Мен қолданыстарды анықтадық. Ондай атаулар. Б кейхан, А



жүктеу 1.06 Mb.

бет1/12
Дата11.09.2017
өлшемі1.06 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

www.anatili.kz

e-mail: anatili_gazetі@mail.ru

www.twitter.com/anatilikz

www.facebook.com/anatilikaz

№21 (1383)

25 – 31 мамыр 

2017 жыл


1990 жылғы 

наурыздың 22-сiнен 

бастап шығады

Сөзi жоғалған 

жұрттың 

өзi де жоғалады

Бүгінгі санда:

Сөзтаным

Құстар біздің

 досымыз

31 мамыр - 

Саяси қуғын-сүргін 

құрбандарын еске 

алу күні

5-бет

12-бет

9-бет

ҚАЗПОШТА

Индекс


Мерзімі

Аймақ/қала

Аудан/ауыл

Жеке жазылушылар үшін

65367

6 айға


1748,16

1859,94


7 айға

2039,52


2169,93

Мекемелер мен ұйымдар үшін

15367

6 айға


3202,56

3314,34


7 айға

3736,32


3866,73

ТӘРЖІМЕЛІК ТӘЖІРИБЕЛЕР

27-МАМЫР – ҚАСИЕТТІ РАМАЗАН 

АЙЫНЫҢ БІРІНШІ КҮНІ!

 Бұл лексикология, с зжасам, тер-

минжасам мәселесін зерттеуші маман-

дардың тікелей міндеті болғандықтан 

біз кейінгі 7-8 жыл к лемінде осы 

бағытта зерттеу жүргізіп, ХХ ғасырдың 

басынан қазіргі кезеңге дейінгі ауда-

рыл ған әлем классиктерінің 200-дей 

роман, хикаят, әңгіме мәтінінің қазақ-

шасын орыс тіліндегі нұсқасымен 

 салыстырып, олардағы жаңа атаулар 

мен қолданыстарды анықтадық. Ондай 

атаулар  .Б кейхан, А.Байтұрсынұлы, 

Ж.Аймауытов, М. уезов,  .Кекілбаев 

сынды к рнекті ұлт зиялылары мен 

белгілі аудармашылар тәржімелеген 

Э.Хемингуэй, А.Камю, Р.Тагор, 

Г . М а р к е с ,   Ф . М о р и а к ,   Г . Б е л л ь , 

У.Фолкнер, Дж.Стейнбек, М.Астуриас, 

И в о   А н д р и ч ,   И . Б у н и н   с и я қ т ы 

 Нобель сыйлығы лауреаттарының, 

О.Бальзак, Г.Мопассан, В.Гюго, 

Дж.Лондон, О.Уайлд, П.Мериме, 

Л.Фейхтвангер, А.Кристи, К.Гамсун, 

Дж.Купер, Дж.Голсуорси, А.Конан 

Дойл, Лу Шүн, Л.Толстой, А.Чехов, 

И.Тургенев, Ш.Айтматов тәрізді 

әлемге әйгілі классиктер мен белгілі 

орыс жазушыларының еңбектерінен 

 жиналды. Аталған зерттеуімізге аударма 

мәтіндерден жинақталған жаңа атаулар 

мен қолданыстардың орысша-қазақша 

с здігі мен лексикалық варианттардың 

салыстырмалы кестесін қоса жасап, 

баспаға ұсынып отырмыз. Аталған 

еңбектегі ой-тұжырымдарымыздың 

кей бірін осы мақала арқылы «Ана тілі» 

газе тінің оқырмандарына жеткізсек 

дейміз. 


Аса қамқор, ерекше Мейірімді 

Алланың атымен бастаймын!

Құрметті мұсылман бауырлар, 

отандастар!

Баршамызды қасиетті рамазан 

айына аман-есен жеткізген Алла 

тағалаға сансыз шүкірлер болсын. 

Сіздерді күллі мұсылман қауымы 

асыға күткен мүбәрак рамазан 

айының келуімен құттықтаймын! 

Рамазан – он екі айдың сұлтаны, 

берекелі де кешірімі мол ай. 

 Қа сиетті айда адам баласы к бірек 

жақ сылық жасап, ізгі амалдарды 

атқаруға тырысады. Ораза пендені 

тақуалыққа тәрбиелейді. 

Рамазан – Алланың мейірімі 

т гіліп, жұмақтың есігі айқара 

КӨРКЕМ АУДАРМАДАҒЫ 

жаңа атаулар мен қолданыстар

Ержан қажы МАЛҒАЖЫҰЛЫ,

Қазақстан мұсылмандары діни 

басқармасының төрағасы, Бас мүфти

РУХАНИ 

ЖАҢҒЫРУ АЙЫ – 

РАМАЗАН ҚҰТТЫ 

БОЛСЫН!

К ркем аударма мәтіндерінде 

қол данылған жаңа атаулар мен қол-

даныстардың барлығы сол шығарманы 

аударған қаламгердің, аудармашының 

қаламынан туындаған с здер деп түсінуге 

де болмайды. Олардың бірқатары басқа 

ғалымдар, жазушылар мен журналис тер, 

зге де  түрлі сала мамандары  тарапынан 

жасалып, қазіргі бұқаралық ақпарат 

құралдарында, ресми құжаттар мен 

ісқағаздарда, ғылыми әдебиеттерде 

қолданылып жүрген атаулар. Он-

дай атаулардың қолданылу жиілігі 

де әркелкі. Бірі  те жиі қолданылса, 

е к і н ш і л е р і   ж е к е л е г е н   а в т о р л а р 

еңбектерінде ғана қолданылатынымен 

ерекшеленеді. К ркем аударма жасау 

барысында қаламгерлер мен аударма-

шылар баламалардың бәрін  здері жасай 

бермейді. Олар тілде қолданылып жүрген 

жаңа атаулар мен қолданыстар арасынан 

здерінің к ңілінен шыққан с зді таңдап 

алып, аударма мәтінде пайдаланады. 

С йтіп, олар кейбір БАҚ-тарда, ғылыми 

әдебиеттерде ғана пайдаланылып жүрген 

жаңа с здердің к ркем әдебиет тіліне 

енуіне ықпал етіп, қазақ тілінде әдеби 

кітап оқитын бүкіл оқырман қауымның 

ондай  атаулармен к ркем шығармалар 

арқылы да танысуына мүмкіндік 

туғызады. Бір функционалдық стиль 

шеңберінде немесе белгілі бір автордың 

еңбектерінде ғана қолданылып жүрген 

с здер қалың оқырманға, к пшілік 

қауымға жол тартады. Жаңа атаулар мен 

қолданыстардың к ркем әдебиетке енуі 

олардың кең таралып, әдеби тілге ену 

мүмкіндігін де арттыра түседі. Тағы бір 

ашылатын, иманды күшейтуге мүм-

кіндік берілген берекелі ай. Бұл – 

Жаратушы Иеміздің ұлы сыйы әрі 

нығметі. 

Сауаптар еселеніп жазыла-

тын айда жасалған қайырлы істің 

қайтарымы адам баласы үшін 

құпия-сыр. Тіпті ауыз бекітушіге 

берілетін сый мен сауап, құрмет 

пен марапат пайғамбарлар мен 

періштелерге де белгісіз. 

Құдси хадисте Алла Тағала: 

«Ораза – тек Мен үшін. Оның сыйын 

(сауабын)  зім ғана беремін...» деп 

оразаның қадірі мен қасиетін, мәні 

мен маңызын баяндаған. 

(Жалғасы 12-бетте)

ескеретін мәселе – әлем әдебиетінің 

жауһарларын, Нобель сыйлығын иелен-

ген жазушылардың, батыс, шығыс, орыс 

классиктерінің таңдамалы еңбектерін 

әркім аудара салған жоқ. Мұндай 

аса жауапты іске негізінен қазақтың 

белгілі қаламгерлері мен аударма 

ісінің ең білікті мамандары ғана бел 

шешіп барды немесе солар таңдалды. 

Қазақ әдебиеті дамуының арғы-бергі 

кезеңдерінде к ркем аудармамен 

айналысқан Ыбырай, Абай, Шәкәрім, 

. Б к е й х а н ,   А . Б а й т ұ р с ы н ұ л ы , 

Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, М. уезов, 

.Кекілбаев сынды қазақтың аса 

к рнекті тұлғаларынан бастап,  Сәйділ 

Талжанов, Хасен  зденбаев,  бен 

 Сатыбалдиев,  Мұхтар Жанғалин, 

Нұрғазы Шәкеев, Хайдолда Тілемісов, 

Ісләм Жарылғапов, Мәжит Дәулетбаев, 

Қадыр Тайшықов, Нияз Сыдықов,  

Қ а ж ы м ұ р а т   С ы з д ы қ о в ,   Н ы ғ м е т 

Ғабдуллин, Жұмағали Ысмағұлов, 

білмәжін Жұмабаев, Құрманбек 

Сағындықов, Тельман Жанұзақов, 

C а ф у а н   Ш а й м е р д е н о в ,   Н е м а т 

Келімбетов, Рымғали Нұрғалиев

Қ а л и х а н   Ы с қ а қ о в ,   М ә т к ә р і м 

кімжанов, Нәбиден  буталиев, 

Балмағамбет Қойшыбаев, Аманғали 

Сұлтанов, Ғаббас Жұмабаев, Сәкен 

Иманасов, Бекмырза  Баймаханов, 

Ж ү с і п б е к   А л т а й б а е в ,   Қ а л ж а н 

Нұрмаханов, Зейтін АқышевБексұлтан 

Нұржекеұлы, Сарбас Ақтаев, Темірхан 

Медетбек, Кеңес Юсуп,  Герольд 

 Бельгер, Дидахмет  шімханұлы, 

 Сауытбек Абдрахманов, Таласбек 

семқұлов, Бекболат  детов, Ғазизбек 

Тәшім баев, Дүкен Мәсімханұлы, 

Ақайдар Ысымұлы сынды қаламгерлер 

мен кәсіби аудармашылардың жасаған 

к р кем  аудармаларын  оқып,  таныстық. 



(Жалғасы 4-бетте)

ЖАС ТҮЛЕК



 – 

 



 

  

... 

 

-

 

 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

.

...

 

      -

 

 

 



 

 

 

 

 

 



 



 



 

 



 

 



 

 

 

 

 

 

  , 

 

 



 

 

 

   

 

 

 

 



 

 

   

 



 

 

 

-

 

  , 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



   

 

 

 

 



 



 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 







 

!

 



 

АШЫҚ АЙТУ – АРДЫҢ ІСІ



ОТАНДЫҚ ТУРИЗМ 

ЖАЙЫН ОЙЛАСАҚ...

 

 

 

 

 

 

 

 

 





 

 

 



 

 

 

 

 

 

 



 

 



 

 

 



 

  , 

 

 

 



 

 

 

 

... 

 

-

 



     

 

 

 

   

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

  , 

 

 

 

 

 

?

Бұл орайда әркімнің ай-

тар  з уәжі бар. Біреулері 

Қ а з а қ с т а н д а ғ ы   т у р и с т і к 

орын дарда қазіргі тілмен 

айтқанда дұрыс сервис жоқ 

немесе бағалары тым қымбат 

дегенді алға тартады. Одан да 

сол кеткен ақшаға бірнеше 

елді аралап қайтуға болаты-

нын дәлелдейді. Бірақ қалай 

болғанда да біз ішкі туризмді 

дамытуға күш салуымыз керек 

емес пе? Жасыратыны жоқ, 

әлемдік талаптар тұрғысынан 

қарайтын болсақ, бізге әлі 

к п шаруаларды атқаруға тура 

келеді.  йткені туризм бұл 

мемлекеттің бет-бейнесін 

танытатын бірден бір жоба. 

Демек, оған стратегиялық 

тұрғыдан қарауға тиіспіз. 

С т а т и с т и к а ғ а   ж ү г і н с е к , 

дамыған елдер осы саладан 

қыруар пайда тауып отыр. 

Кішкентай аралдың үстінде 

отырып-ақ мол табысқа ке-

неліп отырған мемлекеттерді 

білеміз. Ал сонда біздің елдегі 

туристік әлеуеттің мүмкіндігі 

бірнеше есе үлкен емес пе 

деген ой келеді. Бәлкім, ар-

найы бағдарламалар қабылдау 

керек шығар. Кәсіпкерлер 

мүдделілік танытып, жақ-

с ы   ж о б а л а р ы н   ұ с ы н с а , 

қанеки. С з к п, атқарылып 

жатқан нақты істер аз. Осы 

тақырыпты зерттеу барысында 

отандық туристік базалардың 

бағаларын біршама шолып 

ш ы қ қ а н ы м ы з   б а р .   С о н -

да байқағанымыз, ба ғалары 

шарықтап, аспандап тұр. 

Мәселен, Алматы қала-

сының маңында орналасқан 

сауықтыру орындарының 

құны тәулігіне 10 мың мен 

53 мың аралығында екен. 

Ал Сарығаш шипажайла-

ры 7000 теңгеден 200 мың 

теңгеге дейін барады. Ал-

тай аймағындағы сауықтыру 

орындарының құны – 9000-

2 5 0 0 0   т е ң г е .   Б ұ л   б і р - е к і 

мысал ғана. Сонда мұндай 

баға қарапайым халық үшін 

қолжетімді емес екені түсінікті 

ғой. Осындай құнды к рген 

азаматтар бұдан бірнеше есе 

арзан шетелдің демалыс орын-

дарына бармағанда қайтеді? 

Демек, мемлекеттік тұрғыдан 

реттейтін арнайы заңдар ке-

рек шығар. Мұндағы басты 

мәселенің бірі – баға саяса-

ты. Ол ақылға қонарлықтай 

болмай, туризмнің тасы  рге 

домаламайтыны анық. 

Мамандар болса ту ристік 

қ ы з м е т т і ң   д ұ р ы с   ұ й ы м -

дастырылмауына, заң ның 

шикілігіне, қаптаған туристік 

фирмалардың ала қойды 

б ле қырқатынына сілтейді. 

Қымбатшылықпен туризм 

саласын дамыта алмайтыны-

мыз бесенеден белгілі. Олай 

болса, жергілікті тұрғындарға 

арнайы жеңілдіктер жасау 

жағын неге қарастырмасқа?

Дина ИМАМБАЕВА

КЕЛЕСІ НӨМІРДЕН ОҚИТЫНДАРЫҢЫЗ:

ТЕРМИНОЛОГИЯ 

ЖӘНЕ УАҚЫТ

 

 – 

 

 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Суретті түсірген Азамат ҚҰСАЙЫНОВ

М.Әуезов атындағы №128 жалпы білім беретін мектебінің 11 «ә» сынып оқушылары және сынып жетекшісі Жансая Инкибаева. 

соңғы қоңырау!

соңғы қоңырау!

,

,,



,

2

№21 (1383)

25 – 31 мамыр 

2017 жыл


АНА ТІЛІ

-

АҚОРДА


ТҰСАУКЕСЕР

«ЕҢБЕК ЕРІ» АТАНДЫ

КӨНЕ ТҮРКІ ЖАЗУЫ

Жуырда елімізге белгілі актер, сахна  нерінің 

жарық жұлдызы Асанәлі  шімов  зінің 80 

жылдық мерейтойын салтанатты түрде атап 

ткені белгілі. 

Тұғырлы тұлғаның қазақтың мәдениеті мен 

неріне сіңірген еңбегі лайықты бағаланып, 

 Елбасы Асанәлі  шімовке Ақордада «Еңбек Ері» 

атағын салтанатты түрде тапсырды. «Мәдениет 

пен  нерді дамытуға қосқан үлесіңізді, еліміздің 

әлеуметтік-гуманитарлық дамуы жолындағы 

орасан зор жетістіктеріңізді, белсенді қоғамдық 

қызметіңізді, сондай-ақ халқымыздың тілегін 

ескеріп, мен Сізге Қазақстанның Еңбек Ері 

атағын беру ж нінде шешім қабылдадым. Соған 

орай «Алтын жұлдыз» белгісін табыс етемін» 

деді Президент.

К не түркі жазуы қазіргі таңда к птеген тіл 

мамандарының назарын аудартып отырғаны 

белгілі. Бұл орайда Астанадағы Л.Гумилев 

атындағы Еуразия Ұлттық университетінде 18 

мамыр – К не түркі жазуы күні ретінде атап 

тіліп келеді. 

О с ы ғ а н   о р а й   ж у ы р д а   у н и в е р с и т е т 

қабырғасында «Байырғы Түркі құндылық-

тары – 2017» атты халықаралық ғылыми-

теория лық және практикалық конферен-

ция ұйымдастырылды. Бұл басқосу к рнекті 

т ү р к і т а н у ш ы   п р о ф е с с о р   Қ а р ж а у б а й 

Сартқожаұлының 70 жылдық мерейтойы-

на орайластырылды. Жан-жақтан жиналған 

ғалымдар т рт б лім бойынша ғылыми 

тақырыптарды талқылады. Жиында ғалымның 

«Тас кітаптың құпиясы» жинағы және 

«Арыс» қоры баспаларынан жарық к рген 

«Қ.Сартқожаұлы. Биобиблиография», «Таста 

қалған тағылым», «Записки казахского тюрко-

лога» атты жаңа кітаптарының тұсауы кесілді.



Дайындаған Дәукен ЖҰМАТҰЛЫ

  . .

 

 

 

  -

 

 «

 – 

 

» 

 



 

 

 

 55 

 

 



-

 



 

 

 

 

-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.   

 

 

 

 



 

 

 

-

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

  , 

   



, «

 – 

 

» 

 

 

 



 

  .

 

 

 

   

 

 

 

 

 

-

 

 

 

 

ТҰҢҒЫШ  КӘСІБИ  ҚАЗАҚ  АҚЫНЫ  –                                               

МАҒЖАН ЖҰМАБАЕВ

*Қалың елім, қалың қара ағашым,

Қайраты мол, айбынды ер Алашым!

...Қазағымды, қалың елді сағындым,

Сарыарқамды – сайран жерді сағындым.

...Абақтыда, айды, күнді жаңылдым,

Сарғайдым ғой, сар даланы сағындым.

«Қарашығым! Құлыным!» деп зарлаған

А л ы с т а ғ ы   с о р л ы   а н а м д ы   с а ғ ы н д ы м ! 

(«Сағындым»  леңінен)

*Жалғыз жатып ойланам,

Күңіренемін, толғанам:

Балдан тәтті  мір не?

Қорқынышты  лім не?

Жалынды жүйрік жас жүрек

Неге ақырын с неді? –

Бұған жауап кім табар?

... мірмен тәтті қоштасып,

ліммен қол ұстасып,

Үстіме топырақ үюлі,

Суық к рде к мулі,

Қара жерді құшақтап

Жатқанымда мен сорлы,

Мені есіне кім алар?!. («Күзді күні»  леңінен)

*Түркістан – екі дүние есігі ғой,

Түркістан – ер Түріктің бесігі ғой.

Тамаша Түркістандай жерде туған,

Түріктің Тәңірі берген несібі ғой.

...Тұранға жер жүзінде жер жеткен бе?!

Түрікке адамзатта ел жеткен бе?!

Кең ақыл, отты қайрат, жүйрік қиял,

Тұранның ерлеріне ер жеткен бе?!

...Тұранда Түрік ойнаған ұсап отқа,

Түріктен басқа от боп жан туып па?!

К п Түрік енші алысып тарқасқанда,

Қазақта қара шаңырақ қалған жоқ па?!

*Жүрегім, мен зарлымын жаралыға,

Сұм  мір, абақты ғой саналыға...

Қызыл тіл, қолым емес, кісендеулі,

Сондықтан жаным күйіп жанады да.



Ғарифолла  НЕС

1923 

 

 

 

 

 

 

 

 

-

 



 – 

-

 

 

 

 



 

  . .

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

-  

 

 

: «

 

 

».   

 

 – 

 

 

: «


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал