Министерство науки и образования республики казахстан



жүктеу 5.01 Kb.

бет1/29
Дата15.09.2017
өлшемі5.01 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29

 
 

 
 

 
 

 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ 
МИНИСТЕРСТВО НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН 
 
ҚОСТАНАЙ МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ 
КОСТАНАЙСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ИНСТИТУТ 
 
 
 
«Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде 
жаратылыстану-математика ғылымдарын дамыту» 
аймақтық ғылыми-практикалық конференцияның 
МАТЕРИАЛДАРЫ 
 
 
 
 
МАТЕРИАЛЫ 
региональной научно-практической конференции 
«Развитие естественно-математической науки  
в образовании Республики Казахстан» 
 
 
 
 
 
 
 
 
Қостанай 
2015 

 
 

 
УДК 378 
ББК 74.58 
Қ 18 
РЕДАКЦИЯ АЛҚАСЫ 
РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ 
 
Жауапты редакторлар / Ответственные редакторы 
Қ.М. Баймырзаев, география ғылымдарының докторы, профессор, академик 
Е.А.Әбіл, тарих ғылымдарының докторы, профессор 
 
Редакция алқасының мҥшелері / Члены редакционной коллегии 
М.В. Сухов, техника ғылымдарының кандидаты,    
З.С. Ерсултанова, техника ғылымдарының кандидаты,  
С.Б. Хасанова, жаратылыстану ғылымдарының магистрі, аға оқытушы,  
Ш.БОспанова, аға оқытушы,  
А.А. Айтбенова, аға оқытушы 
  
Қ  18    «Развитие  естественно-математической  науки  в  образовании  Республики  Казахстан»  – 
Қазақстан  Республикасының  білім  беру  жүйесінде  жаратылыстану-математика 
ғылымдарын  дамыту:  аймақтық  ғылыми-практикалық  конференцияның  материалдары  – 
Қостанай, 2015 – 370 бет 
 
Жинаққа  «Қазақстан  Республикасының  білім  беру  жүйесінде  жаратылыстану-
математика  ғылымдарын  дамыту»  аймақтық  ғылыми-практикалық  конференцияның 
материалдары  енгізілген.  Мақала  авторлары  жаратылыстану-математика  ғылымдарының 
қазіргі  ӛзекті  сұрақтарын,  орта  және  жоғарғы  мектепте  жаратылыстану-математика 
ғылымдарының дамуын қамтамасыз ету мәселелерін қарастырды. 
Жинақтың  материалдарында  Қазақстан  Республикасының  білім  беру  жүйесінде 
жаратылыстану-математика  ғылымдарының  дамуы  мәселелерін  шешудің  теориялық, 
практикалық және инновациялық жолдары қарастырылды. 
Жинақта  келтірілген  мәліметтер  мен  қолданылған  ғылыми  терминдердің 
нақтылығына мақалалардың авторлары жауапты 
В  сборник  включены  материалы  региональной  научно-практической  конференции 
«Развитие  естественно-математической  науки  в  образовании  Республики  Казахстан». 
Авторы  статей  рассмотрели  актуальные  вопросы  естественно-математических  наук, 
проблемы  их  развития,  обеспечения  преемственности  и  прогрессисности  в  развитии 
естественно-математического образования в средней в высшей школе. 
В  материалах  сборника  рассматриваются  теоретические,  практические  и 
инновационные  подходы  к  решению  проблемы  развития  естественно-математической 
науки в образовании Республики Казахстан. 
 За  достоверность  предоставленных  в  сборнике  сведений  и  использованной  научной 
терминологии ответственность несут авторы статей. 
УДК 378 
ББК 74.58 
© Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты, 2015 
© Костанайский государственный педагогический институт, 2015 
 
 

 
 

 
РОБОТОТЕХНИКА В ОБУЧЕНИИ ТЕХНОЛОГИИ 
 
Абдрахманова Д.М
Костанайскийский государственный педагогический институт 
Научный руководитель: Шагиахметова Л.М. 
 
Как  только  не  называют  нынешнее  столетие  —  «атомный  век», 
«космический  век»,  «век  электроники».  С  не  меньшим  основанием  можно 
назвать его веком роботов. Ещѐ совсем недавно эти устройства существовали 
лишь  на  страницах  научно  —  фантастических  книг.  Сегодня  на  многих  
предприятияхи в повседневной жизни роботы активно помогают человеку в 
его нелѐгком труде. 
Роботы  используются  на  заводах  и  промышленных  предприятиях  для 
выполнения  однообразной  и  часто  опасной  работы.  Больше  всего 
промышленных  роботов  используется  в  автомобильной  промышленности, 
где они выполняют сварку, покраску и сборку деталей. Роботы пока ещѐ не 
заменили  полностью  людей  в  промышленности,  но  использование  труда 
человека  в  производстве  сокращается.  Полностью  автоматизированные 
фабрики  есть  в  Техасе,  это,  например,  фабрика  IBM  для  сборки  клавиатур. 
Люди там уже не нужны: абсолютно всѐ производство, от момента выгрузки 
материалов  и  до  получения  готовой  продукции  у  погрузочных  ворот, 
полностью роботизировано и может работать круглосуточно и без выходных. 
Роботы  –  это  механические  помощники  человека,  которые  выполняют 
работу  по  заложенной  в  них  программе  и  могут  реагировать  на  то,  что  их 
окружает. Роботы изменили жизнь человека, многие люди не могут жить без 
роботов.  С  момента  своего  появления  роботы  тоже  очень  изменились  от 
очень  простых  механизмов  до  сложных  устройств,  во  многом  превзойдя  по 
своим возможностям человека[1]. 
Роботу  не  требуется  жильѐ,  столовая,  транспорт,  чтобы  добраться  до 
работы, он не простужается, не уходит в отпуск. Словом, очень многое, что 
необходимо  человеку,  роботу  не  нужно.  Ему  нужен  человек,  хорошо  его 
знающий  и  умеющий  им  управлять.  Молодой  отрасли  производства 
необходимы  молодые  руки.  Нужны  грамотные,  высококвалифицированные 
инженеры, техники, рабочие. Нужен качественно новый уровень подготовки 
операторов. Сейчас специалистов по робототехнике начали готовить в очень 
многих технических вузах страны. 
Роботы  все  увереннее  входят  в  нашу  жизнь.  К  встрече  с  ними  нужно 
готовиться,  нужно  научиться  ими  пользоваться.  Они  —  уже  реальность,  но 
очень часто в них воплощаются новые, фантастические идеи. И естественно, 
невозможно не интересоваться такими машинами независимо от того, какую 
профессию  намерены  избрать  в  будущем.  Наука,  которая  охватывает 

 
 

 
вопросы проектирования, программного обеспечения, очувствления роботов, 
управления ими, а также роботизации промышленности и непромышленной 
сферы является робототехника. 
Робототехника – область науки и техники, ориентированная на создание 
роботов  и  робототехнических  систем,  предназначенных  для  автоматизации 
сложных технологических процессов и операций, в том числе, выполняемых 
в  недетерминированных  условиях,  для  замены  человека  при  выполнении 
тяжелых, утомительных и опасных работ[2]. 
Занятие  робототехникой  на  уроках  технологии  дают  возможность 
организовать  научно-  исследовательскую  и  проектную  деятельность 
учащихся  и  предполагает  создание  простейших  механизмов.  Создание 
простейших  роботов  дает  представление  учащимся  о  конструкциях  и 
способах создания механизмов[3].  
Робототехника  в  обучении  технологии  предоставляет  уникальную 
возможность для  освоения учащимися роботостроения, создав действующие 
модели роботов. 
Основными целями робототехники на уроках технологии являются: 
-развитие  творческих  и  технических  способностей,  образного  и 
логического мышления  
-формирование навыков конструирования и программирования; 
Проанализировав и изучив научную литературу, нами была разработана 
программа кружка «Робототехника» для учащихся средних школ. Программа 
кружка  предусматривает  изготовление  простейших  механизмов  (роботов). 
Подбор  изделий  соответствует    дидактическому  принципу  «от  простого  к 
сложному».  Соответствует  целям  обучения  учащихся  в  школе,  Будет 
способствовать  развитию  политехнического  образования  школьников  и 
развивать  представление  об  устройстве,  конструировании  и  изготовлении 
простейших роботов и механизмов вообще. 
Изделия, предлагаемые в программе кружка, могут быть изготовлены из 
подручных  материалов,  и  соответствует  возрастным  показателям 
школьников(6  класс).    Большинство  изделий  обеспечены  технологическими 
картами с поэтапным описанием изготовления робота.   
Одним  из  примеров  изделий  является  робот  «Неуклюжий  художник»- 
игрушка для детей дошкольного возраста. Таблица 1. 
 
 
 
 
 
 
 

 
 

 
Таблица 1 
Технологическая карта 
№  Последовательность выполнения операций  Графическое 
изображение 
 
Робот «Неуклюжий художник» 
 

Для того чтобы сделать робота своими руками 
понадобятся 
следующие 
материалы:  
3 фломастера  
плотный 
картон 
или 
пластик  
моторчик  
круглая батарейка  
фольга 
или 
изолента  
клей 
 

Вырезаем 
из 
картона 
или 
пластика 
подходящую  форму  для  робота,  в  данном 
случае треугольник со скругленными углами.  
По  углам  и  треугольника  необходимо 
вырезать 
отверстия 
диаметром 
равным 
толщине  фломастера  и  одно  отверстие  ближе 
к центру равное толщине моторчика. 
 В  итоге  должно  получится  3  отверстия  для 
фломастеров и одно отверстие для моторчика.  
 

Далее  вставляем  фломастеры  в  отверстия.  К 
проводкам  моторчика  прикрепляем батарейку 
с  помощью  кусочка  фольги  и  клея.  Вместо 
фольги можно использовать изоленту.  
 

Моторчик вставляем в отверстие проделанное 
в  треугольной  пластине.  Для  надежности 
моторчик  можно  закрепить  клеем. Робот 
готов. 
 

 
 

 
 
 
Данный робот прост в изготовлении, но наглядно показывает принципы 
и технологии изготовления роботов. 
 
 
СПИСОК ЛИТЕРАТУРЫ 
 
1.
 
http://www.robots.steelsite.ru 
2.
 
Е.И. Юревич "Основы робототехники" 
3.
 
http://robots.steelsite.ru/  
 
 
КӘДІМГІ ТҤЙМЕШЕТЕННІҢ  ФИТОХИМИЯЛЫҚ АНАЛИЗІ 
 
Абдыкаликова К.А., 
Қостанай мемлекеттік педагогикалық институты, Қостанай қ
 
Соңғы  кезде  дәрілік  ӛсімдіктер  мен  олардан  алынатын  препараттарға 
деген  сұраныс  арта  түсті.  Дәрілік  ӛсімдіктерге  деген  сұраныс  артуының 
басты себебі – олардың жоғары емдік қасиеті және организмге кері әсерінің 
аз болуы. 
Осыған  орай    бұл  мақалада  –  халық  медицинасында  кеңінен 
қолданылатын,  Қазақстанда  кеңінен  таралған  кәдімгі  түймешетеннің 
химиялық  құрамын  және  оған  әсер  етуші  факторлардың  әсерін  зерттеу 
нәтижелері беріліп отыр. 
Жұмыстың  мақсатына  орай,    кәдімгі  түймешетеннің  Ақмола  облысы 
(экологиялық  таза),  Шымкент  қаласы  (дәріханалық),  Қостанай  қаласы  (жол 
бойынан    және  экологиялық  таза)  аймақтарынан  жиналған    сынамалары 
қолданылды. 
Бірінші сынама – Шымкент қаласында ӛндірілген дәріханалық сынама.  
Дәріханалық  кәдімгі  түймешетен  Оңтүстік  Қазақстан  облысында 
жиналған,  бұл  облыстың  топырағы  негізінен  әлсіз  сілтілік  және  сілтілік 
реакциямен ерекшеленеді. 
Екінші  сынама  –  Ақмола  облысынан  жиналған  сынама,  бұл  облыста 
топырақ  әлсіз  сілтілік  (бейтарапқа  жақын)  реакция  кӛрсетеді.  Топырақтың 
гумусы  және  ондағы  азот  мӛлшері  аз,  ал  карбонаттар  мен  фосфор  мӛлшері 
жоғары болып келеді. 
Ал  үшінші  және  тӛртінші  сынамалар    Қостанай  қаласынан  әр  түрлі 
жағдайларда  жиналған.  Біреуі  экологиялық  таза  аймақтан,  екіншісі  жолдың 
бойынан жиналған. 

 
 

 
Қостанай облысының топырақтары гумус мӛлшерінің жоғары болуымен 
және  калий,  азот,  фосфор  жинақталуының  жоғары  дәрежесімен 
ерекшеленеді. Топырақ реакциясы әлсіз қышқылдық болып келеді.   
Барлық  сынамалар  да  2013  жылдың  тамыз-қыркүйек  айларында   
әдебиеттерде  белгілі  әдістеме  бойынша  дайындалған  (Ақмола  облысының 
ауданынан сынама тамыз айында жиналған). 
Жұмыс  барысында  кәдімгі  түймешетен  құрамындағы  органикалық 
қышқылдардың,  С  дәруменінің  (аскорбин  қышқылының),  илік  заттардың, 
флавоноидтардың,  сапониндердің  мӛлшерлеріне    сандық  және  сапалық 
анықтау жүргізілді. 
Органикалық қышқылдар алкалиметрия, С дәрумені иодатометрия, илік 
заттар  мен  флавоноидтар    перманганатометрия,  флавоноидтар  үшін  қағаз 
бетіндегі хроматография әдістері қолданылып анықталды. 
Әдебиеттен  белгілі  кәдімгі  түймешетен  құрамында  хлорогенді,  кофе 
қышқылдары  сияқты  органикалық  қышқылдардың  болуы  оның  ішек 
құрттарын айдайтын, бауыр, ӛт жолдары, ішек, асқазан ауруларын емдейтін 
қасиеттерін түсіндіреді [1].  
Кесте 1 
Зерттеу нәтижесі бойынша кәдімгі түймешетеннің химиялық    құрамы 
 
Кӛрсеткіштер  
Шымкент 
(дәріханалық) 
Ақмола 
(экологиялық 
таза) 
Қостанай 
(экологиялық 
таза) 
Қостанай 
(жол 
бойынан) 
Ылғалдыллық, % 
12,5 

13,5 
10 
Органикалық 
қышқылдар, м-экв 
6,75 
11,81 
16,87 
11,81 
С дәрумені, мг/100 г 
30,8 
31,7 
47,5 
25,5 
Флаваноидтар, % 
1,34 
4,42 
5,3 
3,33 
Илік заттар, % 
0,87 
1,23 
1,02 
0,29 
Сапониндер  




 
Эксперимент  нәтижелері  кӛрсеткеніндей  дәріханалық  сынамада 
экологиялық  таза  жерлерден  жиналған  сынамалардың  құрамымен 
салыстырғанда    органикалық  қышқылдардың  мӛлшері  едәуір  аз  екені 
анықталды.  
Ал  оның  себебін  дәріханалық  сынаманың  сақталу  мерзімінің 
ерекшелігімен,  сонымен  қатар  бұл  аймақтың  топырағының  негізінен  әлсіз 
сілтілік және сілтілік реакциясымен түсіндіруге болады. Ауа-райының құрғақ 
болуы  және  топырақтың  әлсіз  сілтілік  реакция  кӛрсетуі  биологиялық 
белсенді заттардың, әсіресе органикалық қышқылдардың жинақталуына кері 
әсерін тигізеді.  
 Қостанай  облысы  бойынша  жол  бойынан  жиналған  сынаманың 

 
 

 
құрамындағы  органикалық  қышқылдардың  мӛлшерінің  аз  болуын, 
автокӛліктерден  бӛлінетін  ауаны  ластағыш  газдардың  ӛсімдіктің  химиялық 
құрамына  әсерімен  түсіндіруге  болады,  яғни  қышқылдар  автокӛліктерден 
бӛлінетін  ауаны  ластағыш  газдардың  құрамындағы  металл  иондарының 
әсерінен тұнбаға түсуі ықтимал.  
Кәдімгі  түймешетен  құрамында  әдеби  мәліметтер  бойынша  басқа 
дәрумендермен  салыстырғанда  С  дәруменінің  (аскорбин  қышқылының) 
мӛлшері  кӛбірек  екені    белгілі,  зерттеліп  отырған  барлық  сынамаларда 
сапалық  реакциялар  -  калий  гексациано-(ІІІ)-ферраты  кӛмегімен  С 
дәруменінің (аскорбин қышқылының) бар екені анықталды.  
Дәрумендер  организмге  қуат  бермейді,  клетканың  құрылымын  құруға 
қатыспайды.  Бірақ  ол  организмге  физиологиялық  әсер  етеді,  биохимиялық 
процестердің жүруіне, тәртіпке келуіне қатысады.  
Алынған нәтижелер бойынша С дәруменінің мӛлшері Қостанай қаласы, 
Ақмола  облысы  экологиялық  таза  аймақтарынан  және    Оңтүстік  Қазақстан 
облысынан  жиналған  дәріханалық  сынамаларда  жол  бойынан  дайындалған 
сынамалармен  салыстарғанда  едәуір  кӛп,  себебі,  тӛмен  температурада,  яғни 
салқын  мезгілдерде    әрі  жарық    жеткілікті  болса    С  дәрумені  кӛбірек 
жинақталады.  
Қостанай – жол бойынан жиналған сынамада С дәруменінің мӛлшерінің 
аздығы  аскорбин  қышқылының  автокӛліктерден  бӛлініп  шығатын  ауа 
ластағыш  заттардың  құрамына  кіретін  металл  иондарының  әсерінен 
(Fe
2+
/Fe
3+
)  жүретін  тотығу-тотықсыздану  реакцияларына  тәуелділігі  болуы 
мүмкін. 
Аскорбин  қышқылы  жаңа  дайындалған  сынамаларда  молырақ  болады, 
себебі уақыт ӛткен сайын аскорбин қышқылы ыдырайды.Сондықтан дәрілік 
ӛсімдіктерді кӛп сақтамай пайдаланған жӛн. 
 Кәдімгі  түймешетеннің  гүлшоғырларының  сары  түсті  болуының  ӛзі 
оның құрамында флавондар мен флавонолдардың бар екенінің белгісі, жалпы 
флавоноидтардың барлығы Бриант реакциясының кӛмегімен анықталды. 
Кәдімгі    түймешетеннің  ӛт  жолдары  ауруларын  емдеу  қасиеті  оның 
құрамындағы  эфир  майларының  және  флавоноидтардың  болуымен 
түсіндіріледі.  
Түрлі  әдеби  мағұлұматтар  бойынша  кәдімгі  түймешетен  гүл 
шоғырларының  флавоноидтық  құрамы  мына  түрде  келтірілген:  апигенин 
(5,7,4
1
-тригидроксифлавон),  акацетин  (5,7-дигидрокси-4
1
-метоксифлавон), 
лютеолин (5,7,3
1
,4
1
-тетрагидроксифлавон). 
Кәдімгі түймешетен құрамындағы флавоноидтар жоғарыда кӛрсетілген  
[  2,3]  сапалық  және  сандық  реакциялар  арқылы  және  қағаз  бетіндегі 
хроматография әдісі бойынша анықталды.  
Куәгер  ерітіндісі  ретінде  рутин  (спирттегі  ерітіндісі)  алынды. 

 
 
10 
 
Флавоноидтарды  анықтау  үшін  темір  (ІІІ)  хлориді  ерітіндісі    қолданылды. 
Хроматограмманы  темір  (ІІІ)  хлориді  ерітіндісімен  ӛңдегеннен  кейін  қара-
жасыл түске жақын дақтар пайда болды. 
 
Кесте 2 
Кәдімгі түймешетен құрамындағы флавоноидтардың Rf мәні 
 
 
Аскорутин 
 
Шымкент 
(дәріхана-
лық) 
Ақмола 
облысы 
(экологиялық 
таза) 
Қостанай 
(жол 
бойынан) 
Қостанай  
(экологиялық 
таза) 
Rf мәні 
0,28-0,37 
1-ші зат  
0,64 
0,65 
0,68 
0,66 
2-ші зат   
0,81 
0,82 
0,83 
0,85 
Қағаз  бетіндегі  хроматография  әдісі  барлық  сынамаларда  да  Rf-і  0,81-
0,85 және 0,64-0,68 аралығындағы екі флавоноидтың бар екені анықталды.  
Әдебиеттегі  мағлұматтарға  сүйенсек,  біреуі  апигенинге    (Rf=0,85)  
сәйкес келуі мүмкін.  
Флавоноидтардың  сандық  мӛлшері  перманганотометрия  әдісімен 
анықталды 
Флавоноидтардың  сандық  мӛлшері  Қостанай  қаласы  экологиялық  таза 
аймақтан жиналған сынамасында басқа сынамалармен салытырғанда кӛбірек 
болса, Шымкент – дәріханалық сынамасының кӛрсеткіші ең тӛмен мәнге тең 
екенін байқауға болады.  
Әдебиеттен 
белгілі 
болғандай, 
жоғарғы 
температураның 
флавоноидтардың жинақталуына кері әсер ететіндігін ескерсек, дәріханалық 
сынамаларда 
флавоноидтардың 
мӛлшерінің 
Қостанай 
облысының 
сынамаларынан 2-3 есе кем болуын түсіндіруге болады. 
Қостанай қаласы және Ақмола облысы  экологиялық таза аймақтарынан  
жиналған  сынамаларда  флавоноидтардың  мӛлшерінің  кӛп  болуы,  осы 
аймаққа  тән  топырақта  фосфор  және  азот  минералды  элементтерінің  мол 
болуы әрі жеткілікті дәрежеде жарық алуына байланысты. Себебі жарықтың 
молдылығы ӛсімдіктерде флавоноидтардың жинақталуына септігін тигізеді. 
Қостанай  қаласы  жол  бойынан  жиналған  сынамада  флавоноидтар 
мӛлшері едәуір аз. Мұндай айырмашылық автокӛліктерден бӛлініп шығатын 
ауа  ластағыш  заттардың  құрамына  кіретін  қорғасын  иондарының  және  әр 
түрлі тотықсыздандырғыштардың әсерінен болуы мүмкін. 
Сапалық  реакциялар  (теміраммоний  ашудасы  және  бром  суы)  арқылы 
барлық сынамаларда конденсирленген илік заттар бар екендігі анықталды.  
Конденсирленген  илік  заттар  минералды  қышқылдардың  әсерінен 
ыдырамайды,  конденсацияның  негізінде  қызыл-қоңыр  түсті  флабофендер 
түзеді.  

 
 
11 
 
Илік заттар  медицинада, қан тоқтатқыш заттар ретінде пайдаланылады, 
себебі  олардың  қанды  тез  ұйытатын  қасиеті  бар.  Сонымен  қатар 
бактерицидтік қасиет те тән.  
Катехиндер  және  басқа  да  фенолды  қосылыстар  (рутин,  кверцитин) 
бауырға  аскорбин  қышқылы  мен  крахмалдың  (гликогеннің)  жиналуына 
әкеліп,  оның  қорғаныштық  функциясын  арттырады.  Сонымен  бірге, 
полифенолдар  да  бауырды  алуан  түрлі  улы  заттармен  уланудан  сақтап 
отырады.  
Кәдімгі  түймешетен  құрамында  илік  заттардың  болуы  оның 
бактерицидтік  қасиетін,  бауыр  ауруларын  емдеуге  жақсы  дәрі  ретінде 
қолданылуымен тікелей байланысты. 
Пайыздық  кӛрсеткіші  бойынша  Ақмола  облысы  және  Қостанай  қаласы 
экологиялық таза аймақтан жиналған сынамада илік заттар мӛлшері жоғары 
болып  тұр.  Аймақтың  қара  қоңыр,  қоңыр,  ашық  қоңыр  топырағының 
құрамында  жеткілікті  дәрежеде  фосфор  болуы  және  ауа-райының 
ылғалдылығының  жоғары  болуы    ӛсімдіктерде  илік  заттардың  молырақ 
жинақталуына себепші болады.  
Қостанай қаласы жол бойынан жиналған сынамада илік заттар мӛлшері 
едәуір аз. Мұндай айырмашылықты илік заттардың автокӛліктерден бӛлініп 
шығатын  ауа  ластағыш  заттардың  құрамына  кіретін  металл  иондарының 
әсерінен  (Pb
2+
  -  тетраэтил  қорғасынның)  тұнбаға  түсетіндігімен  түсіндіруге 
болады.  Фенолды  қосылыстар  ӛсімдік  мүшелерінде  қоршаған  ортаның 
қолайсыз жағдайларында кӛптеп жиналып, қорғаныс функциясын атқарады. 
Конденсирленген  илік  заттардың  қолайсыз  жағдайлар  әсерінен  жиналуы 
түрдің тұрақтылығын қамтамасыз етеді.  
Дәріханалық сынамада да илік заттар мӛлшері аз екенін кӛруге болады. 
Бұл  аймақтың  топырағында  микроэлементтердің  аз  мӛлшерде  болуымен, 
әріауа-райының құрғақтығымен  түсіндіріледі. Микроэлементтердің аз болуы 
илік заттардың ӛсімдіктерде жинақталуына кері  әсерін тигізеді. 
Кәдімгі  түймешетен  құрамындағы  сапониндер  сабындану  реакциясы 
кӛмегімен сапалық түрде анықталды.  
Алынған нәтижелер бойынша зерттеуге алынған сынамалыр құрамында 
тритерпенді  сапониндер  бар  екендігі  анықталды.  Сынамалардағы  кӛбіктің 
қалыңдығы  және  тұрақтылығы  бойынша  Ақмола  облысы  экологиялық  таза 
аймақтан  жиналған  сынамада  сапониндердің  мӛлшері  кӛбірек  екені 
байқалады. 
Қорыта  айтқанда,  биологиялық  белсенді  заттардың  жинақталуына 
географиялық,  климаттық  (жарық,  ылғалдық,  жылу),  топырақтың  құрамы, 
орографиялық факторлар әсер етеді. Яғни флавоноидтардың, илік заттардың 
кӛбірек  жинақталуына  жарық, ылғалдылық,  топырақта фосфордың  молырақ 
болуы  әсерін  тигізеді.    Жол  бойына  жақын  орналасқан  аймақтардан 

 
 
12 
 
дайындалған  сынамаларға  автокӛліктерден  бӛлініп  шығатын  ауа  ластағыш 
заттардың құрамына кіретін металл иондары мен сақтау мерзімінің ұзақтығы 
да  кері әсер етеді.  
Жалпы  ӛсімдік  құрамын  зерттеу  барысында,  ӛсімдіктің  химиялық 
құрамының оның ӛскен ортасына, ауа-райына және жинау, сақтау мерзіміне 
тәуелді болатыны байқалды. 
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 
 

 
Кӛкенов  М.К.,  Әдекенов  С.М.,  Рақымов  К.Р.,  Исамбаев  Ә.И., 
Сауранбаев  Б.П.  Қазақстан  дәрілік  ӛсімдіктері  және  оның  қолданылуы.  – 
Алматы: «Ғылым», 1998. – 288 б. 

 
Абдыкаликова  К.А.,  Ахметчина  Т.А.  Дәрілік  ӛсімдіктер  химиясы: 
оқу-әдістемелік құрал. – Қостанай: ҚМПИ, 2013. – 119 бет. 


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   29


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал