Мен дарынды қаламгерге ар налған ғылыми конференция өткізілді. Осы жерде айта ке- тетін жәйт, жерлес жазушы



жүктеу 42.92 Kb.

Дата18.02.2017
өлшемі42.92 Kb.

Иә, соңғы кезде Саттар Еру-

баевты зерттеуді шындап  қол-

ға алдық, Күзде өтетін 80 

жылдығы қарсаңында бір та-

лай игі шаралар атқарылды 

және атқарыла бермек. Мы-

салы, Түркістан  қаласындағы 

С. Ерубаев атындағы № 7 

мектеп-интернатта мүшелтой 

өткізу жөнінде бағдарлама-

жоспар жасалды. Дарыңды 

жазушының мұражайына жөн-

деу, реттеу жұмыстары жүр-

гізіліп, 17 маусымда облыс 

€кк !мш ііліг інің 

ұ

йымдастыруы-



мен дарынды  қаламгерге ар-

налған ғылыми конференция 

өткізілді. Осы жерде айта ке-

тетін жәйт, жерлес жазушы-

мыздың мүшелтойын  қараған-

дылықтар да атап өтпек. Осы-

ған орай  С а т т р м е н сонау 

отызыншы жылдары таныс-бі-

ліс, жора-жолдас әрі  қызмет-

тес болған Бейсенғали Тәйкі-

манов, 

Құ

дыш Сүлейменов, 



Жайық Бектұров туралы сөз 

қ

озғауды өзімізге парыз са-



надық. 

Бейсенғали Тәйкіманов көп 

жылдар «Советтік  Қарағанды» 

газетінің ред акторы болған 

адам. 1978 жылы 1—20 шіл-

де аралығында  Қарағандыда 

6олғанымда бірнеше рет те-

лефонмен сөйлестім, өзімен 

жолығуға сәті түспеді. Ол 

Саттер туралы арнайы естелік 

жазып берді, бұл естелік 

«Коммунистік еңбек» газетін-

де (қазіргі «Түркістан» жа-

рияланды. Бір өкінішті жері, 

авторлық суреті  қолымда сақ-

талмапты.. Ол мен барғанда 

70-тен асқан сияқты еді. Со-

ған  қарағанда Саттардан көп 

үлкен болуы керек. Бейсекең 

Саттар туралы естелігінде бы-

лай дейді: «Мен республика-

лық «Лениншіл жас» газеті-

нің редакциясында Саттар-

мен ең алғаш 1934 жылдың 

январь айының басында кез-

дестім. 


Саттар Ерубаев пен Зейін 

Шашкин, Ә6ділда Тәжібаев 

газеттің әдебиет мәселесімен 

айналысатын... Осындай сәт-

тәрдің бәрінде Сәкен "Қызыл 

ат" поэмасын алып келіп, 

оқып берді. Кейбіреулер  ұна-

та  қоймады деп отырды Сә-

кен. «Ендеше, біз өте  ұнат-

тық» деді Сәттар. Арада екі-

үш күн өткен соң "Қызыл ат" 

жастар газетінде жарық көр-

ді. Пікір айтушылар көбейді, 

жақтаушылар да, даттаушы-

лар да  б о л д ы . С а т т а р өз бе-

тінен  қайтқан жоқ», — деп, 

жерлес жазушы ағамыздың 

бір беттілігі мен батылдығын 

аңғартады. 

Бұл  Қазақстан жазушылары 

І-съезіне дайындық басталып, 

сын мен өзара сынның өр-

шіген кезі еді. Дәл осы кез-

де  қазақ әдебиеті мәселесі 

жөнінде Саттар Ерубаев пен 

Рақымжан Жаманқұловтың 

«Екеудің хаты» деп  қол  қой-

ған мақалалары газеттерде 

жарияланып, сын додасы ша-

рықтап тұрған шақ. Осы жө-

нінде Б Тәйкіманов: «Саттар-

дың өткір сындары газет бе-

тінде айбынды шығатын. «Ле-

кезде корректор және газет 

шығарушы болып істедім. 

Саттар алғыр да өткір,  қа-

ламы  ұшталған журналист еді, 

Ол әсіресе газеттің көркем 

6олып шығуына өте назар 

салатын-ды... Ол өзінің атақ-

ты романы «Менің  құрдаста-

рымды» осы 

Қ

арағандыда 



жазған болатын. Кейбір мәсе-

лелерді  ұмытып  қалыппын. 

Бұған себеп, «Қарағанды про-

летариатының» сол кездегі 

нөмрлері біздің редакцияда 

болмауынан болып отыр, 

17 июль 1978 ж. 

Қ ұ


дыш аға осы 

қ

ысқаша 



ниншіл жас» гезетінде «Ар-

қ

алық» — сахнадан алынсын» 



деген тақырыппен өткір де, 

көлемді де орынды сын жаз-

ды. Ол көп жерде, Алматыда 

егжей-тегжейлі әңгіме болды. 

«Арқалық» пьесасы сахнадан 

алынды», — дейді. Сол «Ар-

қ

алық батырдың» авторы есі-



мі бүкіл республикаға таныс 

тұңғыш режиссер Жұмат Ша-

нин еді. 

Жайық ағаның, маған жаз-

ған №2 1 хатында: «Олардың 

айтуынша (Қарағандыда — 

С.  Ш . ) Саттар көп еңбек ет-

кен, тек сырқат мөңдеп,  қи-

наларлық тұрмыста болған. 

Тек бұл жігіттер Саттардың 

ішкі сырына, күйік-қуанышы-

на онша түсіне 

қ

оймаған 


адамдар, сондықтан да олар-

ға естелік жаздырып керегі 

жоқ», — деп, ескерту жасап-

ты, 1934 жылғы тамызда Сәт-

тардың «Лениншіл жастағы» 

жауапты жұмыстан босап, 

комсомолдық сөгісті

 (

 арқалап, 



Қ

арағандыға барғандағы жағ-

дайы еді бұл. 

Екінші  қарағандылық —Құ-

дыш Сүлейменов мен көрген-

де 57—58-дер шамасында еді. 

Өзім әдейі іздеп барғаным-

да облыстық «Орталық  Қа-

зақстан» газетінде еңбек ете-

ді екен. Ол естелігін небәрі 

10 сөйлем етіп жазыпты: 

«Мен Саттар Ерубаевпен 1933 

—1934 жылдары бірге  қызмет 

істедім. Ол сол кезде  Қара-

ғандыда шығатын 

қ

алалық 



газет "Қарағанды пролетариа-

тында" редактордың орынба-

сары болып істейтін, Мен ол 

естелігіне суретін  қосып бер-

ді. Ол архивімде сақтаулы 

тұр. 


Үшінші жолыққан, бір-екі 

күн бірге жүрген адамым 

Жайық Бектұров. Оның есімі 

бүкілреспубликаға белгілі, 

отызыншы жылдардағы зоба-

лаңға ілігіп, 

құ

дай сақтап, 



аман қалған.  Қалай аман  қал-

ғанын, көрген  қорлығын «Нәу-

бет» деген кітапта ашық жаз-

ған. Үйінде болып, дәм тат-

тым, ағалық сезіміне кенел-

дім. Бұрын таныс адамдарша 

тілдестік. Мен Саттардың ізін 

қ

уып  Қарағандыға барғаным-



да, ол атақты  Қажымұқан Мұ-

найтпасовтың бәйбішесі мен 

балаларын іздеп, Омбыға ке-

тіпті. Оны 18 күн күттім. 

Егер сол кездегі Түркістан 

аудандық комсомол комитеті-

нің бірінші хатшысы Ораз-

гелді Егізбаев демеушілік ет-

пегенде, жол  қаражатым 

жетпейтін еді. Оған мен са-

пар алдында кездейсоқ жо-

лығып, Саттар туралы дерек 

жинауға өз еркіммен бара 

жатқанымды ескерттім. Аза-

мат інім маған: «Денсаулы-

ғыңыз нашар ғой, жалғыз ба-

расыз ба, жол  қаражатты кім 

берді»—деп бастырмалата 

сұрады. Мен оған, «Өзім Сат-

тар дарынына табынған жан-

мын. Маған  Қарағандыға ба-

рып Саттар туралы дерек-құ-

жат жина деп ешкім айтқан 

жоқ.  Қаражат дейсің бе. жаз-

ғы демалысқа алған ақшам-

мен бара жатырмын. Ел аман, 

жұрт тыныш, балалар  қысыла 

қ

оймас», — дедім. Оразгел-



ді комсомол комитеті атынан 

Қ

а р ғ а н д ы ғ а 10 күнте жолса-



пар жаздырып, бухгалтерия-

сынан 70 сом жаздырып бер-

гізді де,  қалғанын кейін алар-

сыз деді. 

1978 жылы 18 шілдеде Жай-

ық аға  ұзақ сапардан келді. 

Мен  құшақ жая  қарсы алып, 

айтқанымда аса ризашылық-

тан орындап, 26 минуттік 

сұхбат жүргізіп, өзі облра-

диоға таспаға жаздырды,  қа-

зір Саттарға байланысты он-

ың мақаласы жарияланған 

"Орталық  Қазақстан" газеті-

нің бірнеше саны, маған Сат-

тар туралы жазған сегіз 

хаты  қолымда сақтаулы, жә-

не, фото-суреті, өзі Саттар-

дың есімін  қойдырған  Қара-

ғандыдағы № 26 орта мектеп 

оқушыларының жазушы аға-

ның 70 жылдығына арнаған 

альбомы, бірнеше фото-сурет 

тағы бар. 

«Қарағандыда Саттарды бі-

летін екі әйел бар. Біреуі 

Зейін Шашкиннің әйелі Жә-

милә жеңгей, халық артисі. 

Екіншісі — Саттар махабба-

ты, арманы, жүрек дүрсілі 

Меруерт, Баз біреулер: «Ме-

руерт Саттарды сүймеген, ар-

наған өлеңіне  қарап, оған 

күштеп жапсырып жүр» -

дейді. Бұл—түбірімен 

қ

ате 



әрі жаңылыс  ұғым. Кезінде 

уылжыған жас Меруерт да-

рынымен жалын атқан Сат-

тарды сүйген. Бұған оның 

«Егер Саттар екеуіміз  қосыл-

сақ,  ұзақ жасауы мүмкін шы-

ғар» —- деген пікірі айғақ. 

Бұған көз жеткіземін деген 

адам «Орталық 

Қ

азақстан», 



«Халық Кеңесі» газеттерінің 

1991—1992 жылдардағы са-

нын оқысын. Соларда Меру-

ерттің өмірбаяны суретімен 

беріліп, Саттарға деген сезі-

мі түгел баяндалған. Бір өкі-

н і ш т і жері, 

қ

арағандылық 



Меруерт апайды күзде бола-

тын мүшелтойға әкеле алмай-

мыз. Егер келсе, оның өз ау-

зынан екі жастың  қарым-қа-

тынасын өз 

құ

лағымызбен 



естісек, мәңгілік жыр-дастан 

болып, есте сақталар еді. Әт-

тең, оған шама жоқ, 

Міне, мен білетін Саттар 

ағаның  қарағандылық заман-

дастары осылар. 

Сағит ШӘКІРОВ, 

Журналистер одағының мүшесі. 

ТҮРКІСТАН ауданы, 

ОҢТҮСТІК  Қ А З А Қ С Т А Н об-



лысы. 

Орталық Қазақстан. - 1994. - 26 шілде. (№87) - 3 б. 






©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал