Мамандар 2050 жылға қарай оңтүстiк пен солтүстiк арасындағы демографиялық тепе-теңдік сақталмаса, біраз қиындықтар орын алуы мүмкін деп отыр. Бұл ж нiнде сiз не ойлайсыз? ¾



жүктеу 1.08 Mb.

бет7/10
Дата02.03.2017
өлшемі1.08 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

100 жыл!

мен шенеуніктерінің есімі 

молынан берілген. 1916 жылғы 

к теріліске байланысты 

Т.Рысқұлов ұстанған 

теориялық-методологиялық 

пайым-тұжырымдар бұдан 

кейін жазылған кеңестік 

естелігінде 

жазында Бе

тікті. Бекбо

естіп тауға ш

Жандосов о

Бекболатты

оқып, қазақ

1916 ЖЫЛ: 

1916 ЖЫЛ: 

Әлемдік 

Әлемдік 

бетбұрыстың 

бетбұрыстың 

бастауы 

бастауы 

істері ж ніндегі б лім отырысында 

орыс Кузнецов дегеннің қырғыз 

азаматы Белек Солтанаевқа 1916 

жылғы к теріліске қатысқаны үшін 

қысым к рсететіні жайлы шағымды 

қараса, 29 қаңтар күні О.Жандосов 

Жетісу облатқару кеңесіне ұсыныс 

түсіріп, 1916 жылы Пішпек, Тоқмақ, 

Пржевальск уездерінен зорлықпен 

қоныс аударған қырғыздарды  з 

орындарына орналастыру мәселесін 

к тереді.

4 қаңтар күнгі отырыста с йлеген 

б лім мүшесі К.Габитдинов: 1916 

жылғы к теріліс революциялық 

қозғалыстың бастауы, егер ол 1917 

жылғы қазан т ңкерісі қарсаңында 

орын алғанда, оған қатысқандар 

қудаланбай, қайта батыр ретінде 

ұлықтар еді десе, А.Розыбакиев 

орыстар мен байырғы тұрғындар 

арасындағы түсінбестікті жою үшін 

жергілікті баспас з беттерінде екі 

тілде арнайы мақалалар жариялауды 

ұсынды. Б. Солтанаевқа саяси 

сенімділігі жайлы құжат беруді, ал 

Кузнецовтың ісін революциялық 

трибунал сотына тапсыру керектігін 

айтты. Б лім мүшесі К. Боранбаев 

1916 жылғы к теріліс орыс халқына 

қарсы бағытталмағанын, ол патшалық 

құрылысты жоюды мақсат тұтқанын 

алға тартып, ұлт істері б лімінің 

ұстанымын халыққа жеткізуді күн 

тәртібіне қойды. 

О. Жандосов та К. Боранбаевтың 

пікіріне қосылды. 1916 жылғы 

к теріліс патшалықтың аяусыз 

қанауынан тұтанғанын дәйектеді. 

Алайда байырғы халықты 

мойындағысы келмейтін Кузнецов 

сияқты қараниеттілер әлі де бар 

екенін баса к рсетті. Ол «Мұндай 

адамдар контрреволюционер ретінде 

қатал жауапқа тартылуы тиіс», деді. 

С з орайы келіп тұрғанда айта 

кетейік: Белек Солтанаев 1916 

жылғы к теріліске белсене қатысқан 

тұлға ғана емес, қырғыз тарихы мен 

этнографиясынан кеңестік жылдары айтулы 

зерттеу жазған зерек ақыл иесі. Оның 20-30 

жылдары жазған еңбектері 1993 жылы Бішкек 

қаласында «Қызыл Қырғыз тарихы» деген 

атаумен жарық к рген болатын. Бұл кітапта 

«1916 жылғы қырғыз к терілісі» очеркі 

берілген. 

Сонымен, тақырыбымызға қайта 

оралайық. 1921 жылы 4 ақпанда Жетісу 

облревком т рағасы О. Жандосов жер-

су реформасын жүргізу туралы бұйрыққа 

қол қойды. Мұнда 1916-1921 жылдары 

қазақтардан, дұнғандардан, тараншылардан 

тартып алынған және жатсызданған жерді 

бұрынғы иесіне қайтару, қазақтардың 

бүлінген қыстауларын қалпына келтіру 

тапсырылды. Осы жылғы 7 мамырда 

Т.Құдайбергенов деген азаматқа 1916 

жылғы к теріліс жайлы құжаттарды 

жекелеген азаматтардан, қоғамдық 

ұйымдардан, мемлекеттік мекемелерден, 

архивтерден жинауға және Облревкомнын 

арнайы ғылыми комиссиясына  ткізуге 

міндеттеген мандат беріпті. Ал 1923 

жылы «Туркестанская правда» газетінде 

жарияланған «Киргизская газета» 

мақаласында 1916 жыл халық санасында 

терең із қалдырғанын атап  теді. 



Þ  

Ә¾

,

. ә

 

Þ

 

 

ә  

 

 

Þ



 

 

Þ

 

(

 ¾ )

10

10

№46 (618) 11 қараша 2016 жыл



ТЕАТР

ТЕАТР

ҚАНАТ ҚАҒУ...

Алматы облысының Беріктас дейтін 

ауылында дүниеге келген болашақ актер әке-

шешесінен ерте айырылып, 5 жасынан бастап 

тұрмыс тауқыметін к п тартады. Сиыр бағып, 

ш п шауып, отар қойдың соңында жүріп, 

мірдің барлық қиындығын к рген. Үлкен 

әпкесі Бүбікейдің қолында тәрбиеленіп, сол 

кісінің ұйғаруымен мектеп жасына келген 

шағында интернат табалдырығын аттайды. Бұл 

жерде қазақ  нерінің аңыз тұлғалары – Күләш 

Байсейітова, Сейфолла Телғараев үшеуі қатар 

оқиды. Түйдей құрдас үш дос парталас болып 

қана қоймай, мектептің к ркем нерпаздар 

үйірмесіне де бірге қатысып, ұлы  нер 

сапарының алғашқы баспалдағын аттайды. 

Белгілі қоғам қайраткері Дінмұхамед Қонаевты 

да бала Камал, Күләштар аунап  скен 

Беріктастың киелі топырағы баптап ұшырған 

еді... 


Балдаурен шағынан татқан қиыншылықтың 

кермек дәмі  нерге құштар жеткіншектің 

сахнаға деген махаббатына ноқаттай дақ түсіре 

алмады. Шынашақтайынан  нер-білім, ән 

салуға құмар болып ер жеткен бала Камал сол 

кездің  зінде-ақ  нерді  мірінің ажырамас 

бір б лігіне айналдырған-ды. Болашақ сахна 

майталманын 1931 жылы Риддердегі жұмысшы 

жастар театрына қызметке жібереді. Дара 

дарынымен ерекше к зге түскен бозбала 

арнаулы білімі болмаса да, осы сапарынан 

кейін бірден қазіргі Мұхтар  уезов атындағы 

академиялық драма театрына қабылданады. 

Бұл сахнада артық-кемі жоқ 60 жыл еңбек етті. 

Театрда сомдаған 160-қа жуық р лі, ұлттық 

кинематография тарихының Алтын қорында 

алтын әріппен жазылып қалған 20-ға тарта 

фильмі де шежірелі жылдардан сыр шертеді, 

шеберлікке шыңдайды. 

Зұлмат жылдардың нәубетінен кейін жаңа 

ғана еңсесі к теріліп, бойын жаза бастаған қыр 

жұртшылығына қуат, демеу боларлық ән, күй 

сыйлау міндеті жүктелгендіктен де, алғашқы 

театр труппасы қиын кезеңдерді еңсере жүріп, 

ауылдарға жиі-жиі ат басын бұрады. Жаралы 

жандардың жанына  нерімен жұбаныш болады. 

Ол уақытта ойын қоятын жер деген жоқ, 

спектакльдер қой қораның ішінде қойылады 

екен. К рермен де к п емес, әр ауылда 4-5 үй 

ғана отырады. Бірде концерт беріп жатқанда 

«ойбай, келіп қалды» – деп, қойылым к руге 

келген жұрт тұра қашыпты. 

С йтсе, бандылар к рші 

ауылды тонап жатыр 

екен. Мұның барлығы 

қиыншылығы мен 

қаупі басым сахна сыны 

актердің болашақта мықты, 

шыңдалған шебер болып 

қалыптасуына  лшеусіз 

үлес қосқаны даусыз. 

ӘУЕЗОВТЕН 

ШЕКСПИРГЕ ДЕЙІН

мірдің,  нердің 

осындай үлкен мектебінен 

ткен алғашқы сахна 

шеберлерінің ішінде 

Камал Қармысов есімі  з 

артықшылығымен дара, 

оқшау. Камал Қармысов – 

қазақ драматургиясының 

дүлдүлдері: Мұхтар 

уезовтің де, Ғабит 

Мүсiреповтiң де, Сәбит 

Мұқановтың да назарында 

болған актер. «Айман – 

Шолпандағы» – Жарас, 

«Ақан серi – Ақтоқтыдағы» – Сердалы, 

«Шоқан Уәлиханов» спектаклiндегi Гасфорт 

бейнесі тынымсыз актердің үздіксіз ізденісінің 

арқасында жаңа биікке к терілді. Батыс Сiбiрдi 

билеуші орыс шовинисiнiң бейнесiн барынша 

нанымды да шебер ашқан сахнагердің ойынын 

к ріп, пьеса авторы Сәбит Мұқановтың 

ерекше тәнтi болғаны бар екен. 

Камал Қармысовтың сахнадағы 

ғаламат аяқ алысы классикалық мұраларда 

айрықша к зге түседі. Жантықтан б лек 

М. уезов пен Л.Соболевтің «Абайындағы» 

– Керім, М. уезов пен  . бішевтің 

«Намыс гвардиясындағы» – Т леген 

Тоқтаров, О.Б кейдің «Құлыным, менің» 

драмасындағы – Қаражан,  .Тәжібаевтың 

«Майрасындағы» – Дүрбіт бейнелері  з 

алдына бір т бе. Сондай-ақ сахнагер орыс 

және шетел классиктерінің шығармаларында 

да к п ойнады. Атап айтсақ, М.Горькийдің 

«Шыңырау түбіндесінде» – Барон, 

Н.В.Гогольдің «Ревизорында» – Хлестаков, 

У.Шекспирдің «Отеллосында» – Яго, 

«Асауға тұсауында» – Транио, Ж.Мольердің 

«Сараңында» – Гарпогон сынды табиғаты сан 

қилы тағдырлар Қармысов қолтаңбасында 

ұлттық театр тарихында  з  рнегімен, 

даралығымен мәңгілікке таңбаланған.  йгілі 

актер театрға ғана емес, кино  неріне де 

к п еңбек сіңірді. «Абай әніндегі» – Оспан, 

«Махаббат дастанындағы» – Жантық, 

«Дала қызындағы» –  мірхан бейнелері 

с зімізге дәлел.  сіресе, 1957 жылы Шәкен 

Айманов таспалаған «Біздің сүйікті дәрігер» 

фильміндегі Камал Қармысов кейіптейтін 

сиқыршы р лі к рерменін күні бүгінге дейін 

бейжай қалдырмайды. 

«Театрда режиссер ойын с з мысқылынан 

түсінетін, стол басындағы репитицияның 

зінде-ақ, болашақ образды бір-екі 

интонациялық мінездемемен айқындап 

тастап, бір-екі ғана 

сырт қимылымен 

геройының 

портретінен елес 

беріп кететін 

актерлер болады. 

Олар режиссер 

қиялындағы әлі 

к мескі образды 

к п толғап 

жатпай-ақ аса бір 

сезгіштікпен алғыр 

художниктерге тән 

кесек сілтеспен, 

бір-екі штрихтар 

арқылы бейнелей 

біледі. Біздің 

театрда мұндай 

актерлерді «қамшы 

салдырмайды-ау, 

сабазың» дейді. 

Сол «қамшы 

салдырмайтын» 

жүйріктің бірі – 

Камал Қармысов. 

Ол қандай р лде 

ойнамасын, 

геройының ішкі 

дүниесіне, мінез-

құлқына лайық 

сырт кескінін 

табуға к п к ңіл 

б летін актер». Белгілі театр сыншысы 

Қажықұмар Қуандықов ағамыздың Камал 

Қармысов қарымына берген осы бағасының 

зі-ақ талай дүниені аңғартып тұрғандай. Ал 

профессор  шірбек Сығай  нерпаз  негесі 

хақында былай дейді: «Камал ағамыздың 

актерлік ізденісі  згеше һәм  негелі. Үлгі 

тұтарлық жағы басым. Ол кісі бейне біткеннің 

бүтін болмысын ең әуелі сыртқы белгілерден 

қамдастыратын. Мінез-құлықтағы ерекше 

тұстарды дәл ұстайтын. Жүріс-тұрыс, қас-

қабақ қозғалыстары, тұлға иілімдері, дене 

икемділіктері қатаң ескеріліп барып, арқалы 

актер ішкі жан-дүниенің иірімдеріне әсте-әсте 

жылу таратып, бірте-бірте сәуле дарытатын. 

Кейіпкерлерінің ішкі әлеміне сыртқы пішін 

арқылы келетін.  нердің  з тілімен айтсақ, 

қаһарман характерлерін пластикалық қимыл 

-қозғалыстарымен айшықтауға шебер-тін. 

Р лдің сырт жобаларын ыңғайлап алып, 

біртіндеп тегершіктерді д п басуға ойысатын».

ЖАНТЫҚТЫҢ ЖҰЛДЫЗЫ

Сахнада сандаған күрделі образды 

шеберлік шыңында жарқырата к рсеткен 

актердің, әсіресе, Ғабит Мүсіреповтің «Қозы 

К рпеш – Баян сұлуындағы» Жантық р лінің 

жұлдызы биік.  нертану маманы  шірбек 

Сығайдың с зімен айтқанда, бейненің 

шынайы шыққандығы соншалық, Камал 

Қармысов кейіптеген Жантықтың қолына, 

тіпті Шекспирдің Ягосы да су құя алмайтындай 

әсерге б лейді. 

«Бес тал сақалы ебедейсіз шошайып, 

тыриған арық сүлделі, жүзі қан-с лден жұрдай, 

к рден шыққан әруақтай, табыттан тұрып 

кеткен  ліктей қуарған Кәмкеңнің Жантығын 

ұмыта алман. Ешкім де ұмыта алмақ емес. 

Айналасындағыларын ашса алақанында, жұмса 

жұдырығында ұстаған осынау ысқаяқ жанды 

қулық пен сұмдықтың, мың сан айла мен 

амалдың «академиясын» тауысқан Жантықты 

артист орындауында бейне бір к збояушыдай 

қабылдағанымыз рас. Сахнадағы жеңіл жүрісті, 

жылмысқы с зді қу Жантықтың іс-әрекеттерін 

к ргенде к рерменнің т бе шашы тік тұрар 

еді. Қақпақылдың тасындай қағып-сілкіп, 

Жантекең әр мақамға салғанда Қарабайыңыз 

бен Қодарыңыз, оған Қозыңыз қосыла сеңдей 

соғылысып, сандалбай сенделіске түсер еді» – 

дейді театр сыншысы. 

Жантық р ліне дейін ұзақ жылдар бойы 

Қозының бейнесін кейіптеп келген актердің 

адал, аңғал Қозыдан зымиян, әккі Қодарға 

ауысуын кезінде к рермендер сатқындық деп 

қабылдап: « Қозы сияқты жаны соншалық 

таза адамнан Жантықтай қара жүректі жауызға 

айналуға қалай ғана дәтіңіз барды? – деп 

арнайы хат жазыпты. Үшбу хаттың мәтінімен 

танысып шыққан сахнагер: «Бұл хатты 

алғаннан кейін к ңілім орнына түсті. Демек, 

мен қолымнан келгенше, дұрыс істедім. Егер 

к реремендер тарапынан басқалай сезім болса, 

ол сәтсіздік болып табылар еді» – депті сонда. 



ҚАЙТАЛАНБАС «ХЛЕСТАКОВ»

Актер сатиралық р лдердің айрықша 

шебері болған. Сахна майталманы қандай 

бейнені кейіптемесін, ең әуелі кейіпкердің 

ішкі дүниесіне, мінез-құлқына лайық сырт 

кескінін табуға к п к ңіл 

б лген.  сіресе, орыс 

жазушысы Н.В.Гогольдің 

әйгілі «Ревизорындағы» 

Хлестаков р лі 

К.Қармысовтың 

сомдауында қайталанбас 

бейне тудырды. Ресей 

астанасында  ткен 

Қазақстан театр 

онкүндігінде мәскеулік 

сыншылар бірауыздан 

Камал Қармысовты 

«Кеңестік сахнаның ең 

үздік Хлестаковы» деп 

таныпты. 

Қазақ Хлестаковты 

жазбай тануда ұлы 

суреткер Мұхтар 

уезовтің к регендігін 

айтпай кетуіміз әділетсіз. 

Хлестаков р лінің 

Камал Қармысовқа 

қалай бұйырғандығы 

ж нінде жазушы  бділда 

Тәжібаевтың естелігінде 

жақсы жазылады: « детте 

Мұхтар  уезов пьесаларға 

жасаған аудармасын 

достарының талқысына салып отыратын. 

Мұндай оқиғаларға жазушылармен бірге 

артистер мен режиссерлер де қатысатын еді. 

Маған да бірде тамаша аударылған «Ревизор» 

спектаклін талқылауға қатысудың сәті түсті.

К з алдымнан мына бір сцена әлі 

күнге дейін кетпейді. Пьесаны талқылау 

аяқталғаннан кейін Шәкен Айманов орнынан 

атып тұрып, Хлестаковты  зі ойнайтындығын 

мәлімдеді. Бірақ Мұхтар жұмсақ дауыспен 

және талапты түрде бұл р лді Камал 

Қармысов ойнауға тиісті деді.  йткені, 

Гогольдің Хлестаковы қатқан қайыстай 

арықтұғын деді.

Айтты – бітті. Осылайша қазақ 

сахнасындағы Хлестаковты Камал Қармысов 

сомдады. Бұл характерлік р лдерді ойнайтын 

талантты актердің тамаша бейнелерінің біріне 

айналды» – дейді жазушы. 

Мұхтар  уезовтің айтқаны айдай келді. 

1936 жылдың 20 қазанында  ткен спектакль 

премьерасынан кейін «Ревизор» жайлы, ондағы 

Хлестаковты шебер ойнаушы К.Қармысовтың 

таланты хақында мақалалар газеттің бетін 

бермей, толассыз жарияланады. Тіпті Ритман 

Фетисов есімді журналист «қазақтардың 

ішіндегі орыс» деп жазады. Себебі сахнагердің 

сырқы болмысы, түр-тұрпаты орыстарға 

к бірек келетін. Грим жасағанда тіптен аумай 

кететін к рінеді. 

Жалпы, «Ревизор» комедиясы – қазақ 

театрының классикалық шығармаларды 

меңгерудегі шырқау биігі. Мұнда патшалы 

Ресейдің іріп-шіріген қоғамдық құрылысының 

к п сырының беті ашылады. Үкімет 

аппаратындағы шенеуніктердің пасық 

мірі, д рекі қылмыстары, арамзалық небір 

сұмдықтары әшкереленеді. Мұхтар  уезовтің 

аудармасымен режиссер Илья Боровтың 

режиссерлігінде к рерменге жол тартқан 

қойылым қазақ сахнасындағы үлкен оқиғаға 

айналады. 



ЕРЕКШЕ «ЯГО»

Камал Қармысовтың сахнадағы келесі 

шоқтықты образдарының бірі – Шекспирдің 

«Отеллосындағы» Яго р лі. 

ткен ғасырдың 40-шы жылдарының 

басында батыс классикасынан Мұхтар 

уезовтің аудармасымен У.Шекспирдің 

«Отелло» қойылымы қазақ к рермені 

назарына ұсынылады. Сахна маманы 

М.Соколовскийдің режиссерлігімен 

қойылған бұл қойылым Қазақ театрының 

шығармашылық  су жолында елеулі орын 

алады. Спектакльдің негізгі ерекшелігі – 

трагедия екі б лек актерлер құрамымен 

дайындалады. Бірінші құрамда Отеллоны 

Елубай  мірзақов, Ягоны Серәлі Қожамқұлов, 

Брабанционы Қалибек Қуанышбаев, 

Дездемонаны Нәзекет Ипмағамбетова ойнаса, 

екінші құрамда Қапан Бадыров – Отелло, 

Камал Қармысов – Яго, Айша Абдуллина 

–Дездемона кейпінде сахнаға шығады. Бір 

қойылым болғанына 

қарамастан, «Отеллоға» 

екі құрам бір-біріне 

мүлдем ұқсамайтын екі 

түрлі қырынан келеді. 

Сақталған деректер 

екінші құрам жұмысының 

дұрыс сахналық шешім 

тауып, сәтті ойын үлгісін 

к рсеткенін айтады. 

Мұнда Камал Қармысов 

тек қойылымдағы р лін 

шебер ойнап қана қоймай, 

сахнада түрлі тапқырлығы 

мен алғырлығын да 

танытады.  сіресе, 

актердің айрықша қасиеті 

– есте сақтау қабілетінің 

ғажаптығы к птеген 

тығырықтан абыроймен алып 

шығады. Камал Қармысов 

сахнада  зінің ғана емес, 

серіктестерінің де р лін жатқа 

білген. «Отеллоның» алғашқы 

қойылған жылдарында Қапан 

Бадыров екеуі бірі – Отелло, 

екіншісі – Яго болып серіктесіп 

ойнайды. Сондай бір кезекті 

спектакль үстінде Отелло–Қапан 

с зін ұмытып қалады. Бұл ж нінде 

ғасыр жасаған ғұлама актриса Хабиба 

Елебекова апамыз былай деп еске 

алады: «Қапан күшті актер болатын. 

Яго – Камалды т бесіне к теріп алып, 

с зін айтып келе жатып, бір уақытта 

репликасы ойынан сарт шығады. Не 

істерін білмей, сахнаны әдейі айналып 

жүрген құсап, к рерменнен алысырақ 

кетіп Камалдан: «Менің с зім қалай?» 

дегенде, Камал айтып жібереді. С йтіп, 

актерлердің  зара түсіністігінің, 

Камалдың алғырлығының арқасында 

спектакль сәтті  теді. Қойылымды 

тамашалап отырған Мұхаң ойын 

біткен соң келіп: « й, Қапан, 

сенің сахнаны айналып 

жүргенің – табылған шешім 

екен. Актерлердің барлығы 

спектакльдің басынан 

аяғына дейін орнынан 

қозғалмайды, динамика 

болмаушы еді. Мына 

әрекетің тапқырлық болған екен. Бұдан 

былай осылай етсең, жақсы болады» – деген 

екен. Камал ағамыздың бұл тапқырлығы 

1936 жылғы Мәскеуде  ткен қазақ  нері 

мен мәдениетінің онкүндігіндегі Бекежанды 

сомдаған Құрманбек Жандарбековтің даусы 

жетпейтінін дер шағында түсіне қойып, ойын 

ортасында күліп жіберіп тығырықтан шыққан 

тапқыр әрекетін еске салады. Жалпы, актер 

үшін тапқырлық, тез ойлай алушылық аса 

қажет қасиеттердің бірі. Сахна дер шақтық 

нер болғандықтан, к пшіліктің алдында 

қандай келеңсіз оқиға болып қалса да, 

ым-жымын білдірмей тігісін жатқызып әрі 

қарай ойнап кету – актер шеберлігінің ең 

ұрымтал тұстарының бірі. Осы бір қасиеті 

арқылы да актердің шеберлігін тануға 

болады. Бүгінде,  кінішке қарай,  нер 

мамандарының к пшілігі дайын мәтінді 

зуылдатып жаттап алуға әуес. Сахнадағы 

сәттік қолайсыздықтарда тапқырлық 

танытуды былай қойғанда, с з астарына 

үңіліп, мағынасына бойлайтындары да 

некен-саяқ. Жүректің к зінен  ткізіп 

айту жетіспейтіндей к рінеді. Бұл – 

спектакльдердің әлсіз шығуына  з салқынын 

тигізбей қоймайды. 



АСАУҒА ТҰСАУ...

Шекспирдің «Асауға тұсау» 

комедиясындағы Камал Қармысов сомдайтын 

Транио бейнесі аса үлкен р л емес. Бірақ актер 

зінің ішкі терең сәулесімен, философилық кең 

толғаныстарымен кейіпкерін қойылымының 

басты тірегіне айналдырады. Пайғамбар 

жасына келгенше сахнада Транио болып, 

сан түрлі қимыл жасап, шапшаңдығынан 

танбаған актердің бұл да  згелерден оқшау 

дараланар артықшылығы. 60 жылдық 

мерейтойында ойнаған Траниосы к рерменін 

тамсантпай, таңғалдырмай қоймады. Осы 

р лін ойнау үстінде неше түрлі шеңбер 

жасап, д ңгеленіп, т бесімен тұрып, шыр 

к белек айналған сахнагердің әсем де әсерлі 

пластикалық қимылдары, цирк әртісіне тән 

нері Хлестаковтан кейін тағы бір мәрте таңдай 

қақтырған еді. 

«Мәскеулік театр мамандары бәрі бірдей 

таңданысып: «Япыр-ау, алпысқа келген кісінің 

мына қозғалысында не сыр, қандай сиқыр бар? 

Ғажап қой! Ғаламат емес пе? – деп, – естері кете 

таң қалғаны  тірік емес, оны  з құлағымызбен 

естідік» – деп пікір білдірген театр сыншысы 

шірбек Сығайдың ойы, актердің шеберлігі 

хақындағы пікірі Қазақстанның еңбек 

сіңірген артисі, актриса Хабиба Елебекованың 

естелігінде былайша жалғасады:

«Қойылымда кейіпкерлердің атқа мініп 

шабатын тұсы бар. Бір-бір таяқты ат қылып 

ұстап алып Шәкен мен Хадиша атпен 

шапқандай кейіп жасаса, Камал есектің 

жүрісін салады. Қимылының шынайы 

шыққандығы соншалық, залда күлмеген 

адам қалмады. Шек-сілелері қата қырын-

топан күлкінің астында қалды. Сондай қызық 

к рініс болушы еді. Жалпы, Камал шебер 

актер болатын. Қолынан келмейтін нәрсесі 

болмайтын. Жағымды да, жағымсыз да 

р лдерді шегіне жеткізіп ойнаушы еді». 

Ұлы суреткер М. уезов аударған бұл 

комедияны 1943 жылдың 16 қазанында 

Мәскеудің А.В.Луначарский атындағы Театр 

нері институтының тәжірибелі оқытушылары 

О.И.Пыжова мен Б.В.Бибиков қояды. 

Шекспир комедиясының пернесін д п 

басып,  ткір де асау Катарина р ліне Хадиша 

Б кееваны, ақылды да озық ойлы Петруччо 

бейнесіне Шәкен Аймановты, Петруччоның 

елгезек, қайғы-уайымды білмейтін адал жанды 

қызметкері Грумио мен алып-ұшпа қағылез 

Транио бейнелеріне Сейфолла Телғараев пен 

Камал Қармысовтың д п таңдалып алуы да 

қойылымның сәтті сахналануының басты 

жеңісі болғаны анық. Спектакльдің табысқа 

жетуі әуелі жақсы драматург пен ұшқыр 

режиссерге, одан кейін талантты актерге 

байланысты. Осы тұрғыдан, осы  лшеммен 

келгенде Камал Қармысовтың сахнада салған 

соны соқпағы  кшесін басып, ізін жалғаған 

нерпаздарға ғұмырлық тағылым. Профессор 

шірбек Сығайдың с зімен түйіндер болсақ, 

классикалық аударма қойылымдардағы Яго

Гарпагон, Хлестаков бейнелерінің қазақ 

к рерменіне етене таныс болып, жанға жылы 

ұшырауының негізгі құдіреті –Камал Қармысов 

нерінің шырқау биігі деп қаралғаны ж н. 



 

¾

, 

Қармысовтың 

Қармысовтың 

қайталанбас 

қайталанбас 

кейіпкерлері

кейіпкерлері

1926 жылдың 13 қаңтарында Қызылордада ашылған 

1926 жылдың 13 қаңтарында Қызылордада ашылған 

алғашқы қазақ театры 1928 жылы Алматыға қоныс 

алғашқы қазақ театры 1928 жылы Алматыға қоныс 

аударады. Өнер шаңырағының іргесін қалаған «жеті 

аударады. Өнер шаңырағының іргесін қалаған «жеті 

ақсақал» – Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай 

ақсақал» – Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Елубай 

Өмірзақов, Қапан Бадыров, Әміре Қашаубаев, Иса Байзақов, 

Өмірзақов, Қапан Бадыров, Әміре Қашаубаев, Иса Байзақов, 

Құрманбек Жандарбеков ақсақалдардың сахнада салған 

Құрманбек Жандарбеков ақсақалдардың сахнада салған 

соны соқпағын жалғай өнерге жаңа леп келіп қосылды. 

соны соқпағын жалғай өнерге жаңа леп келіп қосылды. 

1931 жылғы халық басына күн туған қиын-қыстау 

1931 жылғы халық басына күн туған қиын-қыстау 

ашаршылық, «балапан басы, тұрымтай тұсы» уақытпен 

ашаршылық, «балапан басы, тұрымтай тұсы» уақытпен 

тұспа-тұс келген бұл буынның қазақ өнері тарихына қосқан 

тұспа-тұс келген бұл буынның қазақ өнері тарихына қосқан 

үлесі өлшеусіз. Қамкөңіл елдің жанына жұбаныш болды. 

үлесі өлшеусіз. Қамкөңіл елдің жанына жұбаныш болды. 

Қажымай, талмай жұртты өнерімен сусындатты. Дала 

Қажымай, талмай жұртты өнерімен сусындатты. Дала 

дәрісін тыңдап, халық академиясынан өткен сол топтың 

дәрісін тыңдап, халық академиясынан өткен сол топтың 

ішінде қазақ өнерінің қара нары Камал Қармысов та бар еді.

ішінде қазақ өнерінің қара нары Камал Қармысов та бар еді.

лып



атқа 

шқы 


пан 

ло, 


ктесіп 

кті 


–Қапан 

ж нінде 


иса Хабиба 

деп еске


р болатын. 

теріп алып, 

ір уақытта 

ығады. Не 

дейі айналып

н алысырақ 

зім қалай?» 

ереді. С йтіп, 

ігінің, 

арқасында

ылымды 

ң ойын 


пан, 

ім

ы 



. . 

. «

» (1936), 

 – 

. . 

. «

» (1936), 

 – 

.



 –  .Ө

.



 –  .Ө



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал