух музыканта» деген еңбегінде. Яғни, бұл кезде адам тек
өзіне бұрыннан таныс әуенді ғана емес, сондай-ақ күрделі шығармаларды
да оймен қабылдап, ішкі әуенге салып елестете алады.
Музыкалық   есту   қаблеті   жалпы   музыкалық   шығармашылықпен
айналысу   кезінде,   оны   қабылдап,   орындауды   және   музыкалық
шығармаларды өзі шығарып шабыттанғанда дамып қалыптасады. Аталған
аспектілердің   барлығының   өзіндік   ерекшеліктері   бар.   Бұлар   бір-бірін
толықтыра отырып музыкалық есту қаблетін дамытуға әсер етеді.
Музыкалық қаблеттіліктің көрсеткіштері:
а)   Сезім,   жан-тәндік,   ойлау   т.б.   құрылымдарды   пайдалана   отырып
музыкалық   дауыс   ырғағын   қабылдау.   Яғни,   В.В.Медушевский   сөзімен
айтқанда: «Өмірдің әуенін ырғақты түрде ойлап, есту керек».
ә) Дыбыс ырғағы қорын толықтырып байыту мақсатында оқушылар
оны тереңдетіп, кеңейтуге ұмтылады.
б) Дыбыс ырғағын өзгерте білу (яғни, вальстен маршқа не полькаға
көшу сияқты ауыстырулар).
Музыкалық   қызметтің   басты   феномені   (ерекшелігі)   –  музыкалық
әуенді ойлау  болып табылатыны белгілі, оны қалыптастырып дамыту көп
жағдайларда баланың музыкалық қабілетіне әсер етіп отырады.
Музыкалық ойлау психологиялық зерттеулерде нақты психологиялық
іс-әрекет   ретінде   қарастырылады.   Осы   арқылы   тұлға   музыкалық   өнерге
бейімделеді.   Сондықтан   төмендегідей   музыкалық   ойлаудың   қасиеттері
көрінеді:
1. Тұлғаның музыкалық туындыларды жетілдіру процесі.
2.   Музыкамен   қарым-қатынас   жасағанда,   оны   өнердің   бір   түрі
ретінде қабылдайтын адамның ойлау тәсілінің қалыптасуы.
3. Адамның музыка арқылы қоршаған ортамен қатынасуы.
Музыкалық ойлаудың шығармашылық сипаты.
Ойлау   арқашанда   шығармашылықпен   байланысты   болады.
Музыкалық ойлау мен музыкалық сөйлеу бір-бірімен байланыса отырып
музыкалық сөз арқылы композитор – орындаушы – тыңдаушы арасында
бірлігімен рухани байланыс қалыптасады. 
Музыкалық   ойлау   қасиетінің   бірі   –  музыкалық   тіл.  Музыкалық
ойлау  заңдылықтарына   сәйкес,  музыкалық  шығармашылықпен  айналысу
барысында   қоршаған   ортадағы   болымыс,   ақиқат   шындық   жинақталған
музыкалық   образға  айналады.   Л.А.Мазельдің   пікірінше:   «Музыкалық
образ – музыкалық ойдың негізгі мазмұны мен құрылымдық тұрақтылығы
болып табылады».
Музыкалық   қаблеттіліктің   дамуына   әсер   ететін,   оның   негізгі
көрсеткіші   –   баланың   музыкалық   әр   алуан   жанрлық   түрлеріне   деген
сұранысы.
Музыкалық   дарынды   балалар.
 Б.М.Теплов   бастаған
зерттеушілердің   пайымдауынша,   балалардың   табиғи   дарындылығы   мен
13

қатар, музыкалық шығармашылықпен айналыса алатын мүмкіншіліктеріне
де   байланысты.   Музыкалық   қаблеттілікті   жан-жақты   дамыту   үшін   құр
дарындылық   қана   емес,   музыканың   түрлі   жанрын   игеріп   түсіне   білетін
музыкалық шығармашылық әрекет те қажет.
Музыкалық   дарынды   балалардың   әундік   елестеу   мен   ойлауды,
музыкалық   зейін   деңгейін,   жад   ерекшелігі   сияқты   т.б.   сұраныс
қажеттіліктерін музыкалық шығармашылықпен дамытады.
Музыкалық дарынды балалар көптеген жағдайларда арнайы музыка
мектептерінде, жоғарғы оқу орындары жанындағы колледждерде алты-жеті
жыл оқып кәсіби музыкант болып шығуға мүмкіншіліктері бар.
Музыкалық   қаблеттілігінің   даму   деңгейі   төмен   оқушылар.
Мұндағы   балаларға   оқытушы   тарапынан   ерекше   көңіл   бөлініп,   арнайы
жеке дайындық жүргізуді қажет етеді.
Ол   үшін,   ұйымдастыру   кезінде   жұмыстың   төмендегідей   мазмұны
қарастырылуы керек:
а) барлық оқушылармен бірге жалпы бағдарламамен;
ә)   жалпы   білім   беретін   мектептерде   арнайы   музыкалық
бағдарламамен оқытатын коррекциялық сыныпта;
б)   денсаулығының   дамуында   кемістігі   бар   балаларға   арналған
арнайы   мектептердегі   жасалған   музыкалық   бағдарламамен   оқитын
оқушылар.
Аталған топтарға әрқайсысының өзіндік музыкалық оқу-әдістемелік
бағдарламасына сай жұмыстар ұйымдастырылуы қажет.
Креативтілік (шығармашылық қаблет)
Баланың   креативтілігі   –   оның   шығармашылық   қаблеттілігі,
музыкалық   іс-әрекеті   нәтижесінде   жаңа   туынды   жасауға   талпынысы,
шығармашылық бағыты.
Шығармашылық   оянушылық  –   баланың   музыкамен   айналысқан
кезінде дамитын табиғи форма болып табылады.
Тыңдаушылық   әрекеті  нәтижесінде   музыкалық   туындыларды
қабылдаудың   көптүрлілік,   әрқырлылық   сияқты   балалардың   алғашқы
шығармашылық қаблеттілігі дамып, қалыптасады.
Орындаушылық   әрекеті  нәтижесінде   музыкалық   туындыларды
саналы түрде өзінше түсіндіріп-жеткізу, талдай білу қаблеті арта түседі.
«Компазиторлық» тәжірибесі  әрекетінде балалар шығармашылық
бастауында   өзіндік   музыкалық   әсерге   бөленіп,   музыкалық   көркемдікті
сезініп алғашқы шағын музыкалық туындыларын жасауға әрекеттенеді. 
Осындай   музыкалық   әрекеті,   қызметі   нәтижесенде   балалар   өнер
әлеміне бойлай еніп, олардың шығармашылық күш-қуаты дамып, музыка
өнерінің құндылығын жан-тәнімен сезініп, сұлулықты түсіне отырып, оны
көркем   ойлау   жүйесіне   айналдырып,   музыкалық   шығармашылықпен
көрсете алады.
14

Эмпатийлік қаблет
Эмпатийлік   қаблет   –   адамдармен   қарым-қатынас   негізінде  іске
асатын сезімділік, бір-біріне деген ақ көңілділік, шынайлық қасиеттер.
Эмпатийлік музыкалық сабақ үрдісінде  диалог  арқылы яғни өз-ара
тілдесу кезінде көрініс береді.
ХХ   ғасырда   музыкалық   білім   беру   педагогикасында   эмпатийлік
басты   өзекті   мәселеге   айналып   отыр.   Өйткені   сезімділік,   шынайылық,
әсерленушілік,   адамгершілік   сияқты   қасиеттерді   дамыту   музыкалық
педагогиканың негізгі ұстанымы.
Қорыта   айтқанда,   баланың   музыкалық   қаблетін   дамытып,   аша
түсетін, оның тұлғалық қалыптасуына әсер ететін музыкалық, креотивтік,
эмпатийлік   қасиеттер   бір-бірімен   тығыз   байланысты.   Бұл   үшеуі   –
музыкалық   қаблеттілікті   әр   қырынан   дамытып,   әсер   ететін   және   бір-
бірінен ажырамайтын біртұтас жүйе деп қарастырған орынды.
3.2 Музыка пәні мұғалімінің оқушылардың жас ерекшеліктеріне
байланысты бейімдеуі
Барлық   музыкалық-педагогикалық   үрдіс,   музыка   мұғалімінің   бүкіл
шығармашылық   іс-әрекеті   тек   бала   тұлғасын   қалыптастыруға,   оны
оқытып, тәрбиелеуге, музыкамен байланысын дамытуға бағытталуы тиіс.
Қазіргі оқушының жалпы мінездемесі
Әрбір   жас   ұрпақ   жас   ерекшелік   мінез-құлықтың   дамуын   сақтай
отырып,   мұғалімдер   мен   ата-аналарға   күнделікті   жаңа   міндеттер   мен
мақсаттар жүктейді.
Қазіргі,   яғни   ХХ   ғ.   соңы   ХХІ   ғ.   басындағы   балалардың   мінез-
құлықтың   дамуында   өткендегімен   салыстырғанда   өте   көп
айырмашылықтар байқалады.
Оның бірнеше объктивтік факторлары бар. Соның бірі әлеуметтік
фактор.  Мәселенің   түп   негізі   –   жаңа   дамып   отырған   қоғамдық
қатынастардың оқушыларға әсері, қоғамның орасан зор жіктеліске түсуі,
әрбір   отбасының   материалдық   қамтамасыз   етілуіндегі   айырмашылықтар
және олардың әлеуметтік жай-күйі жайында болып отыр.
Ата-ананың ұзақ уақыт жұмыста болып, қолы босамауы салдарынан
баламен   арадағы   қарым-қатынас   әлсірейді   де,   оның   психологиясында
жалғыздық сезімі қалыптасады. Бұл баланың мінезіне, ішкі жан дүниесіне
кері  әсерін   тигізетін  үлкен  қатер.   Өйткені  баланың  ең басты   әлеуметтік
қажеттілігі   тек   қана   үлкендермен   қарым-қатынас   жасау   негізінде
қанағаттандырылады.
Осындай   жағдайларды   ескере   отырып,   музыка   пәні   мұғалімі
оқушылардың   өзін-өзі   тани   білетін   тұлғалық   дәрежеге   жетуіне
көмектесетін   жәрдемші   ретінде   көрінеді,   шығармашылықпен   тәрбиелей
15

отырып,   құбылмалы   қоғамдық   ортада   жаңа   тұлғалы   азаматтық   статус
алуына көмектеседі.
Бүгінгі   оқушылардың   ерекшеліктерін   айқындайтын   негізгі
факторлардың   бірі   –  балалар   денсаулығының   төмендеуі,  қауышты
жағдайда нашарлауы болып табылады.
Ақпараттық   деректерге   сүйенсек,   балалардың   80   –   90   %   пайызы
әртүрлі ауырулармен ауырып, зардап шегетін көрінеді, ал сау балалардың
пайыздық   көрсеткіші   күн   санап   төмендеуде.   Жалпы   денсаулығы   төмен
балалар тез шаршайды, зейіндік қаблеті шашыраңқы, жұмысқа қаблетсіз,
ынтасыз болатын айқын.
Мұндай факторлар музыка мұғалімінің жұмыс істеуін қиындатады,
ұжымдық   жұмыс   ырғағын   бұзады,   сондықтан   да   осындай   жағдайда
мұғалімнен ерекше шеберлікті, сабырлылықты және іздемпаздықты талап
етеді.
Қазіргі   оқушыларға   әсер   ететін   үшінші   фактор   –  ғылыми-
техникалық және ақпараттық прогресс. Қазіргі таңда әр түрлі ақпарлар,
соның ішінде музыкалық хабарламалар ақпараттық құралдар арқылы өте
көп көлемде таратылуда. Әрине, бұлардың көпшілігі үстірт, жүйесіз, тіпті
кейде   күмәнді,   сенімсіз   күйде   жеткізіледі.   Осының   кесірінен   балаларда
«бәрін де білемін» деген ұғым қалыптасады.
Мұндай   теле-радио   желілері   арқылы   немесе   әртүрлі   музыкалық
үнтаспалар   арқылы   қабылданған   сапасы   төмен   музыкалық   материалдар,
жанрлық   бірізділік,   көркемдік   әсердің   жоқтығы   сияқты   т.б.   факторлар
оқушылардың музыкалық қаблетін дамытуға кері әсер етеді.
Төртінші   фактор   –  оқушыны   қарқынды   түрде   (интенсивті)
дамыту процесі. Бұл оқушыларды жинақылыққа өздігінен жұмыс істеуіне,
берілген тапсырманы шығармашылықпен орындауна, қойылған сұрақтарға
тыңғылықты, нақты фактілермен жауап беруіне қалыптастырады.
Қазіргі уақытта міндетті музыкалық білім беру тек қана балалардың
кішкентай кезінен бастап жас өспірім шаққа дейін мерзімін қамтиды.
Осылардың әрқайсысына жеке тоқталсақ.
Бастауыш мектеп жасындағылар
Бастауыш сыныптарда (7 – 10 жастағы балалар) музыкалық сабақты
ұйымдастырғанда олардың дене мүшелерінің қалыптасуы, физиологиялық
өзгерістері өте қарқынды түрде дамитынын басты назарда ұстау керек.
Бастауыш   сынып   оқушыларының   іс-әрекетінде   төмендегідей
ерекшеліктерді байқауға болады:
-
музыкалық тәжірибесі шашыраңқы, қалыптаспағандығы;
-
вокалдық-есту қаблетінің төмендігі;
-
есту   қаблетіне   қарағанда   көріністік,   ойын-сауықтық   әсерінің
басымдылығы;
-
түрлі-түсті, рахаттық сезімге бейімділігі;
16

-
сезім   әрекетінің   құбылмалылығы,   тез   әсерленгіштігі,
қызбалылығы;
-
өзімшілдік  сезімінің  үстемдік  етуі,   естушілік,  көру,  іс-қимыл
әрекетінде өзін-өзі көрсетуге құштарлығы т.б.
Тағы бір айта кететін мәселе, осы жастағы балалардың  ашық та,
жарқын және бейнелі түрде қабылдауы басым болады.
Бастауыш   сыныпқа   әртүрлі   дайындықтағы   балалар   келеді;
кейбіреулері бала-бақшаға бармаған, енді біреулерінің сыныптастарымен,
ұстазбен   қарым-қатынасы   төмен   болады.   Көпшілігі   әрбір   үйдің   бір-бір
еркесі сияқты т.б. әр түрлі факторлар. Мұндай факторлар музыка сабағын
жүргізуге кері әсерін де тигізеді.
Осындай жағдайларды ескере отырып Б.С.Рачина өзінің көп жылдық
тәжірибесі негізінде мынандай қорытынды жасайды:
Ең   алдымен,   бірінші   сынып   оқышыларына   әрбір   дыбыс   ырғағын,
музыкалық әуеннің әуезділігін дұрыс тыңдап, қабылдауға үйрету керек.
Екіншіден,   оқуға   алғаш   рет   келген   балалар   музыканың   көркемдік
мәні мен мазмұнын қабылдамай, тек оны жалпылама, үстірт түсінеді. Сол
себептен  олардың көпшілігі музыканың  әсемдік  бояуын  жан-дүниесімен
сезініп түсіне алмайды.
Үшіншіден,   бірінші   сынып   оқушыларының   басым   бөлігі   музыка
тілінің   әліппесін   жете   түсінбейді   (яғни,   тыңдау,   түсіне   білу   және
музыкалық   шығармашылық   әрекетіндегі   дыбыс   ырғағы,   саз,   регистр,
екпін, динамика, бояуды қабылдай білу).
Осы айтылғандар мен қатар мынандай ерекшелікті де қаперде ұстау
керек.   Яғни,   оқушылардың   мектепте   өткізген   өмірінде  бейімделу
синдромы  да  (стресс)   қабаттаса   жүреді.   Бұл   синдром,   әсіресе,   бірінші
сынып оқушыларының мектеп өміріндегі алғашқы алты аптасында анық
байқалады. Осы кезде мектеп өміріне бейімделуі мен қатар оқушылардың
функционалдық   жүйесінде   де   өзгерістер   жүре   бастайды.   Организмдегі
осындай өзгеріс олардың мінез-құлқына да әсер етеді.
Түйіндей   айтқанда,   бастауыш   сыныптардағы   музыка   сабағын
ұйымдастыру   кезінде,   жоғарыда   аталған   ерекшеліктер   ескеріліп,
оқушылардың   түрлі   психологиялық   жағдайына   көңіл   аударып,   соған
сәйкес   музыкалық   материалдар   дұрыс   таңдалынып,   оқушылардың
музыкалық сұранысы қанағаттандырылып отырса, музыка сабағы мақсат,
міндетіне толық жетеді демекпіз.
Жас өспірім шақ
Жас   өспірім   жастағы   балалардың   ерекшеліктерін   сипаттай   келе,
Ю.Б.Әлиев   жас   жеткіншек   (10-12   жастағылар)   және   жас   өспірім   (12-15
жас)   балалардың   өзіндік   ерекшелігі   музыкалық   білім   беру   бағыты
тұрғысынан ашып береді.
17

Зерттеушінің айтуынша, жас жеткіншектер тез шаршауға бейім,
сондықтан   оларға   музыка   пәні   мұғалімі   әр   тұрлі   жұмыс   формаларын
алмастыра отырып, жұмыс жоспарын мозайкалы жүйемен құру керек. Бұл
кезде сабақтың көңіл-кұй өрісіне бағытталған дұрыс.
Ал   енді,   жеткіншекерге   қарағанда   жас   өспірімдер   күш-қуатының
молдығымен ерекшеленеді. Олар берілген жұмысты құмарлықпен тез әрі
жылдам   орындайды.   Мұндай   кезде   жас   өспірімдердің   басым   көпшілігін
организімінде өзгерістер болып жатқанын пән мұғалімі есте ұстау керек.
Әсіресе,   ән   сабақтарында   өте   мұқият   болғаны   жөн.   Өйткені   жас
өспірімдердің  дене   құрылысы  дамып,  бойы  өсіп,  дауыс   шымылдығында
өзгерістер жүре бастайды. Бұның барлығы қалыпты физиологиялық даму.
Тағы   бір   ескеретін   жағдай   –   ұл   баламен   қыз   баланың   физиологиялық
дамуы әр басқа: қыз балаларда жеңіл өтсе, ұлдарда күрделі жүреді, ұл бала
мен қыз баланың арасында қарым-қатынасы да өзгереді.
Қорыта   айтқанда,   оқушылардың   жас   өспірім   айырмашылықтарын
ажырата   біліп,   олардың   физиологиялық   дамуын,   мінез-дүниесімен   сезе
білген   мұғалім   ғана   оқушылардың   музыкалық   қажеттіліктерін
қанағаттандырып,   музыкалық   тәрбие   беруде   өз   мақсатына   жететіні
күмәнсіз.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
1.   Музыкалық   қаблеттілік   деген   не,   оның   көрсеткіші,   даму   жолы
қандай?
2. Музыкалық қаблеттіліктің мәні және құрылымы.
3. Өзіңнің музыкалық қаблеттілігінің ерекшелігін көрсет.
4. Баланың дарындылығы неден көрінеді?
5.   Оқушылардың   музыкалық   ойлауының   мәні   және   оның   даму
логикасын сипаттаңыз.
6.   Әр   түрлі   музыкалық   әрекетіндегі   бала   шығармашылығын
сипаттаңыз.
7.   Эмпатийлік   деген   не?   Музыкалық   сабақтарда   оның   дамуын
айтыңыз.
8.   Қазіргі   оқушының   музыкалық   дамуының   жас   ерекшелігін
сипаттаңыз.
9.Бастауыш   мектеп   оқушыларының   музыкалық   дамуының   жас
ерекшелігін сипаттаңыз.
10.Жас   жеткіншектің   музыкалық   дамуының   жас   ерекшелігінін
сипаттаңыз.
11.Жас   жеткіншек   пен   жас   өспірімнің   мінез-құлқы   қандай,
айырмашылығы неде?
12.   Жас   өспірім   қалай   өседі,   дене   құрылысының   өсуін   байқап,
мінездеме беріңдер.
18

IV ТАРАУ 
МУЗЫКАЛЫҚ БІЛІМ БЕРУДІҢ МАҚСАТ – МІНДЕТТЕРІ МЕН
ПРИНЦИПТЕРІ
4.1 Музыкалық білім берудің мақсат - міндеттері
Музыкалық білім беру жүйесі, соның ішінде музыка пәнінің сабағын
өткізу   төмендегідей  құрылымдылық-бөліктерден  тұрады:   мақсаты,
міндеті, принциптері, мазмұны, әдіс-тәсілдері және түрі.
Қазіргі   кездегі   музыкалық   педагогикада   оқушының   музыкалық
мәдениетінің жетіліп дамуы, оның жалпы рухани мәдениетінен туындап
отырған қасиеттілік деп қарайды.
Оқушының   музыкалық   мәдениетінің   қалыптастыру   үшін
Д.Б.Кабалевскийдің тұжырымы бойынша мынадай мақсаттар болуы тиіс:
-   ең   алдымен,   музыкалық   ойлауға,   музыкаға   қызығушылыққа,
эмоциялық   құндылыққа,   эстетикалық-көркемдік   қатынастарға,
музыкалық шығармашылыққа бағытталған айқын тәрбиелік мақсат
керек;
- әр түрлі музыкалық шығармалардан тұратын, түрлі жанр, стильді
қамтитын әлемдік музыкалық мұраларға яғни «алтын қорға» сүйену
керек;
-   шебер   де   парасатты   педагогикалық   басшылықтың   көмегімен
оқушының сезімдік-құндылығын дамытатын музыканы өзгертушілік
күшіне сену керек;
-   музыканы   тыңдау,   орындау   және   өздігінен   музыка   шығару
барысында   балалардың   музыкалық   ойлауы,   шығармашылық
потенциалы дамиды.
В.В.Мендушевский өзінің «Музыка өнері әдістерімен рухани-өнегелі
тәрбие   жүргізу»   деп   аталатын   концепциясында,   балаларға  діни   негіздер
арқылы   музыкалық   тәрбие   беруді   жаңғырту   керек   деген   тұжырым
жасайды.
Л.А.Венгерус   концепциясы   бойынша   оқушыларды   музыка
мәдениетімен жақындастыратын әдіс  –  ұжымдық түрде яғни хормен ән
салу.
Оқушылардың музыкалық мәдениетін сипаттай отырып Л.В.Школяр:
«есту,   көру,   сезу,   ойлау   өнері   сияқты   негізгі,   іргелі   қаблеттіліктерді
қалыптастырып   алмай   баланың,   оқышының   жаратушы,   суретші   тәрізді
(мұның   өзі   рухани   мәдениеттің   дамуы   болып   саналады)   қалыптасуы
мүмкін емес», - деген ерекше ой түйеді.
Оқушылардың   музыкалық   мәдениетінің   келесі,   өзекті   мәселелерін
зерттей   келе   литвалық   ұстаз-музыкант   А.А.Пиличяускас,   музыкалық
19

мәдениетті   білім,   бейімділік,   дағды   негіздеріне   сәйкес   туындайтын
музыкалық қызметтің қажеттілігі ретінде қарастыруды ұсынады.
Сонымен, баланың музыкалық мәдениетті болуы – оның музыкалық 
тәрбие мен білімділігінде.
Музыкалық   тәрбиелілігі   –  көркемдік   деңгейі   жоғары   халықтық,
классикалық,   қазіргі   өнерге   деген   эстетикалық-эмоциялық   үндесуі,
өнермен   қатынас,   музыкалық   ой-өрісінің   қызығушылығы   мен   әсерінің
қалыптасуы.
Музыкалық   білім   берудің   бағыты  –   музыканы   білуі,   музыка
туралы   түсінігі,   дағды   мен   шеберлігі,   оқушының   тәжірибешілігінің
тереңдігі   мен   кеңдігі,   музыкаға   деген   эмоционалды-құндылығы   мен
музыкалық шығармашылық іс-әрекетінің тәжірибесі. 
Қазақстан   Республикасында   оқушылардың   музыкалық
мәдениетін   дамыту   үшін   музыкалық   білім   беру   жүйесі   төмендегідей
қажетті шарттармен қамтамасыз етеді:
-
жалпы   білім   беру   мекемелердегі   музыка  сабағының
міндеттілігі;
-
сыныптан,   мектептен   тыс  қосымша   музыкалық   сабақтар
ұйымдастыру;
-
жоғары   және   арнаулы   –   кәсіби   оқу   орындарында  кәсіби-
мамандандырылған музыка мұғалімдерін дайындау;
-
музыка мұғалімнің кәсіби деігейлігін жетілдіру мүмкіншілігі;
-
оқу-әдістемелік кешенді бағдарлама құру.
Айтылған   тұжырымдамалардағы   музыкалық   білім   беру   жүйесінің
мақсатын қана айқындап қоймай оның міндеттері, принциптері, мазмұны,
әдісі,   формасы   сияқты   т.б.   құрылымдық   бағыттарын   да   айқындап
көрсетеді.
Музыкалық білім берудің негізгі мақсаттары
Музыкалық   білім   берудің  негізгі   мақсаты   баланың   музыкалық
тәрбиелілігі, білімділігі мен дамуына бағытталған.
Осы мақсатқа байқайтын мәселелер жатады:
-   балаларда   мәдениет   сезімінің,   көркем   эмпатиясының,   музыканы
сезінуі, сүйспеншілігінің дамуы;
-   өнер   туындыларына   эмоция-эстетикалық   шығармашылығының
үндесуі;
- ұдайы форма мен жанр жағынан біртума музыка өнеріне: халықтық,
классикалық, қазіргі музыкамен балаларды таныстыру;
-   оқушылардың   музыка   жөнінде   білімін   артыру   процесіне
педагогикалық басшылық жасай білу;
- тыңдарман, орындаушы, «композитор» қызметіндегі оқушылардың
музыкалық-шығармашылық қаблетін, дағдысын,  икемділігін арттыру
20

- оқушылардың музыкалық эстетикалық сезімін, қабылдауын, ақыл-
ойын тәрбиелеу;
-   жоғары   көркемдік   деңгейдегі   музыкамен   қатынас   қажеттілігін
дамыту;
- оқушыларға музыка арқылы оның арттерапевтік әсерін дамыту;
- оқышылардың өзіндік білім алуына мақсатты түрде бағыттау. 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал