Мемлекеттік тіл төңірегіндегі заңбұзушылықтар мен қателерді реттеу үшін тіл полициясын құратын кез жеткен жоқ па? Біз осы ая ғы- мызға не киіп



жүктеу 2.46 Mb.

бет5/20
Дата06.06.2017
өлшемі2.46 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

Қуатжан УӘЛИЕВ,

«Бірлесу» бастауыш партия ұйымының 

төрағасы, заң ғылымының докторы

К

ӨЗ



ҚАР

А

С



М

ЕРЕЙ


АҚОРДА

Да

мы

ған ЖОО 

сапалы к

өр

се

ткіштерін бағалаудың т

ан

ылға

н 

QS

 

(Ұлыбритания



ре

йт

ин

гілі

к агенттігінің зерттеу нәтижесін

ің

 қорытындысы 

бойынша Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ әлемнің 800 үздік университеті 

арасында 299-орынды бағындырып, әлемдік топ-300 үздік ЖОО

қатарына енді. 

Ке

ше

 Ақордад

а 

ҚР

 М

ем

ле

кеттік хатшысы Мар

ат

 Т

әж

ин 

АҚШ-тың Қазақстандағы Төтенше және өкілетті елшісі Кеннет 

Фэйрфаксты қабылдады. 

«Нұр Отан» халықтық демо

кр

ат

ия

лық 

па

рт

ия

сының жаңа 

саяси доктринасы жобасы халық арасында талқылану үстінде 

екені көзі ашық, көңілі ояу әр азаматты бейжай қалдырмағаны 

хақ. Қазақстан өз даму жолында 2050 жылға арналған «Қазақ-

стан-2050» бағдарламасын таңдап алды. Доктрина 2050 жыл ға 

дейінгі стратегияның іске асырудағы партия рөлін айқын дай-

ды. 

 Қ

оғам талқылауына ұсынылған доктрина жобасы – билік-

те

гі

 парти

яның

 X

XI ғ

ас

ыр

да

ғы  даму бағдарлам

ас

ы жә

не Е

лбасы 

саясатының жетістіктерін қамтамасыз етуге бағытталған тұжы-

рым дамалық  құжат. Тәуелсіздік жылдары шыққан белестер мен 

алынған қамалдарды, жеткен жетістіктерді берік орнықтырып, ел 

дамуындағы партияның даму жолдарын, өсу бағытын белгілеп алу 

– 

Қа

за

қ стан уақыт мәжбүрлеген

 қ

аж

ет

ті

ліктер

ді

ң бі

рі. 

Елімізде әкімш

іл

ік р

еф

орма аясында жасақталған «А» 

корпусының әкімшілік лауазымдары санаттарға жіктеле ме?

Ертай, Алматы

Қазақстан Республикасы Прези-

ден ті нің 2013 жылғы 7 наурыздағы

№ 523 Жарлығымен бекітілген

Ме

м 

ле



ке

тт

ік қызметшілер лауазым-



дары 

ның тізіліміне сәйкес «А» 

корпусының мемлекеттік әкімшілік 

лауазымдары екі санатқа бөлінеді.

Бірінші санаттың мемлекеттік әкім-

шілік лауазымд

ар

ы оларға қойыла-



тын жұмыс өт

іл

і бо й



ын

 ш

а 



та

лапт


ар

-

ды ескере от



ыр

ып

 е



кі

 т

оп



 қа 

бө

лі



не

ді

:



1) бірінші санаттың бірін ші  тобына 

жа татын  лауазымдар:  орта лық  ат-

қарушы органдардың жа уап ты хат-

шы лары;


Консти

ту

циялық кеңес



ҚР Прези-

де

н 

ті



нің Іс бас

қа

рмасы,



 Қ

Р 

Ор



талық 

сай лау комиссиясы, Республикалық 

бюд жеттің  атқарылуын бақылау жө-

нін дегі  есеп  комитеті,  ҚР Мемлекеттік 

қызмет істері агенттігі аппараттарының 

басшылары, ҚР Жоғарғы соты жа-

нын дағы  Соттардың қызметін қамта-

ма

 сыз  ету департаментінің



  (

ҚР

  Ж



о-

ғарғы соты аппаратының) басшысы; 

облыстардың, астананың және рес-

БЕ

З



БЕН

Мемлек


етті

к 

қы



зм

еттің модерниза-

циясын жүзеге асыру 

ба

рысында бас шы-



лыққа алынатын үш негізгі талап бар. 

Олар: 


1) Жұмыс өнімділігін, тиімділігін арт-

тыру мақсатындағы ұзақмерзімді жос-

парлау.

2) Жемқорлыққа ж



үй

ел

і 



тү

рд

е 



ше

ктеу


 

қоятын механизм қалыпт

ас

тыру.


3) Мемлекеттік мекемелердің жұмы-

сындағы ашықтықты қамтамасыз ету.

Басқару жүйесіндегі реформалаулар 

барысында осы үш талаптың қайсыбіріне 

аз мөлшерде көңіл бөлінсе бүтіндей меха-

низ 


мн

ің ж


ұмыс ж

ас

ау



ын

да кемшіліктер 

бо л

ат

ын



ы 

тү

сі



ні

кті. 


ЖЕКЕ ЖӘНЕ КОРПОРАТИВТІК 

МҮДДЕДЕН МЕМЛЕКЕТТІК 

МҮДДЕГЕ ДЕЙІН

Д Д

Мәселен, кез келген реформа жұмыс-

тың өнімділігі мен тиімділігін арттыру үшін 

жа салды деп айта алам

ыз

. Алайда мем ле-



кеттік қызметтегі же

ке

ле



ге

н 

тұ



лғ

ан

ың



 

мәсе лені шешудің жолын әртүрлі көретіні 

мемлекетке және оның азаматтарына көп 

шығын әкеледі. Мысал ретінде Қазақстан-

ның білім беру саласын айталық. Тәуелсіз-

дік алғалы бері Қазақстанда Білім және 

ғы

 лым  минис



тр

лігінің басшысы он шақты 

ре

т 

ау



ысты. 

Ол

ар



ды

ң 

арас



ында өзіндік ре-

фор ма әкелмегені жоқ. Салдары мем ле-

кеттік  деңгейдегі  білім саласының  басты 

бағытының өзгеріп отыруына, сол арқылы 

білім сапасының төмен болуына әкеліп 

соқ ты.  Әрине, бұл министрлер әкелген ре-

фор малардың арасынд

а 

тиімділігі жоғары 



жүйе

ле

р болу



ы мү

мкін. Ал


ай

да

 же 



ке

леген 


тұлғаның мемлекеттік қызмет те г

і 

құзыре-



тінің артық болуы оның тербел ме лі  маят-

ник ке айналып кетуіне жол берді. Мем-

лекеттік қызметтегі жекелеген тұлғаның 

амбициясына Парламент те кедергі бола 

алған жоқ, яки тырысқан жоқ. Әдетте жеке 

не

ме



се корпоративтік, мекемелік 

мү

ддені 



ғана қорғауға ниетті шенеуніктер мемле-

кет 


тік қызметтің жетілуіне көп кедергі 

жасайды.


Мемлекеттік қызмет жүйесінің жұмыс 

өнімділігі тек механизмдердің дұрыстығы-

на ғана тәуелді емес, кадрлардың біліктілігі 

мен жауапкершілігі

не де 

байлан


ыс

ты. 


Бір 

сұ

хб



ат

ын

да Қ



азақ

ст

ан



ны

ң Ме


мле-

кет тік қызмет істері жөніндегі агенттіктің 

төрағасы Әлихан Байменовтің тарапынан 

отан дық жоғары оқу орындардың мемле-

кет ті  білікті мемлекеттік қызметкермен 

қам тамасыз етуге шамалары жетпей отыр-

ғаны туралы сын айтылған еді. Расында 

қа зақстандық  оқу  орындарда  іске

 с

алға


н-

да с


апалы еңбек көрсететін д

ай

ын



  м

а-

мандар қалыптастырушы «ұстахана» бай-



қал майды. Қазіргі жағдайда мемлекеттік 

қызметкер тек іс барысында, тәжірибе 

арттыру, қосымша курстар оқып, білімін 

жетіл діру арқылы ғана сапалы маманға 

айна лады.

 Ж

алпы



Қазақстандағы мемле-

кет ті

к 

қы



зм

ет

ке



рлер

ді

ң 



бі

лі

кт



іл

іг

ін



ің дең-

гейін анықтайтын аттестациялау  шарасы 

болашақта айтарлықтай жемісін береді 

деген  үміт  бар. Дегенмен оның да соңы 

жемқорлық пен таныстықтың, туыстықтың 

құрбанына айналып кетпеуін қадағалау 

қажет.

Мемлекеттік қызметкердің заңға, 



еліне, қызметтік кодексіне адал болуын тек 

материалдық, жалақы түрінде ынта-

ландыру мүмкін емес. Маман мансаптық 

өр

леуге 



ұмтылу

 үшін кез келген салада 

меритократиялық принциптердің қатаң 

сақталғаны ләзім. Яғни жасы үлкенді, тірегі 

мықтыны, қолында парасы барды емес, 

ақылы асқанды аға тұту дәстүрі қалыптасуы 

қажет. 

МОДЕРНИЗАЦИЯ

НЫҢ МА

ҚСАТ

Ы 

– 

ЖЕМҚ

ОР

ЛЫ

ҚТ

Ы ТЕЖЕУ

Мемлекеттік қызметті модернизация-

лау 

дың келесі бағыты – жемқорлыққа 



шек теу қоятын механизм қалыптастыру.

Дұ рыс жұмыс жасап тұрған мемлекеттік 

меха низмде  жемқорлықпен күрес күштік 

құ

 р



ы 

лы

мд



арды

ң 

қылмыскерлерді құрық-



т ау  опера

ци

ял



арымен шектелмейді. Өйт-

пеген жағдайда тек салдармен күресуші 

кейпіне енеміз. Ал жемқорлық жайлаған

қоғамда кез келген мемлекеттік басқару 

жүйесі тиімсіз болып шығады, яғни өзара 

астасып жатқан түсінік. 

Мемлекеттік 

қы

зметті



ң ашық

тығы


  –

 

қоғам өкілдері



нің 

се

ні



мі

н 

қамт



амас

ыз

 



етеді. Сенім категориясы – еларалық қа ты-

настарда, мемлекеттің ішкі мәселелерінде, 

тіпті қарапайым отбасы ішіндегі қарым

қатынастың оң болуына жауап беретін

фактор. Бюджеттік шығысы мен кірісінен 

бастап, кадрлық қоры, мемлекеттік меке-

ме нің

 ш

ешімдерін бақылау халыққа қол же-



ті

мд

і бо



лғ

ан

  ж



ағ

дайда оған деген сенім 

пай да болады. Яғни халықпен байланыс 

же ңіл  жүзеге асады. Соңғы жылдары Мем-

ле кеттік  қызмет  істері жөніндегі агенттік 

тара пынан мемлекеттік кадрлардың кон-

курс тық талаптар арқылы өтуін қатаң жолға 

қою  үрдісі бай

қа

ла

ды. 



Дегенм

ен

  бұл



 

бағыттағы жұмыс 

үзді

кс

із



  ж

ал

ғаса беруі



 

маңызды. Мемлекеттік қызметтегі 

ашықтықты қамтамасыз ету мәселесіндегі 

ең үлкен жұмыстың бірі ретінде  «электрон-

ды  үкімет», мемлекеттік тапсырыстарды 

элек 


тронды жолмен бақылау жүйесін 

Қазақстан үшін мемлекеттік қызметті модернизациялау мәселесінің 

маңызы үлкен. Мұндай модернизацияға белгілі бір техникалық өзгеріс-

тер арқылы ғана қол жеткізу мүмкін емес. Түптеп келгенде мемлекеттік 

қызметті модернизациялау мемлекеттік басқару жүйесінің кешенді 

түрде жетілуімен

 қ

ат

ар

 ж

үретін қ

ұбыл

ыс

. Әлемдік бәсекеге іле

су



әлемдік инновацияларды дер кезінде игеру мәселесі де осыған тәуелді. 

Бір қуантарлығы, бұл тұжырымды бүгін қазақстандық билік өкілдері де 

түсіне бастады. Оны соңғы бірер жылдардағы мемлекет тік қызмет пен 

басқару жүйесіндегі көптеген реформалар арқылы байқауға болады. 

Оның нақты мысалдарын кейінірек келтіре жатармыз. 

атауға болады. Мемлекеттік қызметке қа-

был  дау  дағы  конкурстық  талаптардың  қатаң 

сақталуын талап ету қажет. Соңғы жылдағы 

Мемлекеттік қызмет жөніндегі агенттіктің 

ту

ыстық,



 т

аныс


ты

қ 

жү



йе

ні

ң кадрлық мәсе-



лелерге әсер етпеуін қада ғалау жұмы с-

тарын жағымды бағалауға бо лады. 

Посткеңестік елдердің арасынан мем-

лекеттік қызмет реформалары мәселесінде 

Қазақстанның өзге елдерден озық тұрғаны 

жиі айтылады. Дегенмен б

ұл

үрд


істі ары 

қарай жалғастыру, әсіресе 

же

мқорлыққа 



қар сы механизмдерді қалыптастыру – ма-

ңыз ды заман талабы. Бастысы – мұндай 

ниет бар. 

Аурелия БУШЕЗ, 

Еуропалық одақтың Қазақстандағы 

өк

іл

ді

гі

ні

ң

ба

сш

ыс

ы:

– 

Еу

ропалық одақ саясаты үшін 

мем лекеттік басқару жүйесінің маңыз-

дылығы адам дамуы мәселелерімен 

қатар қойы лады. Мемлекеттік басқару-

дың жұмысын жақсартудағы қажетті 

компоненттердің бірі – мемлекеттік 

қыз метті  дұрыс жолға қо

ю.

 Б

ұл м

әс

ел

е-

де Еуропалық одақ тә

жі

рибе

 сі 

не

н кө

п 

нәрсе алуға болады деп ойлай мын. Тә-

жірибе алмасуларға Қазақстан да, 

Еуро па да дайын екенін байқаймыз. Тек 

оны жетілдіре түсу қажет. Мәселен, 

мемлекеттік қызмет тің ашықтығы мен 

этикалық стан дарт тары, жемқорлыққа 

қа

рсы күрес 

си

яқты негізгі мәселелер 

ба

р.

 Мем

леке

тт

ік

 мек

ем

елердің ашық-

тығы арқылы ғана қоғамның сеніміне 

кіруге болады. Еуропа лық одақ өзінің 

мемлекеттік басқарудағы жүйе 

сін, 

тәжірибесін өзге елдерге таңуды көз-

демейді. Қажет деп тапқан елдер оны 

өз жағдайына бейімдей алад

ы.

 Ол үшін 

диалог керек, мем лекетаралық ди

ал

ог, 

ел дің ішкі диалогы белсенді болғаны 

мем ле кет  мүддесіне тиімді болады деп 

ойлай мын.

Сәкен НҰРҚАБЕКҰЛЫ

Манс


ұр ХАМИТ (фото)ұр

ф

пу



б 

ликалық маңызы бар қаланың 

әкiм дерi аппараттарының басшы ла-

ры; жауапты хатшы лауазымы енгі зіл-

меген орталық атқарушы орган дар-

дың аппарат басшылары, Адам 

құ қық тары жөніндегі ұлттық ортал

ық

 



бас шысы.  2)  л

ау

аз



ымда

рд

ың ф



ун

к-

цио  нал  дық  бағыттарына және мем-



лекеттік басқарудың деңгейіне сәйкес 

бірін ші санаттың екінші тобы бірнеше 

кіші топтарға бөлінеді және бұған бір-

қа тар мемлекеттік органдардың жа-

уап 

ты

 л



ау

аз

ым



да

ры

 кіреді.



Ек

ін

ші



 с

анатты


ң мемлекеттік әкім-

ші лік  лауазымдары топтарға бөлін-

бей ді.


                

www.alashainasy.kz

3

e-mail: info@alashainasy.kz

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№158 (1069) 



12.09.2013 жыл, 

бейсенбі


Жыл сайын қайталанатын киіктердің жаппай қырылуының алдын ала алмай отыруымыздың себебі неде?

Қуат 

ШАЙПОЛАҰЛЫ, 

Қазақ ұлттық аграрлық 

университеті 

аңшылықтану жане 

балық шаруашылығы 

кафедрасының 

меңгерушісі:

Бақытбек 

ДҮЙСЕКЕЕВ, 

Орман және аңшылық 

шаруашылығы комитеті 

жануарлар дүниесі 

басқармасының 

бастығы:

Садібек ТҮГЕЛ, 

эколог:

? А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

А Л А Ш Т Ы   А Л А Ѓ Д А Т Ћ А Н   С А У А Л

– Өкінішке қарай, жыл сайын киіктердің жаппай қырылу оқиғалары орын алып 

жат са да, оған селт еткен ешкімді көрмей отырмын. Ауыл шаруашылығы министрлігіне 

қа расты Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті бар. Сол комитеттің жұмысына 

жыл сайын қыруар ақша бөлінеді. Бірақ нәтиже шамалы. Осындай жағдай жылда 

қай таланып жатса да, депутаттар да табандылық танытып, мәселені көлденең қой-

майды. Мен 2010 жылы киік атуға бес жыл мораторий жариялау туралы Президентке, 

Үкі метке, Мәжіліске үндеу жариялаған едім. Әлі де кеш емес, жалпы, аң-құс атуға 

2018 жылға дейін мораторий жариялау керек. Бұрын садақпен атып не бүркіт салып 

аң ауласа, қазір ұшаққа мініп, автоматпен аң аулайтын болды. Ең сорақылық та осын-

да болып тұр. Әрине, ұшаққа мініп, автоматпен аң аулайтындар – қолында билігі бар 

шен ділер. Аурудан қырылған аң-құстан гөрі солардың қолынан қырылап жатқан 

жан-жануар көп. Егер дәл осылай кете берер болса, орман-тауда – аң, далада – жан-

уар, көкте құс таба алмай қаламыз. Аң-құстың киесіне ұшыраймыз. Сондықтан бір 

киік ті сақтап қалу үшін қолдағы барымызды аямауымыз керек. Бұл мәселені Үкімет 

өз бақылауына алуы тиіс.

– Меніңше, киіктердің жыл сайынғы жаппай қы-

ры луының алдын ала алмай отыруымызға ве те ри нар-

лық қызметтің дұрыс жүргізілмей отыруы себеп деп 

ой 


 

лаймын. Өйткені киіктердің өлуіне үй жан 

уар-

ларында кездесетін аурулар себеп болып отыр. Яғни 



жай лауда жүріп, жұқпалы ауру салдарынан өлген мал-

ды утилизациялау дұрыс жүргізілмейді. Далада, өлген 

же рінде қалады. Ондай малды өртеп жіберу не көміп 

тастау жолға қойылмай отыр. Сонымен қатар киіктер 

жайылатын аймақтардағы ауру ошақтарын анықтап

дер кезінде жою жұмыстары да толық жасалмайды. 

Әрине, ондай жерден жайылып өткен киіктер ауру 

жұқ тырады. Сондықтан ауру ошақтарын анықтап, за-

лал сыздандыру  қажет.

– Киіктердің жаппай қырылуы, бір жағынан ал-

ғанда, табиғи құбылыс. Мұндай жағдайлар бұ рын да-

ры да болған. Кеңес үкіметі тұсында Қазақстанның 

Тор ғай даласында да, сол кездегі Орал облысында да 

осындай жағдайлар орын алған. Сол кезде Орал об-

лы  сында 200 мыңға жуық киік қырылған еді. Соңғы 

жыл дары бізде де сондай жағдайлар орын алды. 

Соған байланысты арнайы бағдарлама қабылданып, 

ҚР Білім және ғылым министрлігінің зерттеу ин сти ту-

тын да киіктердің қырылу себебін анықтау және оның 

ал  дын алу мақсатында 2012—2014 жылдарға ар-

налған кешенді зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. 

Оған қажетті қаражат та бөлінген. Зерттеу қорытындысы 

толықтай шыққан соң, соған қарай нақты шаралар 

қол ға алынатын болады.



Дайындаған Қалдар КӨМЕКБАЕВ

Арман АСҚАР

ЖӘДІГЕР


Қытай мұрағатынан Абылай ханның хаты табылды

Бұл бастамаға Рамазан Сүлейменов 

атын дағы шығыстану институты мұрындық 

болған көрінеді. Зерттеу жұмыстары мақ-

са тында Қытайдың Бірінші тарих мұра ға-

тымен арнайы келісімге қол қойылған 

екен. Содан біздің бір топ ғалымымыз 

атал ған мұрағатта біраз жұмысқа кірісіп, 

қазақ халқының тарихы мен мәдениетіне 

қатысты тың деректерді іздестіру жұмысын 

жолға қойған. Ең қызығы, әлем үшін «бір 

бармағы қашанда бүгулі» тұратын Қытай 

еліндегі осы құжаттардың барлығын 

Қазақстанға дейін тек екі мемлекет – АҚШ 

пен Франция ғана ақтарған екен. Ал ма-

ман дар Қытай мұрағатында қазақтың та-

рихына қатысты 3 мыңнан астам қолжазба 

құ жаттарының барлығын еске салады. Бұл 

– белгілі дүниелері ғана, ал мұрағатқа те-

рең бойлаған сайын ұлы көршілес ел дер-

дің тарихынан там-тұмдап жауһарлар таба 

бе руге болатынын ғалымдар тағы қай та-

лайды. Яғни әлі аршылмаған жаңалық 

шаш етектен. Әлбетте, оның барлығын бір-

ден әкелу мүмкін емес. Сондықтан осы жо-

лы қазақстандық ғалымдар арқалай 

әкелген 283 том құжаттың көшірмесін 

үлкен жетістік деуге болады. 

Құнына баға жетпес бұл құжаттардың 

маз мұнында, негізінен, қазақ-қытай қа-

рым-қатынастарының екі ғасырлық та-

рихы жатыр. Атап айтқанда, 1730-1911 

жыл дар аралығындағы Қазақ хандығының 

Қы тай, Ресей, Қоқан мен Хиуа секілді мем-

лекеттерімен жүргізген сауда-саттығы ту-

ралы нақты мәліметтер баршылық. Со ны-

мен қатар құжаттар сол кездегі қазақ 

хал қының сауда-экономикалық әлеуетін 

көр сетеді. Ал Абылай хан, Болат хан және 

Уәли сұлтан сынды ел көсемдерінің қытай 

басшылығымен жазысқан хаттары біздің 

дипломатиялық байланыстарымыздың, 

көрші мемлекеттермен жүргізген салиқалы 

саясатымыздың айқын дәлелі бола алады. 

Мәселен, Қазақтың ханы Абылай мен 

Цинь императоры Цяньлуньның бір-біріне 

жазған хаттарында құттықтаулар, ізгі ті лек-

тер мен лебіздермен қатар елшілерді та ға-

йындау сияқты саяси маңызы бар мә се-

лелер де қозғалған екен. Бұдан бөлек, 

қа зақ саудагерлері өткізген сан алуан жәр-

мең келер жайында да кеңінен жазылған. 

«Бұл құжаттар қазақ халқының сол кездегі 

дипломатиясын, тұрмыс-тіршілігін, ал, ең 

бас тысы, саяси иерархиясын ашық көр се-

тіп тұр» дейді ғалым-мамандар. Алдағы 

уа қытта оның барлығы электронды нұс қа-

ға көшіріліп, бірегей тарихи каталогке ен-

гі зіледі. Соның негізінде тарих оқулықтары 

да жазылады деген сенім бар. 




1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал