Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт



жүктеу 27.6 Kb.

бет41/48
Дата08.01.2017
өлшемі27.6 Kb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   48

одан кейін Теңізхан хан болады. Оның орнын баласы Елхан алады.  Елхан татар ханы Сүйінішпен соғысады. 
Татарлар  Монғолдарды жермен жексен етіп  ойсырата жеңіп,  кэлғандары тауға  кетіп  400  жылдай уақыттан 
кейін  таудан  жол  тауып  шыққан  Монголдарға  Теңізханның  баласы  Елханның  балалары  бірінен  соң  бірі 
хан  болады.  Ең  соңында  Елханның  үрпағы  Мендіханның  баласы  Жүлдыз  хан  болады.  Одан  аты  белгісіз 
екібала туады.  Олар жас кезінде өліп, біреуінен үл, біреуінен кыз калган.  Баланың аты- Дауынбаян,  қыздың 
аты-  Алангу.  Жүлдыз  хан  екеуін  үйлендіреді.  Дауынбаяннан  Белгетай,  Бекжентай  деген  екі  бала  болган. 
Дауынбаян өлгенде олар жас болады, елді баскдру Алангуға тиеді. Алангу ханша болып түрып күйеусіз бала 
туа  береді.  Оның  мәнісін  сүрағанда  Алангу  түн  болганда  түндіктен  сары  шашты  сауле  түседі  де  адамға 
айналады,  Мен  балаларды  содан  тудым  дейді.  Оның  балары:  Бүкіикангын,  Баданжар,  Боскын,  Жалшы 
(Барлыгы  сауледен жаратылғандар деп  аталады).
Баданжар  одан  кейін  Бүхахан,  кейін  Дотамен  хан  болды.  Одан  кейін  жеті  бала  болған  барлығы 
Жалайырмен  соғыста  өліп  екі  бала  калады.  Оның  біреуі  Қайдахан  болды.  Қайдаханнан  -  Байсүнкар, 
Жырғалықүм,  Жаушын.  Кщдахан өлген соң баласы Байсүңкзр хан болады.  Ол өлген соң оның  рнынбаласы
Түмен  алады.
Түмен
Түменнсн  -  Нотақын,  Жақсы,  Қажул,  Қабул,  Сымқажун,  Баткелекей,  Одырбаян,  Болжар  -  Олған, 
Шынтай.
Нотақыннан  -  Маңғыт, Аурыт.  Маңгыттан  -  Қүтты, одан  -  Қабаби.  Кдбабиден -  Едіге.  Кджулдан- Амір, 
Темір,  Барлас.  Кдбулдан  -  Бартан,  Барғақ,  Қыдан,  Қүбылай.  Қүбылайдан  -  Қият.  Бартаннан  -  Есекей, 
Мүнтай,  Бокей-Тайжын, Дәрітай
Есекей
Есекейден  -  Темушин,  Кдсар,  Қажду,  Белқутиын  осылар  бірінен  соң  бірі  хан  болған.
Шыңғыс
Шыңғыс 
(1155-1227)  72 
жыл өмір сүріп 
23 
жыл хан  болған. 
500 
әйел алған, 
түракты сы -5.
Бірінші өйелі  -  Бөртеңфруджин ханым,  ол  Қоңырат Дай  ноянның  қызы,  одан  -  4-үл, 
5
-қыз  туған.
1.Үлкен үлы Жошы,  үрпақгары  -  Алтын  орда,  -  Қыпшақ даласында хан,  сүлтан  болған.
2.Шағатай Түркістан,  Амударяяның аяғына дейінгі  жердегі  елдерді  билеген.
3.Өгедей  -  Жошы  өлгенде бас хан болған.
4.Тули - өкесінің көзі атанған. Оның үлкен үлы Мөңке Күшіктен кейін хан болған (1248-1259). 
М өңкеден 
кейін Тулидщ үлы  Қүбылай (1259-1294)  35 жыл хан болған.
ІПыңғыстың екінші  өйелі -  Қүлан,  Меркіт үлысынан Хүсанның қызы.  Одан Қүлқан деген бала болған, 
бірақ  мәртсбесі  болмаған.
м

8 М Ш

248 
м ш
й й м м я а й і и и м Ш
Ш
І

Үшінші әйелі Есухат - татар қызы. Тертінші әйелі - Гунджу, Алтын ханша қызы. Бесінші өйелі - Есулан, 
Есухаттьщ  сіңлісі.
Жошы-балаларына  токгаламыз.
Жошыдан  -  Орда  Ежен-К^лмақ хандарының атасы.  Одан - Аят.
Газан  2  баласы.  Батый  Сайын  одан терт бала:
1)  Мөңке  Темір
2)  Сартақ Топан,  одан  -  Туда,  Мөңке
3) Үлыкдіы  Тоха-Тимур делінеді
4)  Тоға-Темір
5)  Шибани
Алтын  орда  хандары:  Астанасы  -  Астраханға  жақын  Ахтуба  өзені  бойында  Берке  сарайы,  Қыпшак 
мемлекеті -  1230  -  1240 жыдцары болған.
Бату барлық жерді қиратып,  орыстарды  170 жыл биледі.
Хандар:  1.  Бати  1256 жылға дейін
2. Берке (1257 -  1266)
3.  Мангу - Темір Батиұлы (1266 -  1280)
4. Туда  Меңгу (1280 -  1287)
5. Төлебиға (1287 -  1291)
6
. Тоқга (1291  -  1312)
7. Менгу-Тимурнемересі ТерулджиүлыӨзбек(1312 -  1342)
8
.  Өзбекүлы Жәнібек (1342 -  1257)
Өзбек  -  ханүлы  Жәнібекті  1357  жылы  Тойлуби  деген  бектің 
шТбЬе^өлтіреді.
Жәнібекті  өлтіреді.  Ол  екі  жылдай  хан  болғанда  12  аға  бауырларын  өлпр
Осымен  Бату династиясы  аяқгалады.
Жошынык үшінші баласы -  Берн:  - үшлан, исламды бірінші вбышигш Беркс  -  1266 ж.  елгс,,.
Жошьшын  мртінші  баласы  Тоха  -  Темір  ГТүкій  Темур")  ояан:  Менке  -  Тосір,  Ұлаи  -  Тсшр,  Ә,  - 
Темір,  Менке  -  Темірден  -  Тоқгағүл.
Әз-Темірханнан  - Ходжа-үғылан,  Сарыша,  Абай.
Ходжа-үғланнан  -  Бәдік  сүлтан.  Бәдік сүлтаннан  -  Орыс  хан.
Орыс ханнан - Темірмелік,  Қүйыршык. Темірмамскн -  Бекболаг, Теміркггш. Шалибек - ошлардьщ 
үрпақгары  Ноғай ханы болды.
_  
„отшаи  -  Мухамед  үлык  „Ормамбет-хан„.  Күйыршыктаіі-
Темірқүттыдан  -  Болат,  Темірхан.  Темірханнан  - 
Барақхан,  Дөруіш,  Абу -  Сағид  -  кейіннен Әз-жөнібек атанған.
Жәнібек
„  А„_ПТІЯ үя„ы  Абілхайырға  өкпелсп,  өздеріне  ілескен
15-  ғасырдың  аяғында  Керей,  Жөнібек  сүлтандар> 
Р 
ұлысынакарай  көшеді.  Онда  бүларды
кдзақгарды ж әне  өзбек тайпалары  мен шығыска  -  ім   Т ^ інан  жер  беріп,  сонда  қоныстанады.  Өзбектер 
Монғолстан  ханы  Әссен-  бүғы  карсы  алып,  Шу  өзе 
й 
0сы   кезден  Кдзак  мемлекетінің  негізі
соңынан  қазакрыз  деп  атап,  казак хавдыганың  іргесін 
кдланады.Оны  бірінші  баскдрган  хан  -  Керей.
Керей
і хгттт.т  Жанібекке аға  саналады.  Керейден кейінгі хандык казак
Керей -  Темірқүтгының баласы Болаттын үлы. 
даласында  Жөнібек сүлтаннын  үрпакгары  болды.
Қазақ  хандарының  шешресі
Женібек™  -  Кдсым, Жадік, А І »  
Мажүд,  Ерешиі.  Кгмбар,
и л к о   1S11)  өлгеннен  к&йін  Жоніоск  ұлы  ічдсым  іі-м і
Керейден  сон  хан  оның  баласы  Бүрьіндық  (  ^  д ^ ^ л ы   Бүйдашхан  (1533-1538)  хан  болды.  Осы 
1523)  хан  болды.  Кейін Жадікүлы Тайыр  (152  - 
>
249

т о п . Бүвдашпен кагар Ж т ік  үлы Тош»ш.н  бодды. Кзсьшнан-Акназф, Шь.гай. А н ^ р   1538-1580 жьщдары 
2 Г б З .   Твуе” лден-Ешім  (1523-1598).  Ешімнеи  -  Сүлтанбеі,  Ж екпр.  Сүлганбетген  -  Орыс,  одан  - 
Татен.  Татеннен  -  Кднқожа.  Кднқожадан  -  Арынғазы.
Жәңгірден  (’’Салкэм Жәңгір”)  -  Тауке(1660-1718)  қалмақ қызынан Уалибек  .  Тауке  ханның түсында 
күнде  жиын  болып  ”Қүл  төбеде”  көшу кезенде,  қону жоспары  т.б  мәселелер  талқыланды.
„Ақгабан  шүбырынды,,  Орта  жүзде  Самеке  хан  болса,  Үлы  жүзде  Әбілмамбет  хан,  ал  Кіші  жүзде 
Абілхайыр  хан  болды.  Абілхайырдың  шежіресіне  кейівде  тоқгаламыз.
Самекеден -  Қүдайменді.  Қүдаймендіден -  Қоңыркүлда,  Сырдақ,  Қысырау,  Кдмыт  Хиуа  ханы,  одан 
батыр  13  жыл Хиуадахан  болған-  Барақгың іолзын алған.
Уалибектен  -  Абылай.  “Кэн  ішер”  Абылавдан  -  Көркем  Үәли,  одан  -  Әбілмансүр.  Абылай  -1711 
жылы  Үргеніште  хандық  қүрып  түрған  нағашы  атасы  Қайыпханның  ордасында  “Кдн  ішер  Абылай  үлы 
Уалиден  туады.  Атасы,  әкесі  өліп  жетім  қалған  Әбілмансүр  14-15  жас  шамасында  Үргеніштен  жаяу 
керуеншілермен  Түркістанға  келеді.Үйсін  Төле  бидің  түйесін  бағып,  Әбілмамбетханнның  қызметш  істеп 
жүреді.  Күтімсіз,  шашы үзын болғасын оны  халық 
сабалақ  дсп  атаған.
Абылай  аты  қалай  шықкдны  түралы Үмбеттей жырау  айткдн  екен:
Жиырмаға жасың толғанда,
Кдгсмақпен  соғыс  болғанда,
Шараштың  басын  кдқкднда,
Кэнжығаңа  бас  байлап,
Жау қашты деп айқайлап,
Абылайлап  шапкднда

деген  өлеңінде  Кдлмақгың  ханы  Кдлден  Сереннің  үлы,  батыр  чарачты  жекпе  -  жекте  жеңіп,  басын 
кесіп  алып,  кэнжығасына  байлап,  қазақ  жауынгерлерін  бастап  кэлмақгарды  қырғанын  айтады.  Осыдан 
бастап  Абылай  деген  аты,  батырлық даңқы,  ел  билеуші  сүлтандық  беделі  арта  береді.  Әбілмамбет  өлген 
соң  1771  жылы Абылай хан болып сайланды.
Абылай
Абылайдан  -  Тоқ,  Қасым,  Арық,  Әділ,  Рүстем,  Тоғым,  Сек,  Әбіл,  Шама.Уалиодан,  Шыңғыс. 
Шыңғыстан - Шохан (1835-1865), Мақы, Ыдырыс,  Шота.
Кдсымнан  -  Есенгелді,  Саржан,  Кенесары  (1802-1848).  Кіші  әйелінен  -  Наурызбай.
Кенесарыдан  -  Сыдық,  Ахмет,  Жөкей,  Омар,  Оспан,  Тайшық,  Жапар,  Әубәкір  т.б  төрелер.  Ахметген - 
Әзімхан.  Одан  -  Махмуд,  Мадияр,  Мауке, Жатай. Жатайдан  -  Мүрат,  Бопай қарындасы.
Үлы  жүз  ханы  Әбілмамбет  хан  тағын  Әбілмансүрханға  береді.  Әбілмансүрдан  -  Болат,  Әбілфайыз. 
Болагган  -  Саятемір.  Саятемірден  -  Қүдайменде.  Қүдаймендеден  -  Әкім.  Әбілфайыздан  -  Бощы,  Жошы.
Кдсымханнан туған  Сығайдан екі бала  -  Төуекел,  Онлан дедік.
Онлан
Онланнан -  Қдйнар.  Кэйнардан -  Бөкей,  Бөкейден -  Күдайменде.  Қүдаймендеден -  Түрсын. Түрсыннан
-  Барақ  (“кіші  Барақ”я).
Барақ  18  ғасырдың  40  жылдарында  Найман  үлысын  билеп,  Орта  жүзде  Әбілмамбет,  кейін  Абылайдан 
соң  хан  ретінде  елге  бедедді  сүлтан  болған.  Әбілқайырға  Ресейге  қосылдың  деп  қарсылық білдірген.  Сол 
себепті  1748 ж. көктемде түрлі сылтаулар мен Әбілқайырға шабуыл жасайды.  Басқа жерде жүрген Әбілкдйыр 
оны  сезіп  қашкднда,  атының  ері  мойнына  кетіп  жығылады.  Барақгың  бүйрығымен  нөкері  Сырымбет 
Әбшқайырды  найзалап  өлтіреді.
Осыдан  каршс  алған  Барақ бас сауғалап,  қалмақгарға барады.  1752  жылы  Кереңжоғды  Жоңғар ханы у 
берш  өлтіреді.  Барақган  -Сығай, Дайыр,  Ханбаба,  Бөкей,  Шаман,  Кднқожа.
Бөкей
Бөкейден  -  Чингис,  Есім,  Тауке,  Батыр,  Сүлтанғазы,  Көксал,  Әбілмамбет
Теміоіне^Саптпя т^ғян&г   Нүрмр“
ед- н ¥Рмұхаммедген - Алихан.  Жоғарыда айтылган Тоха-Темірдін Әз- 
үрпа^гары бооды 
СаРшаДан - Көншөік гуып, оның үрпақгары Абылавдың хандығының жалғастырған
оданӨ™ т е м і р   і д а н ^ ™
^ ^ * 3' 
~  Жебеке,  одан  -  Хасан.  Хасаннан  -  Мүхамбет,
болатын  Кажігеоейден 
8
 
° ДШ * ^
“ геРей-  Қырымда хандық құрған осы Қажігерейдің үрпақг  Р
° f Р: 
ДаУдетияР> Нүрдаулет,  Хаңдір,  Қүггызаман,  Келдеш, Әзтемір, 
и Т  Г Г  
Р 
ӨЛГСН’  ОСЫ  Мев д ^ р е й   хан  болады  1475  ж   Түрік  сүлтандарын
250

^
Г
С
с   S
  Д о Т о р ^ Г в ' м Х р н м ' ? а « Р™
е 1 3 РЫ 
ШШЛК
өгкізген  Қырым.  Қүбан,  Бессарабия  Сахып-Кепей  Шангепрйп' 
ВДырады.  Бірнеше  хавдықгы  бастан 
Ресейге қосьшады  Бүл  1783ж.  бола™ ^ 
Р  ’  ШангеРевд“< 
князь  Потемкиннің  билігі  мен
Тоқгамыс
Көнішіктен  -  Төлектемір  Тоққүлжа  деген  екі  бала  туды  дедік.  Осы  Тоққүлжадан  Тайқожа  түган 
Е с к е ^ ^ А б у с ж т ^ ^  
^  баласы болған: Жалаладин, Жапа^ерд^Кепек
Тоқгамыс  Шыңғыс  ханның  оныншы  үрпағы.  Едіге  мен Темірланның кдн  төгіскен дүшпаны. 
к
3
лганҚГаМЫСТЬЩ  ӨЛГеНІ’  ҮЛЫ  ЕДІЛДІҢ  МҮЗ  б0ЛЬШ  ™
HbI-  :иі  Едігенің  өлгені  ңөлілердің  өлгенің деген  сөз
Әз-Темірдщ  үшшші  баласы  Абай.  Абайдан  -  Томған,  одан  Қүтлық,  Қүтлықган  -  Темір  сүлтан  одан  - 
Мраммед.  Мухаммедтш  -Шуак.  Шуакган  -  Нурмұхамбет,  ода„  -  д£„мухам„и ,ода„  ?  Има.Гли, 
пүрмүхаммед.  Нүрмүхаммедтен  -  Абдол,  Абдолғазы  ол  Бұқарада  болган.
Шибани
Шибани  -  Жошының  бесінші  баласы.  Одан  12  бала  болған:  Бахадүр,  Байная,  Халақ,  Балқа,  Шерік, 
пүркен,  Қорытқа,  Аяшы,  Сейілхан,  Баянжар,  Қоншы,  Мажар.
Бахадүр  бір  жағдайлармен  соңынан  Ноғайхан  болып  кетуі  ғажап  емес  дейді,  Шәкәрім  өз  дерсгіндс. 
ахадүрден  -  Жошыбүха,  Қүтылықбүха.  Жошыбүхадан  -  Бакздүл,Бектемір,Нақшар,Сбүға.
Бакддүлдан  -  Ментемір.  Ментемірден  -  Елбек,  Жанта,  Болат,  Суйініш,  Тонке,  Бекконды.  Болаттан  - 
Ибрайм,Арабшах.  Ибраймнен  -  Қызыр, Даулетшах.  Қызырдан -  Темірқожа. Даулетшақган Әбілкдйыр хан.
Әбілкайырдан  -  Қожамүхаммед,  Шахбадах.  Шахбадахтан -  Махмуд,  Мухамбетшах  Бакыт.  Махмудтан  - 
Абдолла,  одан  -  Абдолғазиз.  Арабшахтан  -  Қажытолы.
Кджытолыдан  -  Теміржайық.  Оны  қалмақгар  өлтіргенде  әйелінің  қүрсағында  кзлған  баланыц  атыи 
дхар  қояды.  Ядхардан  -  Абулақ,  Амек,  Абек,  Бохге.  Шайбах  Бөргені  өлтіргенде  оныц  ойелінің  ішігще 
қаіған  баламен  Әбілқайырдың  баласы  Қожамүхаммед  алады,  іште  кзлған  Бөргеден  болган  баланыц  атын 
нібек қояды.  Бірақ Қожамүхаммед  өз  балам деп есептейді.
Бөргеден  екі  баласы  болған:  Елбарыс,  Белбарыс.  Елбарыстан  -  Сүлгангазы,  Омаргазы,  Қысыраугазы. 
Ьелбарыстан  -  Хусаинқожа,  Қүрбанкджы,  Сүлтанкажы,  одан  -  Хачсанқүл,  одан  Білөл,  Салык,  Амсктсн  - 
Сафиян,  Богжа,  Уаныш,  Қалкан,  Ақатай,  Ағанай.  Сафияннан  -  Жүсіп,  Жыныс,  Али,  Агаш,  Палуанқүл.
Богжианнан  -  Ес,  Дос,  Борым.  Естен  -  Шахқали,  Таир.  Уаныштан  -  Динмүхаммед,  Мухамбет,  Али. 
Динмүхаммедтен  -  Баендемахмуд,  Абдулмухаммед.  Баендемахмуттан  -  Түрсынмахмүд.  Уаныштыц 
Махмүдынынан-  Мүхамед, Амин, Али,  Мүхамедали, Араб, Ахбаба. Уаншеннің Алиінен -  Ескендір,  Санжар.
Ақатайдан  -  Хажимүхаммед,  Махмүт,  Болат,  Темір,  Аллакали,  Сүлеймен.  Хажимүхаммсдгси  - 
Арабмүхаммед,  Сүйінішмүхаммед.
Арабмүхаммедтен  -  Аспандияр,  Хабаш,  Сүлтан,Шеримүхамед,  Харазымхаш,  Ауғанстан,  Абілғазы  Хиуа 
хандығының  әкімі  1603-1663ж.  „Түрікмен  шежіресі,,  деген  көлемді  еңбегі  болған.  Оның  кемшіліктерімсн 
кдтар  Түркі  тілдес  халықгардың  тарихын  түсінуге  үлкен  пайдасы  болган.
Болагган - Баба,  Хамза,  Қүрбашы,  Палуанқүл. Темірден -Махмуд,  Кдцірберді, Абылхайыр.  Менгемірден 
'  Бекқонды,  одан  -  Мұхаммедхан.  Одан Абақ,  Муртаза.  Абақган  -  Толық,  одан  -  Шамейсұлтан,  одан 
Раз,  ОДан  -  Бахадүр.
Көшімхан
Нүртазадан  -  Көшім  үрпағы  өрбиді.  Орыстардан  Тұранды  тартып  алғавда  ол  Маңғыттарға  кетіп,  сол 
Жерде  өлген.
Көшім А. Радищев бағалағаңдай ңтүнек періштесің емес,  отанын қорғаушы,  ретінде оралуы тиіс,  Көшім 
к*м  еДі?  Ол  қандай  хан?  Ол  кдңцай  мемлекетгі баскзрды?  Оны  тарих  зерттейді.
Ең  күрделі  мәселенің  бірі  -  Көшімнің  шежіресі.  Ол  осы  күнге  дейін  айқьш  емес.  Дсйтүрганмсн 
Щ-Қүдайберген үлының дерегіндегі белгілі тарихшы Кддырғали, Жалаири. Әбілгазынын айтуларына Караганда 
°л  Шыңғысханның  үрпағының  бір  тармағы  Шайбанидан тараитынын  жоғарыда  кврнші.
Көшім  1510-1520 жылдар аралығында Жемнің шыгысынан Араддың солтүспк еңірше дейш көшпсвдшер 
жайлаған  Ноғай  Ордасынан  тарайтын Алтыүл  улысының арасывда дүниеге  келген деген  болжам  бар.
Алтыүлдан  -  Сүзге,  Бесік,  Шын,  Айшық,  Абақ,  Қайдауыл,  Шангал,  Арыс,  Тагаз,  Сыпыра,  Акмырза,

Жаһанша  Бабасау,  Алтай,  Қоңыр,  Әзім,  Көшім,  Сейіткерей,  Ахметкерей-эйелі  Шығаиханның  қызы, 
Жанкерей  Есім  Кднай.  Көшімнен  -  Әли,  Хансүйер,  Абьілай,  Керей,  Тауке,  Даулеткерей,  Әбілкдйыр, 
Алтын  Асманақ  Құбаймүрат,  Шаиім,  Күміс-Ақмырзаның  баласы  Бибатша  Мүхмамбетқүл  алған  Батыр, 
Қолбасшы  Әлиден  -  Аслан.  Шөберелері:  Бүка,  Күшік,  Шошалы.  Егемевдік  үшін  күрескен,  патшаның 
щеңгелін  бір  ғасырға  кейін  шегерген  Көшімнің дағдарыс  әділ  бағасын  алар  деп  ойлаймыз.
Жошының алтыншы  баласы Жембай үрпактары  белгісіз.  Жошының  ең  соңғы  баласы  -  Беркежар.  Одан
- Анда,  одан  -  Тағашы.
Шағатай
Шыңғысханның екінші баласы  Шағатайдан -  Монегін,  Мошы,  Билдеші,  Сайынбилге,  Сарман,  Байдар, 
Сарымонке.
Монегіннен  -  Қараөлкс,  Бозай,  Есенту,  Сын.  Қараелкеден  Мүбарақ.  Бозайдан  -  Қалагай.  Қалағайдан - 
Бүғатемір,  одан  -  Ғазамхан.
Ғазамхан  түсында  Әмірге  бағынса,Есентудың  баласы  Барак  Шағатай  династиясында  бірінші  болып 
исламды кдбылдаған Гияседлиндеп аталады.  Барақган - Дой. Оның 
8
 баласы болган:  Көлек, Сорго, Дойтемер, 
Елгештай,  Күпже,  Абухан,  Тармашер,  Есенбүға  ңЕлқожаң.  Есенбүғыдан  -  Түғылыктемір  хан  болды. 
Әбілхайырдан  кеткен Әз  Жәнібек осыған келді.  Түғылықгемірден  -  Ильяс  хожа,  Қызыр  хожа  -  осылардың 
үрпақгары  -  Қашкар,  Жаркенді,  Алатау  өңірінде  хандық  қүрды.  Қызырқожадан  -  Жоныс.  Жоныстан  - 
Махмуд,  Ахмет  (нағыз  аты  -  Жанеке  Ахмет).  Осы  Ахмет  қазақга  хан  болып,  қалмақтарга  шабуылдап 
Жаналушы -  Алаш атанған. Уратөбеде Шайбақханды олтірген.  Шағатай баласы Сарманнан -  Беке.  Байдардан
-  Алгухан.  Осы  Алгухан  Шағатай  өлгенде хандықгы  алған  болатын.
Шыңғысханның  үшінші  баласы  Үгідей  өзі  елгенде  хандықгы  алған.  Үгідегеден  -  Күйік,  Қүнан,  Қожа, 
Кдрашар,  Қашын.  Қдшыннан  -  Қайду,  одан  -  Дамиманша,  одан  -  Соргатмыш  -  Әмір,  Темір,  Темірлан. 
Темірланнан  -  Махмуд,  Бүғда,  Әмір  Темірде  хан  болды.  Шыңғысханның  төртінші  баласы  -  Толе.  Одан  - 
Монкехан,  Хулагу.  Кдзақтар оны Алеке атаған.  Қүбылай, Арықбоке,  Қүлағу,  Иран Түран,  Бағдат Мысырды 
жаулап  алды.  Халиф  Мубтаны,  Балханы  өлтірді.
Қүлағудан  -  Монкетемір,  Ешмүт,  Абақа,  Ахмет  тараған.  Монкетемірден  -  Айбашы,  одан  -  Темір,  одан
- Жоғүтгы,  одан  -  Махмуд.
Ешмүгтан - Сенеке, одан -  Махмуд, одан - Сүлеймен.  Абаханнан - Арғын, Кейхату. Арғыннан - Газанхан, 
ол  Жайту  Ахмет.
Түленнің династиясынан  Ахметхулагудын  баласы.  Газан  Арғынның  баласы  исламды  қабылдады.
Осман  түрік  хаңцығыньщ  негізі  болды.  Газанхан  Римді  қиратты.  Газаннан 
кейін 
ол 
жәйіттің 
баласы 
Абусгитхан  болды.  Ол 
Әмірлерге  бағынды.  Кейін  Кейхату  баласы Алафар,  Жантемір  хан 
болды.  Олардыц 
бәрін  атақгы  Тарағай  баласы  Шеиххасан  -  Жалаир  хан  болды. 
Одан  кейін 
Али,  одаи 
ксйн  Арпахан  болды.
Ақырыпда  жүз  жылдарға  созылған  Шыңғыс 
үрпақгарының  Монғол-татар 
тарихында  өзара 
қыргын  соғыстарга  үласып, 
қыру-жою  болды.  Үсақ  хандықкз  бөлініп,  орыстар  биледі.
Үлы  тонаушының  ақыры  былай  аяқгалады.  Орыстар  Казанды  -  1952ж,  Астраханды  - 
1554
-
1578
ж, 
Башқүрттарды -  1778-1783ж,  Қырым-Кубанды  -  1796ж, Дербента -  1737ж,  Ереванды  -  1859ж ,  Кавказды - 
1865ж,  Хохандыны, Ташкентті -  1873ж, Хибаны  -  1868ж, т.б алды.
Осымен  хандар  шежіресін  баяндауды  аяқгай  келе,негізгі  тақырып  -  Торе,  Толеңгіт,  Ноғай-кдзақ 
үлыстарының  шежіресіне  шолу  жасауға  және  таратуға  кірісіледі.  Оның  қазақ  даласында  қалыптасуы  үш 
жүзді түгел  кдмтитыны  -  тарихтада,  аңызданда белгілі ез ара тығыз  байланысты.
Дейтүрғанмен  Батыс  өлкеде  озіндік  орыны  -  шежіре  барлығы,  оның  халық аузында  сақгалып  келе 
жатқапдыгы  барлығымызға  аян.  Ол Жәнібек  ханның  үрпағымен  тікелей  байланысты.
Жәнібек
Жәнібектің  9  баласының  біреуі  Сүлтан-Секеден  -  Бөлекей,  Ноян  туған.
БІрыс-Сүлтаннан  -  Қожа-Сүлтан.  Қожа-Сүлтаннан  -  Абдолла-Сүлтан. 
Абдолла-Сүлтаннан  - 
Жолбарысхан,  Нияз-Сүлтан.  Әбілхайырдан  -  Досалы-Сүлтан. 
Досалыдан  -  Сейдәлі,  Күнтөре,  Айтөре. 
Күнтореден  -  Алимухаммед,  Сейдәлі.  Айтөреден -  Тілеумухаммед.  Әбілхайырхан  1623 жылы  туған,  1718ж 
хан  болып  1748ж  өлген.
Әбілхайыр  хан  шежіресі
Әбілхайырдан  -  Нүралы,  Ерелі,  Айшуақ,  Қожахмет,  Әділ,  Шыңғыс.

Нұралы  хан(1748-1795)
Нүралының  бірінші  әйелінен  -  Есім,  Бөкей,  Шығыс;  екінші  әйелінен 
(Кдлмақ  кызы  Ырыс)  - 
К^ратай,  Елтай,  ИІотқара,  Үзбекқали,  Орман.
Нүралы  -17  әйел  алған,  30 үл,  48  қызы  болған.
Есім(1795-1797)
Есімнен  -  К^йыпкдли.
Бөкей(1812-1824)
Нүралыүлы  Бөкей Жайықгьщ ішкі бетіндегі  1770 жылы босып кеткен „Торғауыт „ деген  кеп калмақган 
босап  калып  ,  30  жыддай  иесіз  түрған  қзльщ  ну  жерге  ел  өткізуге  басшылық жасап  ,  патшадан  рүксат 
алып жане  өзіне  еріп өткен елге  хан болып  ,  1801жылы оң мың  үйді өткізіп,  Еділ  мен Жайық өзеи  арасыи 
коныстанды.  Сол өткен халықгын көбі  Байүлы  :  Беріш ,  Байбакгы,  Шеркеш, Жаппас,  Алаша,  Есентемір, 
Адай  т.б.;  Жетірудан:  Табын,  Тама,  Кердері  т.б;  Алімүлынан  азғана  Кете  болған.  Ноғайлар,  Қожалар, 
Төленгіггер соңырақ келген,  ішкі Орда халқын  руға бөліп көрсеткенде  1801-1812 жылүй саны  төмендегіше:
N Руы
Үй  саны 
1801ж  1812ж
1801ж  1812ж
1
Беріш
2500
3000
10
Тама
345
425
2
Табын
2200
2500
11
Қызылкүрт 250
352
3
Байбақгы
1100
1360
12
Кердері
250
300
4
Жаппас
800
870
13
Таз
240
300
5
Шеркеш
650
750
14
Ысық
210
260
6
Алаша
520
665
15
Кете
90
115
7
Есентемір
550
625
16
Маскэр
80
100
8
Адай
540
610
17
Қожа
10
100
9
Ноғай  -  қазақ
500
18
Төленгіт
Жинағы

1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   48


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал