Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары



жүктеу 20.42 Kb.
Дата03.11.2022
өлшемі20.42 Kb.
#23269
О Н 2 3 14 Тақырып
О Н 2 4 Меншік түрлері, ОН 2 3 Тақырып 7

Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары
Медициналық сипаттағы мəжбүрлеу шаралары деп өзiнiң психикалық жағдайы бойынша мəжбүрлеп емдеудi қажет ететiн қоғамға қауiптi қылмыстық iс əрекеттердi жасаған психикасының бұзылуынан зардап шегетiн адамдарға қатысты оларды емдеу – сауықтыру мақсатында соттың шешiмiмен қолданылатын мемлекеттiк мəжбүрлеудiң ерекше қылмыстық құқықтық нысаны. Көрсетілген адамдар жөніндегі медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолданғанда сот олардың жаңадан қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді жасаудан сақтандыруы, ондай азаматтардың жеке басын қорғауда және дұрыс емдеуді жүзеге асыру мақсатын көздейді, психикалық ауруға душар болған адамдарға жаза тағайындау ізгілік және әлеуметтік әділеттілік принциптеріне қарама-қайшы келеді. Сондықтан да есі дұрыс емес адамдар қылмыс істесе, олар қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
2014 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексіне сәйкес,
Сот медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын:
1) есi дұрыс емес күйде осы Кодекстiң Ерекше бөлiгiнің баптарында көзделген іс-әрекеттердi жасаған;
2) қылмыстық құқық бұзушылық жасағаннан кейiн психикасы жаза тағайындау немесе оны орындау мүмкiн болмайтындай бұзылған;
3) қылмыстық құқық бұзушылық жасаған және есiнiң дұрыстығы жоққа шығарылмайтын психикасының бұзылуынан зардап шегетiн;
4) қылмыстық құқық бұзушылық жасаған және алкоголизмнен, нашақорлықтан немесе уытқұмарлықтан емдеуге мұқтаж деп танылған;
5) кәмелетке толмағандарға жыныстық тиіспеушілікке қарсы қылмыстық құқық бұзушылық жасаған он сегіз жастан асқан адамдарға тағайындауы мүмкiн.
Осы көрсетілген адамдарға медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары психикасының бұзылуы бұл адамдардың өзге елеулi зиян келтiру мүмкiндiгiне не өзiне немесе басқа адамдарға қауiп төндiруiне байланысты жағдайларда ғана тағайындалады. Қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді жасағаннан кейін есі ауысқан аурумен ауырған адамдарға да жаза тағайындау тиімсіз болады. Өйткені мұндай адамдар өзіне-өзі есеп беру немесе өз әрекетін басқару мүмкіндігінен айыратын есі ауысқан аурумен ауруына байланысты айналада болып жатқан құбылысты қабылдай алмайды, сондықтан да оған тағайындалған жаза өз мақсатына жетпейді. Егер мұндай адамдар дертінен айықса, оларды қылмыстық жауапқа тартудың ескіру мерзімі өтпесе және қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босататын басқа да негіздер болмаса сот оларға жаза тағайындауы мүмкін.
Заңды деп табылады, өйткені олардың негіздері, түрлері, қолдану тәртібі және тоқтату Қазақстан Республикасының Қылмыстық заңымен анықталады; осы шараларды тағайындау рәсімі қылмыстық-атқарушылық заңымен реттеледі; қоғамдық қауіпті әрекет жасаған жекелеген тұлғаларға, сондай-ақ қылмысқа қатысты мәжбүрлеу шаралары сотпен тағайындалады; сотпен мәжбүрлеу шараларын ұзарту, өзгерту және тоқтатуға байланысты алдағы уақыттағы шешімдер сотпен қабылданады; мәжбүрлеу шараларын қолданудың заңдылығын қадағалау прокуратураға жүктелді. Жоғарыда атап өткендей, медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары тек сот арқылы мемлекеттік шара ретінде тағайындалады. Мұндай шараны жаза деп санауға болмайды, өйткені мұндай жазаға тән белгі – түзеу белгісі жоқ. Керісінше, мұндай емдеу шараларын қолдану құқық бұзушының мүддесіне сай келеді. Бұл шарт сот үкімімен емес, сот қаулысы бойынша тағайындалады. Сондықтан мұндай шара тағайындалған адамдар сотталған адам қатарына жатқызылмайды, оған қолданылған шара оларды емдеуге, олардың тарапынан қоғамға қауіпті іс-әрекеттердің қайталанбауына жасалған сақтандыру, олардың құқық қорғайтын мүддесін қорғау болып табылады.
Сонымен қатар, мәжбүрлеп емдеудегі тұлғалар психикалық жағдайынан туындайтын шектеулермен және сотпен анықталған мәжбүрлеп емдеу түрімен байланысты болмайтын құқықтары сақталады. Сондай-ақ, олар емдеу, тексерілу, жазбалар мен олардың құқықтары мәселелері бойынша бөлім меңгерушісіне немесе бас дәрігерге өтініш білдіруге; шағым мен өтінішті цензурасыз беруге; қорғаушымен немесе дін адамымен жеке кездесу; газеттер мен журналдар жаздырып алуға; кәмелетке толмағандар жалпы білім беретін мектептердің бағдарламалары бойынша білім алуға; егер жұмыс істейтін болса, оған сыйақы алуға құқылары бар. Пациенттер, сонымен қатар, цензурасыз хат жазысуға, қоржын алуға, ақшалай аударымдар алуға, телефонды пайдалануға, келушілерді қабылдауға құқылы. Алайда, басқа тұлғалардың денсаулықтары мен қауіпсіздігін қорғау мүддесінде соңғы топта аталғандар, емдеуші дәрігер, бас дәрігер немесе бөлім меңгерушісімен шектелуі мүмкін.
Ақыл-есінің дұрыстығы жағдайында қылмыс істеген тұлғаларға мәжбүрлеу шараларын қолдану негізі ол «қылмыс жасағаннан кейін психикасы жазаны тағайындау немесе орындау мүмкін емес болып бұзылған» жағдайда қолданылады. Мұнда екі нұсқасы болуы мүмкін. Біріншісі – қылмыс істеген соң тұлға жазылмайтын психикалық ауруға шалдықты. Мұндай тұлғаға ақыл есі дұрыс емес жағдайында қоғамдық қауіпті әрекет жасаған тұлғаға қатысты қолданылатын мәжбүрлеп емдеу шаралары қолданылады.
Екінші нұсқасы – қылымыс жасаған тұлға психикалық бұзушылықпен уақытша ауырып қалды, мысалы алкогольдық психоз жағдайында болды немесе қылмыстық іс қозғалған соң немесе жазалаудан қорқуына байланысты реактивті жағдайда болды. Осы жағдайда қылмыстық істі жүргізу уақытша тоқтатылады, ал егер ауруы созылатын болса, онда мұндай тұлғаға белгіленген тәртіпте мәжбүрлеп емдеу тағайындалады. Ол жазылған соң, істі тоқтата тұру туралы қаулы күшін жояды, іс жалпы тәртіпте тексеріледі және қаралады. Мәжбүрлеп емдеу ақыл есі дұрыс кезінде қылмыс жасағаны үшін жазасын өтеп жатқан уақытында психикалық ауруға шалдыққан тұлғаға да қолданылуы мүмкін. Мұнда жоғарыда қарастырылған нұсқалар мүмкін болады: қылмыс жасаған адам ауруынан айықпайды және жазасының орнына оған сотпен мәжбүрлеп емдеу тағайындалады, немесе уақытша психикалық ауруға шалдығып жазылса, онда мәжбүрлеп емдеу алынып тасталады да, осы тұлғаға қатысты үкімді орындау қайта қалпына келтіріледі.
Медициналық шараларды қолданудың мақсаттарына жету - мәжбүрлеп емдеуге жіберілген тұлғалар тарапынан қоғамдық қауіпті әрекеттер мен қылмыстардың алдын-алуды жүзеге асыру құралы.
1-нысан – құқықтардан айыру:
- жүргізуші алкогольдік масаң күйде болса немесе жол-көлік оқиғасына ұшыраса 3 жылға;
- егер жүргізушінің мас күйіндегі әрекеті жол-көлік оқиғасына әкеп соқтырса, төрт жыл бойы;
- егер осы жағдайларда адамдар мен басқа да көлік құралдары зақымданса, бес жылға.
2-нысан – қамауға алу және құқықтарынан айыру:
- Алдыңғы құқық бұзушылық жасағаннан кейін 12 ай ішінде мас күйінде ұсталғандарға 15 тәулік алты жыл құқығынан айыру жазасы тағайындалады;
- үшінші рет мас күйінде көлік жүргізгені үшін ұсталса 30 тәулік және 10 жыл.
3-нысан – жүргізуші мас күйінде көлік жүргізсе және бір уақытта оның куәлігі жойылса, 20 тәулікке қамауға алу.
Айыппұл:
- жүкті әйелдер;
- 14 жасқа дейінгі балаларды тәрбиелеп отырған аналар;
- 1 және 2 топтағы мүгедектер;
- кәмелетке толмағандар;
- 58 жастан асқан әйелдер мен 63 жастан асқан ерлер.
Ал абайсызда екі немесе одан да көп адамның өліміне әкеп соққан көлікті мас күйінде басқарғаны үшін олар өмір бойына бас бостандығынан айырумен 7 жылдан 10 жылға дейін бас бостандығынан айырылады.
101-бап. Құштарлық күйінде жасалған кісі өлтіру
1. Жәбiрленушiнiң зорлық-зомбылық, қорлау немесе ауыр қорлау немесе өзге де заңсыз немесе азғын әрекеттерi (әрекетсiздiгi), сондай-ақ осыған байланысты ұзақ уақытқа созылған психотравматикалық жағдай салдарынан туындаған кенеттен қатты эмоционалдық қозу (аффект) жағдайында жасалған адам өлтіру. жәбірленушінің жүйелі түрде заңсыз немесе азғын мінез-құлық жасауымен, – үш жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығын шектеуге не сол мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.
2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген мән-жайлар бойынша жасалған екі немесе одан да көп адамды өлтіру, -
бес жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға жазаланады.

Қолданылған әдебиеттер: https://kodeksy-kz.com/ka/ugolovnyj_kodeks/101.htm
жүктеу 20.42 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет