Мемлекеттік грантпен білім алған жас мамандарды жолдама арқылы жұмысқа орналастыру жүйесін енгізу мүмкін бе?



жүктеу 3.62 Mb.

бет1/27
Дата21.02.2017
өлшемі3.62 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

www.аlashainasy.kz

e-mail: info@аlashainasy.kz

А

У



А Р

АЙЫ


«Қазгидромет» кәсіпорнының мәліметтерін басшы-

лыққа алған ҚР Төтенше жағдайлар министрлігі ма-

ман дарының хабарлауынша, бүгін және ертең Қазақ-

станның басым бөлігінде тұрақсыз ауа райы 

қа лып тасады. Жел күшейіп, тұман түседі. Солтүстік 

және шығыс аймақтарда боран соғуы мүмкін. Алматы 

облысы аумағында екпіні 18-23 м/с-ке жететін жел 

тұрады. Шығыс Қазақстан, Павлодар, Ақмола облыс-

та рында 15-20 м/с жел соғып, боран болады, Қоста-

най, Жамбыл облыстары аумағында да жел екпіні 

секун дына 15-20 метрге дейін жетіп, тұман түседі. 

Оң түс тік  Қазақстан,  Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Қара-

ған ды облыстарында күнде де, түнде де тұман болады.

Болатбек МҰХТАРОВ

Еліміздің көп 

бөлігінде жел күшейіп, 

боран болады

ОЙ-КӨКПАР



Мемлекеттік грантпен білім алған жас мамандарды жолдама арқылы жұмысқа орналастыру жүйесін енгізу мүмкін бе?

ТҮЙТКІЛ


Жалғасы 3-бетте 

Жалғасы 3-бетте 

«Ресейде қазақ мектептері жоқ, 

сол себепті ондағы қазақ балалары 

орыс тілінде дәріс алып жүр. Қытайда 

қазақ мектептері жабылып жатыр, 

Өзбекстандағы қазақ балаларының 

жартысы өзбек мектептерінде оқыса, 

қазақ мектептерінде оқығандары 

«қазақ тарихының» орнына «өзбек 

тарихын», «қазақ әдебиетінің» орнына 

«өзбек әдебиетін», тағы да басқа 

пәндерді де солай игеріп жатыр» деп 

шекараның аржағындағылар шерін 

айтып жүріп, өзіміздегі шерменде 

жағдайды көзден таса қалдырыппыз. 

Қазақ балалары өз елінде өзбек 

тілінде оқып жатса, шерменде емей 

немене?! Орыс, қытай, өзбек бала-

ларының өз елінде қазақ тілінде оқып 

жатқанын естігеніңіз бар ма? Біз де 

естіген емеспіз. Егеменді ел болғаны-

мызға 21 жылдан асса да, қазақ бала-

ларының өз елінде өзбек тілінде оқып 

жатқанын қандай объективті, субъек-

тивті себептермен ақтап алуға бола-

ды?! 


Оңтүстік Қазақстан облысында 

өзбек ұлтының өкілдері көптеп 

тұратыны белгілі. Тіпті екі-үш қана 

қазақ отбасы қоныстанған ауылдар да 

бар. Бірақ бұл қазақ балаларының 

өзге тілде білім алуына сылтау бола 

алмайды. Қолдағы дерекке сүйенсек, 

Оңтүстік Қазақстан облысының 

Сайрам ауданындағы сегіз ауылдық 

округте 120 қазақтың қара домалағы 

өзбек тілінде оқып жүр. Ондағы 

атқамінерлер «қазақ мектебін ашуға 

бала саны жетпейді» дегенді алға 

тартады. Шындығында, еліміздің әр 

қиырында мұндай мысалдар жетерлік. 

Оңтүстік Қазақстан облысында қара-

көз қазақтың балалары өзбек тілінде 

білім алса, Солтүстік, Шығыс Қазақстан 

облыстарында да талай қарадомалақ 

қазақ баласы орысша тіл сындырып, 

білім алып жүр. Олардың құқығын 

қорғауға бүгінгі күні жергілікті басқару 

органдары мен ҚР Білім және ғылым 

министрлігі де мойын бұрып қарар 

емес. Тәуелсіздікке қол жеткізіп, тәуел-

сіз ел атанғанымызға 20 жылдан астам 

уақыт өтсе де, болашағымыз са на-

латын балалардың бұл мәселесіне бас 

ауыртып отырғанымыз жоқ. Қан ша ма 

орыстанып, өзбектеніп бара жат   қан 

қазақ баласының мәселесі ті ке  лей ұлт 

мәселесі екені сөзсіз. 

Алматы

+2..  +4


о

-8..  -10

о

-3 .. -5


о

-13..  -15

о

Астана


ЭКОНОМИКА АЙНАСЫ

ИƏ

ЖОҚ

АҢДАТПА

Әнұран 


орындамайтындарды 

жазалаудың 

сербиялық үлгісі   

Мақал сөздің 

мәні кетпесе екен

Қойымыз қоралас 

қырғызбен әуеніміз 

аралас болып бара 

жатқан жоқ па? 

-бетте

-бетте

-бетте

5

5



7

ДАТ!

Интеллигенция ұлттың 

ар-намысы, ақыл-

ойы деген статусынан 

айрылып қалды

150,42

201,86

24,12

13927,54

1083,61

1578

5,01

1,31

1549,14

114,29

ДОЛЛАР


ЕВРО

РУБЛЬ


ЮАНЬ

EUR/USD


DJIA

KASE


RTSI

BRENT


GOLD

(ICE)

(NYMEX)

с

с



с

с

...дедім-ай, ау!



Владимир ЖИРИНОВСКИЙ, 

Ресей Думасының депутаты:

– Метеорлар құлап жатқан жоқ, 

америкалықтар жаңа қаруын сынақтан 

өткізіп жатыр. Керри (АҚШ мем. хат-

шы сы) бізге ескерте салайын деп Лав-

ров ты іздеген екен, бірақ таба алмапты. 



(www.aif.ru сайтынан)

Астана уақытымен сағат 18:00 бойынша

Өз елімізде тұрып, өрендеріміздің 

өзбекше оқығаны қалай?

Рахман АЛШАНОВ, 

экономика ғылымының докторы, 

профессор, академик, «Тұран» 

университетінің ректоры, ЖОО 

қауымдастығының президенті:

Азат ҚОНЫСБЕК, 

кәсіпкер:

бетте

6

Мамандар алдағы тәулікте республиканың 



көп бөлігінде жел күшейіп, боран мен дауыл 

болатынын болжап отыр. Солтүстік пен 

шығыстың кей жерлерінде жауын-шашын 

болуы мүмкін.

№ 29 (940) 

22 ақпан, жұма

2013 жыл


«Жазушы» медбике мақала жаза алмай жүгіріп жүр 

Соның салдарынан тәжірибе жинаймын, біліктілігім-

ді көтеремін деп жұмысын жиып қойып, табанынан то-

зып жүрген бір жұрт. Айтпағымыз – орта буын маманда-

ры сана тына жататын медбикелердің біліктілігін көтеру 

мә селесі. Бүгінде енгізіліп жатқан жаңа медициналық 

тех но логиялар талабы тек дәрігерлердің ғана емес, мед-

бикелердің де кәсіби біліктілігін арттыруды талап етеді.  

Дәрігерлердің біліктілігін көтеру мәселесі түсінікті. Ал 

мед бикелер ескі жүйемен жұмыс істей берсін деп отыр-

ған да ешкім жоқ. Дегенмен қала және ауыл медби ке-

лерінің жағдайлары ескерілсе, жеңілдік жасалса дей-

тіндер де жоқ емес. Бүгінгі таңда еліміздегі аурухана, 

емханаларда 150 мыңға тарта медбике қызмет етеді. 

Бір жылда республика бойынша орта есеппен 2,6 мил-

лион адам стационарлық ем алады, 137 миллионы 

амбу  латорлық-емханалық қабылдауда болады, жедел 

жәр дем  қызметіне 6 миллионнан астам шақырту түседі 

екен. Бұдан шығатын қорытынды дәрігерлерден бөлек, 

мед бикелердің қызметі қаншалықты ауыр, жауапты 

екен дігі айтпаса да түсінікті. Жұмыстың ауырлығына 

қара мастан енді белгілі бір санатқа өту үшін, біліктілігін 

көте ру үшін қосымша жүгірулеріне тура келіп тұр. Ден-

саулық сақтау министрлігі медицина мамандары үшін 

бiлiк тiлiк емтиханын өткізу қағидасын соңғы жылдары 

тіп 


тен қатайтып жіберді.  Министрліктің бұй 

рығы 


бойынша мамандар біліктілік санатына бері 

ле 


тін 

сертификат алу үшін балл жинауы қажет. Сынақ бірлігі 

дәрігерлер үшін – 270 балл, ал орта буынды ма ман дар 

үшін 254 балды  құрайды. Осы балды жинау үшін 

медбике болсын, жоғары дәрежелі дәрігер болсын, ар-

найы семинар, тренингтерге қатысуы керек мақала жа-

зуы керек. Шетелге барып тәжірибе жинау мәселесі  – 

бұл өзінше бір төбе. Қалалық жерде жұмыстан сұра нып, 

ор нына біреуді қалдыра тұрып семинарға қатысуға бо-

 лады. Ал аудан, облыс орталықтарынан шалғай жат қан 

ауылдардағы медбикелер семинарға қалай қа тыс пақ? 

Олар үшін ауылға барып лекция оқып, сер ти фикат 

тапсырып кететін «жалпақшешейлер» жоқ әзірге. Ал 

ауданға келіп, қонақүйге жата ма, жолақысын өзі тө лей 

ме, оған бас ауыртатын бастықтар жоқ. Министр лік тің 

бұйрығы солай деп міз бақпайды. Ал енді тағы бір қы-

зық қа қараңыз, республикалық, облыстық, аудандық 

га зет терге мақала жазуы керек медбикелер. Олар сонда 

жұ мыс істей ме, жоқ жаңалық ашып, ғылыммен айналы-

са ма? Әрине, уақыты жоқ, жұмысы көп медбикелер 

ой дан қырдан құрап-сұрап, көшірме мақалаларды кө-

бейт 


кеннен басқа шарасы жоқ. Мақала жазғаннан 

олар дың ғылыми көкжиегі кеңейіп, біліктілігі артып 

кете ді дегенге ешкім де сенбес. Осы газеттерге шыққан 

мақала 8,10 балл деп есептелінеді екен. Ол мақаланы 

тегін басатын тетік тағы жоқ. Яғни медицинадағы 

науқанды тиім ді пайдаланғысы келген газеттер жарты 

беттік ма қала үшін мыңдап теңге сұрайды. Медбикенің 

атынан өз дері дайындап беретін болса осы баға. 



Бүгінде мамандардың бі-

лікті лік деңгейін көтеру мәсе-

лесі жанып тұрған «модаға» 

айнал ды. Дамыған жоғары 

технологиялар заманы мұны 

талап ететіні де рас. Ашылып 

жатқан жаңалықтардан, ғылыми 

жетістіктерден сырт қалмай, 

өзінің білім-біліктілігін көтеріп 

отыру – басты талаптардың бірі. 

Алайда кейде талап етеміз деп 

асыра сілтеп жіберетініміз тағы 

бар. Бізде көбіне бұйрықтар, 

жар  ғылар жылы кабинеттерде 

қабылданатыны рас. Соған орай 

шалғай жатқан ауыл-аймақтың 

жағдайы көбіне ескеріле бермейді. 

Тыныштық ҚАЛДЫБАЕВА:

– Мемлекеттік грантпен, мемле-

кет тің бюджетімен білім алып ма-

ман данған жастарды жолдама ар-

қы 

лы жұмысқа орналастыру 



жүйе 

сін міндетті түрде енгізуіміз 

қа жет. Бұл – толықтай мүмкін нәрсе. 

Тек біз соны құнттай алмай отыр-

мыз. Мемлекеттік гранттың өзі қо-

ғам дағы маман сұранысына қарай 

бө 

лінеді. Грант бөлінер алдында 



ай мақтарға сұрау салынып, оларға 

қан ша маман қажет екенін сұрайды. 

Ай мақтардың сұранысына сай мем-

лекеттік грант бөлінеді. Мемлекеттік 

грант арқылы білім алған жас ма-

ман 


дардың қолдарына диплом 

алған соң қызметсіз қалуы осы 

сала да  ғы  сұраныс  бойынша  да йын-

дал ған мамандарға қатысты жүйе-

нің жоқтығын білдіреді. 

– Рас, бұрын мемлекеттің 

қолдауымен білім алған жастардың 

барлығы жолдама арқылы еліміздің 

әр қиырына барып, еңбек ететін. 

Тіпті олардың туған жерін таңдауына 

да мүмкіндігі болмайтын. Тек ең 

жақ сы оқығандары қызметті алды-

мен таңдау құқығына ие болатын 

да, қа лағанын иеленетін. Ал қал-

ған  дары ретіне қарай жолдама ар-

қы лы жұмысқа орналасатын. Бірақ 

ол кезеңмен бүгінгі күнді салыстыру-

ға келмейді. Өйткені арада талай 

өз геріс орын алды, айырмашылық 

та же терлік. Сондықтан мемлекеттік 

грант пен білім алған мамандарды 

жол дама арқылы жұмысқа орна-

лас тыруда да кездесетін қиындық-

тар көбейіп тұр. 



-бетте

3

«Мемлекеттік грантпен білім алған жастарды жолдама арқылы жұмысқа 



орналастыру жүйесін қайтадан қайтару керек. Бүгінде еліміздің бір аймағы 

кадр тапшылығын көріп отырса, екінші бір өңірімізде дипломы бар, 

алайда жұмыссыз жастар саны жетерлік», – дейді Сенат депутаты 

Құсайын Уәлиев. Яғни ветеринар, ұстаздар мен медицина саласы 

мамандарын көптеп даярлап жатқанымызға қарамастан, әлі күнге 

шалғай ауылдарымызда аталмыш мамандық иелеріне деген 

сұраныс жоғары көрінеді. Сондықтан «мемлекеттік бюджет 

арқылы білім алған жастарды жолдама арқылы жұмысқа 

орналастырумен бұл мәселені шешуге болады», – дейді 

Сенатор. Әйтсе де «осы уақытқа дейін арнайы қабылданған 

«Дипломмен – ауылға!» секілді арнайы бағдарламалардың 

өзі шеше алмаған бұл мәселені грант түлектерін 

жолдамамен ауылдарға бағыттау арқылы шешу мүмкін 

емес» дейтіндер де жоқ емес. Аталмыш мәселені 

ой-көкпардың таразысына тартып көрген едік... 

Тіл – ұлттың бітім-болмысын қалыптастыратын басты 

құрал. Және бала қай ұлттың тілінде білім алса, сол ұлттың 

тілін, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, мәдениетін бойына сіңіріп 

өседі. Сондықтан қазақ баласы өз ана тілінде сауат ашып, 

білім алуы тиіс. 

Абай ОМАРОВ (коллаж)



Қалдар БЕРДІБЕКҰЛЫ

Гүлжан КӨШЕРОВА

Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

 

e

e

e

e

ee

--

-

--

m

m

m

m

m

m

a

a

a

a

i

i

i

i

l:

:

::

:

:

 i

ii

n

nnn

n

n

f

f

f

f

o

o

o

oo

o

@

@

@

@

@

@

а

а

а

а

аа

ll

l

ll

a

a

aaa

a

s

s

s

s

s

hainasy.kz

А

УА



 РА

А

АА



А

ЙЫ

Й



ЙЙ

Й

Й



«Қазгидромет» кәсіпорнының мәліметтерін басшы-

лыққ


қ

қ

қ



қ

а

а



а

а

а



ал

л

л



л

л

ған ҚР Төтен



н

н

н



ше

ш

ш



ш

 жағдайлар министрлігі ма-

ма

а

а



а

ан

н



н

н

н



да

да

да



да

да

да



ры

ры

ры



ры

ы

рыны



ны

ны

ны



ны

н

ң 



ң 

ң 

ң



ң

ң

ха



ха

ха

х



х

ба

б



ба

а

рл



рл

рл

рл



рл

л

ау



ау

ау

ау



у

у

ын



ын

ын

ын



ы

ын

ша



ша

ша

ша



ша

ша

,



,

,

,



,

бү

бү



бү

бү

ү



гі

г

г



н және ертең Қазақ-

станның  басым  бөлігінде тұрақсыз ауа райы

қа лып тасады.  Жел  күшейіп, тұман түседі. Солтүстік 

және шығыс аймақтарда боран соғуы мүмкін. Алматы 

облысы аумағында екпіні 18-23 м/с-ке жететін жел 

тұрады. Шығыс Қазақстан, Павлода

д

р,

р



р

р

р



р

 Ақмола облыс-

та

та

та



та

та

т



р

р

р



р

ын

ы



ы

да 15-20 м/с жел соғып

п

п

п



п

п

, бо



бо

бо

бо



бо

бо

ра



ра

ра

ра



а

ран


н

н

н



н

бо

бо



бо

о

бо



ла

ла

ла



ла

ла

л



ды

ды

ды



ды

,

,



,

,

Қо



Қо

Қо

Қо



о

Қо

ст



ст

с

ст



т

т

а-



а-

а-

а-



-

а-

на



й

й

й,



й

 Жамбыл облыстары аумағында  да жел екпін

і

іі

і 



секун дына 15-20 метрге дейін жетіп, тұман түседі. 

Оң түс тік  Қазақстан,  Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, Қара-

ған ды  облыстарында күнде де, түнде де тұман болады.

Бо

о

о

о

латбек МҰХТАРОВ

ОЙ-КӨКПАР

Т

Ү

ЙЙ



Й

Й

Й



Й

Т

Т



ТТ

Т

Т



КІ

Л

Жа



Жа

Жа

Жа

Жа

Жа

лғ

лғ

л

лғ

лғ

ас

ас

ас

а

а

ы 3-бетте 

Жалғасы 3-бетте 

«Р

«Р



«Р

Р

ес



е

е

ейде қазақ мектептері  жо



жо

жо

жо



жо

жо

қ,



,,

,, 


со

со

со



со

со

с



л

л

л



л

л се


се

се

с



с

се

бепті ондағы қазақ бал



л

л

л



ал

ал

ал



ал

л

ал



ар

ар

ар



ар

а

ар



ы 

ы 

ы



ы

орыс тілінде дәріс алып жүр. Қытайда 

қазақ мектептері жабылып жатыр, 

Өзбекстандағы қазақ балаларының 

жартысы өзбек мектептерінде оқыса, 

қазақ мектептерінде оқығандары 

«қаз

зз

ақ



ақ

ақ

қ



ақ

ақ

тт



т

т

т



т

ар

ар



ар

ар

ар



р

их

их



х

их

ын



ын

ын

ын



ын

ын

ың



ың

ың

ң



ың

»  ор


ор

ор

ор



ор

о

ны



ны

ны

ы



ны

на

на



на

на

на



«

«

«



«

«

«



өз

өз

өз



өз

бе

б



б

б

к 



тарихын», «қазақ әдебиетінің» орнына

«өзбек әдебиетін», тағы да басқа 

пәндерді де солай игеріп жатыр» деп

шекараның аржағындағылар шерін

айтып жүріп, өзіміздегі шерменде

жа

жа



жа

жа

жа



жа

ғд

ғд



ғ

ғд

ай



ай

а

ды



ды

ды

ды



ды

д

к



к

к

к



к

өз

өз



өз

өз

өз



з

де

де



де

де

де



де

н

н



н

н

н



н

та

тт



са

с

с



 қалдырыппыз.

Қа

Қа



Қаза

а

а



а

а

қ 



қ

қ

қ



қ

б

ба



б

ба

б



ба

ла

ла



ла

ла

л



ла

ла

ла



ла

ла

ры



ры

ры

ры



ры

 өз елінде өзбек 

тілінде оқып жатса, шерменде емей

немене?! Орыс, қытай, өзбек бала-

ларының өз елінде қазақ тілінде оқып

жатқанын естігеніңіз бар ма? Біз де 

естіген емеспіз. Егеме

е

нд



нд

нд

д



д

і ел


е

е

е



 болғаны-

мызға 21 жылдан ас

с

с

с



сс

са

са



са

са

са



са

д

д



д

д

д



д

а,

а,



а,

,

а,



 қа

қ

қа



қ

қ

қ



за

за

за



а

а

а



қ 

қ

қ



қ

қ

қ



ба

ба

б



ба

бала


ла

а

а



а

а

-



-

-

-



ларының өз елінде өзбек тілінде оқып 

жатқанын қандай объективті, субъек-

тивті себептермен ақтап алуға бола-

ды?! 


Оңтүстік Қазақстан облысында

да

да



а

а

д



 

өз

өз



өз

өз

өз



ө

бе

бе



бе

бе

бе



бе

к

к



к 

к

к



ұл

ұ

ұ



тының өкілдері көпте

те

те



те

те

те



п

п

п



п

п

п



тұратыны  белгілі. Тіпті екі-үш қана 

қазақ отбасы қоныстанған ауылдар да 

бар. Бірақ бұл қазақ балаларының 

өзге тілде білім алуына сылтау бола 

алмайды. Қолдағы дерекке сүйенсек, 

Оңтүстік


ік

к

к



ік

ік

Қ



Қ

Қ

Қ



Қ

Қ

аз



аз

аз

ақ



ақ

ақ

ақ



қ

ст

ст



с

ст

т



ан

ан

а



а

о

о



о

о

о



о

бл

бл



бл

л

ыс



ыс

ыс

ыс



ыс

ыс

ын



ын

ын

ын



ы

ы

ың



ы

ы

 



Сайрам

ам

ам



ам

м

м



а

а

а



а

а

уд



уд

уд

уд



д

уд

ан



ан

ан

ан



н

ын

ын



ын

ын

н



да

да

да



да

да

ғы



ғы

ғ

ғ



с

с

с



сс

с

ег



ег

ег

із



із

з

а



а

а

а



а

а

уы



уы

уы

ы



уы

лд

лд



лд

лд

лд



ы

ы

ық



ы

 

округте 120 қазақтың қара домалағы 



өзбек тілінде оқып жүр. Ондағы 

атқамінерлер «қазақ мектебін ашуға 

бала саны жетпейді» дегенді алға 

тартады. Шындығында, еліміздің әр 

р

р

р



р

р

қи



қи

қи

қи



и

қ

ыр



ыр

ыр

ыр



ыр

ы

ын



ын

ын

ы



ын

да

д



д

д

д



 мұндай мысалдар жетер

р

р



р

р

р



лі

лі

л



л

л

л



к.

к.

к.



к

к

к.



 

 

Оңтүстік Қазақстан облысында қара-



көз қазақтың балалары өзбек тілінде 

білім алса, Солтүстік, Шығыс Қазақстан 

облыстарында да талай қарадомалақ

қа

қ



қ

қ

қ



зақ баласы

ы

ы



ы орысша тіл сындырып,

б

бі



б

бі

б



б

л

лі



лі

лі

м



м 

м

м 



м

м

ал



ал

ал

ып



ып

п

п



п

п

ж



ж

ж

ж



үр

үр

үр



үр

үр

үр



.

.

.



.

Ол

Ол



Ол

Ол

Ол



Ол

ар

ар



ар

ар

ар



р

ды

д



д

ң құқығын 

қорғауға бүг

і

і



ін

і

гі



і

 күні 


і

і

і



жергілікті басқару 

органдары мен ҚР Білім және ғылым

министрлігі де мойын бұрып қарар 

емес. Тәуелсіздікке қол жеткізіп, тәуел-

сіз ел атанғанымызға 20 жылдан астам 

уақыт өтсе де, болаш

ш

ш

ш



ш

ағ

ағ



ағ

ағ

ағ



ағ

ым

ым



м

ым

м



м

ыз

ыз



ыз

с

с



с

сс

а



а

а

а



а

на

на



на

н

-



латын балалардың бұл

ұл

ұл



ұл

ұл

л



м

м

м



м

мәс


әс

әс

әс



әс

әс

ел



ел

ел

ел



л

ес

ес



ес

е

е



ін

ін

ін



ін

іне


е

е 

е



е

е

ба



ба

ба

б



с 

с

с



с

сс

ауыртып отырғанымыз жоқ. Қан ша ма 



орыстанып, өзбектеніп бара  жат   қан 

қазақ  баласының  мәселесі  ті ке  лей  ұлт 

мәселесі екені сөзсіз. 

Алматы


+2..  +4

о

-8..  -10



о

-3 .. -5


о

-13..  -15

о

Астана



  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал